Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Của Tỉnh Quảng Ngãi

Luận văn thạc sĩ phân tích nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh quảng ngãi, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Hoài Việt
• Người hướng dẫn: GS. Lê Thế Giới
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Quảng Ngãi: Giải Pháp và Thực Trạng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cần thiết của Đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa khoa học Đề tài
• 0.7. Tổng quan tài liệu
• 0.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA TỈNH QUẢNG NGÃI
• 1.1. Phân tích một số chỉ tiêu kinh tế chủ yếu
• 1.1.1. Tăng trưởng kinh tế
• 1.1.2. Cơ cấu kinh tế
• 1.1.3. Năng suất lao động trung bình và cơ cấu lao động
• 1.1.4. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội
• 1.1.5. Xuất nhập khẩu
• 1.2. Các yếu tố điều kiện tự nhiên
• 1.2.1. Vị trí địa lý, diện tích
• 1.2.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.2.3. Tài nguyên thiên nhiên
• 1.3. Năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phương
• 1.3.1. Hạ tầng văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế
• 1.3.2. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật
• 1.3.3. Thu chi ngân sách nhà nước
• 1.4. Năng lực cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp
• 1.4.1. Tổng quan về hệ thống doanh nghiệp
• 1.4.2. Đánh giá môi trường kinh doanh qua chỉ số PCI
• 1.4.3. Hoạt động và chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp
• 1.4.4. Phân tích, đánh giá các cụm ngành
• 1.5. Đánh giá chung về năng lực cạnh tranh của tỉnh Quảng Ngãi
• 1.5.1. Những điểm mạnh, thuận lợi
• 1.5.2. Những điểm yếu, hạn chế
• 1.5.3. Nguyên nhân của các yếu kém, hạn chế
• 2. CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TỈNH QUẢNG NGÃI
• 3.1. Quan điểm nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Quảng Ngãi
• 3.1.1. Bối cảnh kinh tế - xã hội quốc tế, trong nước và vùng
• 3.1.2. Quan điểm nâng cao NLCT của Quảng Ngãi
• 3.1.3. Định hướng và mục tiêu nâng cao NLCT của Quảng Ngãi
• 3.2. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Quảng Ngãi
• 3.2.1. Hệ thống các quy định, văn bản pháp luật rõ ràng, công khai, minh bạch, bình đẳng; cải cách thủ tục hành chính
• 3.2.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật
• 3.2.3. Đào tạo, xây dựng nguồn nhân lực; phối hợp, xây dựng các trung tâm, cơ sở đào tạo, nghiên cứu chuyên sâu lĩnh vực, ngành tỉnh có lợi thế
• 3.2.4. Tập trung tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp
• 3.2.5. Khuyến khích phát triển kinh tế dân doanh; nâng cao NLCT doanh nghiệp trên địa bàn
• 3.2.6. Lấy cụm ngành là trung tâm để phát triển công nghiệp
• 3.2.7. Xúc tiến thu hút đầu tư
• 3.2.8. Liên kết phát triển kinh tế với các địa phương lân cận
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Quảng Ngãi

Năng lực cạnh tranh của tỉnh Quảng Ngãi đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Tỉnh Quảng Ngãi, với vị trí địa lý thuận lợi và nhiều tiềm năng phát triển, cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh để thu hút đầu tư và phát triển bền vững. Việc phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp là rất cần thiết để cải thiện môi trường đầu tư và phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Cạnh Tranh Địa Phương

Năng lực cạnh tranh địa phương được hiểu là khả năng của tỉnh trong việc thu hút và duy trì đầu tư, phát triển doanh nghiệp và tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Các yếu tố như hạ tầng, chính sách hỗ trợ và nguồn nhân lực đóng vai trò quan trọng trong việc xác định năng lực này.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Năng Lực Cạnh Tranh

Năng lực cạnh tranh không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế mà còn quyết định khả năng hội nhập quốc tế của tỉnh. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh giúp Quảng Ngãi thu hút đầu tư, tạo việc làm và nâng cao đời sống người dân.

