Luận văn thạc sĩ về thực hiện pháp luật dân chủ ở cơ sở tại tỉnh Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở tại tỉnh Thanh Hóa, góp phần nâng cao nhận thức và hiệu quả quản lý.

• Tác giả: Lại Thế Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hoàng Anh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Lịch Sử Nhà Nước Và Pháp Luật
• Đề tài: Thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
• 1.1. Dân chủ ở cơ sở và pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 1.2. Dân chủ ở cơ sở
• 1.3. Khái niệm pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 1.4. Quá trình hình thành, phát triển các quy định của pháp luật về dân chủ ở cơ sở ở Việt Nam
• 1.5. Khái niệm, đặc điểm, nội dung và hình thức thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 1.6. Khái niệm thực hiện pháp luật và thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở. Đặc điểm thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 1.7. Nội dung thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 1.8. Hình thức thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 1.9. Vai trò của việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 1.10. Thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở góp phần mở rộng dân chủ, đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân
• 1.11. Thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước
• 1.12. Thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng ở địa phương, các cơ quan, đơn vị, xí nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội có liên quan đến thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở của tỉnh Thanh Hóa
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế
• 2.1.3. Đặc điểm xã hội
• 2.1.4. Đánh giá về đặc điểm tình hình của tỉnh Thanh Hoá tác động đến thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 2.2. Quá trình triển khai và kết quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 2.2.1. Quá trình triển khai thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 2.2.2. Kết quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 2.3. Những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong thực hiện pháp luật dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 2.3.1. Những hạn chế trong thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở
• 2.3.2. Những nguyên nhân dẫn đến các hạn chế trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA
• 3.1. Quan điểm chỉ đạo thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 3.2. Thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở cần được tiến hành đồng bộ trong công cuộc cải cách pháp luật, cải cách hành chính và các nhiệm vụ chính trị khác của Đảng và Nhà nước, của địa phương
• 3.3. Nâng cao nhận thức của các chủ thể về pháp luật về dân chủ ở cơ sở và tầm quan trọng của thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 3.4. Nâng cao vai trò làm chủ của nhân dân trong phòng, chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí, các tệ nạn, tiêu cực ở cơ sở
• 3.5. Đẩy mạnh công tác nghiên cứu, tổng kết lý luận và thực tiễn về thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 3.6. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 3.6.1. Hoàn thiện các quy định của pháp luật về dân chủ cơ sở, đáp ứng yêu cầu thực thi dân chủ cơ sở của cả nước nói chung và của Thanh Hóa nói riêng
• 3.6.2. Nâng cao chất lượng tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 3.6.3. Nâng cao năng lực của cấp ủy, của chính quyền và của các đoàn thể và của Ban chỉ đạo xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 3.6.4. Tăng cường đối thoại giữa người dân và các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện dân chủ ở cơ sở
• 3.6.5. Thực hiện dân chủ ở cơ sở phải đồng bộ với việc phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở tại Thanh Hóa

Việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở tại Thanh Hóa đóng vai trò quan trọng trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Để nâng cao hiệu quả thực hiện, cần có sự đồng bộ giữa các cơ quan nhà nước và sự tham gia tích cực của người dân. Điều này không chỉ giúp củng cố lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

1.1. Khái niệm và vai trò của dân chủ ở cơ sở

Dân chủ ở cơ sở là hình thức tổ chức chính trị mà trong đó quyền lực thuộc về nhân dân. Điều này giúp người dân có tiếng nói trong các quyết định quan trọng liên quan đến cuộc sống của họ.

1.2. Tình hình thực hiện pháp luật về dân chủ tại Thanh Hóa

Tại Thanh Hóa, việc thực hiện pháp luật về dân chủ đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều thách thức cần khắc phục để nâng cao hiệu quả thực hiện.

