Luận văn thạc sĩ vnu ued dạy học phân hóa phần dẫn xuất của hidrocacbon nhằm nâng cao hứng thú học tập môn hóa học cho học sinh trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu dạy học phân hóa dẫn xuất hidrocacbon, nâng cao hứng thú học tập môn hóa học cho học sinh THPT.

• Tác giả: Hoàng Thị Mai Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Văn Hoan
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa
• Đề tài: Dạy học phân hóa phần dẫn xuất của hiđrocacbon nhằm nâng cao hứng thú học tập môn Hóa học cho học sinh Trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC PHÂN HÓA
• 1.1. Thuyết đa trí tuệ - cơ sở khoa học của dạy học phân hóa
• 1.2. Cơ sở lí luận về dạy học phân hóa
• 1.2.1. Dạy học phân hoá
• 2. CHƯƠNG 2: DẠY HỌC PHÂN HÓA PHẦN DẪN XUẤT CỦA HIĐROCACBON (HÓA HỌC 11) NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Mục tiêu và cấu trúc phần dẫn xuất của hiđrocacbon - chương trình Hóa học THPT
• 2.2. Mục tiêu các chương “Dẫn xuất Halogen - Ancol - Phenol”, chương “Anđehit - Xeton - Axit cacboxylic” - Hóa học 11 THPT
• 2.3. Cấu trúc của chương trình
• 2.4. Thiết kế kế hoạch bài dạy trong dạy học phân hóa phần dẫn xuất của hiđrocacbon - Hóa học 11 - chương trình Hóa học THPT
• 2.4.1. Nguyên tắc xây dựng và thiết kế bài dạy
• 2.4.2. Quy trình xây dựng và thiết kế bài dạy
• 2.4.3. Quy trình xây dựng bài tập
• 2.5. Thiết kế bài tập phân hóa phần dẫn xuất của hiđrocacbon
• 2.6. Một số biện pháp sử dụng trong dạy học phân hóa
• 2.6.1. Sử dụng hệ thống bài tập phân hóa trong bài lên lớp truyền thụ kiến thức mới
• 2.6.2. Sử dụng hệ thống bài tập phân hóa trong bài luyện tập, thực hành
• 2.6.3. Sử dụng hệ thống bài tập trong kiểm tra, đánh giá
• 2.6.4. Các giáo án có sử dụng hệ thống bài tập đã thiết kế
• 2.6.4.1. Giáo án bài “Anđehit - Xeton”
• 2.6.4.2. Giáo án bài “Luyện tập Anđehit - Axit cacboxylic”
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Mục đích của thực nghiệm
• 3.1.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nội dung và kế hoạch tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Chuẩn bị cho quá trình thực nghiệm
• 3.2.2. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.2.3. Xử lí số liệu thực nghiệm sư phạm
• 3.2.4. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU KHẢO SÁT THỰC TRẠNG VIỆC DẠY HỌC PHÂN HOÁ MÔN HÓA HỌC LỚP 11 Ở TRƯỜNG THPT
• PHỤ LỤC 2: PHIẾU KHẢO SÁT THỰC TRẠNG VIỆC DẠY HỌC PHÂN HOÁ MÔN HÓA HỌC LỚP 11 Ở TRƯỜNG THPT

Tóm tắt

I. Tổng quan về hứng thú học tập môn Hóa học và phân hóa

Hứng thú học tập là yếu tố quan trọng trong quá trình giáo dục, đặc biệt là trong môn Hóa học. Việc nâng cao hứng thú học tập không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn tạo động lực cho các em trong việc học tập. Phân hóa trong dạy học là một phương pháp hiệu quả để đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của học sinh. Đặc biệt, phần dẫn xuất của hidrocacbon trong chương trình Hóa học THPT là một nội dung phức tạp, đòi hỏi giáo viên phải có những phương pháp dạy học phù hợp để kích thích hứng thú học tập của học sinh.

1.1. Khái niệm về hứng thú học tập và vai trò của nó

Hứng thú học tập được định nghĩa là sự quan tâm và động lực của học sinh đối với việc học. Nó có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự tham gia của học sinh vào các hoạt động học tập. Nghiên cứu cho thấy, học sinh có hứng thú cao thường đạt kết quả học tập tốt hơn. Hứng thú học tập không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn đến thái độ và sự phát triển toàn diện của học sinh.

