Luận án nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tỉnh Kiên Giang - ĐH Cần Thơ

Luận án tiến sĩ phân tích nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tỉnh Kiên Giang, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Ngọc
• Trường học: Trường Đại Học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại Kiên Giang
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• Tóm tắt
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ VÀ SỰ CẦN THIẾT CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.2. Sự cần thiết của nghiên cứu
• 1.3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Mục tiêu chung
• 1.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Khách thể nghiên cứu
• 1.5.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6.1. Phương pháp tiếp cận
• 1.6.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN
• 1.7.1. Ý nghĩa khoa học của luận án
• 1.7.2. Ý nghĩa thực tiễn của luận án
• 1.8. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2. Lợi thế cạnh tranh
• 2.3. Năng lực cạnh tranh
• 2.4. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 2.5. Vị thế cạnh tranh của DN
• 2.6. Một số lý thuyết về NLCT của DN
• 2.7. Một số mô hình nghiên cứu lý thuyết về NLCT
• 2.8. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.8.1. Tiêu chí đo lường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 2.8.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước về các nhân tố ảnh hưởng đến NLCT và nâng cao NLCT của doanh nghiệp
• 2.8.3. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 2.8.4. TÍNH KẾ THỪA VÀ TÍNH MỚI CỦA NGHIÊN CỨU
• 2.8.5. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT
• 2.8.5.1. Cơ sở đề xuất mô hình nghiên cứu
• 2.8.5.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.9. CÁC GIẢ THUYẾT VÀ THANG ĐO NGHIÊN CỨU
• 2.9.1. Năng lực tổ chức, quản lý doanh nghiệp
• 2.9.2. Năng lực công nghệ và đổi mới
• 2.9.3. Năng lực marketing
• 2.9.4. Năng lực sản xuất
• 2.9.5. Năng lực tài chính
• 2.9.6. Nguồn nhân lực
• 2.9.7. Năng lực liên kết và tạo lập mối quan hệ
• 2.9.8. Trách nhiệm xã hội
• 2.9.9. Năng lực thâm nhập thị trường
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Nghiên cứu định tính
• 3.2.2. Nghiên cứu định lượng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG CỦA DNNVV VIỆT NAM VÀ KIÊN GIANG
• 4.1.1. Tình hình hoạt động của DNNVV Việt Nam
• 4.1.2. Tình hình hoạt động của DNNVV trên địa bàn tỉnh Kiên Giang
• 4.2. THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH KIÊN GIANG GIAI ĐOẠN 2016-2021
• 4.3. THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KIÊN GIANG
• 4.3.1. Khả năng duy trì và mở rộng thị phần của doanh nghiệp
• 4.3.2. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm
• 4.3.3. Khả năng duy trì và nâng cao hiệu quả kinh doanh
• 4.3.4. Năng suất các yếu tố sản xuất
• 4.3.5. Khả năng thích ứng và sáng tạo của DN
• 4.4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NLCT DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KIÊN GIANG
• 4.4.1. Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu
• 4.4.2. Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach’s alpha (α)
• 4.4.3. Kiểm định độ giá trị thang đo bằng EFA
• 4.4.4. Kiểm định thang đo bằng phân tích nhân tố khẳng định (CFA)
• 4.4.5. Kiểm định mô hình và các giả thuyết
• 4.4.6. Phân tích phương sai một yếu tố (oneway-ANOVA)
• 4.5. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.5.1. Về thực trạng NLCT DNNVV trên địa bàn tỉnh Kiên Giang
• 4.5.2. Về xây dựng thang đo các nhân tố ảnh hưởng đến NLCT DNNVV trên địa bàn tỉnh Kiên Giang
• 4.5.3. Về phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến NLCT DNNVV trên địa bàn tỉnh Kiên Giang
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. HÀM Ý QUẢN TRỊ NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KIÊN GIANG
• 5.1.1. Dưới góc độ quản trị doanh nghiệp
• 5.1.2. Dưới góc độ cơ quan quản lý nhà nước
• 5.1.3. Hàm ý đối với từng lĩnh vực hoạt động của DNNVV
• 5.2. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Lực Cạnh Tranh DNVVN Kiên Giang

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng, nâng cao năng lực cạnh tranh là yếu tố sống còn đối với DNVVN Kiên Giang. Luận án này tập trung nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DNVVN trên địa bàn tỉnh, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực. Nghiên cứu sử dụng kết hợp lý thuyết nguồn lực và lý thuyết năng lực, cùng phương pháp định tính và định lượng để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Cục Thống kê tỉnh Kiên Giang và báo cáo tài chính của các DNVVN. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát 457 doanh nghiệp. Mục tiêu là xây dựng mô hình nghiên cứu, phân tích thực trạng và đề xuất hàm ý quản trị để phát triển DNVVN Kiên Giang bền vững.

1.1. Vai Trò Của DNVVN Trong Phát Triển Kinh Tế Kiên Giang

DNVVN đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm, đóng góp vào GDP và thúc đẩy phát triển kinh tế của Kiên Giang. Tuy nhiên, các DNVVN này thường gặp nhiều khó khăn như thiếu vốn, công nghệ lạc hậu và nguồn nhân lực hạn chế. Việc hỗ trợ DNVVN Kiên Giang là cần thiết để nâng cao khả năng cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Theo báo cáo của UBND tỉnh Kiên Giang, DNVVN chiếm hơn 95% tổng số doanh nghiệp trên địa bàn, đóng góp khoảng 40% vào GRDP của tỉnh.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Năng Lực Cạnh Tranh Của DNVVN

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DNVVN, bao gồm: nguồn nhân lực, năng lực tài chính, công nghệ, quản trị, marketing, liên kết và trách nhiệm xã hội. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến năng lực cạnh tranh DNVVN Kiên Giang. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách hỗ trợ DNVVN Kiên Giang hiệu quả hơn.