II. Những thách thức trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở tại Thanh Hóa

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức như tình trạng quan liêu, thiếu minh bạch và sự tham gia hạn chế của người dân. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao hiệu quả thực hiện.

2.1. Tình trạng quan liêu và thiếu minh bạch

Nhiều cán bộ, công chức vẫn còn biểu hiện quan liêu, không thực sự lắng nghe ý kiến của người dân, dẫn đến việc thực hiện dân chủ mang tính hình thức.

2.2. Sự tham gia hạn chế của người dân

Người dân chưa thực sự chủ động tham gia vào các hoạt động dân chủ, điều này ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ, cần áp dụng các phương pháp đồng bộ, bao gồm cải cách hành chính, nâng cao nhận thức của người dân và tăng cường công tác tuyên truyền.

3.1. Cải cách hành chính và nâng cao nhận thức

Cải cách hành chính cần được thực hiện đồng bộ để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia vào các hoạt động dân chủ. Đồng thời, nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của họ trong việc thực hiện dân chủ.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền

Công tác tuyên truyền về pháp luật và quyền lợi của người dân cần được đẩy mạnh để người dân hiểu rõ hơn về quyền làm chủ của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về dân chủ ở cơ sở tại Thanh Hóa

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ đã mang lại nhiều kết quả tích cực, góp phần cải thiện đời sống của người dân và phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

4.1. Kết quả đạt được từ việc thực hiện pháp luật

Nhiều địa phương đã ghi nhận sự cải thiện trong việc thực hiện quyền dân chủ, từ đó nâng cao lòng tin của người dân đối với chính quyền.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ những địa phương thực hiện tốt pháp luật về dân chủ có thể được áp dụng rộng rãi để nâng cao hiệu quả thực hiện tại các địa phương khác.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho dân chủ ở cơ sở tại Thanh Hóa

Việc nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở tại Thanh Hóa là một nhiệm vụ quan trọng, cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự tham gia tích cực của người dân. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải cách hành chính, nâng cao nhận thức và tăng cường sự tham gia của người dân.

5.1. Tầm quan trọng của việc thực hiện dân chủ

Thực hiện dân chủ không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ của mỗi công dân, góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

5.2. Định hướng phát triển dân chủ ở cơ sở trong tương lai

Cần có những chính sách cụ thể để phát huy vai trò của người dân trong việc thực hiện dân chủ, từ đó tạo ra một môi trường sống tốt đẹp hơn cho mọi người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở là nền tảng cốt lõi nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân, củng cố niềm tin vào hệ thống chính trị và tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Tại tỉnh Thanh Hóa – địa phương có quy mô rộng lớn với diện tích tự nhiên hơn 11.129 km2, gồm 637 xã, phường, thị trấn (585 xã, 22 phường, 30 thị trấn) và 6.042 thôn, bản, tổ dân phố – việc thực thi dân chủ cơ sở giữ vai trò then chốt đối với ổn định trật tự an ninh và thu hút nguồn lực phát triển. Trong giai đoạn 2011 - 2014, kinh tế tỉnh Thanh Hóa đạt tốc độ tăng trưởng bình quân ấn tượng 11,3%/năm, cao gấp 2 lần mức bình quân 5,7%/năm của cả nước, đồng thời huy động tổng vốn đầu tư phát triển đạt 198 nghìn tỷ đồng và thu ngân sách năm 2013 đạt 5.166 tỷ đồng.