II. Thực Trạng Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Quảng Ngãi Hiện Nay

Thực trạng năng lực cạnh tranh của tỉnh Quảng Ngãi hiện nay cho thấy nhiều điểm mạnh nhưng cũng không ít thách thức. Mặc dù có sự phát triển mạnh mẽ trong một số lĩnh vực, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.1. Các Chỉ Tiêu Kinh Tế Chính

Các chỉ tiêu kinh tế như tăng trưởng GRDP, cơ cấu kinh tế và năng suất lao động là những yếu tố quan trọng để đánh giá năng lực cạnh tranh. Quảng Ngãi cần cải thiện các chỉ tiêu này để nâng cao vị thế trong khu vực.

2.2. Những Điểm Mạnh và Điểm Yếu

Điểm mạnh của Quảng Ngãi bao gồm vị trí địa lý thuận lợi và nguồn tài nguyên phong phú. Tuy nhiên, điểm yếu như hạ tầng chưa phát triển đồng bộ và chính sách hỗ trợ chưa hiệu quả cần được khắc phục.

III. Vấn Đề và Thách Thức Trong Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh

Nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Quảng Ngãi gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng chưa đồng bộ và chính sách hỗ trợ chưa đủ mạnh là những rào cản lớn.

3.1. Thiếu Hụt Nguồn Nhân Lực Chất Lượng

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Quảng Ngãi cần đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

3.2. Hạ Tầng Kinh Tế Chưa Phát Triển Đồng Bộ

Hạ tầng kinh tế chưa phát triển đồng bộ là một trong những nguyên nhân chính làm giảm sức hấp dẫn của Quảng Ngãi đối với nhà đầu tư. Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Quảng Ngãi

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, Quảng Ngãi cần thực hiện một loạt các giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm cải cách hành chính, đầu tư vào hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực.

4.1. Cải Cách Hành Chính và Chính Sách Hỗ Trợ

Cải cách hành chính là cần thiết để tạo môi trường đầu tư thuận lợi. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cần được cải thiện để khuyến khích đầu tư và phát triển kinh tế.

4.2. Đầu Tư Vào Hạ Tầng Kinh Tế

Đầu tư vào hạ tầng kinh tế, bao gồm giao thông, điện, nước và viễn thông, là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh. Cần có kế hoạch cụ thể để phát triển hạ tầng đồng bộ.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh đã được áp dụng tại một số địa phương và mang lại kết quả tích cực. Quảng Ngãi có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để áp dụng vào thực tiễn.

5.1. Kinh Nghiệm Từ Các Địa Phương Khác

Nhiều địa phương đã thành công trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua các chính sách hỗ trợ và đầu tư vào hạ tầng. Quảng Ngãi cần tham khảo và áp dụng những kinh nghiệm này.

5.2. Kết Quả Nghiên Cứu và Đề Xuất

Nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao năng lực cạnh tranh không chỉ phụ thuộc vào chính sách mà còn vào sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Quảng Ngãi

Kết luận về năng lực cạnh tranh của tỉnh Quảng Ngãi cho thấy rằng việc nâng cao năng lực cạnh tranh là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ nhiều phía. Tương lai của tỉnh phụ thuộc vào khả năng cải thiện môi trường đầu tư và phát triển bền vững.

6.1. Tương Lai Năng Lực Cạnh Tranh

Tương lai của năng lực cạnh tranh tỉnh Quảng Ngãi sẽ phụ thuộc vào việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất. Cần có sự cam kết từ chính quyền và cộng đồng doanh nghiệp để đạt được mục tiêu này.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Quảng Ngãi cần tập trung vào phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường và phát triển xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2014, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi đạt mốc 28.069,6 tỷ đồng, xếp thứ 4 trên toàn quốc nhờ sự đóng góp chủ lực từ Nhà máy lọc dầu Dung Quất với quy mô vốn đầu tư hơn 3 tỷ USD, đáp ứng gần 40% nhu cầu xăng dầu cả nước. Tuy nhiên, sự tăng trưởng vượt bậc này lại che lấp những hạn chế cơ bản trong cơ cấu kinh tế nội tại. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của địa phương chứng kiến sự trồi sụt rõ rệt, từ vị trí thứ 7 toàn quốc với 62,5 điểm vào năm 2009 tụt xuống vị trí thứ 55 với 52,21 điểm vào năm 2012. Thực trạng này phản ánh năng lực cạnh tranh của tỉnh còn thiếu bền vững, môi trường đầu tư kinh doanh bộc lộ nhiều điểm nghẽn và chưa tạo được tác động lan tỏa từ các dự án công nghiệp nặng trọng điểm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là đánh giá một cách toàn diện các nhân tố cấu thành năng lực cạnh tranh của địa phương, vượt ra khỏi giới hạn của các chỉ số đo lường hành chính đơn thuần. Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm xác lập khung phân tích phù hợp cho cấp tỉnh, đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của Quảng Ngãi giai đoạn 2005 - 2015, chỉ rõ điểm mạnh, điểm yếu và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao lợi thế cạnh tranh đến năm 2025.