II. Thực Trạng Và Thách Thức Năng Lực Cạnh Tranh Tại Kiên Giang

Kiên Giang, với tiềm năng lớn về du lịch, nông nghiệp và thủy sản, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh DNVVN. Thực trạng DNVVN Kiên Giang cho thấy nhiều doanh nghiệp còn yếu về quản trị, thiếu vốn và công nghệ. Điểm yếu DNVVN Kiên Giang này cần được khắc phục để DNVVN có thể tận dụng cơ hội DNVVN Kiên Giang từ hội nhập kinh tế và cạnh tranh hiệu quả trên thị trường. Giải quyết thách thức DNVVN Kiên Giang là then chốt để phát triển bền vững.

2.1. Điểm Mạnh Và Điểm Yếu Của DNVVN Kiên Giang Hiện Nay

Điểm mạnh DNVVN Kiên Giang nằm ở sự năng động, linh hoạt và khả năng thích ứng nhanh với thị trường. Tuy nhiên, điểm yếu DNVVN Kiên Giang lại là quy mô nhỏ, thiếu vốn, công nghệ lạc hậu, quản trị yếu kém và nguồn nhân lực hạn chế. Cần có giải pháp đồng bộ để phát huy điểm mạnh và khắc phục điểm yếu, giúp DNVVN nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.2. Cơ Hội Và Thách Thức Từ Hội Nhập Kinh Tế Đối Với DNVVN

Hội nhập kinh tế mang lại nhiều cơ hội DNVVN Kiên Giang, như tiếp cận thị trường rộng lớn, thu hút vốn đầu tư và chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, cũng tạo ra nhiều thách thức DNVVN Kiên Giang, như cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp nước ngoài, yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm và dịch vụ, và các rào cản kỹ thuật thương mại. DNVVN cần chủ động nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức để phát triển bền vững.

2.3. Phân Tích SWOT Cho DNVVN Trong Bối Cảnh Du Lịch Kiên Giang

Phân tích SWOT cho DNVVN trong bối cảnh du lịch Kiên Giang cho thấy: Điểm mạnh (Strengths): Tiềm năng du lịch lớn, vị trí địa lý thuận lợi. Điểm yếu (Weaknesses): Cơ sở hạ tầng du lịch còn hạn chế, dịch vụ chưa đa dạng. Cơ hội (Opportunities): Xu hướng du lịch xanh, sự phát triển của công nghệ. Thách thức (Threats): Cạnh tranh từ các địa phương khác, biến đổi khí hậu. Cần có chiến lược phát triển du lịch bền vững, gắn kết DNVVN với chuỗi giá trị du lịch.

III. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh DNVVN Tại Kiên Giang

Để nâng cao năng lực cạnh tranh cho DNVVN Kiên Giang, cần có giải pháp đồng bộ từ nhiều phía. Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ, tăng cường quản trị và marketing. Nhà nước cần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, hỗ trợ vốn, công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và xúc tiến thương mại. Cần thúc đẩy liên kết DNVVN Kiên Giang để tạo sức mạnh cộng hưởng và tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

3.1. Đổi Mới Sáng Tạo Và Chuyển Đổi Số Cho DNVVN Kiên Giang

Đổi mới sáng tạo DNVVN Kiên Giang là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, dịch vụ. Chuyển đổi số DNVVN Kiên Giang giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình sản xuất, kinh doanh, tiếp cận khách hàng và giảm chi phí. Cần có chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới và đào tạo nguồn nhân lực số.

3.2. Tăng Cường Tiếp Cận Thị Trường Cho DNVVN Thông Qua Liên Kết

Tiếp cận thị trường DNVVN Kiên Giang là yếu tố quan trọng để mở rộng quy mô kinh doanh và tăng doanh thu. Cần tăng cường liên kết DNVVN Kiên Giang với các đối tác trong và ngoài tỉnh, tham gia các hội chợ, triển lãm và kênh phân phối trực tuyến. Đồng thời, cần nâng cao năng lực marketing và xây dựng thương hiệu để tiếp cận thị trường hiệu quả.

3.3. Nâng Cao Quản Trị Doanh Nghiệp Và Phát Triển Nguồn Nhân Lực

Quản trị doanh nghiệp DNVVN Kiên Giang hiệu quả là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Cần nâng cao trình độ quản lý của đội ngũ lãnh đạo và quản lý, áp dụng các phương pháp quản trị tiên tiến và xây dựng văn hóa doanh nghiệp. Đồng thời, cần phát triển nguồn nhân lực DNVVN Kiên Giang chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Và Môi Trường Kinh Doanh Thuận Lợi

Chính sách hỗ trợ DNVVN Kiên Giang đóng vai trò quan trọng trong việc tạo động lực phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh. Cần cải thiện môi trường kinh doanh Kiên Giang, giảm thiểu thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận vốn, đất đai và các nguồn lực khác. Đồng thời, cần xây dựng các chương trình hỗ trợ DNVVN thiết thực, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên và phù hợp với đặc thù của tỉnh.

4.1. Các Chính Sách Hỗ Trợ DNVVN Hiện Hành Tại Kiên Giang

Hiện nay, Kiên Giang đã ban hành một số chính sách hỗ trợ DNVVN Kiên Giang, như chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ vốn vay, xúc tiến thương mại và đào tạo nguồn nhân lực. Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách này còn hạn chế, cần được rà soát, điều chỉnh và bổ sung để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của doanh nghiệp. Cần có cơ chế đánh giá hiệu quả chính sách và công khai thông tin để doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận.