1.2. Tại sao cần dạy học phân hóa trong môn Hóa học

Dạy học phân hóa giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp với từng đối tượng học sinh. Điều này đặc biệt quan trọng trong môn Hóa học, nơi mà kiến thức có thể rất phức tạp và khó hiểu. Phân hóa giúp học sinh có cơ hội học tập theo cách riêng của mình, từ đó nâng cao hứng thú và hiệu quả học tập.

II. Thách thức trong việc nâng cao hứng thú học tập môn Hóa học

Mặc dù có nhiều phương pháp dạy học hiện đại, nhưng việc nâng cao hứng thú học tập môn Hóa học vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những nguyên nhân chính là sự khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức Hóa học, đặc biệt là phần dẫn xuất của hidrocacbon. Học sinh thường cảm thấy chán nản khi phải đối mặt với những khái niệm trừu tượng và phức tạp. Ngoài ra, sự thiếu hụt về phương pháp dạy học phù hợp cũng là một yếu tố cản trở.

2.1. Những khó khăn trong việc giảng dạy phần dẫn xuất của hidrocacbon

Phần dẫn xuất của hidrocacbon bao gồm nhiều khái niệm và phản ứng hóa học phức tạp. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng kiến thức này vào thực tiễn. Điều này dẫn đến sự mất hứng thú và động lực học tập. Giáo viên cần tìm ra những phương pháp dạy học hiệu quả để giúp học sinh vượt qua những khó khăn này.

2.2. Tác động của phương pháp dạy học truyền thống

Phương pháp dạy học truyền thống thường không đáp ứng được nhu cầu học tập đa dạng của học sinh. Việc giảng dạy đồng loạt có thể khiến học sinh cảm thấy nhàm chán và không có động lực học tập. Cần có sự chuyển đổi sang các phương pháp dạy học tích cực hơn để kích thích hứng thú học tập.

III. Phương pháp dạy học phân hóa hiệu quả trong môn Hóa học

Để nâng cao hứng thú học tập môn Hóa học, việc áp dụng các phương pháp dạy học phân hóa là rất cần thiết. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng hơn mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Một số phương pháp dạy học phân hóa có thể được áp dụng bao gồm: dạy học theo nhóm, sử dụng bài tập phân hóa và áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy.

3.1. Dạy học theo nhóm và lợi ích của nó

Dạy học theo nhóm giúp học sinh tương tác và học hỏi lẫn nhau. Phương pháp này khuyến khích sự hợp tác và phát triển kỹ năng giao tiếp. Học sinh có thể chia sẻ ý tưởng và giải quyết vấn đề cùng nhau, từ đó nâng cao hứng thú học tập.

3.2. Sử dụng bài tập phân hóa trong giảng dạy

Bài tập phân hóa giúp học sinh tiếp cận kiến thức theo nhiều cấp độ khác nhau. Giáo viên có thể thiết kế các bài tập từ dễ đến khó, phù hợp với năng lực của từng học sinh. Điều này không chỉ giúp học sinh cảm thấy tự tin hơn mà còn kích thích sự tò mò và hứng thú học tập.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp dạy học phân hóa

Việc áp dụng phương pháp dạy học phân hóa trong giảng dạy phần dẫn xuất của hidrocacbon đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều trường hợp học sinh đã cải thiện đáng kể hứng thú và kết quả học tập của mình. Các nghiên cứu cho thấy, khi học sinh được học theo cách phù hợp với năng lực và sở thích của mình, họ sẽ có động lực học tập cao hơn.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hứng thú học tập

Nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng dạy học phân hóa đã giúp nâng cao hứng thú học tập của học sinh. Học sinh tham gia tích cực hơn vào các hoạt động học tập và đạt kết quả cao hơn trong các bài kiểm tra. Điều này chứng tỏ rằng phương pháp dạy học phân hóa là một giải pháp hiệu quả.

4.2. Các mô hình dạy học thành công

Nhiều trường học đã áp dụng thành công mô hình dạy học phân hóa trong giảng dạy môn Hóa học. Các mô hình này không chỉ giúp học sinh nâng cao hứng thú mà còn cải thiện kết quả học tập. Việc chia sẻ kinh nghiệm và phương pháp giảng dạy giữa các giáo viên cũng là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Việc nâng cao hứng thú học tập môn Hóa học thông qua dạy học phân hóa là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Các phương pháp dạy học hiện đại cần được áp dụng để đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của học sinh. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới, đồng thời tạo ra môi trường học tập tích cực để học sinh có thể phát huy tối đa khả năng của mình.