Tuy nhiên, với địa bàn phức tạp có 11 huyện miền núi, đồi núi chiếm 3/4 diện tích tự nhiên, khoảng cách nhận thức pháp luật và điều kiện kinh tế giữa các vùng miền còn chênh lệch đáng kể. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng thi hành pháp luật về dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh từ năm 1998 đến năm 2014, từ đó tìm ra nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế. Mục tiêu cụ thể là xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi quy chế dân chủ tại cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và chính quyền cấp xã. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần chuẩn hóa quy trình công khai minh bạch tài chính, nâng cao tỷ lệ giải quyết đơn thư khiếu nại ngay từ cơ sở lên trên 90% và giảm thiểu triệt để tình trạng khiếu kiện đông người, vượt cấp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng học thuyết Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, dân chủ vừa là bản chất chế độ, vừa là chìa khóa vạn năng giải quyết mọi khó khăn trong quản lý xã hội. Bên cạnh đó, tác giả sử dụng lý thuyết về thực hiện pháp luật trong khoa học pháp lý hiện đại, tiếp cận dưới 4 hình thức cơ bản: tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa bao gồm: dân chủ ở cơ sở, pháp luật về dân chủ ở cơ sở, dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Khung phân tích được xây dựng dựa trên sự tích hợp các văn bản quy phạm pháp luật chủ đạo: Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn; Nghị định số 71/1998/NĐ-CP về dân chủ trong hoạt động của cơ quan nhà nước; Nghị định số 60/2013/NĐ-CP quy định chi tiết Bộ luật Lao động về thực hiện quy chế dân chủ tại nơi làm việc; cùng các nguyên tắc hiến định tại Điều 2 và Điều 6 Hiến pháp năm 2013.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp đồng bộ giữa phân tích định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ hệ thống báo cáo tổng kết giai đoạn 1998 - 2014 của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa và 27 huyện, thị xã, thành phố trực thuộc. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế tại 120 đơn vị cấp xã đại diện cho 3 vùng sinh thái: 11 huyện miền núi cao, vùng đồng bằng trung du và dải ven biển.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện khoa học cho đặc thù địa bàn có 6.042 thôn bản. Phương pháp phân tích văn bản pháp lý kết hợp thống kê so sánh tỷ lệ phần trăm được ưu tiên sử dụng để đo lường mức độ tuân thủ, sử dụng và áp dụng pháp luật của cán bộ cũng như nhân dân. Quá trình thu thập, xử lý và kiểm định thông tin được triển khai tập trung trong mốc thời gian từ năm 2011 đến quý II năm 2014, bảo đảm độ chính xác, khách quan và độ tin cậy học thuật cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc thực hiện phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra theo Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 đã đi vào nền nếp tại hầu hết các địa phương. Hơn 88% xã, phường, thị trấn đã niêm yết công khai quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch đầu tư công và dự toán thu chi ngân sách hằng năm. 100% thôn, bản, tổ dân phố đã hoàn thành việc xây dựng hoặc sửa đổi hương ước, quy ước nếp sống văn hóa phù hợp với pháp luật.

Thứ hai, phát huy dân chủ trực tiếp đã giải phóng mạnh mẽ nguồn lực trong nhân dân. Trong tổng số 198 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư phát triển huy động giai đoạn 2011 - 2014, nguồn lực đóng góp từ cộng đồng dân cư cho chương trình xây dựng nông thôn mới đạt hàng nghìn tỷ đồng, cùng hàng triệu ngày công và trên 1,2 triệu m2 đất hiến tặng để làm đường giao thông nông thôn và công trình phúc lợi.

Thứ ba, cơ chế dân chủ đại diện thông qua Hội đồng nhân dân và hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư cộng đồng được kiện toàn tại 100% xã, phường. Các ban này đã tiến hành giám sát độc lập hơn 3.200 công trình hạ tầng cơ sở, phát hiện và kiến nghị xử lý kịp thời những vi phạm về tiến độ và chất lượng trong khoảng 12% dự án đầu tư công cấp xã.

Thứ tư, nghiên cứu chỉ ra sự chênh lệch rõ nét về hiệu quả thực thi giữa các vùng: tỷ lệ cử tri tham gia các cuộc họp bàn và biểu quyết trực tiếp tại vùng đồng bằng đạt bình quân 78%, trong khi tại 11 huyện miền núi chỉ đạt từ 58% đến 62% do địa hình chia cắt hiểm trở và trình độ dân trí chưa đồng đều.

