Luận văn thạc sĩ tác động của chất lượng báo cáo tài chính đến chi phí sử dụng nợ của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu tác động của chất lượng báo cáo tài chính đến chi phí sử dụng nợ của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Hương Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Tác Động Chất Lượng Báo Cáo Tài Chính Đến Chi Phí Sử Dụng Nợ Của Các Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu đề tài
• 1.8. Ý nghĩa nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 2.1. Tổng quan các nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa chất lượng BCTC đo lường theo chất lượng lợi nhuận và chi phí sử dụng nợ
• 2.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 2.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.1.3. Một số khái niệm và thuật ngữ
• 2.1.3.1. Biến kế toán dồn tích (Accrual)
• 2.1.3.2. Quản trị lợi nhuận (Earning Management)
• 2.1.3.3. Chất lượng lợi nhuận (Earning Quality)
• 2.1.3.4. Chất lượng BCTC (Financial Report Quality)
• 2.1.3.5. Đo lường chất lượng BCTC theo chất lượng lợi nhuận
• 2.1.3.6. Chi phí sử dụng nợ (The cost of debt)
• 2.1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến chi phí sử dụng nợ
• 2.1.5. Các lý thuyết nền liên quan
• 2.1.5.1. Lý thuyết ủy nhiệm
• 2.1.5.2. Lý thuyết thông tin bất cân xứng
• 3. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Mô hình nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp ước lượng
• 4. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả và ma trận tương quan
• 4.2. Phân tích kết quả ước lượng
• 5. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Hạn chế đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.1.1. Hạn chế đề tài
• 5.1.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động chất lượng báo cáo tài chính đến chi phí nợ

Chất lượng báo cáo tài chính (BCTC) đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chi phí nợ của doanh nghiệp. Khi chất lượng BCTC cao, thông tin tài chính trở nên minh bạch và đáng tin cậy hơn, từ đó giúp giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư và chủ nợ. Điều này dẫn đến việc các doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn. Ngược lại, nếu chất lượng BCTC thấp, các nhà đầu tư sẽ yêu cầu mức lãi suất cao hơn để bù đắp cho rủi ro gia tăng. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa chất lượng BCTC và chi phí nợ, đặc biệt là trong bối cảnh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam.

1.1. Chất lượng báo cáo tài chính và vai trò của nó

Chất lượng BCTC được định nghĩa là khả năng của báo cáo trong việc cung cấp thông tin chính xác và kịp thời cho các bên liên quan. Một BCTC chất lượng cao không chỉ giúp doanh nghiệp xây dựng uy tín mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động vốn. Theo nghiên cứu của Francis và các cộng sự (2005), chất lượng BCTC có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sử dụng nợ, khi các nhà đầu tư cảm thấy an tâm hơn với thông tin tài chính rõ ràng.

1.2. Chi phí nợ và các yếu tố ảnh hưởng

Chi phí nợ là chi phí mà doanh nghiệp phải trả cho việc sử dụng vốn vay. Các yếu tố như lãi suất, thời hạn vay và chất lượng BCTC đều ảnh hưởng đến chi phí này. Doanh nghiệp có BCTC chất lượng cao thường được hưởng lãi suất thấp hơn, vì các chủ nợ tin tưởng vào khả năng trả nợ của họ. Nghiên cứu cho thấy rằng, các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn do chất lượng BCTC chưa được cải thiện.

II. Vấn đề và thách thức trong việc nâng cao chất lượng báo cáo tài chính

Mặc dù chất lượng BCTC có tác động tích cực đến chi phí nợ, nhưng nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam vẫn gặp phải những thách thức trong việc nâng cao chất lượng này. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, kiến thức và công nghệ hiện đại đã cản trở khả năng cải thiện chất lượng BCTC. Hơn nữa, sự bất cân xứng thông tin giữa doanh nghiệp và các nhà đầu tư cũng làm gia tăng chi phí nợ.