5.1. Tầm quan trọng của việc tiếp tục nghiên cứu

Nghiên cứu về dạy học phân hóa cần được tiếp tục để tìm ra những phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn. Việc áp dụng các công nghệ mới trong giảng dạy cũng là một hướng đi cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.2. Định hướng phát triển giáo dục trong tương lai

Định hướng phát triển giáo dục trong tương lai cần chú trọng đến việc nâng cao hứng thú học tập của học sinh. Các chương trình đào tạo giáo viên cũng cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng giáo dục phổ thông cho thấy sự chênh lệch rõ rệt về năng lực tiếp thu giữa các nhóm học sinh trong cùng một lớp học. Khảo sát thực tế tại 4 trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hải Phòng ghi nhận 100% giáo viên vẫn duy trì phương thức giao bài tập đồng loạt, trong khi 60,0% giáo viên nắm rõ sự khác biệt về nhận thức của học sinh nhưng chưa có giải pháp can thiệp thích hợp. Môn Hóa học lớp 11, đặc biệt là phần Dẫn xuất của Hiđrocacbon gồm 13 tiết học lý thuyết và thực hành, chứa đựng lượng kiến thức trừu tượng, nhiều phương trình phản ứng phức tạp, dễ khiến học sinh rơi vào trạng thái thụ động và suy giảm động lực học tập.

Đề tài tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu chuẩn kiến thức kỹ năng với sự đa dạng về phong cách học tập và tốc độ nhận thức của từng cá nhân. Mục tiêu trọng tâm là thiết kế, tuyển chọn hệ thống bài tập phân hóa 4 mức độ nhận thức kết hợp các mô hình dạy học tích cực nhằm gia tăng hứng thú học tập và nâng cao kết quả học tập cho học sinh trung học phổ thông. Phạm vi nghiên cứu được triển khai chuyên sâu tại 4 trường trung học phổ thông gồm THPT Đồng Hòa, THPT Kiến An, THPT Phan Đăng Lưu và THPT Trần Tất Văn trong năm học 2013-2014.

Nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp khung tiến trình dạy học phân hóa hoàn chỉnh cho 2 chương trọng tâm là Dẫn xuất Halogen - Ancol - Phenol và Anđehit - Xeton - Axit cacboxylic. Hiệu quả của mô hình được đo lường cụ thể qua các chỉ số thống kê giáo dục, chứng minh sự gia tăng điểm số trung bình từ 0,85 đến 1,42 điểm ở các lớp thực nghiệm, đồng thời mở ra hướng tiếp cận sư phạm hiện đại đáp ứng định hướng đổi mới căn bản giáo dục theo Luật Giáo dục.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Thuyết đa trí tuệ của Howard Gardner với 9 dạng trí thông minh, khẳng định mỗi người học sở hữu những thế mạnh nhận thức riêng biệt như trí thông minh logic, không gian, ngôn ngữ hay tương tác xã hội. Bên cạnh đó, mô hình dạy học phân hóa của Carol Ann Tomlinson cung cấp 4 trụ cột cơ bản: tập trung vào các khái niệm chủ chốt, đánh giá liên tục sự tiến bộ, tổ chức nhóm học tập linh hoạt và chuyển đổi vai trò học sinh thành người chủ động khám phá tri thức. Thang đo 6 bậc nhận thức của Benjamin Bloom gồm nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp và đánh giá được vận dụng để phân tầng hệ thống bài tập.

Hệ thống khái niệm then chốt bao gồm: dạy học phân hóa, bài tập phân hóa theo trình độ, hứng thú học tập, dạy học theo góc và dạy học theo hợp đồng. Mô hình nghiên cứu thiết lập mối quan hệ tương tác trực tiếp giữa việc cá nhân hóa nhiệm vụ học tập với sự chuyển biến về xúc cảm, hành vi và kết quả tiếp thu kiến thức môn Hóa học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập thông qua khảo sát thực trạng diện rộng và thực nghiệm sư phạm đối chứng. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 15 giáo viên giảng dạy Hóa học và 173 học sinh lớp 11 thuộc 4 lớp ban cơ bản tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn Hải Phòng. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên theo cụm lớp học được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao về điều kiện cơ sở vật chất cũng như mặt bằng học lực ban đầu của học sinh.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học kết hợp kiểm định giả thuyết là để loại trừ các yếu tố ngẫu nhiên, đo lường chính xác mức độ ảnh hưởng của phương pháp dạy học mới đối với chất lượng giáo dục. Dữ liệu thực nghiệm được xử lý thông qua việc tính toán điểm trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên, kiểm định giá trị p độc lập và kích thước ảnh hưởng SMD. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong 12 tháng, bao gồm giai đoạn điều tra thực trạng vào tháng 8 năm 2014 và giai đoạn triển khai thực nghiệm sư phạm trong học kỳ II năm học 2013-2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát ban đầu trên 15 giáo viên cho thấy 100% giáo viên chưa từng áp dụng phương pháp dạy học theo góc, dạy học theo hợp đồng hay dạy học theo dự án; có tới 86,7% giáo viên hiếm khi hoặc không bao giờ sử dụng bản đồ tư duy. Ở phía người học, 173 học sinh được khảo sát đều bày tỏ mong muốn được tiếp cận các bài tập vừa sức để khơi gợi cảm hứng học tập.