4.2. Cải Thiện Môi Trường Kinh Doanh Để Thu Hút Đầu Tư Và Phát Triển

Cải thiện môi trường kinh doanh Kiên Giang là yếu tố quan trọng để thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển DNVVN. Cần giảm thiểu thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận thông tin và các dịch vụ công. Đồng thời, cần tăng cường đối thoại giữa chính quyền và doanh nghiệp để giải quyết kịp thời các khó khăn, vướng mắc.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về DNVVN

Nghiên cứu này cung cấp các hàm ý quản trị và giải pháp cụ thể để nâng cao năng lực cạnh tranh DNVVN Kiên Giang. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách hỗ trợ DNVVN và các chương trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Các doanh nghiệp cũng có thể tham khảo kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược kinh doanh phù hợp và nâng cao năng lực cạnh tranh.

5.1. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Hiệp Hội DNVVN Thành Công

Nghiên cứu kinh nghiệm của các hiệp hội DNVVN thành công trong và ngoài nước cho thấy vai trò quan trọng của việc liên kết, chia sẻ thông tin và hỗ trợ lẫn nhau. Các hiệp hội cần chủ động tổ chức các hoạt động kết nối doanh nghiệp, cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ pháp lý và đào tạo kỹ năng quản lý. Đồng thời, cần tăng cường đối thoại với chính quyền để bảo vệ quyền lợi của hội viên.

5.2. Đề Xuất Các Mô Hình Phát Triển DNVVN Phù Hợp Với Kiên Giang

Dựa trên kết quả nghiên cứu và thực tiễn của Kiên Giang, đề xuất một số mô hình phát triển DNVVN phù hợp, như mô hình liên kết chuỗi giá trị, mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng số và mô hình doanh nghiệp xã hội. Các mô hình này cần được triển khai thí điểm và nhân rộng, đồng thời được điều chỉnh phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương và ngành nghề.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Phát Triển DNVVN Kiên Giang

Nâng cao năng lực cạnh tranh DNVVN Kiên Giang là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự nỗ lực của cả doanh nghiệp, nhà nước và xã hội. Nghiên cứu này đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về thực trạng, thách thức và giải pháp để phát triển DNVVN tại Kiên Giang. Hy vọng rằng, kết quả nghiên cứu sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững DNVVN Kiên Giang, đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

6.1. Triển Vọng Phát Triển Bền Vững DNVVN Tại Kiên Giang

Triển vọng phát triển bền vững DNVVN Kiên Giang là rất lớn, với tiềm năng du lịch, nông nghiệp và thủy sản phong phú. Cần có chiến lược phát triển bền vững, gắn kết tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và đảm bảo an sinh xã hội. Đồng thời, cần khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội và phát triển kinh doanh có đạo đức.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Năng Lực Cạnh Tranh

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của các chính sách hỗ trợ DNVVN, phân tích sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh trong từng ngành nghề cụ thể và xây dựng các mô hình dự báo năng lực cạnh tranh của DNVVN. Đồng thời, cần nghiên cứu các giải pháp tài chính cho DNVVN Kiên Giang sáng tạo và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ ngành Quản trị kinh doanh (mã số: 9340101) với đề tài "Nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Kiên Giang" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hường thực hiện tại Trường Đại học Cần Thơ, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Văn Ngọc và TS. Đặng Thanh Sơn, được Hội đồng đánh giá luận án tiến sĩ thông qua ngày 15 tháng 6 năm 2022 và hoàn thiện vào tháng 12 năm 2022.

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) trong nền kinh tế Việt Nam cũng như bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng qua các hiệp định thương mại tự do như WTO, EVFTA, CPTPP. Trong giai đoạn 2010–2017, DNNVV chiếm 98,1% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam, đóng góp khoảng 45% GDP, 31% tổng thu ngân sách nhà nước và giải quyết việc làm cho hơn 5 triệu lao động. Theo Sách trắng Doanh nghiệp năm 2021, khu vực này chiếm trên 95% tổng số doanh nghiệp đăng ký, đóng góp khoảng 60% GDP và tạo ra hơn 90% việc làm. Riêng năm 2019, DNNVV đóng góp khoảng 246,2 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu và 253 tỷ USD kim ngạch nhập khẩu. Mặc dù gia tăng nhanh về số lượng, quy mô doanh nghiệp tư nhân Việt Nam phần lớn vẫn là nhỏ và siêu nhỏ (gần 98%), chỉ có 2% là quy mô vừa; trong đó 52% số doanh nghiệp có quy trình công nghệ lạc hậu và rất lạc hậu.

