Bộ Giáo Dục và Đào Tạo: Nâng Cao Tính Tích Cực Trong Dạy Học Hóa Học

Khóa luận trình bày các phương pháp dạy học nhằm nâng cao tính tích cực tự lực của học sinh trong dạy chương oxi lưu huỳnh lớp 10.

• Tác giả: Nguyen Thi Thuy Lan
• Người hướng dẫn: Cô Tran Thi Van
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Hóa Học
• Đề tài: Nâng Cao Tính Tích Cực Trong Dạy Học Hóa Học Tại Trường Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Nhiệm vụ của đề tài
• 1.3. Mục đích nghiên cứu
• 1.4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Giả thuyết khoa học
• 1.7. Phương pháp, phương tiện nghiên cứu
• 2. NỘI DUNG
• 2.1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1.1. Sơ lược về quá trình dạy học
• 2.1.2. Cấu trúc của quá trình dạy học
• 2.1.3. Đặc điểm của quá trình dạy học
• 2.1.4. Đặc trưng của phương pháp dạy học Hóa học
• 2.1.5. Hệ thống các phương pháp dạy học Hóa học cơ bản
• 2.2. Chương 2: CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Lựa chọn các phương pháp dạy học
• 2.2.2. Phối hợp các phương pháp dạy học Hóa học để nâng cao tính tích cực, tự lực của học sinh
• 2.2.3. Vận dụng các phương pháp dạy học vào dạy chương Oxi - Lưu huỳnh
• 2.2.3.1. Sơ lược về chương Oxi - Lưu huỳnh
• 2.2.3.2. Vận dụng các phương pháp dạy học vào bài giảng cụ thể
• 2.2.3.3. Bài: Tuần nhóm chính nhóm VI
• 2.2.3.4. Bài: Lưu huỳnh
• 2.2.3.5. Bài: Các oxit của lưu huỳnh
• 2.2.3.6. Bài: Axit sunfuric
• 2.2.3.7. Một số kiến thức bổ sung cho giảng dạy
• 2.3. Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 2.4. Chương 4: KẾT LUẬN - Ý KIẾN ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tính Tích Cực Trong Dạy Học Hóa Học

Tính tích cực trong dạy học Hóa học tại trường phổ thông là một yếu tố quan trọng giúp học sinh phát triển tư duy và khả năng tự học. Việc nâng cao tính tích cực không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn khuyến khích sự sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Theo nghiên cứu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực có thể cải thiện đáng kể kết quả học tập của học sinh.

1.1. Định Nghĩa Tính Tích Cực Trong Học Tập

Tính tích cực trong học tập được hiểu là sự chủ động, tự giác và hứng thú của học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện.

1.2. Vai Trò Của Tính Tích Cực Trong Dạy Học Hóa Học

Tính tích cực đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển năng lực học tập của học sinh. Nó giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn áp dụng vào thực tiễn, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

II. Những Thách Thức Trong Việc Nâng Cao Tính Tích Cực

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc nâng cao tính tích cực trong dạy học Hóa học cũng gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu động lực học tập của học sinh. Nhiều học sinh vẫn còn thụ động trong việc tiếp thu kiến thức, dẫn đến hiệu quả học tập không cao. Ngoài ra, phương pháp giảng dạy truyền thống vẫn còn phổ biến, gây khó khăn cho việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực.

2.1. Thiếu Động Lực Học Tập Của Học Sinh

Nhiều học sinh không có động lực học tập cao, dẫn đến việc tiếp thu kiến thức không hiệu quả. Điều này có thể do nhiều nguyên nhân như áp lực từ gia đình, thiếu sự quan tâm từ giáo viên.

2.2. Phương Pháp Dạy Học Truyền Thống

Phương pháp dạy học truyền thống thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức một chiều, không khuyến khích sự tham gia của học sinh. Điều này làm giảm tính tích cực trong học tập và ảnh hưởng đến kết quả học tập.