Thảo luận kết quả

Thành công trong việc mở rộng dân chủ tại Thanh Hóa xuất phát từ sự chỉ đạo tập trung của cấp ủy Đảng và nỗ lực cải cách hành chính theo cơ chế một cửa tại các cơ quan chuyên môn. Tuy nhiên, tình trạng thực hiện dân chủ mang tính hình thức, đối phó vẫn diễn ra ở một số địa bàn vùng sâu. Nguyên nhân cốt lõi là năng lực quản lý của một bộ phận cán bộ cơ sở còn hạn chế, tác phong quan liêu chưa được loại bỏ hoàn toàn, cùng với công tác phổ biến giáo dục pháp luật chưa được bản địa hóa cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Để làm nổi bật các phát hiện thực chứng, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện sự so sánh tỷ lệ cử tri tham gia bàn bạc các khoản đóng góp tự nguyện giữa vùng đồng bằng và 11 huyện miền núi. Song song đó, việc thiết lập bảng đối chiếu tiến độ giải quyết thủ tục hành chính trước và sau khi triển khai cơ chế một cửa liên thông sẽ minh họa sinh động mức độ cắt giảm thời gian xử lý hồ sơ của công dân. So sánh với các nghiên cứu tại địa phương khác, Thanh Hóa có tính phức tạp hơn về quy mô địa bàn nhưng lại đạt điểm sáng vượt trội trong huy động vốn xã hội hóa phục vụ phát triển hạ tầng kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống quy chế nội bộ và thể chế hóa văn bản quy phạm pháp luật. Ủy ban nhân dân các cấp cần rà soát, sửa đổi và ban hành mới 100% quy chế thực hiện dân chủ tại cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp theo Nghị định số 71/1998/NĐ-CP và Nghị định số 60/2013/NĐ-CP trước quý IV năm 2015. Mục tiêu là chuẩn hóa quy trình công khai tài chính, phân bổ quỹ phúc lợi và quản lý tài sản công.

Thứ hai, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng và tuyên truyền pháp luật. Sở Tư pháp chủ trì phối hợp với Sở Nội vụ tổ chức hàng năm tối thiểu 50 lớp tập huấn chuyên sâu cho hơn 15.000 lượt cán bộ lãnh đạo xã, công chức tư pháp và trưởng thôn, bản. Phấn đấu đến năm 2017, trên 95% hộ gia đình tại 6.042 thôn bản được tiếp cận tài liệu tuyên truyền pháp luật bằng tiếng phổ thông và tiếng dân tộc thiểu số.

Thứ ba, tăng cường tiếp xúc, đối thoại trực tiếp và nâng cao hiệu lực giải quyết khiếu nại. Người đứng đầu cấp ủy và chính quyền cấp xã phải thực hiện nghiêm túc lịch tiếp công dân định kỳ tối thiểu 2 ngày/tháng và tổ chức đối thoại trực tiếp ít nhất 2 lần/năm với nhân dân. Phấn đấu giải quyết dứt điểm trên 90% các vụ việc tranh chấp đất đai, khiếu nại phát sinh ngay tại cơ sở trong giai đoạn 2015 - 2018.

Thứ tư, đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với cơ chế một cửa liên thông hiện đại. Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa chỉ đạo mở rộng mô hình một cửa điện tử tại 100% xã, phường, thị trấn trước năm 2020. Giải pháp này hướng tới mục tiêu cắt giảm từ 25% đến 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính liên quan đến cấp phép xây dựng, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và chính sách an sinh xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cán bộ lãnh đạo, công chức chính quyền địa phương tại Thanh Hóa và các tỉnh trên cả nước. Luận văn cung cấp quy trình chuẩn hóa các bước công khai, lấy ý kiến nhân dân và mô hình tiếp dân, giải quyết khiếu nại hiệu quả tại cơ sở.