Không gian nghiên cứu tập trung tại tỉnh Quảng Ngãi trong mối tương quan so sánh với các địa phương thuộc Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung như Đà Nẵng, Quảng Nam, Bình Định. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp luận cứ khoa học giúp tỉnh chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ dựa vào khai thác tài nguyên và vốn đầu tư công sang mô hình dựa trên hiệu quả năng suất, thúc đẩy tỷ lệ lao động qua đào tạo từ mức 19,4% năm 2016 lên mức bình quân chung của cả nước và định hình cụm liên kết ngành công nghiệp - dịch vụ bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận năng lực cạnh tranh địa phương dựa trên nền tảng khung lý thuyết Lợi thế cạnh tranh quốc gia và Mô hình kim cương của Michael E. Porter, kết hợp khung phân tích năng lực cạnh tranh địa phương do Vũ Thành Tự Anh hiệu chỉnh. Theo đó, năng lực cạnh tranh của một tỉnh không chỉ phụ thuộc vào các điều kiện tự nhiên sẵn có mà được cấu thành từ ba tầng bậc chính: các yếu tố sẵn có (vị trí địa lý, tài nguyên, quy mô); năng lực cạnh tranh cấp độ địa phương (hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, thể chế điều hành); và năng lực cạnh tranh cấp độ doanh nghiệp (môi trường kinh doanh, chiến lược doanh nghiệp, trình độ phát triển cụm ngành).

Đồng thời, nghiên cứu tích hợp lý thuyết Cụm liên kết ngành nhằm phân tích mối quan hệ tương hỗ và sự lan tỏa công nghệ giữa các hạt nhân kinh tế trung tâm và mạng lưới doanh nghiệp vệ tinh. Để đo lường các động lực tăng trưởng nội tại, luận văn áp dụng mô hình phân rã dịch chuyển cấu phần năng suất của Jan Fagerberg nhằm tách biệt ba thành phần: hiệu ứng nội ngành, hiệu ứng dịch chuyển tĩnh và hiệu ứng dịch chuyển động. Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: năng suất lao động, cụm liên kết ngành, môi trường kinh doanh cấp tỉnh và hiệu quả quản trị công.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2005 - 2016 từ Niên giám Thống kê tỉnh Quảng Ngãi, Tổng cục Thống kê, Cục Thuế, Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và cơ sở dữ liệu khảo sát thường niên của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam với cỡ mẫu khảo sát từ 100 đến 250 doanh nghiệp dân doanh trên địa bàn tỉnh mỗi năm. Phương pháp chọn mẫu của cơ sở dữ liệu PCI kết hợp ngẫu nhiên phân tầng theo ngành nghề và quy mô vốn nhằm đảm bảo tính đại diện cao.

Phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp phân tích so sánh chuỗi thời gian và không gian được lựa chọn nhằm làm rõ các biến động của các đại lượng kinh tế như GRDP, cơ cấu vốn đầu tư, kim ngạch xuất nhập khẩu. Việc lựa chọn mô hình phân rã Jan Fagerberg nhằm định lượng chính xác sự đóng góp của năng suất lao động theo từng khu vực kinh tế, khắc phục nhược điểm của các phân tích tăng trưởng định tính truyền thống. Timeline nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 10/2016 đến tháng 03/2018, xử lý chuỗi số liệu kinh tế - xã hội xuyên suốt 11 năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh biến động mạnh và phụ thuộc lớn vào chu kỳ hoạt động của Nhà máy lọc dầu Dung Quất. Giai đoạn 2006 - 2010, GRDP bình quân đạt 18,7%/năm nhờ việc đưa nhà máy vào vận hành thử năm 2009 và vận hành thương mại năm 2010. Tuy nhiên, giai đoạn 2011 - 2015, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân chậm lại ở mức 7,8%/năm, tương đương mức tăng trưởng bình quân 7,5% của Vùng duyên hải miền Trung. Cơ cấu công nghiệp - xây dựng tăng vọt từ 36,21% năm 2008 lên 59,43% năm 2010, đạt đỉnh 63,46% năm 2013 nhưng sụt giảm còn 56,81% vào năm 2015 do giá dầu thô thế giới giảm sâu gần 40%.