III. Phương Pháp Nâng Cao Tính Tích Cực Trong Dạy Học Hóa Học

Để nâng cao tính tích cực trong dạy học Hóa học, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Các phương pháp này bao gồm học tập hợp tác, thảo luận nhóm, và sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh chủ động hơn trong việc học mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

3.1. Học Tập Hợp Tác

Học tập hợp tác khuyến khích học sinh làm việc nhóm, chia sẻ ý tưởng và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình học. Điều này giúp tăng cường tính tích cực và khả năng giao tiếp của học sinh.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ Thông Tin

Việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học Hóa học giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng và thú vị hơn. Các công cụ trực tuyến có thể tạo ra các bài học tương tác, giúp học sinh hứng thú hơn với môn học.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả khả quan. Nhiều trường phổ thông đã thực hiện các chương trình đào tạo giáo viên về phương pháp dạy học tích cực, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy và kết quả học tập của học sinh. Các nghiên cứu cho thấy học sinh tham gia vào các hoạt động học tập tích cực có kết quả học tập tốt hơn so với những học sinh chỉ học theo phương pháp truyền thống.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tính Tích Cực

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động học tập tích cực có khả năng ghi nhớ và áp dụng kiến thức tốt hơn. Điều này chứng tỏ rằng tính tích cực có ảnh hưởng lớn đến kết quả học tập.

4.2. Ví Dụ Thực Tế Từ Các Trường Phổ Thông

Nhiều trường phổ thông đã áp dụng thành công các phương pháp dạy học tích cực, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy và kết quả học tập của học sinh. Các trường này đã tổ chức các buổi hội thảo, đào tạo giáo viên về phương pháp dạy học mới.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Tính Tích Cực Trong Dạy Học Hóa Học

Tương lai của tính tích cực trong dạy học Hóa học tại trường phổ thông phụ thuộc vào sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy và sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý giáo dục. Việc nâng cao tính tích cực không chỉ giúp học sinh phát triển toàn diện mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục quốc gia. Cần có sự đầu tư và nghiên cứu liên tục để tìm ra những phương pháp dạy học hiệu quả nhất.

5.1. Định Hướng Phát Triển Tương Lai

Cần có các chương trình đào tạo giáo viên về phương pháp dạy học tích cực để nâng cao chất lượng giảng dạy. Điều này sẽ giúp học sinh phát triển tư duy và khả năng tự học.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Sự Hỗ Trợ Từ Cơ Quan Quản Lý

Sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý giáo dục là rất quan trọng trong việc thực hiện các phương pháp dạy học tích cực. Cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ cho giáo viên trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng câu chuyện cười. ® Hiện tượng xả tin : tuân theo nguyên lý loại trừ. thông tin nhỏ nhưng giàu ý nghĩa bao giờ cũng dé lưu trữ hơn thông tin lớn nhưng ít ý nghĩa. Có 2 loại : xả tin chủ đông và xả tin tiêu cực , Xả tin chủ động diễn ra trong quá trình SVTH © NGUYEN THỊ THUY LAN Trang8 - ôn tập.

hệ thống hóa kiến thức _Xả tin tiêu cực diễn ra do quá trình lơ là trong học tập của học sinh. , , Quá trình dạy học đòi hỏi phải luôn được quản lý và tự quản lý nhằm tạo sự phối hợp nhịp nhàng giữa các đường liên hệ xuôi với các đường liên hệ ngược bên ngoài và bên trong làm cho quá trình dạy học trở thành một chương trình kín ty ian r LHWNW 'Q_1#—————MAc đích - nhiệm vụ s Liên hệ xuôi ( LHX ) : Liên hệ từ phía giáo viên thông qua bài giảng tác động đến học sinh — thể hiện sự điểu khiển của giáo viên đối với học sinh. s Liên hệ ngược ngoài(LHNN) : Học sinh tiếp cận kiến thức từ phía giáo viên thông qua các quá trình tự kiểm tra , thảo luận tập thể , kiểm tra báo cáo kết quả cho giáo viên. Từ đó , giáo xiên kiểm tra lại cách dạy và sẽ trưởng thành thêm một bước.

¢ Liên hệ ngược trong ( LHNT ) : học sinh thông qua các quá trình tự kiểm tra , thảo luận tập thể , kiểm tra để tự kiểm trả lại cách học của mình —» diéu chỉnh lại cách học của mình để có hiệu quả tốt nhất. SVTH - NGUYEN THỊ THEY LAN Trang 9 - Luận tân tốt nghiệp GVHD: Cô TRAN THI VAN BP. CAC DINONE PUAD DAY HOC HOA HOC? 1 / Dinh nghĩa : - Phương pháp day học : là cá th: thức, con đường hoạt động của giáo viên và học sinh dưới sự chỉ đáo của giáo viên nhằm làm cho học sinh nắm vững kiến thức. kỹ năng , kỹ xảo , phát triển năng lực nhận thức , hình thành thế giới quan khoa học và nhân sinh quan công sản chủ nghĩa.

