Thực Trạng và Hiệu Quả Can Thiệp Nâng Cao Kiến Thức, Thái Độ, Thực Hành của Phụ Nữ Có Thai và Dịch Vụ Sàng Lọc Trước Sinh Tại Tỉnh Bình Dương

• Tác giả: Bùi Minh Hiền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Văn Hưởng
• Trường học: Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương
• Chuyên ngành: Y tế công cộng
• Đề tài: Thực Trạng Và Hiệu Quả Can Thiệp Nâng Cao Kiến Thức, Thái Độ, Thực Hành Của Phụ Nữ Có Thai Và Dịch Vụ Sàng Lọc Trước Sinh Tại Tỉnh Bình Dương
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. KHÁI NIỆM VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA SÀNG LỌC TRƯỚC SINH
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.2. Sàng lọc
• 1.1.3. Sàng lọc trước sinh
• 1.1.4. Chẩn đoán trước sinh
• 1.1.5. Dị tật bào thai
• 1.1.6. Bất thường nhiễm sắc thể
• 1.2. TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC SÀNG LỌC TRƯỚC SINH
• 1.3. MỘT SỐ KỸ THUẬT VÀ XÉT NGHIỆM TRONG SÀNG LỌC TRƯỚC SINH
• 1.3.1. Quy định tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành của phụ nữ có thai về sàng lọc trước sinh
• 2.1.2. Đối tượng nghiên cứu thực trạng cung cấp dịch vụ sàng lọc trước sinh
• 2.1.3. Đối tượng nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến cung ứng dịch vụ sàng lọc trước sinh
• 2.2. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thời gian nghiên cứu
• 2.2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Nghiên cứu mô tả cắt ngang
• 2.4.2. Nghiên cứu can thiệp cộng đồng
• 2.5. PHƯƠNG PHÁP VÀ CÔNG CỤ THU THẬP SỐ LIỆU
• 2.5.1. Thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành về sàng lọc trước sinh
• 2.5.2. Thực trạng cung cấp dịch vụ sàng lọc trước sinh tại tuyến y tế cơ sở
• 2.5.3. Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến sàng lọc trước sinh
• 2.6. CÁC BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU VÀ TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ
• 2.7. PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ DỮ LIỆU
• 2.8. BIỆN PHÁP HẠN CHẾ SAI SỐ
• 2.9. ĐẠO ĐỨC NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG III: THỰC TRẠNG KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH CỦA PHỤ NỮ CÓ THAI VỀ SÀNG LỌC TRƯỚC SINH TẠI TỈNH BÌNH DƯƠNG, NĂM 2018
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM DÂN SỐ HỌC CỦA PHỤ NỮ CÓ THAI
• 3.2. KIẾN THỨC VỀ SÀNG LỌC TRƯỚC SINH CỦA PHỤ NỮ CÓ THAI
• 3.3. THÁI ĐỘ VỀ SÀNG LỌC TRƯỚC SINH CỦA PHỤ NỮ CÓ THAI
• 3.4. THỰC HÀNH VỀ SÀNG LỌC TRƯỚC SINH CỦA PHỤ NỮ CÓ THAI
• 3.5. MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN KIẾN THỨC VỀ SÀNG LỌC TRƯỚC SINH
• 3.6. MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN THỰC HÀNH VỀ SÀNG LỌC TRƯỚC SINH