Nhóm 2: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật học, Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Quản lý công. Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị, hệ thống hóa toàn diện lý luận về dân chủ và cung cấp hệ thống số liệu thực tiễn tin cậy giai đoạn 1998 - 2014.

Nhóm 3: Cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội ở cấp cơ sở. Luận văn hướng dẫn chi tiết phương thức tổ chức hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng nhằm nâng cao hiệu lực giám sát xã hội.

Nhóm 4: Lãnh đạo doanh nghiệp, người sử dụng lao động và đại diện tổ chức Công đoàn. Nghiên cứu mang lại các gợi ý thực tế để xây dựng thỏa ước lao động tập thể và quy chế đối thoại định kỳ tại nơi làm việc theo tinh thần Nghị định số 60/2013/NĐ-CP.

Câu hỏi thường gặp

Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 quy định những nội dung nào bắt buộc chính quyền cấp xã phải công khai cho dân biết? Chính quyền cấp xã bắt buộc phải công khai 11 nhóm nội dung trọng yếu theo Điều 5 của Pháp lệnh, bao gồm: quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất chi tiết; dự toán, quyết toán ngân sách xã hằng năm; phương án bồi thường giải phóng mặt bằng; các khoản nhân dân đóng góp; thủ tục hành chính; và kết quả thanh tra giải quyết tiêu cực, tham nhũng của cán bộ, công chức cấp cơ sở.

Nhân dân ở thôn, bản, tổ dân phố có quyền bàn và quyết định trực tiếp những vấn đề gì? Theo Điều 10 của Pháp lệnh 34, nhân dân bàn và quyết định trực tiếp về chủ trương cũng như mức đóng góp kinh phí để xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình phúc lợi công cộng trong phạm vi cấp xã hoặc thôn bản. Quyết định chỉ có giá trị thi hành khi có trên 50% tổng số cử tri hoặc đại diện hộ gia đình tán thành.

Hoạt động giám sát của nhân dân tại xã, phường được thực hiện qua những kênh chủ yếu nào? Nhân dân thực hiện quyền giám sát thông qua hai thiết chế đại diện trực tiếp tại địa bàn là Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng. Ngoài ra, người dân còn thực hiện quyền giám sát độc lập thông qua việc gửi đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị trực tiếp đến cơ quan có thẩm quyền hoặc thông qua tổ chức Mặt trận Tổ quốc.

Doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa thực hiện quy chế dân chủ theo quy định pháp luật nào? Doanh nghiệp có thuê mướn lao động thực hiện dân chủ theo Nghị định số 60/2013/NĐ-CP của Chính phủ. Doanh nghiệp bắt buộc phải công khai thang bảng lương, nội quy lao động, trích nộp bảo hiểm xã hội, đồng thời tổ chức hội nghị người lao động và đối thoại định kỳ tại nơi làm việc ít nhất 3 tháng một lần.

Tại sao hiệu quả thực thi dân chủ cơ sở tại 11 huyện miền núi Thanh Hóa còn gặp nhiều khó khăn? Khó khăn xuất phát từ địa hình đồi núi chiếm 3/4 diện tích, giao thông đi lại cách trở, tỷ lệ hộ nghèo cao và trình độ dân trí của một bộ phận đồng bào chưa đồng đều. Thêm vào đó, tài liệu tuyên truyền chưa được phiên dịch đầy đủ sang ngôn ngữ bản địa, khiến việc tiếp cận thông tin công khai bị hạn chế so với vùng đồng bằng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm nền tảng lý luận về thực hiện pháp luật dân chủ ở cơ sở trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Khảo sát thực tế tại Thanh Hóa khẳng định việc thực thi tốt quy chế dân chủ đã tạo động lực phát triển kinh tế vượt bậc với tốc độ tăng trưởng bình quân 11,3%/năm và huy động 198 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư.
• Công trình chỉ rõ các điểm nghẽn về tính hình thức trong sinh hoạt dân chủ, sự chênh lệch hiệu quả giữa đồng bằng và 11 huyện miền núi, cùng những bất cập trong tiếp công dân.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ cao, gắn kết chặt chẽ giữa hoàn thiện thể chế, bồi dưỡng cán bộ, tăng cường đối thoại trực tiếp và hiện đại hóa thủ tục hành chính.
• Trong giai đoạn 2015 - 2020, việc tiếp tục thể chế hóa tinh thần Hiến pháp năm 2013 và hoàn thiện Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở là nhiệm vụ then chốt để củng cố vững chắc quyền làm chủ của nhân dân.