Thứ hai, chất lượng nguồn nhân lực thấp tạo thành rào cản lớn đối với năng suất. Năng suất lao động bình quân đầu người tăng từ 31,1 triệu đồng năm 2010 lên 59,6 triệu đồng năm 2016 (tăng 28,5 triệu đồng). Tuy nhiên, năng suất khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chỉ bằng khoảng 25% khu vực công nghiệp và 50% khu vực dịch vụ. Đáng chú ý, có tới 80,6% lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc trong nền kinh tế chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật vào năm 2016.

Thứ ba, sự phát triển của hệ thống doanh nghiệp còn mất cân đối. Khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài chỉ chiếm khoảng 3% tổng giá trị sản xuất toàn tỉnh vào cuối năm 2016. Môi trường kinh doanh thiếu ổn định, phản ánh qua các điểm số thành phần của PCI như tiếp cận đất đai, tính minh bạch và chi phí không chính thức thường xuyên ở mức thấp so với các tỉnh lân cận.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên bắt nguồn từ sự hình thành tâm lý ỷ lại vào nguồn thu đột biến từ dự án lọc hóa dầu, dẫn đến sự chậm trễ trong cải cách thể chế và thiếu chiến lược đa dạng hóa cơ cấu sản xuất. Khi so sánh với tỉnh Quảng Nam, địa phương đã xây dựng thành công cụm ngành ô tô Chu Lai với hơn 23 nhà máy đóng góp trên 60% ngân sách tỉnh và thu hút hơn 10.000 lao động kỹ thuật cao, Quảng Ngãi vẫn chưa hình thành được hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ đồng bộ quanh hạt nhân Dung Quất.

Qua biểu đồ phân rã năng suất lao động giai đoạn 2010 - 2016 theo mô hình Jan Fagerberg, kết quả tính toán cho thấy trong mức tăng 28,5 triệu đồng năng suất lao động toàn nền kinh tế, hiệu ứng nội ngành đóng góp lớn nhất với 15,5 triệu đồng (chiếm 54,4%), hiệu ứng dịch chuyển tĩnh đóng góp 12,35 triệu đồng, trong khi hiệu ứng dịch chuyển động chỉ đóng góp 1,02 triệu đồng. Điều này khẳng định việc nâng cao năng lực cạnh tranh không thể chỉ dựa vào dịch chuyển cơ học lao động giữa các khu vực mà phải tập trung đổi mới công nghệ và nâng cấp kỹ năng ngay trong từng ngành sản xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đẩy mạnh cải cách hành chính và nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Ủy ban nhân dân tỉnh cùng Sở Kế hoạch và Đầu tư cần công khai, minh bạch quy trình cấp phép, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục đăng ký kinh doanh và tiếp cận đất đai từ 30% đến 40% trong giai đoạn 2018 - 2022, phấn đấu đưa chỉ số PCI của tỉnh duy trì vững chắc trong nhóm 15 tỉnh dẫn đầu cả nước.

Thứ hai, tập trung đào tạo và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật cao. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với các trường đại học, cao đẳng và doanh nghiệp trọng điểm như Doosan Vina, VSIP Quảng Ngãi để thiết lập các trung tâm đào tạo nghề chuyên sâu. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 19,4% lên 45% vào năm 2025, ưu tiên các ngành cơ khí chính xác, vận hành lọc hóa dầu và dịch vụ hậu cần cảng biển.

Thứ ba, phát triển các cụm liên kết ngành công nghiệp lấy Khu kinh tế Dung Quất làm trung tâm. Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp cần ban hành chính sách ưu đãi đất đai và hỗ trợ thuế để thu hút từ 30 đến 50 doanh nghiệp sản xuất linh kiện, hóa chất phụ trợ và bảo dưỡng công nghiệp nặng, nâng tỷ trọng đóng góp của khu vực FDI lên 10 - 15% tổng GRDP vào năm 2025.