Tại tỉnh Kiên Giang, DNNVV chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp (năm 2016), đóng góp 87% GRDP của tỉnh; đến năm 2019, tỷ lệ này đạt 97,35%. Tuy nhiên, các doanh nghiệp gặp nhiều bất lợi do biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, hạn hán, năng lực quản trị hạn chế, công nghệ lạc hậu và thiếu liên kết trong chuỗi giá trị. Kết quả khảo sát 209 doanh nghiệp do Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Kiên Giang thực hiện chỉ ra 5 khó khăn lớn nhất gồm: (1) Thiếu vốn đầu tư, thiếu thông tin; (2) Công nghệ lạc hậu, ứng dụng tiến bộ khoa học và chuyển giao công nghệ còn hạn chế; (3) Năng lực quản trị và nguồn nhân lực còn hạn chế; (4) Khó khăn trong tham gia cụm liên kết ngành và chuỗi giá trị; (5) Khó tiếp cận các chính sách, ưu đãi hỗ trợ đầu tư. Đồng thời, chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2020 của Kiên Giang chỉ đạt 60,01 điểm, xếp thứ 62/63 tỉnh thành cả nước và thứ 12/13 vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là việc thiếu vắng một nghiên cứu kết hợp đồng thời lý thuyết nguồn lực và lý thuyết năng lực để đánh giá một cách toàn diện các nhân tố nội tại tác động đến năng lực cạnh tranh (NLCT) của DNNVV trên một địa bàn có tính chất địa kinh tế đặc thù như Kiên Giang, đặc biệt là việc chưa chuẩn hóa thang đo về năng lực thâm nhập thị trường của doanh nghiệp.

Mục tiêu chung của luận án là phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Kiên Giang, trên cơ sở đó đề xuất các hàm ý quản trị nhằm giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trong tương lai. Bốn mục tiêu cụ thể gồm:

• Mục tiêu 1: Xây dựng mô hình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Kiên Giang.
• Mục tiêu 2: Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Kiên Giang trong giai đoạn 2016–2018.
• Mục tiêu 3: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Kiên Giang.
• Mục tiêu 4: Đề xuất hàm ý quản trị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Kiên Giang.

Luận án đặt ra 4 câu hỏi nghiên cứu:

• (1) Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nào được đề xuất khi nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Kiên Giang?
• (2) Thực trạng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2016–2018 như thế nào?
• (3) Việc xác định những nhân tố ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố ra sao đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Kiên Giang được thực hiện như thế nào? Có hay không sự khác biệt về năng lực cạnh tranh giữa các doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau?
• (4) Dựa trên kết quả nghiên cứu thì cần đề xuất những hàm ý quản trị gì để góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Kiên Giang?

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề liên quan đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Kiên Giang. Khách thể nghiên cứu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang hoạt động trên địa bàn tỉnh Kiên Giang. Về phạm vi không gian, nghiên cứu giới hạn trên địa bàn tỉnh Kiên Giang. Về phạm vi thời gian: số liệu thứ cấp phục vụ phân tích thực trạng được thu thập trong giai đoạn 2016–2018 từ Niên giám thống kê, Cục Thuế, Cục Thống kê, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công thương, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Kiên Giang; số liệu sơ cấp được thu thập trong 8 tháng từ tháng 11 năm 2020 đến tháng 6 năm 2021 (gồm 2 tháng khảo sát sơ bộ từ tháng 11 đến tháng 12 năm 2020 và 6 tháng khảo sát chính thức từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2021); thời gian hoàn thiện luận án từ tháng 7 đến tháng 11 năm 2021.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về năng lực cạnh tranh doanh nghiệp theo ba hướng tiếp cận lý thuyết chính:

Hướng tiếp cận thứ nhất dựa trên lý thuyết định hướng thị trường (Market Orientation - MO) với các công trình kinh điển của Kohli & Jaworski (1990), Narver & Slater (1990), Deshpande & Farley (2004), Snoj et al. (2010), Thọ & Trang (2008). Hướng tiếp cận này nhấn mạnh rằng năng lực cạnh tranh xuất phát từ khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường, định hướng khách hàng, định hướng đối thủ cạnh tranh và sự phối hợp chức năng nội bộ nhằm mang lại giá trị gia tăng tối ưu.

Hướng tiếp cận thứ hai dựa trên lý thuyết nguồn lực (Resource-Based View - RBV) xuất phát từ Wernerfelt (1984) và được phát triển bởi Barney (1991). Các học giả thuộc trường phái này khẳng định nguồn lực nội tại là yếu tố quyết định hiệu quả kinh doanh và vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp, đặc biệt khi các nguồn lực đó thỏa mãn tiêu chí VRIN (Valuable - Có giá trị, Rare - Hiếm, Inimitable - Khó bắt chước, Non-substitutable - Khó thay thế).

Hướng tiếp cận thứ ba dựa trên lý thuyết năng lực (Competence-Based View - CBV) với các nghiên cứu của Sanchez & Heene (1996), Freiling et al. (2008), Sanchez (2009), Prahalad & Hamel (1990), Teece et al. (1997), Eisenhardt & Martin (2000). Luận điểm trọng tâm của trường phái này là chuyển dịch sự chú ý từ tài sản tĩnh sang khả năng duy trì, triển khai, tích hợp và điều phối các nguồn lực bên trong và bên ngoài để thích ứng với môi trường kinh doanh biến động (năng lực động).