• 3.7. PHÂN TÍCH ĐA BIẾN MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN THỰC HÀNH VỀ SÀNG LỌC TRƯỚC SINH CỦA PHỤ NỮ CÓ THAI
• 3.8. THỰC TRẠNG CUNG CẤP DỊCH VỤ SÀNG LỌC TRƯỚC SINH VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TẠI TUYẾN Y TẾ CƠ SỞ TẠI TỈNH BÌNH DƯƠNG, NĂM 2018
• 3.8.1. Thực trạng cung cấp dịch vụ sàng lọc trước sinh tại tuyến y tế cơ sở
• 3.8.2. Một số yếu tố ảnh hưởng đến cung ứng dịch vụ sàng lọc trước sinh
• 3.8.3. Đánh giá kết quả can thiệp năng lực cung cấp dịch vụ sàng lọc trước sinh và nâng cao kiến thức, thái độ, thực hành của phụ nữ có thai và tại y tế cơ sở tỉnh Bình Dương, 2019 – 2022
• 3.8.3.1. Kết quả can thiệp năng lực cung cấp dịch vụ sàng lọc trước sinh tại tuyến y tế cơ sở tỉnh Bình Dương
• 3.8.3.2. Kết quả can thiệp nâng cao kiến thức, thái độ, thực hành về sàng lọc trước sinh của phụ nữ có thai tại tỉnh Bình Dương
• 4. CHƯƠNG IV: ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CAN THIỆP VÀ MỘT SỐ ĐÓNG GÓP, HẠN CHẾ
• 4.1. THỰC TRẠNG KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH CỦA PHỤ NỮ CÓ THAI VỀ SÀNG LỌC TRƯỚC SINH TẠI TỈNH BÌNH DƯƠNG, NĂM 2018
• 4.1.1. Đặc điểm dân số học của phụ nữ có thai
• 4.1.2. Kiến thức về sàng lọc trước sinh của phụ nữ có thai
• 4.1.3. Thái độ về sàng lọc trước sinh của phụ nữ có thai
• 4.1.4. Thực hành về sàng lọc trước sinh của phụ nữ có thai
• 4.1.5. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức về sàng lọc trước sinh
• 4.1.6. Một số yếu tố liên quan đến thực hành về sàng lọc trước sinh
• 4.2. THỰC TRẠNG CUNG CẤP DỊCH VỤ SÀNG LỌC TRƯỚC SINH VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TẠI TUYẾN Y TẾ CƠ SỞ TẠI TỈNH BÌNH DƯƠNG, NĂM 2018
• 4.2.1. Thực trạng cung ứng dịch vụ sàng lọc trước sinh tại tuyến y tế cơ sở
• 4.2.2. Một số yếu tố ảnh hưởng đến cung ứng dịch vụ sàng lọc trước sinh
• 4.2.3. Đánh giá kết quả can thiệp nâng cao kiến thức, thái độ, thực hành của phụ nữ có thai và năng lực cung cấp dịch vụ sàng lọc trước sinh tại y tế cơ sở tỉnh Bình Dương, 2019 – 2022
• 4.2.3.1. Đánh giá can thiệp tác động đến năng lực cung cấp các dịch vụ
• 4.2.3.2. Kết quả can thiệp nâng cao kiến thức, thái độ, thực hành
• 4.3. MỘT SỐ ĐÓNG GÓP VÀ HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• 4.3.1. Tính khoa học và thực tiễn
• 4.3.2. Điểm mới của đề tài
• 4.3.3. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Định nghĩa biến số nghiên cứu
• Phụ lục 2. Cung ứng dịch vụ sàng lọc trước sinh tại Trung tâm Y tế
• Phụ lục 3. Cung ứng dịch vụ sàng lọc trước sinh tại Trạm y tế
• Phụ lục 4. Khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành của phụ nữ có thai về sàng lọc trước sinh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sàng Lọc Trước Sinh Tại Bình Dương Ý Nghĩa

