Chương 1: Lý luận về xúc tiến xuất khẩu và sự cần thiết phải đẩy mạnh hoạt động xúc tiến xuất khẩu của tỉnh Hải Dương Chương 2: Thực trạng hoạt động xúc tiến xuất khẩu của Sở Công Thương tỉnh Hải Dương giai đoạn 2003 - 2010 Chương 3: Phương hướng và giải pháp đẩy mạnh xúc tiến xuất khẩu của Sở Công Thương tỉnhs Hải Dương đến năm 2020 6 Chƣơng 1 LÝ LUẬN VỀ XÚC TIẾN XUẤT KHẨU VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG XÚC TIẾN XUẤT KHẨU CỦA TỈNH HẢI DƢƠNG 1. Tổng quan về xúc tiến xuất khẩu 1. Khái niệm xúc tiến xuất khẩu Cùng với sự phát triển của kinh tế học, thuật ngữ “xúc tiến thương mại” (XTTM) ra đời từ những năm đầu của thế kỷ 20. Trong đó: Xúc tiến (promotion) là một thuật ngữ có nguồn gốc từ tiếng Anh.
Cho tới nay, có nhiều cách hiểu khác nhau về thuật ngữ này. Theo định nghĩa của Phillip Kotler: “xúc tiến là hoạt động thông tin marketing tới khách hàng tiềm năng”. Theo giáo trình Thương mại dịch vụ của Khoa Thương mại, Đại học Kinh tế quốc dân: “xúc tiến là hoạt động thông tin marketing đến khách hàng tiềm năng. Đối với doanh nghiệp thương mại, thông tin marketing là trao truyền, đưa đến, chuyển giao những thông điệp cần thiết về doanh nghiệp, về sản phẩm của doanh nghiệp cho khách hàng, cũng như những thông tin cần thiết từ phía khách hàng để từ đó thỏa mãn tốt nhất nhu cầu của khách hàng”.
Tuy có nhiều quan điểm khác nhau, song ở góc độ chung nhất có thể hiểu: “xúc tiến là hoạt động tìm kiếm, thúc đẩy một cái gì đó trong cuộc sống”. Xúc tiến được thực hiện trong nhiều lĩnh vực, nhiều ngành nghề. Mỗi một lĩnh vực, ngành nghề lại có những đặc tính khác nhau nên hoạt động xúc tiến trong các lĩnh vực, ngành nghề đó cũng có những đặc trưng riêng, và thường được gọi kèm theo tên của lĩnh vực, ngành nghề đó. Ví dụ như: xúc tiến thương mại, xúc tiến xuất khẩu (XTXK), xúc tiến đầu tư, xúc tiến bán 7 hàng, xúc tiến việc làm,.Trong khuôn khổ luận văn này, tác giả chỉ xin đề cập và đi sâu nghiên cứu về mảng xúc tiến xuất khẩu.
Thuật ngữ “thương mại” cũng có hai cách hiểu: Theo nghĩa hẹp, thương mại là hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ trên thị trường. Có nghĩa là thương mại chỉ bao gồm hai lĩnh vực là phân phối và lưu thông hàng hóa. Theo nghĩa rộng, thương mại bao gồm toàn bộ các hoạt động kinh doanh trên thị trường. Hiểu theo cách này, thương mại đồng nghĩa với kinh doanh, được hiểu là các hoạt động kinh tế nhằm mục tiêu lợi nhuận của các chủ thể kinh doanh.