Bên cạnh đó, tác giả điểm lại các mô hình lý thuyết đo lường cạnh tranh như Mô hình kim cương của Porter (1990, 1998), Mô hình tam giác năng lực cạnh tranh của Lall (2001), Mô hình APP (Assets - Processes - Performance) của Buckley et al. (1988, 1991), cùng hàng loạt nghiên cứu thực nghiệm quốc tế về DNNVV của Feurer & Chaharbaghi (1994), Waheeduzzan & Ryans (1996), Hatzichronoglou (1996), Alt & Zbornik (1996), OECD (2000), Ambastha & Momaya (2004), Karaev et al. (2007), Laureti & Viviani (2011), Man et al. (2002), Díaz-Chao et al. (2016), Lafuente et al. (2020), Fischer & Schornberg (2007), Sipa et al. (2015), Dvorsky et al. (2020), Tiep et al. (2021). Tại Việt Nam, luận án điểm lại các công trình thực nghiệm của Thành và ctv. (2010), Đạt (2016) về doanh nghiệp cà phê Đắk Lắk, Long (2016) về doanh nghiệp du lịch Bến Tre, Hương (2017) về DNNVV tại Hà Nội, Thân (2018), Đông (2019), Thủy (2021).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định là: Phần lớn các nghiên cứu trước đây thường áp dụng đơn lẻ hoặc lý thuyết nguồn lực, hoặc lý thuyết định hướng thị trường, hoặc mô hình kinh tế vĩ mô, do đó chưa bao quát hết bản chất năng lực nội tại của DNNVV tại một địa bàn cấp tỉnh. Định hướng thị trường thuần túy khó áp dụng trực tiếp cho các DNNVV do hạn chế về nguồn lực xây dựng văn hóa thị trường riêng biệt. Vì vậy, luận án lựa chọn khoảng trống kết hợp hai lý thuyết nguồn lực (RBV) và lý thuyết năng lực (CBV), tập trung kiểm định các nguồn lực và năng lực bên trong, đồng thời xây dựng và kiểm định thang đo đa hướng cho biến "Năng lực thâm nhập thị trường" – một nhân tố chưa được chuẩn hóa đầy đủ trong các mô hình thực nghiệm trước đây tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung phân tích lý thuyết của luận án được thiết lập trên sự tích hợp giữa lý thuyết nguồn lực (Wernerfelt, 1984; Barney, 1991) và lý thuyết năng lực (Sanchez & Heene, 1996; Sanchez, 2009). Luận án sử dụng tiêu chí phân loại DNNVV căn cứ theo quy định tại Điều 6, Nghị định số 39/2018/NĐ-CP ngày 11/03/2018 của Chính phủ (phân loại thành doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ, vừa dựa trên các chỉ tiêu lao động, doanh thu và tổng nguồn vốn theo từng lĩnh vực: Nông - Lâm - Thủy sản, Công nghiệp - Xây dựng, Thương mại - Dịch vụ). Về khái niệm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, luận án tiếp cận theo hướng đo lường đa chiều, phản ánh qua 5 nhóm tiêu chí: (1) Khả năng duy trì và mở rộng thị phần; (2) Năng lực cạnh tranh của sản phẩm; (3) Khả năng duy trì và nâng cao hiệu quả kinh doanh; (4) Năng suất các yếu tố sản xuất; (5) Khả năng thích ứng và sáng tạo của doanh nghiệp.

Luận án sử dụng kết hợp hai phương pháp nghiên cứu là định tính và định lượng:

Phương pháp nghiên cứu định tính được triển khai qua các kỹ thuật: tổng quan tài liệu; thảo luận nhóm; tham vấn ý kiến chuyên gia; và quan sát thực tế. Tác giả đã tham vấn ý kiến của các chuyên gia kinh tế, nhà khoa học gồm: PGS. Mai Văn Nam, PGS. Lưu Thanh Đức Hải, PGS. Huỳnh Trường Huy, PGS. Ngô Mỹ Trân, TS. Lê Tấn Nghiêm, TS. Nguyễn Quốc Nghi, TS. Nguyễn Thị Phương Dung, TS. Phan Anh Tú, TS. Châu Thị Lệ Duyên và TS. Lưu Tiến Thuận. Kết quả định tính giúp xác định danh mục tiêu chí đo lường thực trạng và điều chỉnh mô hình nghiên cứu gồm 9 nhân tố độc lập với 50 biến quan sát và 1 nhân tố phụ thuộc với 5 biến quan sát.

Phương pháp nghiên cứu định lượng được tiến hành qua hai bước:

• Nghiên cứu định lượng sơ bộ: Thực hiện trong 2 tháng (11–12/2020) với bảng câu hỏi thử nghiệm để đánh giá độ tin cậy sơ bộ của thang đo.
• Nghiên cứu định lượng chính thức: Thu thập dữ liệu từ tháng 01 đến tháng 06/2021 thông qua khảo sát trực tiếp các nhà quản trị/đại diện pháp luật của 457 DNNVV trên địa bàn tỉnh Kiên Giang.

Các kỹ thuật phân tích số liệu được thực hiện tuần tự: Thống kê mô tả; Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's alpha; Phân tích nhân tố khám phá (EFA); Phân tích nhân tố khẳng định (CFA) để đánh giá độ phù hợp của mô hình, tính đơn nguyên, tính hội tụ và tính phân biệt; Phân tích mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu; Kiểm định Bootstrap để đánh giá độ vững chắc của các ước lượng; Phân tích cấu trúc đa nhóm (Multigroup analysis) để kiểm định tính bất biến của mô hình theo vị trí công tác, số lao động, quy mô vốn và lĩnh vực hoạt động; Phân tích phương sai một yếu tố (One-way ANOVA) kết hợp kiểm định đồng nhất phương sai Levene để so sánh sự khác biệt về năng lực cạnh tranh giữa các nhóm doanh nghiệp.