Thứ tư, hoàn thiện kết cấu hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ logistics đa phương thức. Sở Giao thông Vận tải phối hợp với các bộ, ngành triển khai nâng cấp hệ thống logistics cảng biển nước sâu Dung Quất kết nối đồng bộ với tuyến cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi và Quốc lộ 1A, định hướng tăng trưởng doanh thu ngành dịch vụ logistics đạt từ 12% đến 15%/năm trong giai đoạn 2020 - 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách cấp tỉnh (Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất): Vận dụng hệ thống phân tích để xây dựng quy hoạch kinh tế - xã hội, ban hành cơ chế thu hút đầu tư có chọn lọc và thiết lập tiêu chí đánh giá hiệu quả điều hành của các sở, ban, ngành.

Nhóm viện nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học ngành Kinh tế phát triển, Quản lý công: Sử dụng luận văn như tài liệu tham khảo học thuật giá trị về việc ứng dụng mô hình kim cương của Porter và phương pháp phân rã dịch chuyển năng suất của Jan Fagerberg tại một địa bàn cấp tỉnh cụ thể.

Nhóm doanh nghiệp, nhà đầu tư trong nước và quốc tế (doanh nghiệp FDI tại Dung Quất, VSIP): Nắm bắt bức tranh tổng thể về môi trường đầu tư, cơ cấu lao động và tiềm năng phát triển của các ngành công nghiệp phụ trợ để xây dựng chiến lược kinh doanh dài hạn.

Nhóm chính quyền các địa phương có quy mô kinh tế tương đồng trong Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung (Quảng Nam, Bình Định, Phú Yên): Rút ra bài học kinh nghiệm trong việc liên kết vùng, tránh bẫy tăng trưởng ảo khi phụ thuộc vào các siêu dự án công nghiệp đơn lẻ.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao GRDP Quảng Ngãi tăng trưởng vượt bậc 18,7% giai đoạn 2006 - 2010 nhưng chậm lại còn 7,8% giai đoạn 2011 - 2015? Tăng trưởng đột biến giai đoạn 2006 - 2010 do Nhà máy lọc dầu Dung Quất đi vào vận hành, tạo ra bước nhảy vọt về giá trị sản lượng công nghiệp. Giai đoạn 2011 - 2015, nhà máy đã đạt công suất ổn định khoảng 6,05 triệu tấn/năm nên tốc độ tăng trưởng quay về mức bình thường.

Khung phân tích năng lực cạnh tranh địa phương trong luận văn có điểm gì khác so với chỉ số PCI của VCCI? Chỉ số PCI chủ yếu đo lường chất lượng điều hành kinh tế và môi trường kinh doanh thông qua cảm nhận của doanh nghiệp. Khung phân tích của luận văn mở rộng toàn diện hơn khi tích hợp cả các yếu tố tự nhiên, năng lực nội tại của doanh nghiệp, hạ tầng kỹ thuật và mức độ phát triển cụm liên kết ngành.

Thực trạng chất lượng lao động ảnh hưởng thế nào đến năng lực cạnh tranh của tỉnh? Năm 2016, có tới 80,6% lực lượng lao động của tỉnh chưa qua đào tạo chuyên môn. Tỷ lệ lao động kỹ thuật thấp làm giảm khả năng tiếp thu công nghệ, hạn chế thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao và khiến năng suất lao động khu vực tư nhân nội địa tăng trưởng chậm.

Mô hình cụm ngành đóng vai trò gì trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế Quảng Ngãi? Phát triển cụm liên kết ngành quanh Khu kinh tế Dung Quất giúp kết nối các nhà máy lọc dầu, luyện thép với các doanh nghiệp phụ trợ vệ tinh. Mô hình này gia tăng giá trị nội địa, tạo hiệu ứng lan tỏa tri thức và nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động giá cả thị trường thế giới.