- Phương pháp dạy học Hóa học : là cách thức hoạt động công tác có mục dich giữa giáo viên và học sinh , trong đó thống nhất sự diéu khiển của giáo viên với sự bị điều khiển , tự điều khiển của học sinh , nhằm làm cho học sinh chiếm lĩnh khái niệm Hóa học. HH / Đặc trưng riêng của phương pháp day học Hóa học : La phương pháp học tập có lập luận trên cơ sở thí nghiệm - trực quan, kết hợp thông nhất phương pháp thực nghiệm - thực hành với tư duy khái niệm e Ở các lớp đưới, khi bắt đầu học Hóa. việc day học phải xuất phát tìtừ trực quan sinh động , từ đó đi tới hình thành các khái niệm trừu tượng của Hóa học. Càng lên lớp trên , khi vốn khái niệm đã phong phú hơn , cần rèn luyện cho học sinh sử dung khái niệm như công cụ của tư duy.

e Định luật tổng quát về mối liên hệ giữa cấu tạo và tính chất của chất phái được sử dụng như một phương pháp day học cơ bắn trong môn Hóa. Đối tượng của Hóa học là chất cấu tạo bởi phân tử , nguyên tử , ion , hạt nhân nguyên tử. là những phan tử vi mô , không quan sát được bằng mat thường. Chúng tương ứng với các khái niệm trừu tượng cần được học sinh lĩnh hội vững chắc.

Những cơ chế hóa học điễn ra theo qui luật là sự phá vỡ những phân tử của các chất ban đấu để tập hợp lại thành những phân tử của các chất được tạo thành. Những dién biến nay cũng đều ở kích thước vi mô , nhưng lại là những kiến thức cơ bản cần truyền đạt cho học sinh. = chúng ta buộc phải đùng mô hình cụ thể ở kích thước vĩ mô để diễn tả cấu tạo phân tử các chất và cơ chế của ¿ác phản ứng hóa học , dựa trên những biểu hiện bên ngoài của chúng để giúp học sinh suy ra bằng tư duy về tính chất các chất , rồi từ đó cũng bằng tư đuy thám nhập vào cấu tạo phân tử của chúng. Học theo cách này đòi hỏi ở học sinh một trình độ phát triển nhất định của tư duy trừu tượng , kỹ nang nhất định trong sử dụng mô hình , phương pháp mô hình hóa ( các công thức hóa học thuộc loại mô hình ).

Nó là một khó khăn lớn trong việc dạy học Hóa học. Cho nên Hóa học không thể bắt đầu dạy sớm như nhiều môn khoa học tự nhiên khác - Vậy phương pháp Hóa học chính là sự chuyển hóa của phương pháp dạy môn Hoa thông qua lăng kính của các qui luật tâm lý — lý luận day học của sự lĩnh hỏi của học sinh. Và học tập môn Hóa ở trường trung học phải bằng hệ thống phương pháp kết hợp biện chứng thí nghiệm ~ thực hành với tư duy lý luận , vận dụng mô hình , học thuyết và định luật chủ đạo. SUTH : NGUYEN THỊ THEY LAN Trang 10- Luận van tốt nghiệp - GVHĐ: Cô TRAN THỊ VAN Ngoài ra , thí nghiệm Hóa học là tối cần thiết cho việc dạy học Hóa học.

Chỉ có trên cơ sở đó , học sinh mới thu thập được muôn van dấu hiệu của phan ứng hóa học mà không có qui tắc , nguyên tấc, lý thuyết nào thay thế được. Vấn để này phụ thuộc vào trách nhiệm của cơ quan quản lý và đầu tư cho giáo dục và trường học ; của các cơ sở đào tạo giáo viên Hoá học , của chính giáo viên đứng lớp , HI / Hệ thống các phương pháp đạy học Hóa học cơ bản : |. Phương pháp trực quan ( phương pháp biểu diễn của giáo viên ) : a > Các phương tiện trực quan : Gém ; e Tất cả những cái gì có thé được lĩnh hội ( tri giác ) nhờ su hỗ trợ của các hé thong tín hiệu : thí nghiệm Hóa học,. e Các đối tượng nghiên cứu được tri giác một cách trực tiếp nhỡ các giác quan.