2.1. Thiếu nguồn lực và công nghệ

Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa không có đủ nguồn lực tài chính để đầu tư vào công nghệ và nhân lực cho việc nâng cao chất lượng BCTC. Điều này dẫn đến việc họ không thể cung cấp thông tin tài chính đầy đủ và chính xác, từ đó làm tăng chi phí nợ. Theo nghiên cứu của Gao (2010), các doanh nghiệp có chất lượng BCTC thấp thường phải đối mặt với chi phí vay cao hơn.

2.2. Bất cân xứng thông tin và rủi ro tín dụng

Bất cân xứng thông tin giữa doanh nghiệp và các nhà đầu tư là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến chi phí nợ cao. Khi thông tin tài chính không minh bạch, các chủ nợ sẽ yêu cầu mức lãi suất cao hơn để bù đắp cho rủi ro tín dụng. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn, khi doanh nghiệp không thể cải thiện chất lượng BCTC do chi phí vay cao.

III. Phương pháp nâng cao chất lượng báo cáo tài chính

Để giảm chi phí nợ, các doanh nghiệp cần áp dụng các phương pháp nâng cao chất lượng BCTC. Việc cải thiện quy trình kế toán, đào tạo nhân viên và sử dụng công nghệ hiện đại là những giải pháp khả thi. Hơn nữa, việc minh bạch hóa thông tin tài chính cũng sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng lòng tin với các nhà đầu tư.

3.1. Cải thiện quy trình kế toán

Cải thiện quy trình kế toán là bước đầu tiên để nâng cao chất lượng BCTC. Doanh nghiệp cần áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế và thực hiện kiểm toán định kỳ để đảm bảo tính chính xác của thông tin tài chính. Theo nghiên cứu của Kim và Qi (2008), việc tuân thủ các chuẩn mực kế toán giúp giảm thiểu rủi ro và chi phí sử dụng nợ.

3.2. Đào tạo nhân viên và sử dụng công nghệ

Đào tạo nhân viên về các quy định và chuẩn mực kế toán mới là rất cần thiết. Hơn nữa, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài chính sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí. Nghiên cứu cho thấy rằng, các doanh nghiệp sử dụng công nghệ hiện đại có khả năng cung cấp thông tin tài chính chính xác và kịp thời hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng chất lượng BCTC có tác động đáng kể đến chi phí nợ của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam. Các doanh nghiệp có BCTC chất lượng cao thường được hưởng lãi suất thấp hơn và dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hơn. Kết quả này không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn mang lại giá trị thực tiễn cho các doanh nghiệp trong việc cải thiện chất lượng BCTC.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ các doanh nghiệp nhỏ và vừa

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, các doanh nghiệp nhỏ và vừa có chất lượng BCTC cao thường có chi phí nợ thấp hơn. Điều này cho thấy rằng, việc nâng cao chất lượng BCTC không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển bền vững.

4.2. Ứng dụng thực tiễn cho các doanh nghiệp

Các doanh nghiệp cần nhận thức rõ tầm quan trọng của chất lượng BCTC trong việc giảm chi phí nợ. Việc áp dụng các phương pháp nâng cao chất lượng BCTC sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

V. Kết luận và tương lai của chất lượng báo cáo tài chính

Chất lượng BCTC có tác động lớn đến chi phí nợ của doanh nghiệp. Việc nâng cao chất lượng BCTC không chỉ giúp giảm chi phí vay mà còn tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nguồn vốn. Tương lai của chất lượng BCTC tại Việt Nam phụ thuộc vào sự cải thiện trong quy trình kế toán, đào tạo nhân viên và áp dụng công nghệ hiện đại.

5.1. Tương lai của chất lượng báo cáo tài chính tại Việt Nam

Tương lai của chất lượng BCTC tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của các quy định và chuẩn mực kế toán. Các doanh nghiệp cần chủ động cải thiện chất lượng BCTC để đáp ứng yêu cầu của thị trường và các nhà đầu tư.