Theo đó, có nhiều định nghĩa khác nhau về XTTM: Philip Kotler định nghĩa: “XTTM là hoạt động chuyển tải tới khách hàng tiềm năng thông tin cần thiết về doanh nghiệp, phương thức phục vụ và những lợi ích khác mà khách hàng có thể có được từ việc mua sản phẩm hay dịch vụ của doanh nghiệp, đồng thời thu thập thông tin phản hồi từ phía khách hàng để từ đó doanh nghiệp có thể thỏa mãn nhu cầu của khách hàng một cách tốt nhất”. Cũng có quan điểm khác cho rằng: “XTTM là các hoạt động nghiên cứu bàn giấy, khảo sát và các dịch vụ liên quan trực tiếp hay gián tiếp tới các hành vi mua bán nhưng không thuộc hành vi mua bán mà chỉ hỗ trợ nhằm đem lại hiệu quả cao nhất” hay “XTTM là những hoạt động hỗ trợ kinh doanh thiết yếu, tác động trực tiếp hay gián tiếp đến quá trình sản xuất và phân phối, lưu thông hàng hoá hay cung ứng dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu thông thương ngày càng cao của xã hội”. Luật Thương mại 2005 của nước ta đưa ra định nghĩa: “XTTM là hoạt động nhằm tìm kiếm, thúc đẩy cơ hội mua bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ, 8 bao gồm hoạt động khuyến mại, quảng cáo thương mại, trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ và hội chợ, triển lãm thương mại”. Như vậy, thực chất, XTTM là cầu nối giữa cung và cầu, cho phép người bán có thể thỏa mãn tốt hơn nhu cầu của người mua.
Tuy cách diễn đạt khác nhau, song tóm lại có thể nói XTTM là những hoạt động bổ trợ thiết yếu, tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới quá trình phân phối, lưu thông hàng hoá hoặc cung ứng dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu giao thương của xã hội. XTTM chỉ diễn ra ở khâu cuối cùng của quá trình sản xuất và tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ, nhằm mở rộng và phát triển thị trường. XTTM được chia thành hai mảng: XTTM trên thị trường nội địa và XTXK ra thị trường nước ngoài. XTXK là các hoạt động nhằm trực tiếp thúc đẩy, tìm kiếm cơ hội bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ ra thị trường nước ngoài.
XTXK là một mảng của XTTM, nhưng trên thực tế, các hoạt động XTTM, đặc biệt là XTTM ở tầm vĩ mô, chủ yếu tập trung vào thúc đẩy xuất khẩu, nên XTTM nhiều khi được hiểu như đồng nghĩa với XTXK. Trên thế giới cũng có nhiều quan niệm khác nhau về XTXK. Theo định nghĩa của Boston Consulting Group: “xúc tiến và phát triển xuất khẩu là những sự lựa chọn mang tính chiến lược và những chương trình liên quan của Chính phủ, có thể trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các cơ quan đại diện, thực hiện để tăng số lượng các nhà xuất khẩu, kim ngạch xuất khẩu và thu nhập/lợi ích từ xuất khẩu (cả lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội) thông qua các chương trình nâng cao năng lực, các hỗ trợ vượt biên giới hoặc các hoạt động trên thị trường”. Serringhaus & Rosson (1990) quan niệm: “XTXK được hiểu là những công cụ của chính sách nhằm thúc đẩy trực tiếp hay gián tiếp đến các hoạt 9 động xuất khẩu ở cấp độ doanh nghiệp, một ngành công nghiệp hay ở cấp độ quốc gia”.
Theo quan niệm này, XTXK bao gồm những biện pháp nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp về vai trò của xuất khẩu, coi đó là một động lực của sự tăng trưởng, thông tin cho họ về những cơ hội mở rộng thị trường, giảm thiểu các hàng rào cản trở việc xuất khẩu, thiết lập và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ xuất khẩu cho các doanh nghiệp. XTXK theo cách hiểu này có thể chia thành 3 loại: các chính sách để nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp; các chính sách và biện pháp giúp làm thuận lợi hóa chu trình tác nghiệp trong hoạt động sản xuất – xuất khẩu, marketing hàng xuất khẩu; các hỗ trợ và dịch vụ cung cấp cho doanh nghiệp để thúc đẩy hoạt động xuất khẩu. Như vậy, ở cấp độ vĩ mô, XTXK được hiểu là việc xây dựng và thi hành các chính sách, các hoạt động thúc đẩy xuất khẩu của nhiều doanh nghiệp thuộc nhiều ngành hàng. Ở cấp độ này, XTXK đóng vai trò hỗ trợ, là chất xúc tác giúp đẩy mạnh và làm thuận lợi hoá hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp.