Sự biến động giá dầu thế giới tác động như thế nào đến nguồn thu ngân sách của Quảng Ngãi? Khi giá dầu thô giảm gần 40% trong giai đoạn 2015 - 2016, giá trị sản xuất và nguồn thu ngân sách của tỉnh bị ảnh hưởng trực tiếp, làm giảm tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng từ 63,46% năm 2013 xuống còn 56,81% vào năm 2015.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa khung lý thuyết toàn diện về năng lực cạnh tranh địa phương, kết hợp hiệu quả giữa mô hình kim cương của Porter và mô hình phân rã năng suất của Jan Fagerberg.
• Nghiên cứu chỉ rõ thực trạng tăng trưởng kinh tế của Quảng Ngãi giai đoạn 2005 - 2015 phụ thuộc quá mức vào tổ hợp lọc hóa dầu, trong khi khu vực FDI chỉ đóng góp 3% giá trị sản xuất và 80,6% lao động chưa qua đào tạo.
• Năng suất lao động của tỉnh tăng thêm 28,5 triệu đồng giai đoạn 2010 - 2016, trong đó hiệu ứng cải thiện nội ngành giữ vai trò quyết định với 54,4% tỷ trọng đóng góp.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi nhằm nâng cao chỉ số PCI, tái cơ cấu công nghiệp theo cụm liên kết ngành và hoàn thiện hạ tầng logistics cho giai đoạn 2018 - 2025.
• Các cấp chính quyền và cơ quan quản lý cần khẩn trương hiện thực hóa các giải pháp chính sách để xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, đưa Quảng Ngãi bứt phá thành trung tâm công nghiệp - dịch vụ năng động của miền Trung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cần thiết của Đề tài Quảng Ngãi nằm trong Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, có nhiều tiềm năng, điều kiện phát triển kinh tế. Để thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực miền Trung nói chung và Quảng Ngãi nói riêng, Chính phủ đã quyết định thành lập Khu Kinh tế Dung Quất (2005), với mục tiêu biến nơi này trở thành động lực phát triển công nghiệp của cả khu vực. Để thực hiện điều này, Trung ƣơng đã tập trung nguồn lực đầu tƣ, xây dựng cơ sở hạ tầng KKT Dung Quất và đồng thời quyết định đặt Nhà máy lọc hóa dầu đầu tiên của các nƣớc tại đây với tổng vốn đầu tƣ hơn 3 tỷ USD.

Nhà máy lọc hóa dầu đƣợc xem là trái tim của KKT Dung Quất. Từ lợi thế đó, KKT Dung Quất bƣớc đầu đã thu hút một lƣợng lớn các dự án công nghiệp nặng đầu tƣ vào đây, nhƣ Nhà máy đóng tàu Vinashin, Nhà máy thiết bị công nghiệp nặng Doosan Vina, Nhà máy thép Guang Lian… Năm 2009, nhà máy lọc hóa dầu Dung Quất chính thức cho ra dòng sản phẩm đầu tiên, đã góp phần gia tăng vƣợt bậc nguồn thu cho ngân sách địa phƣơng, đến nay, sản lƣợng của nhà máy đáp ứng gần 40% nhu cầu xăng dầu của cả nƣớc. Trong các năm qua, Quảng Ngãi cũng đã ban hành nhiều chủ trƣơng, chính sách cụ thể hóa chính sách, cơ chế chung của quốc gia nhằm cải thiện môi trƣờng kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế phát triển, nâng cao NLCT của nền kinh tế và chủ động hội nhập quốc tế nhƣ: giảm tiền thuê đất, miễn giảm thuế, giảm giá nhiều dịch vụ, bổ sung ƣu đãi đầu tƣ đối với các lĩnh vực ƣu tiên, cải tiến thủ tục hành chính, sửa đổi một số chính sách để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc triển khai dự án: thế chấp quyền sử dụng đất, giải phóng mặt bằng, bảo lãnh đầu tƣ… Chính quyền tỉnh cũng tập trung tháo gỡ khó khăn về cải tiến thủ tục hành chính trong cấp phép đầu tƣ, quản lý quá trình thực hiện dự án đầu tƣ… Bƣớc đầu mang lại một số Luan van 2 kết quả đáng ghi nhận, môi trƣờng đầu tƣ của tỉnh từng bƣớc đƣợc cải thiện và đƣợc đánh giá trong nhóm các tỉnh có chỉ số cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở nhóm “khá”. Tuy nhiên, kết quả đánh giá cũng cho thấy môi trƣờng đầu tƣ của tỉnh còn nhiều bất cập, chậm cải thiện; chƣa khai thác hiệu quả tiềm năng, thế mạnh của tỉnh; việc đầu tƣ từ ngân sách nhà nƣớc còn dàn trải, thiếu trọng tâm.