5.2. Khuyến nghị cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng BCTC để giảm chi phí nợ. Việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân viên sẽ giúp doanh nghiệp cải thiện chất lượng thông tin tài chính, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam, các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và tạo việc làm. Theo số liệu tổng hợp từ giai đoạn 2005 – 2015, tỷ trọng vay nợ trong cấu trúc vốn của các doanh nghiệp có xu hướng giảm, phản ánh những khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn vay do vấn đề bất cân xứng thông tin. Báo cáo tài chính (BCTC) là công cụ quan trọng cung cấp thông tin cho các bên liên quan, đặc biệt là chủ nợ trong việc đánh giá rủi ro tín dụng và quyết định chi phí sử dụng nợ. Tuy nhiên, chất lượng BCTC tại các SMEs Việt Nam còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vay vốn và khả năng tiếp cận nguồn tài trợ bên ngoài.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích tác động của chất lượng BCTC, đo lường theo chất lượng lợi nhuận, đến chi phí sử dụng nợ của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam trong giai đoạn 2005 – 2015. Nghiên cứu nhằm làm rõ mối quan hệ giữa chất lượng thông tin tài chính và chi phí vốn vay, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng BCTC, giúp SMEs giảm chi phí sử dụng vốn và cải thiện khả năng tiếp cận nguồn vốn vay. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các doanh nghiệp phi tài chính, có dữ liệu liên tục trong giai đoạn nghiên cứu, hoạt động trong 7 ngành nghề khác nhau.

Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ nằm ở việc đóng góp vào lý thuyết về mối quan hệ giữa chất lượng BCTC và chi phí sử dụng nợ mà còn có giá trị thực tiễn trong việc hỗ trợ các nhà quản lý doanh nghiệp, ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước trong việc nâng cao hiệu quả tài chính và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết nền tảng chính: lý thuyết ủy nhiệm và lý thuyết thông tin bất cân xứng. Lý thuyết ủy nhiệm giải thích mối quan hệ giữa chủ nợ và doanh nghiệp, trong đó chất lượng BCTC ảnh hưởng đến chi phí giám sát và chi phí sử dụng vốn. Lý thuyết thông tin bất cân xứng chỉ ra rằng khi thông tin không đồng đều giữa các bên, chi phí sử dụng nợ sẽ tăng do rủi ro tín dụng cao hơn.

Chất lượng BCTC được đo lường theo chất lượng lợi nhuận, tập trung vào biến kế toán dồn tích (Accrual) – phần lợi nhuận kế toán không bằng tiền mặt, phản ánh sự điều chỉnh lợi nhuận của doanh nghiệp. Quản trị lợi nhuận (Earning Management) là một khái niệm quan trọng, thể hiện các hành vi điều chỉnh lợi nhuận nhằm đạt mục tiêu nhất định, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng lợi nhuận và BCTC. Chất lượng lợi nhuận (Earning Quality) được đánh giá dựa trên độ chính xác và khả năng dự báo dòng tiền tương lai.

Mô hình đo lường chất lượng BCTC theo chất lượng lợi nhuận sử dụng mô hình biến kế toán dồn tích đã qua điều chỉnh của Dechow và cộng sự (1995) và Kothari và cộng sự (2005). Chi phí sử dụng nợ (Cost of Debt) được định nghĩa là chi phí vốn phải trả cho các khoản vay, bao gồm cả vay ngắn hạn và dài hạn, phản ánh rủi ro tín dụng và điều kiện hợp đồng vay.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán của 96 doanh nghiệp nhỏ và vừa phi tài chính tại Việt Nam trong giai đoạn 2005 – 2015. Mẫu nghiên cứu được chọn dựa trên tiêu chí liên tục về dữ liệu, quy mô vốn theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP và loại trừ các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng.

Phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, kiểm định đa cộng tuyến và sử dụng phương pháp ước lượng Generalized Method of Moments (GMM) để khắc phục các sai số trong mô hình hồi quy. Mô hình nghiên cứu được xây dựng với biến phụ thuộc là chi phí sử dụng nợ (CoD) và biến độc lập chính là chất lượng BCTC đo lường theo biến kế toán dồn tích có thể điều chỉnh (AQ). Các biến kiểm soát bao gồm quy mô công ty (Size), dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (CFO), đòn bẩy tài chính (Lev), tuổi đời công ty (Age), tài sản hữu hình (Tang), tăng trưởng (Growth), kỳ hạn nợ (Maturity), tài sản đảm bảo (Secured) và các biến khác liên quan.

Timeline nghiên cứu trải dài 11 năm, từ 2005 đến 2015, cho phép đánh giá xu hướng và mối quan hệ lâu dài giữa các biến.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng nghịch biến của chất lượng BCTC đến chi phí sử dụng nợ: Kết quả ước lượng mô hình GMM cho thấy hệ số của biến chất lượng BCTC (AQ) là âm và có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, cho thấy chất lượng BCTC cao hơn giúp giảm chi phí sử dụng nợ trung bình khoảng 0.5% so với các doanh nghiệp có chất lượng BCTC thấp hơn.

2. Quy mô công ty tác động giảm chi phí sử dụng nợ: Biến Size có hệ số âm và ý nghĩa thống kê, cho thấy các doanh nghiệp lớn hơn có chi phí sử dụng nợ thấp hơn khoảng 0.3%, phù hợp với lý thuyết về lợi thế quy mô và khả năng đa dạng hóa rủi ro.

3. Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (CFO) làm giảm chi phí vay: CFO có tác động giảm chi phí sử dụng nợ với mức giảm khoảng 0.2%, phản ánh khả năng tạo dòng tiền ổn định giúp doanh nghiệp giảm rủi ro tín dụng.

4. Đòn bẩy tài chính (Lev) và tài sản đảm bảo (Secured) có tác động phức tạp: Đòn bẩy có xu hướng làm tăng chi phí sử dụng nợ do rủi ro tài chính cao hơn, trong khi tài sản đảm bảo giúp giảm chi phí vay nhờ tăng tính an toàn cho chủ nợ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định mối quan hệ nghịch biến giữa chất lượng BCTC và chi phí sử dụng nợ, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế như Bauwhede và cộng sự (2015) và các lý thuyết về thông tin bất cân xứng. Chất lượng BCTC cao giúp giảm vấn đề bất cân xứng thông tin, từ đó giảm rủi ro tín dụng và chi phí vay vốn.

Quy mô công ty và dòng tiền hoạt động kinh doanh là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp giảm chi phí sử dụng nợ, đồng thời tài sản đảm bảo cũng đóng vai trò làm giảm rủi ro cho chủ nợ. Đòn bẩy tài chính tăng chi phí vay do làm tăng rủi ro phá sản.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa AQ và CoD, cũng như bảng ma trận tương quan các biến để minh họa mức độ liên kết và ảnh hưởng của các biến kiểm soát.

So sánh với các nghiên cứu trong nước, kết quả này bổ sung bằng chứng thực nghiệm cho mối liên hệ giữa chất lượng BCTC và chi phí sử dụng nợ tại các SMEs Việt Nam, một lĩnh vực còn ít được khai thác sâu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường minh bạch và chất lượng báo cáo tài chính: Doanh nghiệp cần áp dụng nghiêm ngặt các chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) và quốc tế (IFRS) để nâng cao độ tin cậy và tính minh bạch của BCTC, giảm chi phí sử dụng nợ trong vòng 1-2 năm tới.

2. Đào tạo và nâng cao năng lực kế toán, kiểm toán: Các doanh nghiệp nhỏ và vừa nên đầu tư vào đào tạo nhân sự kế toán, kiểm toán nội bộ nhằm phát hiện và hạn chế quản trị lợi nhuận không hợp pháp, đảm bảo chất lượng lợi nhuận phản ánh đúng thực tế.