Quá trình thực nghiệm sư phạm qua 3 bài kiểm tra định kỳ tại các lớp thực nghiệm và đối chứng đã mang lại những kết quả vượt trội:

Thứ nhất, điểm trung bình của các lớp thực nghiệm luôn cao hơn lớp đối chứng từ 0,76 đến 1,15 điểm trong cả 3 bài kiểm tra liên tiếp. Độ lệch chuẩn và hệ số biến thiên ở các lớp thực nghiệm thấp hơn rõ rệt, dao động từ 14,2% đến 18,5%, phản ánh sự đồng đều và vững chắc về kiến thức của học sinh.

Thứ hai, tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi ở các lớp thực nghiệm tăng trưởng từ 18,6% lên 54,2%, cao hơn nhóm đối chứng khoảng 16,8% đến 23,4%. Tỷ lệ học sinh yếu kém ở nhóm thực nghiệm giảm sâu xuống dưới mức 3,5%, trong khi nhóm đối chứng vẫn duy trì tỷ lệ học sinh yếu kém từ 11,2% đến 15,8%.

Thứ ba, mức độ hứng thú học tập của học sinh có sự chuyển biến mạnh mẽ. Hơn 84,5% học sinh lớp thực nghiệm chủ động tham gia xây dựng bài, tích cực trao đổi nhóm và hoàn thành tốt các nhiệm vụ trong hợp đồng học tập, thể hiện thái độ cảm xúc tích cực đối với môn Hóa học.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  SO SÁNH PHÂN LOẠI KẾT QUẢ HỌC TẬP                      |
|                  GIỮA LỚP THỰC NGHIỆM VÀ ĐỐI CHỨNG                      |
+----------------------+--------------------+-----------------------------+
| Xếp loại học lực     | Lớp Đối chứng (%)  | Lớp Thực nghiệm (%)         |
+----------------------+--------------------+-----------------------------+
| Giỏi (8.0 - 10.0)    | 12.5%              | 28.4% (Tăng +15.9%)         |
| Khá (6.5 - 7.9)      | 28.3%              | 42.6% (Tăng +14.3%)         |
| Trung bình (5.0 - 6.4| 44.8%              | 25.8% (Giảm -19.0%)         |
| Yếu - Kém (Dưới 5.0) | 14.4%              | 3.2%  (Giảm -11.2%)         |
+----------------------+--------------------+-----------------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự bứt phá về kết quả là do hệ thống bài tập phân hóa 4 cấp độ được thiết kế vừa sức, bám sát vùng phát triển gần nhất của từng đối tượng học sinh. Học sinh có học lực trung bình không bị nản lòng trước các bài toán tổng hợp phức tạp, trong khi học sinh khá giỏi được kích thích tư duy qua các bài toán có quan hệ xa và câu hỏi thực tiễn đời sống. Mô hình 4 góc học tập gồm góc quan sát, góc thí nghiệm, góc phân tích và góc áp dụng tạo điều kiện tối đa cho người học tiếp cận kiến thức theo đúng phong cách nhận thức ưa thích.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu quốc tế về giáo dục cá nhân hóa của Tomlinson và các công trình nghiên cứu phương pháp dạy học tiên tiến tại Việt Nam. Về mặt trình bày dữ liệu, hiệu quả can thiệp được minh họa rõ nét qua đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra, trong đó đường lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với nhóm đối chứng, chứng minh phân phối điểm số đạt chất lượng cao một cách ổn định. Đồ thị cột so sánh tần suất điểm số cũng thể hiện sự thu hẹp rõ rệt ở phổ điểm dưới 5 và sự mở rộng mạnh mẽ ở dải điểm từ 7 đến 10.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, 4 giải pháp khả thi được đề xuất nhằm nhân rộng mô hình dạy học phân hóa trong các trường phổ thông:

Thứ nhất, xây dựng và chuẩn hóa ngân hàng dữ liệu với hơn 200 bài tập phân hóa 4 mức độ nhận thức cho toàn bộ chương trình Hóa học hữu cơ lớp 11; thời gian hoàn thành trong vòng 6 tháng do Tổ chuyên môn Hóa học và các giáo viên bộ môn trực tiếp biên soạn.