Các nhà quản lý chính sách, cán bộ chính quyền các cấp và nhà nghiên cứu học thuật hãy chủ động khai thác các giải pháp và dữ liệu thực chứng từ công trình nghiên cứu này để nâng cao chất lượng quản trị địa phương và phục vụ nhân dân ngày một tốt hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ 1. Dân chủ ở cơ sở và pháp luật về dân chủ ở cơ sở 1. Dân chủ ở cơ sở 1. Khái niệm dân chủ Dân chủ (Demoscratie) có nguồn gốc từ Hy lạp cổ đại, gồm 2 từ “demos” có nghĩa là dân và “kratos” là quyền lực.

“Demoskratia” - dân chủ - có nghĩa là quyền lực thuộc về nhân dân. Từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa: “Dân chủ là hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội dựa trên việc thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, thừa nhận nguyên tắc bình đẳng và tự do. Dân chủ cũng được vận dụng vào các tổ chức và hoạt động của những tổ chức và thiết chế xã hội nhất định” [19]. Có thể nói rằng, phương thức thực hiện dân chủ đã trải qua một quá trình vận động và biến đổi.

Ở buổi đầu sơ khai lịch sử của nhân loại, quyền lực của cộng đồng được thể hiện dưới hình thức tự quản, mọi thành viên đều có quyền tham gia vào các quyết định lớn của cộng đồng, họ vừa là chủ thể, vừa là đối tượng chịu sự điều chỉnh của quyền lực ấy. Đây là hình thức thực hiện dân chủ chất phác, và được coi là “thời đại hoàng kim” của dân chủ, vì mọi quyền lực xã hội về cơ bản đều thuộc về nhân dân. Cho đến khi lực lượng sản xuất dần phát triển và xã hội có của cải dư thừa đã làm xuất hiện tình trạng chiếm hữu tài sản và theo đó quyền lực công cộng dần bị biến dạng từ chỗ là phương thức điều chỉnh hành vi con người trong xã hội, trở thành công cụ của một bộ phận người này dùng để tước đoạt, đàn áp một bộ phận người khác. Với sự xuất hiện của nhà nước - tổ chức đại diện cho quyền lực chính trị của giai cấp chủ nô lập ra để bảo vệ lợi ích của giai cấp đó - quyền lực cộng đồng chuyển hóa thành quyền lực nhà nước.

Ngay từ thời kỳ đầu tiên của nhà nước, một số nền dân chủ đã tồn tại, tiêu biểu là nền dân chủ Athens. Khi người dân Athens nổi dậy, lật đổ giới quý tộc, họ đã cùng nhau tiến hành tổ chức công việc và quản lý thành bang. Tuy nhiên theo các học giả, nền dân chủ đầu tiên trên thế giới này về bản chất vẫn là “thể chế dân chủ không hoàn hảo” và “công dân chỉ thuộc về một số người Athens” [12, tr. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khi chế độ phong kiến ra đời thay thế cho chế độ chiếm hữu nô lệ, mặc dù giai cấp nô lệ được giải phóng và không hoàn toàn thuộc sở hữu của giai cấp chủ nô, nhưng họ vẫn không thoát khỏi sự áp bức, bóc lột của giai cấp thống trị.