3. Khuyến khích sử dụng tài sản đảm bảo hợp lý: Doanh nghiệp cần xây dựng chính sách quản lý tài sản hữu hình và tài sản đảm bảo hiệu quả để tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn vay với chi phí thấp hơn trong trung hạn.

4. Cải thiện quan hệ với các tổ chức tín dụng: Các SMEs nên chủ động cung cấp thông tin tài chính đầy đủ, chính xác và kịp thời cho ngân hàng, đồng thời xây dựng mối quan hệ tín dụng bền vững nhằm giảm chi phí vay và tăng khả năng tiếp cận vốn.

Các giải pháp trên cần được phối hợp thực hiện bởi doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức tài chính trong vòng 3-5 năm để tạo môi trường tài chính minh bạch, hỗ trợ phát triển bền vững cho SMEs.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý doanh nghiệp nhỏ và vừa: Giúp hiểu rõ vai trò của chất lượng BCTC trong việc giảm chi phí sử dụng nợ, từ đó cải thiện quản trị tài chính và nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay.

2. Ngân hàng và tổ chức tín dụng: Cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá rủi ro tín dụng dựa trên chất lượng BCTC, giúp thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp với SMEs.

3. Cơ quan quản lý nhà nước: Hỗ trợ xây dựng chính sách và quy định nhằm nâng cao chất lượng báo cáo tài chính và giảm bất cân xứng thông tin trên thị trường tài chính.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên: Là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu tiếp theo về mối quan hệ giữa chất lượng thông tin tài chính và chi phí vốn trong bối cảnh Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Chất lượng báo cáo tài chính được đo lường như thế nào trong nghiên cứu này?
   Chất lượng BCTC được đo lường theo chất lượng lợi nhuận dựa trên mô hình biến kế toán dồn tích đã qua điều chỉnh của Dechow và cộng sự (1995), phản ánh mức độ quản trị lợi nhuận và độ tin cậy của lợi nhuận báo cáo.

2. Tại sao chi phí sử dụng nợ lại quan trọng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa?
   Chi phí sử dụng nợ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận vốn vay và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Chi phí vay cao làm giảm lợi nhuận và khả năng mở rộng kinh doanh.

3. Mối quan hệ giữa chất lượng BCTC và chi phí sử dụng nợ là gì?
   Nghiên cứu cho thấy mối quan hệ nghịch biến: chất lượng BCTC cao giúp giảm chi phí sử dụng nợ do giảm rủi ro tín dụng và bất cân xứng thông tin giữa doanh nghiệp và chủ nợ.

4. Các yếu tố nào khác ảnh hưởng đến chi phí sử dụng nợ?
   Ngoài chất lượng BCTC, các yếu tố như quy mô doanh nghiệp, dòng tiền hoạt động kinh doanh, đòn bẩy tài chính, tài sản đảm bảo và tuổi đời doanh nghiệp cũng ảnh hưởng đáng kể đến chi phí vay.

5. Làm thế nào doanh nghiệp có thể cải thiện chất lượng báo cáo tài chính?
   Doanh nghiệp cần tuân thủ chuẩn mực kế toán, nâng cao năng lực kế toán – kiểm toán, tăng cường minh bạch thông tin và hạn chế quản trị lợi nhuận không hợp pháp để nâng cao độ tin cậy của BCTC.

Kết luận

• Chất lượng báo cáo tài chính đo lường theo chất lượng lợi nhuận có tác động nghịch biến và có ý nghĩa thống kê đến chi phí sử dụng nợ của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam.
• Quy mô doanh nghiệp và dòng tiền hoạt động kinh doanh là các yếu tố quan trọng giúp giảm chi phí sử dụng nợ.
• Đòn bẩy tài chính làm tăng chi phí vay, trong khi tài sản đảm bảo giúp giảm chi phí này.
• Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng cho các nhà quản lý, ngân hàng và cơ quan quản lý trong việc nâng cao chất lượng BCTC và giảm chi phí vốn.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp nâng cao chất lượng BCTC, đào tạo nhân sự kế toán và xây dựng chính sách hỗ trợ SMEs tiếp cận vốn vay với chi phí hợp lý.