Thứ hai, tổ chức định kỳ 8 chuyên đề tập huấn phương pháp dạy học tích cực như dạy học theo góc, dạy học theo hợp đồng và dạy học dự án; hướng tới mục tiêu 100% giáo viên bộ môn thực hiện thành thạo ít nhất 2 tiết dạy phân hóa mỗi học kỳ; kế hoạch triển khai trong năm học 2014-2015 do Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp cùng Sở Giáo dục & Đào tạo thực hiện.

Thứ ba, cải tiến quy trình kiểm tra và đánh giá học sinh theo hướng kết hợp linh hoạt giữa bài tập trắc nghiệm khách quan đa tầng với đánh giá quá trình thông qua hồ sơ học tập và sản phẩm hợp đồng, phấn đấu giảm tỷ lệ học sinh yếu kém môn Hóa học xuống dưới 4,0% trong vòng 12 tháng; do giáo viên trực tiếp giảng dạy phụ trách.

Thứ tư, nâng cấp trang thiết bị phòng thí nghiệm, bổ sung tối thiểu 4 bộ dụng cụ hóa chất trực quan cho mỗi phòng học bộ môn nhằm phục vụ hiệu quả các tiết học theo góc trải nghiệm; thời gian thực hiện trong 1 năm học do Ban Giám hiệu và bộ phận cơ sở vật chất nhà trường đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, giáo viên Hóa học cấp trung học phổ thông: Cung cấp 2 bộ giáo án mẫu chi tiết về bài Anđehit - Xeton và bài Luyện tập Anđehit - Axit cacboxylic, cùng hàng trăm bài tập phân hóa có hướng dẫn giải chi tiết để ứng dụng trực tiếp vào giảng dạy trên lớp.

Thứ two, cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng tổ chuyên môn: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo chuẩn mực để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn, chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá chất lượng dạy học của 100% giáo viên trong đơn vị.

Thứ ba, học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Hóa học: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về Thuyết đa trí tuệ, quy trình 5 bước thiết kế bài tập phân hóa và quy trình xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng.

Thứ tư, các chuyên gia biên soạn tài liệu và sách tham khảo: Cung cấp nguồn cứ liệu thực chứng từ 173 học sinh và 15 giáo viên tại Hải Phòng, hỗ trợ quá trình thiết kế sách giáo khoa và sách bài tập Hóa học theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học phân hóa có làm gia tăng quá nhiều thời gian chuẩn bị giáo án của giáo viên không?
Trong giai đoạn đầu, giáo viên cần dành thời gian phân tích nội dung và xây dựng hệ thống bài tập 4 mức độ. Tuy nhiên, khi ngân hàng bài tập và phiếu học tập theo hợp đồng đã được thiết lập hoàn chỉnh, việc tổ chức lớp học sẽ trở nên nhẹ nhàng, khoa học và tiết kiệm thời gian giảng giải trực tiếp trên lớp tới 30%.

Làm thế nào để phân chia nhóm học sinh mà không tạo ra tâm lý tự ti về học lực?
Giáo viên nên linh hoạt sử dụng hình thức nhóm theo phong cách học tập hoặc nhóm hỗn hợp gồm nhiều trình độ khác nhau thay vì cố định nhóm theo học lực. Trong các bài học theo góc, 100% học sinh đều được trải nghiệm qua các góc học tập như nhau nhưng với tốc độ và sự hỗ trợ phân hóa phù hợp.

Dạy học theo góc và dạy học theo hợp đồng khác nhau như thế nào trong môn Hóa học?
Dạy học theo góc tổ chức cho học sinh chiếm lĩnh cùng một nội dung kiến thức tại 4 khu vực không gian khác nhau dựa trên phong cách học tập. Ngược lại, dạy học theo hợp đồng cho phép từng cá nhân hoặc nhóm học sinh tự do lựa chọn gói nhiệm vụ và cam kết hoàn thành trong một khoảng thời gian xác định từ 1 đến 2 tuần.

Làm sao để đánh giá công bằng khi học sinh làm các mức độ bài tập khác nhau?
Quy trình đánh giá dựa trên mức độ hoàn thành mục tiêu cá nhân và sự tiến bộ của từng học sinh so với chính mình. Bài kiểm tra định kỳ vẫn giữ cấu trúc chung nhưng được phân tầng điểm số rõ ràng từ mức độ nhận biết đến vận dụng cao, đảm bảo 100% học sinh đều có cơ hội thể hiện năng lực.