Nguồn dữ liệu của luận án gồm:

• Dữ liệu thứ cấp: Các báo cáo thống kê, tài liệu tài chính giai đoạn 2016–2018 thu thập từ Cục Thống kê tỉnh Kiên Giang, Niên giám thống kê tỉnh Kiên Giang, Niên giám thống kê Việt Nam, Cục Thuế tỉnh Kiên Giang, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công thương, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Kiên Giang.
• Dữ liệu sơ cấp: Bộ dữ liệu khảo sát 457 phiếu hợp lệ từ các DNNVV tại tỉnh Kiên Giang trong 6 tháng đầu năm 2021.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương 1 thiết lập nền tảng nghiên cứu của luận án, trình bày tính cấp thiết, bối cảnh thực tiễn của DNNVV Việt Nam và Kiên Giang, xác định mục tiêu chung và 4 mục tiêu cụ thể, 4 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và khách thể nghiên cứu. Chương này cũng phân định rõ phạm vi nội dung, không gian (Kiên Giang) và thời gian (thứ cấp 2016–2018, sơ cấp 2020–2021), nêu rõ ý nghĩa khoa học trong việc kết hợp lý thuyết RBV và CBV, ý nghĩa thực tiễn đối với chính quyền tỉnh Kiên Giang và cộng đồng doanh nghiệp, cùng bố cục 5 chương của công trình.

Chương 2: Tổng quan và mô hình nghiên cứu

Chương 2 làm rõ các khái niệm cốt lõi: DNNVV theo Nghị định 39/2018/NĐ-CP; cạnh tranh, lợi thế cạnh tranh, năng lực cạnh tranh và vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Tác giả phân tích các lý thuyết nền tảng (định hướng thị trường, lý thuyết nguồn lực, lý thuyết năng lực, mô hình kim cương của Porter, mô hình APP của Buckley). Trên cơ sở tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước, tác giả xác định khoảng trống nghiên cứu và đề xuất mô hình nghiên cứu gồm 9 nhân tố độc lập (nguồn lực và năng lực bên trong) tác động đến biến phụ thuộc là năng lực cạnh tranh của DNNVV. Tác giả xây dựng 9 giả thuyết nghiên cứu tương ứng:

• Giả thuyết H1: Năng lực tổ chức, quản lý doanh nghiệp có tác động cùng chiều đến NLCT của DNNVV.
• Giả thuyết H2: Năng lực công nghệ và đổi mới có tác động cùng chiều đến NLCT của DNNVV.
• Giả thuyết H3: Năng lực marketing có tác động cùng chiều đến NLCT của DNNVV.
• Giả thuyết H4: Năng lực sản xuất có tác động cùng chiều đến NLCT của DNNVV.
• Giả thuyết H5: Năng lực tài chính có tác động cùng chiều đến NLCT của DNNVV.
• Giả thuyết H6: Nguồn nhân lực có tác động cùng chiều đến NLCT của DNNVV.
• Giả thuyết H7: Năng lực liên kết và tạo lập mối quan hệ có tác động cùng chiều đến NLCT của DNNVV.
• Giả thuyết H8: Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp có tác động cùng chiều đến NLCT của DNNVV.
• Giả thuyết H9: Năng lực thâm nhập thị trường có tác động cùng chiều đến NLCT của DNNVV (thang đo đa hướng).

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày quy trình nghiên cứu 3 bước: nghiên cứu tài liệu, nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu chính thức. Phương pháp nghiên cứu định tính được tiến hành thông qua tổng quan tài liệu và tham vấn chuyên gia để điều chỉnh các biến quan sát. Nghiên cứu định lượng sơ bộ kiểm định độ tin cậy của thang đo với 50 biến quan sát thuộc 9 biến độc lập và 5 biến quan sát thuộc biến phụ thuộc. Chương này mô tả chi tiết phương pháp chọn mẫu phân bổ theo 3 lĩnh vực (Nông - Lâm - Thủy sản, Công nghiệp - Xây dựng, Thương mại - Dịch vụ), quy trình thu thập 457 mẫu chính thức và các tiêu chuẩn kiểm định thống kê: Cronbach's alpha (> 0,6), EFA (KMO từ 0,5 đến 1, Bartlett's test có Sig. < 0,05, phương sai trích > 50%, Eigenvalue > 1), CFA (Chi-square/df < 3, CFI, TLI > 0,9, RMSEA < 0,08), mô hình SEM, kỹ thuật Bootstrap và phân tích One-way ANOVA.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 trình bày thực trạng hoạt động của DNNVV tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2016–2018 và phân tích kết quả định lượng mẫu 457 doanh nghiệp:

• Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh: Chỉ số PCI Kiên Giang giai đoạn 2016–2021 biến động, riêng năm 2020 tụt xuống 60,01 điểm, xếp 62/63 cả nước.
• Thực trạng NLCT DNNVV qua 5 tiêu chí: Doanh thu tăng trưởng không đều giữa các ngành; trị giá xuất khẩu tập trung vào thủy sản nhưng chủ yếu là sơ chế, hình thức FOB chiếm ưu thế; hiệu quả tài chính (ROA, ROE) ở mức khiêm tốn; năng suất các yếu tố sản xuất thấp do công nghệ chậm đổi mới; khả năng thích ứng với thị trường và tính sáng tạo còn hạn chế.
• Kết quả kiểm định thang đo: Hệ số Cronbach's alpha của các thang đo đều đạt độ tin cậy; phân tích EFA và CFA khẳng định các thang đo đạt tính đơn nguyên, giá trị hội tụ và giá trị phân biệt; các chỉ số tương thích của mô hình CFA và SEM đều đáp ứng tiêu chuẩn thống kê.
• Kết quả phân tích mô hình SEM: Cả 9 nhân tố đều có tác động cùng chiều, có ý nghĩa thống kê (p < 0,05) đến năng lực cạnh tranh của DNNVV tỉnh Kiên Giang. Hệ số hồi quy chuẩn hóa thể hiện thứ tự tác động cụ thể như sau:

STT	Nhân tố ảnh hưởng	Hệ số hồi quy chuẩn hóa	Thứ tự tác động
1	Nguồn nhân lực	0,255	1
2	Năng lực tài chính	0,221	2
3	Năng lực thâm nhập thị trường	0,215	3
4	Năng lực công nghệ và đổi mới	0,181	4
5	Năng lực sản xuất	0,161	5
6	Năng lực liên kết và tạo lập các mối quan hệ	0,115	6
7	Năng lực tổ chức quản lý DN	0,111	7
8	Trách nhiệm xã hội	0,110	8
9	Năng lực marketing	0,105	9

• Kiểm định Bootstrap với số lượng mẫu lặp lại xác nhận tính tin cậy và độ vững của các ước lượng trong mô hình SEM.
• Phân tích cấu trúc đa nhóm: So sánh mô hình khả biến và mô hình bất biến theo vị trí công tác của người trả lời, quy mô lao động, quy mô vốn và lĩnh vực hoạt động. Kết quả cho thấy p-value của các phép kiểm định Chi-square sai biệt đều lớn hơn 0,05, chứng minh không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê trong cách đánh giá các nhân tố ảnh hưởng giữa các nhóm doanh nghiệp.
• Phân tích ANOVA:
  • Khác biệt theo lĩnh vực hoạt động: Doanh nghiệp thuộc lĩnh vực Nông - Lâm - Thủy sản có năng lực cạnh tranh trung bình cao hơn các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực Công nghiệp - Xây dựng và Thương mại - Dịch vụ.
  • Khác biệt theo quy mô vốn: Các doanh nghiệp siêu nhỏ có năng lực cạnh tranh trung bình thấp hơn các doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa.

Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị

Chương 5 đúc kết các kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất hệ thống hàm ý quản trị nâng cao NLCT DNNVV tỉnh Kiên Giang theo ba nhóm giải pháp:

• Dưới góc độ quản trị doanh nghiệp: Tập trung nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua đào tạo kỹ năng; tái cấu trúc năng lực tài chính, quản trị dòng tiền; tăng cường năng lực thâm nhập thị trường bằng việc nghiên cứu phân khúc mới và liên kết tiêu thụ; đầu tư đổi mới công nghệ phù hợp; hoàn thiện quy trình tổ chức và thực hiện trách nhiệm xã hội.
• Dưới góc độ cơ quan quản lý nhà nước (UBND tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công thương): Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính nhằm nâng cao chỉ số PCI; thiết lập các quỹ hỗ trợ tín dụng và bảo lãnh vốn cho DNNVV; hỗ trợ đổi mới khoa học kỹ thuật và bảo hộ sở hữu trí tuệ; xúc tiến thương mại và xây dựng cụm liên kết ngành.
• Hàm ý theo từng lĩnh vực: Giải pháp riêng cho lĩnh vực Nông - Lâm - Thủy sản (phát triển chuỗi giá trị chế biến sâu), Công nghiệp - Xây dựng (nâng cao năng lực thi công, chuẩn hóa thiết bị) và Thương mại - Dịch vụ (phát triển dịch vụ logistics, du lịch biển đảo). Cuối chương, tác giả nêu các hạn chế của nghiên cứu và gợi ý hướng đi tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án đã kết hợp hai lý thuyết tiếp cận về năng lực cạnh tranh là lý thuyết nguồn lực (RBV) và lý thuyết năng lực (CBV), khẳng định vai trò quyết định của các yếu tố nội tại doanh nghiệp đối với năng lực cạnh tranh của DNNVV. Luận án đã phát triển và kiểm định thành công thang đo đa hướng cho nhân tố "Năng lực thâm nhập thị trường", bổ sung vào hệ thống thang đo của lý thuyết năng lực. Mô hình nghiên cứu hoàn chỉnh gồm 9 nhân tố nội tại với 50 biến quan sát đã làm phong phú thêm cơ sở lý luận về quản trị cạnh tranh trong bối cảnh nền kinh tế địa phương đang phát triển.

Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp bức tranh thực nghiệm về thực trạng NLCT của DNNVV tỉnh Kiên Giang trong giai đoạn 2016–2018 thông qua 5 nhóm tiêu chí định lượng và định tính. Kết quả kiểm định mô hình SEM trên 457 doanh nghiệp đã định lượng hóa mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố, chỉ rõ Nguồn nhân lực (0,255) và Năng lực tài chính (0,221) là hai nhân tố có tác động mạnh nhất, trong khi nhân tố mới là Năng lực thâm nhập thị trường (0,215) giữ vị trí thứ ba. Phân tích thực nghiệm cũng cung cấp bằng chứng cho thấy sự khác biệt về năng lực cạnh tranh theo lĩnh vực kinh doanh (doanh nghiệp Nông - Lâm - Thủy sản có NLCT cao hơn Công nghiệp - Xây dựng và Thương mại - Dịch vụ) và theo quy mô vốn (doanh nghiệp siêu nhỏ có NLCT thấp hơn doanh nghiệp nhỏ và vừa). Những phát hiện này là căn cứ thực chứng cho việc xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp của chính quyền tỉnh Kiên Giang và hoạch định chiến lược kinh doanh của các nhà quản trị DNNVV.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, luận án chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu thực nghiệm đối với các DNNVV trên địa bàn tỉnh Kiên Giang, chưa mở rộng khảo sát sang các tỉnh, thành khác trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Về dữ liệu thứ cấp, số liệu phân tích thực trạng dừng lại ở mốc thời gian 2016–2018. Dữ liệu sơ cấp được điều tra cắt ngang trong 6 tháng đầu năm 2021, chưa theo dõi được biến động dài hạn qua các chu kỳ kinh tế khác nhau. Ngoài ra, mô hình tập trung chủ yếu vào các nhân tố nguồn lực và năng lực bên trong, chưa tích hợp các biến số môi trường vĩ mô bên ngoài vào mô hình phương trình cấu trúc.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được xác định là mở rộng phạm vi không gian nghiên cứu sang các địa phương khác thuộc vùng kinh tế trọng điểm Đồng bằng sông Cửu Long nhằm kiểm định tính tổng quát của mô hình; cập nhật chuỗi số liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát trong các giai đoạn tiếp theo; đồng thời nghiên cứu bổ sung các yếu tố ngoại sinh (như cơ chế chính sách, môi trường thể chế, chuyển đổi số) vào mô hình cấu trúc giải thích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế phát triển khi nghiên cứu về năng lực cạnh tranh, lý thuyết nguồn lực, lý thuyết năng lực và phương pháp phân tích mô hình phương trình cấu trúc (SEM). Đặc biệt, quy trình xây dựng thang đo đa hướng cho biến "Năng lực thâm nhập thị trường" và các bước kiểm định phân tích đa nhóm (Multigroup) trong AMOS là những nội dung có giá trị tham khảo kỹ thuật cao.