Sàng lọc trước sinh (SLTS) đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng dân số, đặc biệt tại các tỉnh thành phát triển như Bình Dương. Việc phát hiện sớm các bệnh, tật, hoặc rối loạn di truyền ngay từ giai đoạn bào thai giúp can thiệp kịp thời, giảm thiểu hậu quả về thể chất và trí tuệ cho trẻ. SLTS không chỉ là biện pháp y tế mà còn là gánh nặng kinh tế cho gia đình và xã hội. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hàng năm có khoảng 8 triệu trẻ sơ sinh bị dị tật bẩm sinh, phần lớn ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Do đó, nâng cao kiến thức và thực hành SLTS là yếu tố then chốt để giảm thiểu số lượng trẻ sinh ra bị dị tật và đảm bảo tương lai khỏe mạnh cho thế hệ trẻ Bình Dương.

1.1. Định nghĩa và mục tiêu của Sàng Lọc Trước Sinh

Sàng lọc trước sinh (SLTS), hay còn gọi là tầm soát trước sinh, là quá trình sử dụng các kỹ thuật y học trong thời gian mang thai để đánh giá nguy cơ dị tật ở bào thai. Không nên nhầm lẫn với chẩn đoán trước sinh, là các biện pháp thăm dò đặc hiệu để xác định chính xác các trường hợp nghi ngờ sau sàng lọc. Mục tiêu chính của SLTS bao gồm: chăm sóc và theo dõi thai kỳ, xác định kết quả thai nghén, lập kế hoạch ứng phó với các biến chứng tiềm ẩn, chuẩn bị cho các vấn đề có thể xảy ra ở trẻ sơ sinh, và hướng dẫn quyết định tiếp tục hay chấm dứt thai kỳ nếu cần thiết.

1.2. Tầm quan trọng của Sàng Lọc Trước Sinh cho cộng đồng

Việc thực hiện sàng lọc trước sinh mang lại lợi ích to lớn cho cả cá nhân và cộng đồng. Về mặt cá nhân, SLTS giúp các bậc cha mẹ chuẩn bị tốt nhất cho sự ra đời của con, đặc biệt là trong trường hợp phát hiện các vấn đề sức khỏe. Về mặt cộng đồng, SLTS góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế và xã hội bằng cách giảm số lượng trẻ em sinh ra với dị tật bẩm sinh cần chăm sóc đặc biệt. Nghiên cứu cho thấy việc kết hợp SLTS và sàng lọc sơ sinh có thể loại bỏ tới 95% các trường hợp bất thường. Việc này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Bình Dương, nơi có nhiều khu công nghiệp và lượng lớn lao động nữ nhập cư.

II. Thực Trạng SLTS ở Bình Dương Vấn Đề Giải Pháp Cấp Thiết

Mặc dù SLTS đã được triển khai rộng rãi tại Việt Nam, vẫn còn nhiều thách thức trong việc nâng cao tỷ lệ sàng lọc và chất lượng dịch vụ, đặc biệt ở các tỉnh thành có tốc độ phát triển kinh tế nhanh như Bình Dương. Một trong những vấn đề chính là nhận thức còn hạn chế của phụ nữ có thai về tầm quan trọng của SLTS. Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận dịch vụ SLTS ở tuyến y tế cơ sở còn nhiều hạn chế về cơ sở vật chất, trang thiết bị, và nguồn nhân lực. Theo nghiên cứu, tỷ lệ phụ nữ có kiến thức đúng về SLTS còn thấp, cho thấy cần có những giải pháp can thiệp hiệu quả để nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường năng lực cung cấp dịch vụ.

2.1. Rào cản về kiến thức và thái độ của phụ nữ có thai

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng kiến thức và thái độ của phụ nữ có thai đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định tham gia SLTS. Các yếu tố như trình độ học vấn, thu nhập, và thông tin được tiếp cận có ảnh hưởng lớn đến nhận thức về SLTS. Việc thiếu thông tin hoặc thông tin sai lệch có thể dẫn đến sự e ngại, lo lắng, hoặc thậm chí từ chối tham gia SLTS. Cần có các chương trình giáo dục sức khỏe phù hợp để nâng cao nhận thức và thay đổi thái độ của phụ nữ có thai về SLTS.

2.2. Hạn chế trong cung cấp dịch vụ SLTS tại tuyến y tế cơ sở

Mạng lưới y tế cơ sở đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ SLTS đến cộng đồng. Tuy nhiên, nhiều trạm y tế xã, phường còn thiếu trang thiết bị cần thiết, nhân lực được đào tạo chuyên sâu về SLTS, và các quy trình chuẩn để thực hiện SLTS một cách hiệu quả. Sự thiếu hụt này dẫn đến chất lượng dịch vụ không đồng đều, khó đáp ứng nhu cầu của người dân. Đầu tư vào cơ sở vật chất, nâng cao năng lực cho cán bộ y tế, và xây dựng các quy trình chuẩn là những giải pháp cấp thiết để cải thiện chất lượng cung cấp dịch vụ SLTS.