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa, ngân hàng và cơ quan quản lý nên phối hợp thực hiện các khuyến nghị nhằm tạo dựng môi trường tài chính minh bạch, hỗ trợ phát triển bền vững cho khu vực SMEs tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, tác giả đề cập đến những nghiên cứu mà tác thu thập được có liên hệ với đề tài mà tác giả đang thực hiện cả trong và ngoài nước. Đối với bài nghiên cứu nước ngoài, khi kiểm tra mối quan hệ giữa chi phí sử dụng nợ và chất lượng BCTC cho thấy có mối quan hệ nghịch biến giữa hai yếu tố này như trong nghiên cứu của Bauwhede và các cộng sư (2015). Tuy nhiên tại Việt Nam, còn khan hiếm các đề tài nghiên cứu về mối quan hệ trên, dựa vào đó tác giả xác định lỗ hổng nghiên cứu làm ý tưởng cho việc thực hiện đề tài này. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 14 CHƯƠNG 2.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT Giới thiệu Trong chương này tác giả đưa ra các cơ sở lý thuyết về chất lượng BCTC và chi phí sử dụng nợ. Bao gồm đưa ra các cách đo lường chất lượng BCTC và chi phí sử dụng nợ; các cơ sở lý thuyết có liên quan đến chi phí sử dụng nợ của các doanh nghiệp; cũng như xác định các nhân tố (ngoại trừ chất lượng báo cáo tài chính) có ảnh hưởng đến chi phí sử dụng nợ. Một số khái niệm và thuật ngữ 2. Biến kế toán dồn tích (Accrual) Theo VAS số 01 – Chuẩn mực chung, nguyên tắc cơ sở dồn tích được định nghĩa như sau: “Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính của doanh nghiệp liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí phải được ghi sổ kế toán vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền.

BCTC lập trên cơ sở dồn tích phản ảnh tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, hiện tại và tương lai”. Kế toán doanh nghiệp dựa trên cơ sở dồn tích nên lợi nhuận trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh là lợi nhuận dồn tích. Trong khi đó, dòng tiền từ hoạt động kinh doanh trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ theo cơ sở tiền – điều này có nghĩa là nhà quản trị chỉ được ghi nhận nghiệp vụ phát sinh khi có số tiền thực thu và thực chi, không thể điều chỉnh thời điểm ghi nhận giao dịch. Chính vì vậy, hai biến này có độ chênh lệch.

Độ lệch này chính là biến kế toán dồn tích. Hay nói cách khác biến kế toán dồn tích là phần lợi nhuận kế toán không bằng tiền được trình bày trong BCTC. Quản trị lợi nhuận (Earning Management) Quản trị lợi nhuận là 1 trong 3 quan điểm để nghiên cứu chất lượng BCTC: quản trị lợi nhuận, chỉnh sửa BCTC và gian lận. Đặc biệt quản trị lợi nhuận lại được TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 15 xem là quan điểm mang lại hiệu quả tối ưu nhất khi tiếp cận BCTC vì đó là gian lận phổ biến nhất trong thị trường vốn (Nguyễn Thị Phương Hồng, 2016).

Việc QTLN là một chiến lược của các nhà quản trị để quản lý được lợi nhuận của các doanh nghiệp, nâng cao mức lợi nhuận, đáp ứng các mục tiêu đã đề ra trước đó của ban lãnh đạo. Do đó, thay vì báo cáo lợi nhuận cao bất thường của doanh nghiệp trong một năm và lợi nhuận thấp vào những năm khác, các doanh nghiệp thường cố gắng giữ mức lợi nhuận ổn định hằng năm. Theo Security and Exchange Commission (SEC), việc lạm dụng QTLN là một cách thức làm sai kết quả BCTC có chủ ý. Khi mức độ ổn định của lợi nhuận bị phóng đại, SEC có quyền đưa ra các hình phạt.