Học sinh có học lực trung bình và yếu có thực sự nâng cao được điểm số khi học phân hóa không?
Số liệu thực nghiệm từ 173 học sinh lớp 11 chứng minh rằng nhờ các bài tập nguyên mẫu vừa sức, học sinh trung bình và yếu đã củng cố vững chắc kiến thức nền tảng, giúp tỷ lệ điểm dưới trung bình giảm mạnh hơn 11,2% và mức độ tự tin trong học tập tăng trên 80%.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học phân hóa dựa trên Thuyết đa trí tuệ của Howard Gardner và thang nhận thức của Benjamin Bloom.
• Khảo sát thực tiễn 15 giáo viên và 173 học sinh tại 4 trường THPT ở Hải Phòng đã chỉ ra lỗ hổng lớn trong việc duy trì lối dạy học đồng loạt truyền thống.
• Tác giả đã xây dựng thành công quy trình 5 bước thiết kế hệ thống bài tập phân hóa 4 cấp độ nhận thức cùng 2 giáo án mẫu ứng dụng dạy học theo góc và dạy học theo hợp đồng.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm khẳng định tính khả thi vượt trội với điểm số trung bình của nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng từ 0,76 đến 1,15 điểm và tỷ lệ hứng thú đạt trên 84,5%.
• Đóng góp chính của công trình là cung cấp giải pháp sư phạm đồng bộ, giúp nâng cao chất lượng dạy học phần Dẫn xuất của Hiđrocacbon và chuẩn bị nền tảng vững chắc cho học sinh trước các kỳ thi tuyển sinh quốc gia.

Các trường trung học phổ thông cần nhanh chóng áp dụng khung bài tập phân hóa và phương pháp dạy học theo hợp đồng trong năm học 2014-2015 nhằm tối ưu hóa năng lực cá nhân của học sinh. Quý thầy cô và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo ngay bộ giáo án mẫu và tài liệu thực nghiệm trong luận văn để nâng tầm chất lượng giảng dạy môn Hóa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC PHÂN HÓA 1. Thuyết đa trí tuệ - cơ sở khoa học của dạy học phân hóa Đã có nhiều công trình tổng quan về Thuyết đa trí tuệ [5], [7],[8]. Năm 1983, tiến sĩ Howard Gardner - một nhà tâm lý học nổi tiếng của Đại học Harvard- đã xuất bản một cuốn sách có nhan đề “Frames of Mind” (tạm dịch “Cơ cấu của trí tuệ”), trong đó ông công bố các nghiên cứu và lý thuyết của mình về sự đa dạng của trí thông minh (Theory of Multiple Intelligences ). Theo Gardner, trí thông minh (intelligence) được ông quan niệm như sau “là khả năng giải quyết các vấn đề hoặc tạo ra các sản phẩm mà các giải pháp hay sản phẩm này có giá trị trong một hay nhiều môi trường văn hóa” và trí thông minh cũng không thể chỉ được đo lường duy nhất qua chỉ số IQ.

Gardner đã đề nghị 7 loại trí thông minh như được tóm tắt trong Bảng 1. Tóm tắt - Thuyết đa thông minh của Howard Gardner Các loại trí thông minh Khả năng và nhận thức Thông minh về ngôn ngữ Các con chữ và ngôn ngữ Thông minh về lôgic - toán học Lô-gic và các con số Thông minh âm nhạc Âm nhạc, âm thanh, giai điệu Thông minh về chuyển động cơ thể Kiểm soát chuyển động cơ thể Thông minh về thị giác và không gian Các hình ảnh và không gian Thông minh về tương tác Cảm xúc của những người khác Thông minh về nội tâm Tự nhận thức Vào năm 1996, Gardner có bổ sung thêm 2 loại trí thông minh mà ông và đồng nghiệp đang nghiên cứu: Trí thông minh hướng về thiên nhiên (naturalist): người có khả năng học tập thông qua hệ thống sắp xếp, phân loại, yêu thích thiên nhiên, các hoạt động ngoài trời Trí thông minh về sự tồn tại (existential): người có khả năng học tập thông qua việc thấy bức tranh tổng thể, thông qua những câu hỏi như “Tại sao chúng ta tồn tại ở đây?”, “Vai trò của tôi trong thế giới này là gì?”, “Vai trò của tôi trong gia đình, nhà trường và cộng đồng là gì?”. Loại trí tuệ này tìm kiếm sự kết nối giữa những kiến thức mới học với các ứng dụng, các kiến thức trong thực tế. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lý thuyết của Gardner đã chỉ ra rằng trong mỗi người chúng ta đều tồn tại một vài kiểu thông minh trên, tuy nhiên, sẽ có kiểu thông minh trội hơn trong mỗi người.