III. Phương Pháp Nâng Cao Nhận Thức Về SLTS Ở Bình Dương

Nâng cao nhận thức về SLTS là yếu tố quan trọng để tăng cường tỷ lệ sàng lọc và cải thiện sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Các chương trình giáo dục sức khỏe cần được thiết kế phù hợp với từng đối tượng, sử dụng các kênh truyền thông đa dạng, và cung cấp thông tin chính xác, dễ hiểu về SLTS. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan y tế, tổ chức xã hội, và cộng đồng để lan tỏa thông điệp về tầm quan trọng của SLTS. Đồng thời, cần chú trọng đến việc truyền thông trực tiếp và tư vấn cá nhân cho phụ nữ có thai và gia đình.

3.1. Giáo dục sức khỏe cộng đồng về SLTS

Giáo dục sức khỏe cộng đồng là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để nâng cao nhận thức về SLTS. Các chương trình giáo dục nên tập trung vào việc cung cấp thông tin về lợi ích của SLTS, các phương pháp SLTS phổ biến, quy trình thực hiện, và chi phí. Các kênh truyền thông như truyền hình, radio, báo chí, internet, và mạng xã hội có thể được sử dụng để tiếp cận đến đông đảo người dân. Bên cạnh đó, các buổi nói chuyện, hội thảo, và tư vấn cá nhân cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giải đáp thắc mắc và cung cấp thông tin chi tiết về SLTS.

3.2. Sử dụng công nghệ thông tin trong truyền thông về SLTS

Trong thời đại công nghệ số, việc sử dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong truyền thông về SLTS là một xu hướng tất yếu. Các ứng dụng di động, trang web, và mạng xã hội có thể được sử dụng để cung cấp thông tin về SLTS, đặt lịch hẹn khám, và theo dõi sức khỏe thai kỳ. CNTT cũng giúp tăng cường tương tác giữa cán bộ y tế và người dân, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tư vấn và giải đáp thắc mắc. Đặc biệt, việc sử dụng CNTT có thể giúp tiếp cận đến các đối tượng khó tiếp cận như công nhân nhập cư và người dân ở vùng sâu, vùng xa.

IV. Cải Thiện Dịch Vụ Sàng Lọc Trước Sinh Tại Y Tế Bình Dương

Để nâng cao chất lượng dịch vụ SLTS, cần có sự đầu tư đồng bộ vào cơ sở vật chất, trang thiết bị, và nguồn nhân lực. Các trạm y tế xã, phường cần được trang bị đầy đủ các thiết bị cần thiết để thực hiện SLTS cơ bản. Cán bộ y tế cần được đào tạo chuyên sâu về SLTS, cập nhật kiến thức thường xuyên, và có kỹ năng tư vấn tốt. Đồng thời, cần xây dựng các quy trình chuẩn về SLTS, đảm bảo tính chính xác, an toàn, và hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các tuyến y tế để đảm bảo chuyển tuyến kịp thời trong trường hợp phát hiện các vấn đề bất thường.

4.1. Đầu tư cơ sở vật chất và trang thiết bị cho SLTS

Cơ sở vật chất và trang thiết bị đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng dịch vụ SLTS. Các trạm y tế xã, phường cần được trang bị đầy đủ các thiết bị cần thiết để thực hiện các xét nghiệm SLTS cơ bản như siêu âm, xét nghiệm máu, và xét nghiệm nước tiểu. Các bệnh viện tuyến trên cần có các thiết bị hiện đại hơn để thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu hơn như chọc ối, sinh thiết gai nhau, và xét nghiệm di truyền. Việc đầu tư vào cơ sở vật chất và trang thiết bị cần được thực hiện một cách đồng bộ và có kế hoạch để đảm bảo hiệu quả sử dụng.

4.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ y tế về SLTS

Cán bộ y tế là yếu tố then chốt trong việc cung cấp dịch vụ SLTS chất lượng cao. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu về SLTS cho cán bộ y tế ở tất cả các tuyến. Các chương trình đào tạo cần bao gồm các kiến thức về SLTS, các phương pháp SLTS, quy trình thực hiện, kỹ năng tư vấn, và xử lý các tình huống khẩn cấp. Cán bộ y tế cần được cập nhật kiến thức thường xuyên về các tiến bộ mới nhất trong lĩnh vực SLTS. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích cán bộ y tế tham gia các khóa đào tạo và nâng cao trình độ chuyên môn.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Can Thiệp SLTS Thành Công ở Bình Dương