Mặt khác, tỉnh còn lúng túng trong việc xác định các sản phẩm cạnh tranh chính của tỉnh, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp địa phƣơng thấp; nhiều dự án thu hút đầu tƣ cầm chừng hoặc ngừng triển khai, một phần do khó khăn về thị trƣờng, nhà đầu tƣ hạn chế năng lực nhƣng một phần không nhỏ là do môi trƣờng đầu tƣ và tác động lan tỏa từ chính sách phát triển kinh tế của tỉnh không đạt đƣợc nhƣ kỳ vọng. Các nghiên cứu về NLCT của tỉnh Quảng Ngãi nói riêng và các tỉnh thành khác nói chung chỉ mới dừng lại ở đánh giá năng lực điều hành của chính quyền qua phân tích kết quả Chỉ số NLCT cấp tỉnh (PCI) hoặc đánh giá xoay quanh môi trƣờng sản xuất, kinh doanh của địa phƣơng. Các nghiên cứu ở nƣớc ngoài cũng tập trung vào các nghiên cứu NLCT của quốc gia hay của vùng. Ở phạm vi này, chính quyền quốc gia hay vùng có tính tự chủ cao về chính sách tài khóa, tiền tệ… trong khi đối với các địa phƣơng nhỏ nhƣ Quảng Ngãi, sự điều hành chính quyền chịu nhiều ràng buộc từ chính sách chung của quốc gia.

Do vậy, việc nghiên cứu, phân tích, đánh giá những yếu tố cơ bản tác động đến NLCT của Quảng Ngãi là cần thiết; từ đó có định hƣớng cụ thể, triển khai nhất quán, đồng bộ trong từng giai đoạn, qua đó, hình thành lợi thế cạnh tranh đặc thù của tỉnh. Đây là lý do học viên chọn đề tài “Nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Quảng Ngãi” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu tổng quát của Đề tài là trên cơ sở phân tích, đánh giá Năng lực cạnh tranh của tỉnh, đề xuất giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao NLCT của Quảng Ngãi theo hƣớng phát triển bền vững. Mục tiêu cụ thể, đầu tiên là xác định Khung phân tích Năng lực cạnh tranh địa phƣơng phù hợp; thứ hai là phân tích, đánh giá các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của Quảng Ngãi, so sánh với một số các địa phƣơng lân cận trong Vùng hoặc có mức độ tƣơng đồng về phát triển kinh tế - xã hội.

Thứ ba, xác định thế mạnh, thuận lợi, cũng nhƣ chỉ ra điểm yếu, hạn chế còn tồn tại và tìm ra nguyên nhân, từ đó, trên cơ sở định hƣớng của tỉnh, đề xuất một số giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao NLCT của Quảng Ngãi trong thời gian đến. Câu hỏi nghiên cứu Mục đích của nghiên cứu của Đề tài này để trả lời các câu hỏi: (1) Những điểm mạnh, yếu của Năng lực cạnh tranh Quảng Ngãi là gì? (2) Quảng Ngãi cần làm gì đề nâng cao Năng lực cạnh tranh? 4. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Luận văn tập trung phân tích, đánh giá các yếu tố cấu thành NLCT của địa phƣơng, mà ở đây cụ thể là tỉnh Quảng Ngãi, bao gồm: (1) Các yếu tố tự nhiên sẵn có (vị trí địa lý, tài nguyên tự nhiên, quy mô của địa phƣơng); (2) NLCT ở cấp độ địa phƣơng (hạ tầng văn hóa, giáo dục, y tế, xã hội; hạ tầng kỹ thuật; cơ chế, chính sách đầu tƣ, tín dụng, cơ cấu kinh tế); và (3) NLCT ở cấp độ DN (môi trƣờng kinh doanh, hoạt động và chiến lƣợc của DN, trình độ phát triển cụm ngành).

Phạm vi nghiên cứu Về không gian: Luận văn tập trung nghiên cứu các yếu tố tác động đến Luan van 4 NLCT Quảng Ngãi và so sánh với một số địa phƣơng lân cận hoặc có tính tƣơng đồng về quy mô, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. Tham khảo tình huống, giải pháp nhằm hoàn thiện các nhân tố tác động đến NLCT tại một số địa phƣơng trong nƣớc và ngoài nƣớc. Về thời gian: Luận văn tập trung nghiên cứu các yếu tố tác động đến NLCT Quảng Ngãi trong giai đoạn 2005 – 2015. Phƣơng pháp nghiên cứu Để đạt đƣợc mục tiêu nghiên cứu đề ra, luận văn sử dụng 03 phƣơng pháp chủ yếu: Phương pháp tổng hợp các lý thuyết: Lƣợc khảo các tài liệu, công trình nghiên cứu liên quan để xác định khung phân tích và các yếu tố cấu thành NLCT của địa phƣơng.