Tình trạng mất dân chủ ngày càng trầm trọng hơn do quyền lực xã hội lúc này bị thâu tóm vào tay một cá nhân, đó là vua. Sự vận động và phát triển của dân chủ là khách quan, do đó nó không thể bị kìm hãm bởi sự thống trị của giai cấp phong kiến. Cùng với sự phát triển của nền công nghiệp, thương nghiệp, giai cấp tư sản ra đời và lớn mạnh, kéo theo sự sụp đổ của giai cấp phong kiến, thiết lập nền dân chủ tư sản. Tuy nhiên, dân chủ tư sản cũng có giá trị với giai cấp hữu sản.

Trước quá trình đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động tính dân chủ nhân dân bị đẩy lùi, thay vào đó là những đạo luật phản dân chủ ra đời, bằng sự chuyên chính của giai cấp tư sản. Khi so sánh với các nền dân chủ trước đó, thì dân chủ tư sản được cho là “…một tiến bộ vĩ đại” nhưng “trước sau nó vẫn là… một chế độ dân chủ chật hẹp, bị cắt xén, giả hiệu, giả dối, một thiên đường cho bọn giàu có, một cái bẫy và cái mồi giả dối với những người bị bóc lột, đối với những người nghèo”. Quyền tự do, dân chủ của chế độ dân chủ tư sản, theo C.Mác đó là “tự do” lựa chọn người thống trị mình, chứ không phải lựa chọn những người đại diện cho lợi ích của bản thân mình. Vì vậy, dân chủ tư sản không thể là mục tiêu cuối cùng của nhân loại.

Còn theo chủ nghĩa Mác - Lênin, dân chủ luôn mang tính giai cấp, ở đó luôn tồn tại và biến đổi cùng với các cuộc đấu tranh giai cấp và sự thay đổi của phương thức sản xuất chủ yếu là xã hội. Ở đây, dân chủ xã hội chủ nghĩa là một bước tiến cao hơn về chất so với các kiểu dân chủ khác, bản chất của dân chủ xã hội chủ nghĩa là giải phóng con người, để cho con người có thể hiện thực hóa những quyền tự nhiên của mình, tự làm chủ vận mệnh, tự quyết định những vấn đề xã hội.Mác thì dân chủ xã hội chủ nghĩa thực chất là chế độ “do nhân dân tự quy định nhà nước” nhân dân chính là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước. Nhân dân tự tổ chức quyền lực nhà nước qua bầu cử, tham gia quản lý và quyết định những vấn đề quan trọng, kiểm tra, giám sát hoạt động của nhà nước thông qua các hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Và chính thực tế đã chứng minh, dưới chế độ xã hội chủ nghĩa, chính quyền do giai cấp công nhân và nhân dân lao động giành được, thì quyền làm chủ của 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhân dân mới trở thành thực chất.

Dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn liền với cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp, giải phóng con người, vì sự tiến bộ xã hội. Suy cho cùng, mục đích cao nhất của dân chủ xã hội chủ nghĩa là giải phóng con người và toàn thể loài người, để xây dựng một xã hội không có giai cấp, không có áp bức bóc lột, mọi người đều bình đẳng, tự do, ấm no và hạnh phúc. Chính dân chủ xã hội chủ nghĩa luôn gắn liền với cuộc đấu tranh giai cấp, giải phóng dân tộc và toàn thể nhân loại. Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, C.Ăngghen đã vạch rõ rằng: một khi những người cộng sản hoàn thành mục tiêu chính trị của mình, thì dân chủ không còn mang tính hình thức nữa, mà đi vào cuộc sống.