Nghiên cứu này đã đánh giá hiệu quả của một chương trình can thiệp nhằm nâng cao kiến thức, thái độ, và thực hành của phụ nữ có thai về SLTS, cũng như năng lực cung cấp dịch vụ SLTS tại tuyến y tế cơ sở ở Bình Dương. Kết quả cho thấy chương trình can thiệp đã mang lại những cải thiện đáng kể về kiến thức, thái độ, và thực hành của phụ nữ có thai, cũng như năng lực cung cấp dịch vụ SLTS tại tuyến y tế cơ sở. Những kết quả này cho thấy tiềm năng của các chương trình can thiệp trong việc cải thiện sức khỏe bà mẹ và trẻ em ở Bình Dương.

5.1. Đánh giá kết quả can thiệp kiến thức và thái độ về SLTS

Chương trình can thiệp đã sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để nâng cao kiến thức và thái độ của phụ nữ có thai về SLTS, bao gồm các buổi nói chuyện, hội thảo, tư vấn cá nhân, và phát tài liệu truyền thông. Kết quả đánh giá cho thấy kiến thức của phụ nữ có thai về SLTS đã tăng lên đáng kể sau khi tham gia chương trình can thiệp. Thái độ của phụ nữ có thai đối với SLTS cũng trở nên tích cực hơn. Điều này cho thấy các phương pháp truyền thông và giáo dục đã được sử dụng trong chương trình can thiệp là hiệu quả.

5.2. Đánh giá kết quả can thiệp năng lực cung cấp dịch vụ SLTS

Chương trình can thiệp cũng tập trung vào việc nâng cao năng lực cung cấp dịch vụ SLTS tại tuyến y tế cơ sở, thông qua các khóa đào tạo, cung cấp trang thiết bị, và xây dựng các quy trình chuẩn. Kết quả đánh giá cho thấy năng lực cung cấp dịch vụ SLTS tại tuyến y tế cơ sở đã được cải thiện đáng kể sau khi tham gia chương trình can thiệp. Số lượng cán bộ y tế được đào tạo về SLTS đã tăng lên, cơ sở vật chất và trang thiết bị đã được cải thiện, và các quy trình chuẩn đã được xây dựng và áp dụng. Điều này cho thấy chương trình can thiệp đã giúp nâng cao chất lượng dịch vụ SLTS tại tuyến y tế cơ sở.

VI. Tương Lai Sàng Lọc Trước Sinh Hướng Phát Triển ở Bình Dương

Trong tương lai, SLTS sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dân số ở Bình Dương. Cần có sự đầu tư liên tục vào nghiên cứu và phát triển các phương pháp SLTS mới, hiệu quả hơn, và ít xâm lấn hơn. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan y tế, tổ chức xã hội, và cộng đồng để đảm bảo mọi phụ nữ có thai đều được tiếp cận với dịch vụ SLTS chất lượng cao. Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính cho phụ nữ có thai có hoàn cảnh khó khăn để họ có thể tham gia SLTS.

6.1. Phát triển các phương pháp SLTS mới và ít xâm lấn

Nghiên cứu và phát triển các phương pháp SLTS mới và ít xâm lấn là một trong những hướng phát triển quan trọng của lĩnh vực này. Các phương pháp SLTS không xâm lấn như xét nghiệm ADN tự do của thai nhi trong máu mẹ (NIPT) đang ngày càng trở nên phổ biến. Các phương pháp này có độ chính xác cao và không gây nguy hiểm cho thai nhi. Cần có sự đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các phương pháp SLTS mới và ít xâm lấn để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân.

6.2. Tăng cường phối hợp liên ngành và sự tham gia của cộng đồng

Để đảm bảo mọi phụ nữ có thai đều được tiếp cận với dịch vụ SLTS chất lượng cao, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan y tế, tổ chức xã hội, và cộng đồng. Các cơ quan y tế cần xây dựng các chính sách và quy trình phù hợp để tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ có thai tham gia SLTS. Các tổ chức xã hội cần tham gia vào việc truyền thông và giáo dục về SLTS. Cộng đồng cần tạo ra một môi trường hỗ trợ và khuyến khích phụ nữ có thai tham gia SLTS. Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên, chúng ta mới có thể đạt được mục tiêu nâng cao chất lượng dân số ở Bình Dương.