Các phương pháp được sử dụng bởi các nhà quản lý để làm ổn định lợi nhuận có thể phức tạp, có thể liên quan đến các lựa chọn kế toán hoặc các quyết định điều hành (cũng có thể gọi là quản lý kinh tế lợi nhuận). Các nhà quản lý luôn hứa sẽ đem lại những con số lợi nhuận cao nên sẽ có những lúc bị cám dỗ để bịa ra những con số. Chính vì vậy, việc QTLN là một hành động cố ý, hành động này có thể hợp pháp hoặc không. Mỗi giám đốc điều hành phải hiểu rằng tác động của các lựa chọn các phương pháp kế toán có thể tác động đến các quyết định của doanh nghiệp.

Việc QTLN còn được gọi là “cách quản lý hợp lý và hợp pháp với mục đích tạo ra được các kết quả tài chính ổn định”. Việc QTLN không được nhầm lẫn với các hoạt động không hợp pháp với mục đích phóng đại các báo cáo tài chính và kết quả báo cáo không phản ánh được nền kinh tế thực tế. Những hoạt động này được gọi là “book cooking” bao gồm các hoạt động phóng đại kết quả tài chính. Theo các tài liệu trước đây, các hành động trên sẽ dẫn đến việc các nhà quản lý phải gặp những tình trạng vượt qua ranh giới của việc QTLN và “book cooking”.

Những áp lực của nhà quản lý khi phải tạo ra các lợi nhuận báo cáo cao được xác nhận bởi một cuộc khảo sát được thực hiện ở hội nghị Business Week CFO được tổ chức vào năm 2001, theo đó 55% CEO được khảo sát đã bị yêu cầu làm giả kết quả tài TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 16 chính, 17% trong đó đã đồng ý làm điều này. Kết quả cho rằng 8-12% doanh nghiệp có mức lợi nhuận giảm đã phóng đại lợi nhuận để đạt được mức lợi nhuận báo cáo tăng, trong khi 30-44% các doanh nghiệp có mức lợi nhuận âm đã phóng đại lợi nhuận để tạo ra mức lợi nhuận dương. Điều này cho rằng có một số lượng lớn các doanh nghiệp đã sử dụng các phương pháp QTLN để giữ mức tăng trưởng ổn định để tránh các trường hợp rơi vào tình trạng báo cáo “red ink”. Có rất nhiều kiểm toán và kế toán trên thế giới đồng ý rằng họ đã được các nhà quản lý yêu cầu đưa ra một bức tranh màu hồng về tình hình kinh tế của doanh nghiệp.

Họ cũng đồng ý rằng điều này ảnh hưởng đến các chỉ số lợi nhuận và chất lượng lợi nhuận bất kể là QTLN có hợp pháp hay không. Nếu các chỉ số lợi nhuận không chính xác thì chất lượng BCTC của doanh nghiệp cũng sẽ bị nghi ngờ. Do đó, chất lượng của BCTC cũng ảnh hưởng đến quyết định của các cổ đông, ngân hàng, bên cho vay, và chủ yếu là độ tin cậy của doanh nghiệp. Hay nói cách khác, kế toán và kiểm toán đồng ý rằng QTLN là một trách nhiệm của nhà quản lý.

Với lý do này, các phương pháp kế toán/ kiểm toán được sử dụng để thay đổi báo cáo tài chính (bao gồm cả sự thay đổi trong giá trị tài sản dài hạn). Khi QTLN bất hợp pháp, họ xem đó là gian lận cho lợi ích cá nhân. Các phương pháp QTLN dù có hợp pháp hay không đều phản ảnh chất lượng lợi nhuận, cũng như chất lượng các BCTC của doanh nghiệp. Dựa vào các tiêu chuẩn kế toán, không có sự phân biệt rạch ròi giữa QTLN và các lỗi tài chính, hay nói cách khác là QTLN hợp pháp và không hợp pháp.

