Chương 1 của Nghị định này Chính phủ đã đưa ra định nghĩa về DNVVN dựa trên 02 tiêu chí như sau: "DNVVN là cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập; đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có số vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình không quá 300 người”. Theo định nghĩa trên thì đối tượng được xác định là DNVVN bao gồm: - Các DN thành lập và hoạt động theo Luật doanh nghiệp. - Các DN thành lập và hoạt động theo Luật doanh nghiệp nhà nước. - Các hợp tác xã thành lập và hoạt động theo Luật hợp tác xã.
- Các hộ kinh doanh cá thể đăng ký theo Nghị định số 02/2002/NĐ-CP ngày 3 tháng 2 năm 2002 của Chính phủ về đăng ký kinh doanh. Để xác định DNVVN hay không thì chỉ căn cứ vào quy mô của doanh nghiệp chứ không thể căn cứ vào loại hình sở hữu. Như vậy sẽ có DNVVN thuộc sở hữu tư nhân, là hợp tác xã và có cả doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên định nghĩa này cũng chưa phản ánh đầy đủ hết đặc tính của từng ngành.
Như những ngành quy mô lao động ít, nhưng đòi hỏi vốn cao như ngành công nghệ thông tin thì rất khó xác định và xếp loại DNVVN theo tiêu thức này. Do đó cần phải xác định đúng đắn các đặc tính của từng ngành như phân loại quy mô doanh 10 nghiệp theo đúng yêu cầu của thị trường thì định nghĩa về DNVVN có thể phù hợp và chính xác. Một định nghĩa khác của Ban doanh nghiệp - Ngân hàng Thế giới cũng được Chính phủ Việt Nam công nhận (Nghị định 90/2001/NĐ-CP), trong đó, phân chia ra làm 3 nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ: doanh nghiệp siêu nhỏ có dưới 10 lao động, doanh nghiệp nhỏ có dưới 50 lao động và doanh nghiệp vừa có đến dưới 300 lao động. Bán lẻ - theo Nguyễn Văn Lịch, Viện Nghiên cứu Thương mại, Bộ Công thương [16, tr.7-8] - là một hoạt động quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, là khâu không thể thiếu trong hệ thống phân phối hàng hoá, “Bán lẻ là bán cho người tiêu dùng, thường là khối lượng nhỏ và không bán lại” – theo từ điển American Heritage.
Quá trình bán lẻ là khâu cuối cùng trong phân phối hàng hoá, được thực hiện thông qua các cửa hàng hoặc có thể không qua cửa hàng. Các doanh nghiệp, công ty bán lẻ có thể được phân chia theo nhiều tiêu thức: kinh doanh tổng hợp (kinh doanh nhiều loại mặt hàng như các cửa hàng bách hoá, siêu thị) hay chuyên kinh doanh về một ngành hàng, hay một mặt hàng nào đó. Trong các danh mục hệ thống ngành kinh tế của Việt Nam năm 2007 (ban hành kèm theo quyết định số 10/2007/QĐ-TTg ngày 23 tháng 01 năm 2007 của Thủ tướng Chính phủ) có ghi rõ "bán lẻ là bán lại (không làm biến đổi hàng hoá) những hàng hoá loại mới và hàng đã qua sử dụng chủ yếu cho cộng đồng để tiêu dùng cho cá nhân hoặc hộ gia đình, ở các cửa hàng siêu thị, trung tâm mua bán, quầy hàng, cửa hàng nhận đặt và trả hàng bằng đường bưu điện, bán tại các chợ hoặc lưu động hợp tác xã mua bán, nhà đấu giá. Người bán lẻ thường có quyền sở hữu hàng hoá mà họ bán.
Cũng theo Nguyễn Văn Lịch, Viện Nghiên cứu Thương mại, Bộ Công Thương [16, tr.7 -8] phân loại hoạt động bán lẻ trước hết căn cứ vào điểm bán hàng, nơi bán hàng. Hàng hoá bán lẻ nhìn chung là hàng tiêu dùng. Những loại 11 hàng hoá thường không được đưa vào bán lẻ như quặng, máy móc, thiết bị công nghiệp không được đề cập ở ngành này. Ngành này cũng gồm các đơn vị mà hoạt động của họ chủ yếu liên quan tới việc bán một số sản phẩm hàng hoá cho tiêu dùng cơ quan, tổ chức như máy tính, văn phòng phẩm, sơn hoặc gỗ xẻ, mặc dù có thể chúng không được sử dụng cho tiêu dùng các nhân hoặc hộ gia đình.
Một số hoạt động gia công như phân loại, bảo quản, đóng gói hàng hoá, lắp ráp thiết bị, đò dùng gia đình. mang tính chất hỗ trợ cho hoạt động bán hàng cũng được phân loại theo hoạt động bán lẻ. Qua phân tích, ta có thể đi đến khái niệm về doanh nghiệp bán lẻ vừa và nhỏ như sau: Doanh nghiệp bán lẻ vừa và nhỏ là những doanh nghiệp có số lao động dưới 300 người, bán những mặt hàng tiêu dùng phục vụ trực tiếp nhu cầu tiêu dùng của nhân dân.2 Khái niệm về năng lực cạnh tranh và các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ vừa và nhỏ. Khi nghiên cứu về chủ nghĩa tư bản, C.Mac đã đề cập tới cạnh tranh kinh tế giữa các nhà tư bản như sau: “Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh gay gắt giữa các nhà sản xuất, kinh doanh nhằm dành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch”.