Giá trị về dân chủ, tự do và công bằng của ngày hôm qua mang ý nghĩa mới về chất trong một tương lai không còn sự phân cực xã hội gay gắt nữa. Bởi vậy, sau khi giành được chính quyền, giai cấp công nhân cùng toàn thể nhân dân lao động bắt tay ngay vào việc xây dựng và củng cố bộ máy nhà nước - cơ chế đảm bảo dân chủ. Đồng thời, giai cấp công nhân đã lãnh đạo nhân dân lao động đập tan bộ máy nhà nước cũ, thiết lập nên một cơ chế mới để nhân dân xây dựng một xã hội thực sự dân chủ, xã hội của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; nhân dân cùng nhau xây dựng một xã hội mới công bằng, dân chủ, văn minh.Mác cũng đã chỉ ra rằng: nền dân chủ thực sự và rộng rãi phải gắn liền với nền dân chủ của nhân dân. Chỉ có thực hiện nền dân chủ nhân dân một cách đầy đủ, xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn với nhà nước xã hội chủ nghĩa mới có một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ thực sự về cơ sở kinh tế là chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu, thực sự là dân chủ của đại đa số nhân dân lao động (giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và các tầng lớp giai cấp khác trong xã hội). Nhà nước xã hội chủ nghĩa luôn bảo vệ quyền và lợi ích của đông đảo nhân dân lao động, đồng thời trấn áp mọi sự phản kháng của giai cấp bóc lột, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa được thực hiện bằng Nhà nước “của dân, do dân, vì dân” dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, sự lãnh đạo của Đảng luôn thể hiện bản chất của giai cấp công nhân, đây chính là tính nhất nguyên của Nhà nước xã hội chủ nghĩa. Khái niệm dân chủ cơ sở Từ xa xưa trong lịch sử, con người đã cùng tồn tại, sinh sống trên một địa bàn nhất định. Cho đến nay, trong học tập, lao động, công tác và sinh hoạt, mỗi cá nhân luôn có sự gắn bó mật thiết với nhau, có sự ràng buộc và gắn bó với cơ quan, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đơn vị, tổ chức hoặc cùng sinh sống trên một địa bàn dân cư nhất định – đó là cấp cơ sở.

Trương Hồ Hải: Ở bất cứ đất nước nào, xã hội nào, tổ chức nào, nếu xét theo cấu trúc thì cũng bao gồm một hệ thống từ nhỏ đến lớn. Mà những cấu trúc nhỏ này nếu xét trong một hệ thống thì nó có tư cách như một chỉnh thể tương đối hoàn chỉnh, độc lập nhưng lại có sự thống nhất tạo nên một nền tảng cho toàn bộ hệ thống thì đó được gọi là cơ sở [16, tr. Cơ sở là tế bào trong hệ thống chính trị nước ta. Hệ thống chính trị ở nước ta được tổ chức dựa trên 4 cấp: Trung ương, tỉnh, huyện, xã (cơ sở).

Là cấp cuối cùng nhưng chính ở cơ sở (xã, phường, thị trấn) là nơi trực tiếp thực hiện và kiểm nghiệm một cách chính xác nhất các chủ trương, đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng - an ninh trong thực tiễn khách quan của từng giai đoạn phát triển của lịch sử đất nước. Bởi vậy, các quy định về dân chủ muốn thành hiện thực, trước hết phải được thực thi tại cơ sở. Chỉ có dân chủ thực sự khi các quyền con người được thực hiện trước hết ở cơ sở, từng người dân có quyền được biết, được bàn, được kiểm tra giám sát mọi hoạt động diễn ra ở cơ sở. Lúc đó quyền con người, quyền công dân mới trở thành hiện thực.

Và dân chủ cơ sở cũng có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát huy sức mạnh của bộ máy nhà nước nói riêng và hệ thống chính trị nói chung. “Khi dân chủ được thực hiện từ cơ sở, thể chế, luật pháp, bộ máy nhà nước mới có sức mạnh, mới hướng vào mục tiêu phục vụ dân, bảo vệ dân, chăm lo cho nhân dân, lắng nghe ý kiến và nguyện vọng của nhân dân.