Tổng hợp kinh nghiệm của các nƣớc, các địa phƣơng trong nƣớc về nâng cao NLCT, làm bài học kinh nghiệm cho Quảng Ngãi. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu nghiên cứu: Nguồn dữ liệu trong Đề tài đƣợc tổng hợp, thu thập và kế thừa có chọn lọc từ các số liệu thứ cấp. Căn cứ vào tài liệu điều tra thống kê tổng hợp đã đƣợc lƣu hành có hiệu lực của các cơ quan quản lý nhà nƣớc tỉnh Quảng Ngãi và một số các địa phƣơng, của các bộ ngành TW để tổng hợp các số liệu theo từng mục đích sử dụng; các kết quả điều tra nghiên cứu hiện có về thực trạng NLCT tỉnh Quảng Ngãi, tài liệu về điều kiện tự nhiên, xã hội, các nghiên cứu khoa học của các chƣơng trình, dự án…. Trên cơ sở đó, hệ thống hóa, phân tích tổng hợp số liệu và chỉnh lý chính xác số liệu, tài liệu một cách khoa học, khách quan nhằm phản ánh thực trạng phát triển kinh tế - xã hội và NLCT của tỉnh.

Phương pháp tổng hợp và phân tích thống kê: Trên cơ sở dữ liệu đƣợc ổng hợp thu thập dữ liệu, mô tả dữ liệu bằng bảng biểu, đồ thị, hình vẽ minh họa, chỉ tiêu kinh tế - xã hội và phân tích, đánh giá các yếu tố cấu thành NLCT của Quảng Ngãi để đƣa ra các đánh giá tổng quát, chung nhất. So sánh mối liên hệ giữa các đại lƣợng để đƣa ra những đánh giá sâu hơn và rút ra kết Luan van 5 luận. Ý nghĩa khoa học Đề tài Tổng hợp khoa học các khái niệm, lý thuyết về năng lực cạnh tranh ở phạm vi lãnh thổ nói chung và ở phạm vi địa phƣơng nói riêng. Cung cấp cơ sở lý luận để làm căn cứ phân tích, đánh giá các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh ở phạm vi địa phƣơng thông qua 03 nhóm yếu tố tổng quan (các yếu tố sẵn có của địa phƣơng; năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phƣơng và năng lực cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp).

Đề tài góp phần phân tích, đánh giá một cách tổng quan hơn thực trạng NLCT của tỉnh Quảng Ngãi. Xác định điểm mạnh, thuận lợi cũng nhƣ chỉ những mặt yếu, hạn chế của NLCT Quảng Ngãi và nguyên nhân tồn tại những mặt yếu, hạn chế của NLCT tỉnh. Đƣa ra định hƣớng, mục tiêu và các nhóm giải pháp để nâng cao NLCT của Quảng Ngãi. Tổng quan tài liệu “Năng lực cạnh tranh” là một thuật ngữ đƣợc các nhà nghiên cứu kinh tế thế giới, hoạch định chính sách trên thế giới sử dụng khá phổ biến và đƣa ra nhiều phƣơng pháp nghiên cứu khác nhau.

Khái niệm “Năng lực cạnh tranh” đƣợc sử dụng trong các nghiên cứu với nhiều phạm vi, cấp độ khác nhau nhƣ: quốc gia, địa phƣơng, DN hay ngành, sản phẩm. Trong Đề tài này, tài liệu nghiên cứu chủ yếu liên quan đến NLCT theo phạm vi quốc gia và địa phƣơng. Năng lực cạnh tranh ở phạm vi quốc gia Theo nghiên cứu của Michael E. Poter trong Lợi thế cạnh tranh quốc gia [27], đã đƣa ra Khung lý thuyết phân tích NLCT quốc gia.

Mô hình phân tích bao gồm 04 nhóm yếu tố: (1) Các điều kiện về yếu tố sản xuất; (2) Các yếu tố điều kiện cầu và (3) Các ngành công nghiệp hỗ trợ và có liên quan và (4) Chiến lƣợc công ty, cấu trúc và cạnh tranh nội địa. Theo đó, đã đƣa ra những Luan van 6 gợi ý đối với quốc gia về việc áp dụng lý thuyết, những hàm ý, chính sách của chính phủ để đạt đƣợc lợi thế cạnh tranh quốc gia.