Còn ở cấp độ vi mô, XTXK chính là việc doanh nghiệp tiến hành đưa hàng hoá hay dịch vụ của mình qua biên giới quốc gia. Tuy nhiên, dù ở cấp độ nào thì XTXK cũng nhằm thúc đẩy việc xuất khẩu hàng hoá hay dịch vụ ra thị trường nước ngoài, làm tăng kim ngạch xuất khẩu của một địa phương hay quốc gia. Từ các quan điểm nói trên về XTXK, có thể thấy rằng XTXK có các đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, XTXK là một bộ phận của chiến lược phát triển xuất khẩu, do vậy nó mang tính chiến lược. XTXK sẽ phát huy tác động tích cực đến hoạt động xuất khẩu nếu nó được tiến hành một cách có hệ thống và có chiến lược cụ thể.
Thứ hai, các hoạt động XTXK bao gồm cả việc đào tạo và nâng cao 10 nhận thức cũng như khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp, của sản phẩm cụ thể trên một thị trường cụ thể. Vì thế, XTXK phải cụ thể và phục vụ cho mục đích đó. Mục tiêu của các chương trình XTXK là nâng cao năng lực của các doanh nghiệp, cung cấp cho họ những dịch vụ cần thiết, làm chất xúc tác, thuận lợi hóa cho các hoạt động xuất khẩu của họ. Thứ ba, XTXK không chỉ đơn thuần là việc tìm kiếm và khuếch trương sản phẩm ra thị trường nước ngoài, mà còn phải được xem xét trong mối quan hệ với sản xuất trong nước.
Có vậy, XTXK mới thực sự là chất xúc tác, thúc đẩy được xuất khẩu. Thứ tư, XTXK không phải là trách nhiệm của riêng Nhà nước, mà đòi hỏi phải có sự phối kết hợp giữa bộ máy các cơ quan quản lý Nhà nước với giới doanh thương và các doanh nghiệp thì mới thực sự có hiệu quả. Thứ năm, XTXK bao hàm trong đó là sự đối thoại, liên kết giữa các tổ chức đơn lẻ cùng tham gia vào một chu trình khép kín của hoạt động xuất khẩu. Trong chu trình đầu tư – sản xuất – phân phối – tiêu dùng, nhà sản xuất gặp rất nhiều rào cản, và vai trò của hoạt động xúc tiến là hỗ trợ, xúc tác cho chu trình đó diễn ra được trôi chảy.
XTXK vì thế bao hàm sự tiếp nối, liên kết của rất nhiều công đoạn, của nhiều tổ chức cùng tham gia. Trong chiến lược phát triển kinh tế, Chính phủ các nước đều coi XTXK là một trong những hoạt động trọng tâm để thúc đẩy xuất khẩu của quốc gia, là đòn bẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế. XTXK giúp tạo nguồn cung ngoại tệ để nhập khẩu tư liệu sản xuất và trả nợ nước ngoài. XTXK còn có tác động gián tiếp, giúp sắp xếp sản xuất trong nước theo cách hiệu quả nhất.
Vai trò của xúc tiến xuất khẩu Như đã nói ở trên, XTXK là các hoạt động hỗ trợ, là chất xúc tác giúp thuận lợi hóa và thúc đẩy xuất khẩu của các doanh nghiệp. Đối với tổng thể nền kinh tế vĩ mô, XTXK có vai trò như sau: 11 - Tạo cầu nối giữa các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp, thúc đẩy các thành phần kinh tế kinh tế phát triển và đẩy nhanh sự phát triển của nền kinh tế thị trường. Trong thực tế, tất cả các doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu đều phải quan tâm tới công tác xúc tiến. Họ đồng thời vừa phải quan tâm tới việc nghiên cứu phát triển sản phẩm để đáp ứng nhu cầu đang thay đổi từng ngày của thị trường quốc tế, vừa phải tiến hành các hoạt động tuyên truyền, quảng cáo, khuyến mại, giới thiệu sản phẩm hàng hóa và dịch vụ của mình.
Khảo sát sơ bộ cho thấy, chi phí cho marketing trung bình chiếm khoảng 50% giá trị tiêu dùng.