Từ đó, tùy theo các nhà kiểm toán và phân tích tài chính đưa ra ý kiến của họ. Có thể hiểu rằng, QTLN chính là sự điều chỉnh lợi nhuận nhằm đạt được mục tiêu mà nhà quản trị đặt ra, đó là “…một sự can thiệp có tính toán kĩ lưỡng trong quá trình công bố BCTC ra ngoài, với mục đích đạt được một số lợi ích cá nhân” (Schipper, 2003). Bên cạnh đó, QTLN có thể xảy ra khi nhà quản trị sử dụng sự điều chỉnh trong BCTC và trong cấu trúc giao dịch để thay đổi BCTC hoặc nhằm đánh lừa TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 17 một số bên liên quan về tình hình hoạt động kinh doanh của công ty hoặc nhằm ảnh hưởng đến kết quả các hợp đồng mà phụ thuộc vào số liệu báo cáo kế toán. QTLN như những nỗ lực của nhà quản lý để gây ảnh hưởng hoặc “điều khiển” lợi nhuận bằng cách sử dụng phương pháp kế toán đặc biệt (hoặc các phương pháp đang thay đổi), công nhận một khoản mục không định kỳ, trì hoãn hoặc đẩy nhanh việc ghi nhận các giao dịch chi phí hoặc doanh thu, hoặc sử dụng các phương pháp khác được thiết kế gây ảnh hưởng đến lợi nhuận ngắn hạn.

Mặc dù có khá nhiều cách ghi nhận QTLN trước đây, nhưng trong phần lớn các nghiên cứu, đã nhóm QTLN thành hai loại là quản trị thực và quản trị lợi nhuận dựa trên biến kế toán dồn tích. Ở loại thứ nhất, QTLN thực (Real Earning Management) như là một hành động có ảnh hưởng đến dòng tiền. Còn QTLN dựa trên biến kế toán dồn tích (Accrual Management) chính là thông qua những thay đổi trong chính sách kế toán và ước tính kế toán có thể kể đến những nghiên cứu của Jones (1991), Dechow và các cộng sự (1995), Dechow và các cộng sự (2010). Trong quá trình nghiên cứu đã cho tác giả thấy cách tiếp cận trực tiếp nhất nhưng cũng là cách tiếp cận phổ biến nhất đối với QTLN chính là sử dụng biến kế toán dồn tích.

Các ý kiến ủng hộ cho rằng các nhà quản lý sẽ sử dụng phương pháp biến kế toán dồn tích tùy ý để điều chỉnh doanh thu dịch chuyển giữa các kỳ kế toán hoặc trong việc trì hoãn chi tiêu (Jones, 1991; Dechow và các cộng sự, 1995). Biến kế toán dồn tích có thể điều chỉnh chính là lợi nhuận có được bằng việc vận dụng các phương pháp kế toán – chính vì vậy nó được xem là đại diện cho QTLN. Từ đó có thể thấy rằng QTLN không phải là một khái niệm mới mẻ và xa lạ, mà từ lâu đã được các nhà nghiên cứu quan tâm, đồng thời cũng cho thấy đây là một vấn đề phức tạp, khó khăn trong cách tiếp cận và định nghĩa chính xác, cụ thể và vẫn luôn là đề tài gây tranh cãi, thu hút sự bàn luận nhằm đưa ra được định nghĩa chính xác nhất. Trong luận văn này tác giả đã sử dụng QTLN để đo lường chất lượng BCTC.

Và dù QTLN hợp pháp hay không hợp TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 18 pháp đều ảnh hưởng đến chất lượng lợi nhuận và đồng thời ảnh hưởng đến chất lượng BCTC của một công ty. Chất lượng lợi nhuận (Earning Quality) Chất lượng lợi nhuận là độ chính xác cụ thể vạch ra được dồn tích hiện hành dòng tiền trong năm nay, năm ngoái và năm kế tiếp. Hay chất lượng lợi nhuận là mức độ lợi nhuận thuần được trình bày trên BCKQKD khác so với lợi nhuận thực sự.