Theo các học giả kinh tế thuộc trường phái tư sản cổ điển thì: “Cạnh tranh là một quá trình bao gồm các hành vi, phản ứng, quá trình tạo ra cho mỗi thành viên trong thị trường một dư địa hoạt động nhất định, mang lại cho mỗi thành viên một phần xứng đáng so với khả năng của mình”. Theo Nguyễn Như ý (2008), Đại từ điển Tiếng Việt, Nxb. Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, thì: “Cạnh tranh là một khái niệm được sử dụng trong những lĩnh vực khác nhau.
Để đơn giản hóa có thể hiểu cạnh tranh là một sự ganh đua giữa một nhóm người mà sự nâng cao vị thế của người này sẽ làm giảm vị thế của người còn lại. Điều kiện cho sự canh tranh trên thị trường là: có ít nhất hai chủ thể đối kháng và có sự tương ứng giữa sự cống hiến và phần được 12 hưởng của mỗi thành viên trên thương trường”. Như vậy, hiểu theo nghĩa chung nhất, cạnh tranh doanh nghiệp là sự ganh đua giữa các doanh nghiệp trên thị trường nhằm tạo lợi thế cho mình và thu được nhiều lợi nhuận hơn. Thực chất của cạnh tranh là sự tranh giành về lợi ích giữa các chủ thể tham gia thị trường [19, tr.
Để đánh giá sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, người ta đánh giá thông qua “năng lực cạnh tranh” [19, tr. Theo diễn đàn cao cấp về cạnh tranh công nghiệp của tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) thì “Năng lực canh tranh là khả năng của các doanh nghiệp, ngành, quốc gia, khu vực trong việc tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”. Theo cách hiểu này thì năng lực cạnh tranh ở đây không chỉ là năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp mà gồm cả ngành, quốc gia và khu vực, đây cũng là định nghĩa về năng lực cạnh tranh trong đó bao hàm nội dung của năng lực cạnh tranh, nội dung của định nghĩa này thiên về các mục tiêu xã hội nhiều hơn là mục tiêu về kinh tế, nói đến cái đích cuối cùng của cạnh tranh kinh tế đó là làm cho ngày càng nhiều người được thỏa mãn nhu cầu ở mức ngày càng cao. Tóm lại, năng lực cạnh tranh là khả năng sử dụng thực lực và vận dụng các lợi thế của các chủ thể kinh tế, đó là khả năng đáp ứng ngày càng cao hơn nữa nhu cầu của con người, thực chất năng lực canh tranh là sức cạnh tranh và khả năng cạnh tranh [19, tr.
Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là thể hiện thực lực và lợi thế của doanh nghiệp so với đối thủ cạnh tranh trong việc thoả mãn tốt nhất các đòi hỏi của khách hàng để thu lợi ngày càng cao hơn. Như vậy, năng lực cạnh tranh của DN trước hết phải được tạo ra từ thực lực DN. Đây là các yếu tố nội hàm của DN, không chỉ được định tính bằng các tiêu chí về công nghệ, tài chính, nhân lực, tổ chức quản trị DN. một cách riêng biệt cần đánh giá, so sánh với các đối tác cạnh tranh trong hoạt động trên cùng lĩnh vực, cùng một thị trường.
Sẽ là vô nghĩa nếu điểm mạnh, điểm yếu bên 13 trong DN được đánh giá không thông qua việc so sánh một cách tương ứng với các đối tác cạnh tranh. Trên cơ sở các so sánh đó, muốn tạo nên năng lực cạnh tranh, đòi hỏi DN phải tạo lập được lợi thế so sánh với đối tác của mình. Nhờ lợi thế này DN có thể thoả mãn tốt hơn các đòi hỏi của khách hàng mục tiêu cũng như lôi kéo được khách hàng của đối tác cạnh tranh. Theo Hà Phạm - Diễn đàn doanh nhân 360 [23]: Thực tế cho thấy, không một doanh nghiệp nào có khả năng thoã mãn đầy đủ tất cả những yêu cầu của khách hàng.
Thường thì DN có lợi thế về mặt này và hạn chế về mặt khác. Vấn đề cơ bản là DN phải nhận biết được điều này và cố gắng phát huy tốt những điểm mạnh mà mình đang có và để đáp ứng tốt nhất đòi hỏi, yêu cầu của khách hàng. Những điểm mạnh và điểm yếu bên trong một DN biểu hiện thông qua các lĩnh vực chủ yếu của DN như: marketing, tài chính, sản xuất, nhân sự, công nghệ, quản trị, hệ thống thông tin. Tuy nhiên, để đánh giá năng lực cạnh tranh của một DN, cần phải xác định được các yếu tố phản ánh năng lực cạnh tranh từ những lĩnh vực hoạt động khác nhau và cần được đánh giá bằng cả định tính và định lượng.
Những DN hoạt động ở những ngành, lĩnh vực khác nhau có các yếu tố đánh giá năng lực cạnh tranh khác nhau. Mặc dù vậy, vẫn có thể tổng hợp được các yếu tố đánh giá năng lực cạnh tranh của một DN bao gồm: giá cả sản phẩm và dịch vụ; chất lượng sản phẩm và bao gói; kênh phân phối sản phẩm và dịch vụ bán hàng; thông tin và xúc tiến thương mại; năng lực nghiên cứu và phát triển; thương hiệu và uy tín của DN; trình độ lao động; thị phần sản phẩm của DN và tốc độ tăng trưởng thị phần; vị thế tài chính; năng lực tổ chức và quản trị DN.3 Các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ vừa và nhỏ [10, tr.1 Các chỉ tiêu phản ánh năng lực thị trường - Chỉ tiêu thị phần: Thị phần của doanh nghiệp được tính theo công thức sau: 14 Si = Qi/Tổng Qi x 100% Trong đó: Si là thị phần của doanh nghiệp trên thị trường Qi: là tổng bán các sản phẩm của doanh nghiệp trên thị trường Tổng Qi là tổng lượng sản phẩm cùng loại được bán ra trên thị trường.