Đối với các nhà quản trị doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Kiên Giang và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, luận án cung cấp căn cứ để xác định thứ tự ưu tiên trong phân bổ nguồn lực nội bộ, tập trung vào nâng cao chất lượng nhân sự, quản trị dòng vốn và xúc tiến mở rộng thị trường. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước như Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công thương tỉnh Kiên Giang, các kết quả phân tích thực trạng và kiểm định thực nghiệm đóng vai trò là tài liệu tham mưu để ban hành các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, cải thiện các chỉ số thành phần của PCI, và định hướng phát triển chuỗi giá trị ngành Nông - Lâm - Thủy sản thế mạnh của địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình nghiên cứu chính thức của luận án xác định bao nhiêu nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DNNVV tỉnh Kiên Giang và nhân tố nào có tác động lớn nhất? Mô hình nghiên cứu chính thức xác định 9 nhân tố nội tại độc lập, đều có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến năng lực cạnh tranh của DNNVV tỉnh Kiên Giang. Nhân tố có tác động lớn nhất là Nguồn nhân lực với hệ số hồi quy chuẩn hóa là 0,255, tiếp theo là Năng lực tài chính (0,221).

2. Nhân tố mới nào được luận án đưa vào mô hình nghiên cứu và vị trí tác động của nó ra sao? Nhân tố mới được tác giả phát triển thang đo và đưa vào mô hình là "Năng lực thâm nhập thị trường" (thiết kế dưới dạng thang đo đa hướng). Kết quả kiểm định SEM cho thấy nhân tố này đạt hệ số hồi quy chuẩn hóa là 0,215, xếp thứ ba về mức độ ảnh hưởng trong số 9 nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh.

3. Kết quả kiểm định ANOVA về sự khác biệt năng lực cạnh tranh giữa các nhóm doanh nghiệp chỉ ra điều gì? Kiểm định ANOVA cho thấy có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về năng lực cạnh tranh giữa các lĩnh vực hoạt động và theo quy mô vốn: các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực Nông - Lâm - Thủy sản có năng lực cạnh tranh cao hơn các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực Công nghiệp - Xây dựng và Thương mại - Dịch vụ; đồng thời các doanh nghiệp có quy mô vốn siêu nhỏ có năng lực cạnh tranh thấp hơn các doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa.

4. Khảo sát của Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Kiên Giang được trích dẫn trong luận án đã chỉ ra 5 khó khăn lớn nhất nào của DNNVV trên địa bàn? Dữ liệu khảo sát 209 doanh nghiệp do Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Kiên Giang thực hiện chỉ ra 5 khó khăn lớn nhất gồm: (1) Thiếu nguồn vốn đầu tư, thiếu thông tin; (2) Công nghệ lạc hậu, ứng dụng tiến bộ khoa học và chuyển giao công nghệ còn hạn chế; (3) Năng lực quản trị, nguồn nhân lực còn hạn chế; (4) Việc tham gia cụm liên kết ngành, chuỗi giá trị của các doanh nghiệp còn hạn chế; (5) Doanh nghiệp khó tiếp cận các chính sách, ưu đãi hỗ trợ đầu tư.

5. Kết quả phân tích cấu trúc đa nhóm (Multigroup) trong luận án mang lại kết luận gì về tính bất biến của mô hình? Phân tích cấu trúc đa nhóm so sánh mô hình khả biến và mô hình bất biến theo 4 biến định tính (vị trí công tác của người trả lời, quy mô lao động, quy mô vốn và lĩnh vực hoạt động) đều cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p > 0,05). Điều này chứng minh mô hình lý thuyết có tính tương thích và ổn định cao trên toàn bộ mẫu khảo sát.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Hường đã hoàn thành việc xây dựng và kiểm định mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Kiên Giang dựa trên việc kết hợp lý thuyết nguồn lực và lý thuyết năng lực. Công trình đã lượng hóa mức độ tác động của 9 nhân tố nội tại trên mẫu khảo sát 457 doanh nghiệp, phát triển thành công thang đo đa hướng cho biến năng lực thâm nhập thị trường, đồng thời chỉ ra sự khác biệt về năng lực cạnh tranh theo ngành nghề và quy mô vốn. Các kết quả nghiên cứu và hệ thống hàm ý quản trị được đề xuất cung cấp căn cứ khoa học cho các doanh nghiệp trong việc phân bổ nguồn lực và hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước tỉnh Kiên Giang trong việc ban hành chính sách cải thiện môi trường kinh doanh.