Bên cạnh đó, Gardner đã chỉ ra rằng trong trường học thông thường chỉ đánh giá một học sinh thông qua 2 loại trí thông minh là trí thông minh về ngôn ngữ và trí thông minh về logic/toán học, và điều này là không chính xác. Trường học đã bỏ rơi các em có thiên hướng học tập thông qua âm nhạc, vận động, thị giác, giao tiếp…đồng thời lèo lái tất cả mọi học sinh đi theo cùng một con đường và cùng chịu chung một sự đánh giá và phán xét. Nhiều học sinh đã có thể học tập tốt hơn nếu chúng được tiếp thu kiến thức bằng chính thế mạnh của chúng. Thuyết đa trí tuệ đã mang lại một cái nhìn nhân bản và cần thiết nhằm kêu gọi nhà trường và giáo viên coi trọng sự đa dạng về trí tuệ ở mỗi học sinh: mỗi loại trí tuệ đều quan trọng và mỗi học sinh đều có ít nhiều khả năng theo nhiều khuynh hướng khác nhau.

Nhà trường phải là nơi giúp đỡ, khơi gợi tiềm năng, tạo điều kiện học tập theo các hướng khác nhau cho các chủ nhân tương lai của xã hội. Làm được điều đó, chúng ta sẽ giúp mỗi học sinh tỏa sáng và thành công trong cuộc sống của chúng. Thuyết đa trí tuệ là cơ sở nền tảng của mô hình dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa, chúng tôi sẽ trình bày ở dưới đây. Cơ sở lí luận về dạy học phân hóa 1.

Dạy học phân hoá Dạy học phân hóa là phương pháp dạy học hướng đến mọi đối tượng HS ở mọi góc độ: năng lực nhận thức, hứng thú học tập, năng khiếu học tập… Dạy học phân hóa ngược lại với dạy học đồng loạt, khắc phục những nhược điểm của dạy học đồng loạt [6],[9]. Dạy học phân hóa không đơn thuần là phân loại người học theo năng lực nhận thức mà ở đây là phương pháp dạy học phù hợp với từng đối tượng người học trên cơ sở am hiểu từng cá thể, GV tiếp cận người học ở tâm lí, năng khiếu, về mơ ước trong cuộc sống…Có thể nói trong phương pháp dạy học phân hóa, GV phải “tìm để giảng dạy và hiểu để giáo dục”. Dạy học phân hóa cách thức dạy học đòi hỏi phải tổ chức, tiến hành các hoạt động dạy học dựa trên những khác biệt của người học về năng lực, nhu cầu, nhận thức, các điều kiện học tập nhằm tạo ra những kết quả học tập và sự phát triển tốt 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhất cho từng người học, đảm bảo công bằng trong giáo dục, tức là đảm bảo quyền bình đẳng về cơ hội học tập cho người học. Đặc điểm cơ bản của dạy học phân hóa là: - Phát hiện và bù đắp lỗ hổng kiến thức, tạo động lực thúc đẩy học tập.

- Biến niềm đam mê trong cuộc sống thành động lực trong học tập. - Dạy học phân hóa là con đường ngắn nhất để đạt mục đích của dạy học đồng loạt. Sự cần thiết phải dạy học phân hoá [5],[6] Một trong những hiện tượng khá phổ biến trong các lớp học hiện nay là hiện tượng HS chán học, lười học, không tập trung. dẫn đến kết quả học tập giảm sút.

Lý giải điều này có nhiều nguyên nhân cả khách quan và chủ quan và một trong các nguyên nhân đó là “Chủ nghĩa bình quân” trong cách dạy đối với HS mà không tính đến sự khác nhau giữa các HS về các mặt: tư chất, thiên hướng phát triển, hứng thú, điều kiện tự nhiên, môi trường sống, hoàn cảnh gia đình. Nói cách khác, đó là hệ quả của cách dạy học đồng loạt. Ở cấp học THPT, cần chú ý giải quyết mâu thuẫn giữa khối lượng tri thức HS cần phải lĩnh hội với thời gian cho phép. Nếu không có phương án đúng để giải quyết mâu thuẫn này thì tình trạng quá tải tiếp tục tăng và đặc biệt nặng nề với HS có trình độ trung bình.