Ví dụ : axit có vị chua , e Các hình vẽ , tranh ảnh. Ta sử dụng các phương tiện trực quan sau © © Đối tượng và quá trình: mẫu các chất, dụng cụ máy móc, thiết bị , các quá trình Vật lý và Hóa học ( thí nghiệm Hóa học ). e Đồ dùng trực quan tạo hình : tranh ảnh, hình vẽ. đèn chiếu, phim giáo khoa, hình mẫu các máy móc , thiết bị , mô hình , ® Tài liệu trực quan tượng trưng ( ký hiệu hóa ) : biểu đổ , sơ đổ , đồ thi,.

Học sinh quan sắt các đối tượng và quá trình với mục đích học tập không những chi trong các giờ học ở trường mà còn ở ngoài trường như khi tham quan. khi lao động học tap,. b> Biểu diễn các thí nghiệm Héa học : s Thí nghiệm biểu diễn có các +u điểm : - Giúp học sinh dé hiểu bài và hiểu bài sâu sắc, nhớ bài lâu hơn, giúp nâng cao hứng thú học tập môn Hóa. nâng cao› lòng tin của học sinh vào khoa học, phát triển tư duy của học sinh, - Thi nghiệm do giáo viên biểu diễn , thao tác rất mẫu mực nên có tác dụng hình thành những kỹ năng thí nghiệm đầu tiên cho học sinh một cách chính xác.

- Có những thí nghiệm không nên để học sinh làm mà giáo viên cần trực tiếp hiểu diễn , Đó là những thí nghiệm phức tạp hoặc có dùng chất độc , chất nổ ; những thí nghiệm đòi hỏi phải dùng một lượng lớn hóa chất mới có kết quả đáng tin cay. - Thí nghiệm do giáo viên biểu diễn tốn ít thời gian hơn , đòi hỏi it dụng cu, hóa chất hon. ¢ Những yêu cầu sư phạm về Kỹ thuật biểu diễn thí nghiệm : - Phải đảm bảo an toàn cho học sinh , Giáo viên phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước nhân dân và pháp luật về moi sự không may xảy ra. Nếu thí SVTH : NGUYEN THỊ THUY LAN Trang 11 - Luận van tốt nghiệp GVHD: Co TRAN THỊ VAN nghiệm làm giáo viên va học sinh bị thương , học sinh sẽ hoảng hốt sợ hãi , gây ảnh hưởng không tốt đến kết quả và hứng thú học tập của học sinh.

Vì thé , giáo viên phải kiểm tra lại dụng cụ. trước khi làm thí nghiệm và tuân theo tất cả những qui định về bảo hiểm. Sự nắm vững kỹ thuật và kỹ năng thành thạo khi làm thí nghiệm. sự am hiểu nguyên nhân của những không may có thể xảy ra , ý thức trách nhiệm và tính cẩn thận là những điều kiện chủ yéu để dam bảo an toàn cho các thí nghiệm Hóa học.

- Mặt khác không nên quá cường điệu những nguy hiểm của các thí nghiệm và tính độc của các hóa chất làm học sinh sợ hãi. Cũng không nên vì để đảm bảo an toàn cho học sinh và giáo viên mà han chế sử dụng các thí nghiệm Hóa học trong giảng day. - Thí nghiêm biểu diễn phái thành công nếu không uy tín của giáo viên sé bị ha thấp. học sinh sẽ không tin vào giáo viên , vào khoa học.

- Muốn đảm bảo kết quả tốt khi làm thí nghiệm, giáo viên phải : + Nắm vững kỹ thuật thí nghiệm. tuân theo các chỉ dẫn về kỹ thuật khi lấp dung cụ và khi tiến hành thí nghiệm. Ví dụ : Đốt hỗn hợp nổ CH, + O; : không được đốt trực tiếp mà phải cho hon hợp qua nước rồi mới đốt. š + Có kỹ năng thành thạo , Muốn vậy giáo viên phải rèn luyện kỹ năng , tích luỹ kinh nghiệm , phải mất thì giờ , công sức và cố gắng sáng tạo trong quá trình chuẩn bị.

+ Chuẩn bị cẩn than thí nghiệm , thử nhiều lẫn trước khi biểu diễn ở lớp + Lương hóa chất , nống đô các dung dịch và nhiệt độ tiến hành thí nghiệm phải thích hợp. + Nên chuẩn bị sẩn những bộ phận dự trữ để thay thế nếu những bộ phận ấy bị hỏng ( gẫy. ) trong khi đang tiến hành thí nghiệm ở lớp. Những sơ suất nhỏ về lựa chọn dụng cụ hay thiếu dụng cụ đều để lại ấn tượng xấu trong học sinh.

- Khi thí nghiệm thất bại , giáo viên cần bình nh tìm nguyên nhân và giải quyết .