Nhưng nếu giảm nhịp độ và khối lượng chiều sâu tri thức thì HS có năng lực tốt sẽ bị giảm động lực học tập. Chỉ có phân hoá dạy học mới giải quyết mâu thuẫn này. Thực tiễn cho thấy: Quá trình dạy học có hiệu quả hơn nhiều khi tổ chức lớp học theo hứng thú với cùng một môn học. Những nhận thức nêu trên cho thấy: Sự phân hoá dạy học đặc biệt cần thiết để làm bộc lộ và phát triển đầy đủ tư chất và năng lực của trẻ.

Xét về hiệu quả của quá trình dạy học thì phân hoá dạy học cần thiết vì: - Thứ nhất: Phần lớn HS các lớp trên đã ổn định hứng thú đối với một số môn học, hoặc một dạng hoạt động nào đó. - Thứ hai: Quá trình dạy học sẽ đạt hiệu quả mong muốn nếu biết sử dụng các hứng thú của HS vào mục đích dạy học và giáo dục. - Thứ ba: Phân hoá dạy học phù hợp với HS sẽ tạo ra động lực học tập cho họ, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển tối đa tư chất và năng lực của HS có năng khiếu. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Thứ tư: Chỉ có phân hoá dạy học mới có khả năng loại trừ tình trạng quá tải đối với HS.

- Thứ năm: Phân hoá dạy học là điều kiện chuẩn bị nghề cho HS. Các yếu tố có thể sử dụng trong dạy học phân hoá Có các hình thức phân loại: theo nhận thưc, theo quá trình. Theo Bloom [19] có 6 bậc nhận thức từ thấp đến cao: nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp và đánh giá. Phân hóa theo nhận thức thì sử dụng bài tập phân hóa theo mức độ nhận thức để phù hợp với trình độ HS, giúp HS tự tin, hứng thú học tập.

Các đặc điểm của lớp học phân hoá Theo Tomlison, có 4 đặc điểm điển hình dạy và học trong một lớp học phân hoá hiệu quả. Dạy học các khái niệm chủ chốt và nguyên tắc cơ bản Tất cả HS có cơ hội để khám phá và áp dụng các khái niệm chủ chốt của bài học đang được nghiên cứu. Tất cả HS hiểu được các nguyên tắc cơ bản cần cho việc nghiên cứu bài học. Như vậy việc dạy học cho phép người học phải suy nghĩ để hiểu và sử dụng những kế hoạch hành động một cách chắc chắn, đồng thời khuyến khích HS mở rộng và nâng cao hiểu biết của họ trong việc áp dụng những nguyên tắc và khái niệm chủ chốt.

Việc dạy học đòi hỏi người học có khả năng phán đoán hơn là sự ghi nhớ và nhắc lại từng phần của thông tin. Dạy học dựa trên khái niệm và các nguyên tắc cơ bản đòi hỏi GV cung cấp quyền học tập khác nhau cho HS. Trong các giờ học truyền thống, GV thường yêu cầu tất cả HS cùng làm một công việc. Trong dạy học phân hoá, tất cả các HS có cơ hội khám phá bài học thông qua các con đường và cách tiếp cận khác nhau.

Tiến hành đánh giá sự sẵn sàng và tiến bộ của HS được đưa vào chương trình học GV không cho rằng tất cả mọi HS cần một nhiệm vụ cho từng phần nghiên cứu, nhưng liên tục đánh giá sự sẵn sàng và quan tâm của HS, hỗ trợ khi HS cần dạy và hướng dẫn thêm và mở rộng phát hiện của HS hoặc một nhóm HS khi các em đã sẵn sàng để học phần tiếp theo. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhóm linh hoạt luôn được sử dụng Trong một lớp học phân hoá, HS có thể làm việc cá nhân, theo cặp hoặc theo nhóm. Hoạt động học tập có thể dựa trên sở thích hay phong cách học hoặc theo trình độ nhận thức hoặc theo kết hợp hai trong 3 ý trên.

Dạy học theo nhóm cũng có thể được dùng để giới thiệu những ý tưởng mới hay khi lập kế hoạch hoặc chia sẻ kết quả học tập. HS được hoạt động như nhà thám hiểm, GV hướng dẫn việc khám phá Trong lớp học phân hoá, các hoạt động khác nhau thường xảy ra cùng một lúc. GV làm việc như là người hướng dẫn hoặc điều phối việc học nhiều hơn là cung cấp thông tin. HS phải học cách có trách nhiệm với công việc của mình.