mở đầu cho quá trình hiện thực hóa quyền làm chủ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động. Bản chất của dân chủ, xét đến cùng là “quyền lực thuộc về nhân dân”. Về điều này, trong tác phẩm Phê phán cương lĩnh Gô Ta (1975) C. Mác đã chỉ rõ: Từ “dân chủ” nếu chuyển qua tiếng Đức có nghĩa là “nhân dân nắm chính quyền” [37,44-45].
Mặt khác, dân chủ chính là một chỉnh thể nhà nước (chế độ nhà nước) của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Trong chỉnh thể nhà nước ấy, nhân 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dân là người tạo nên nhà nước, tuyệt nhiên không phải nhà nước tạo nên nhân dân.Mác chỉ rõ “chế độ dân chủ xuất phát từ con người và biến nhà nước thành con người được khách thể hóa. Cũng giống như tôn giáo không tạo ra con người mà con người tạo ra tôn giáo, ở đây cũng vậy: không phải chế độ nhà nước tạo ra nhân dân mà nhân dân tạo ra nhà nước” [35,350].Lênin, trong tác phẩm “nhà nước và cách mạng” (1917) đã tiếp tục khẳng định: “chế độ dân chủ là một hình thức nhà nước, một trong những hình thái nhà nước” [42, 176]. Điều đó có nghĩa là, dân chủ là nhà nước được thành lập bởi nhân dân, trong đó quyền lực tối cao được trao cho nhân dân và được thực hiện bởi nhân dân, nhà nước chỉ là người đại diện cho quyền lực của dân.
Và chỉ có nhà nước đại diện cho quyền lực của dân mới được gọi là nhà nước dân chủ. Trái lại nhà nước không đại diện cho quyền lực của nhân dân, không do nhân dân nắm quyền sẽ không phải nhà nước dân chủ. Một cách khái quát, dân chủ là nhà nước của dân, do dân và vì dân. Như vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, dân chủ có thể được hiểu ở những nội dung sau đây: Thứ nhất, dân chủ là một khái niệm chỉ một chế độ chính trị mà ở đó quyền lực chính trị thống nhất thuộc về một giai cấp, chứ không phải một hoặc một nhóm người nào.
Thứ hai, dân chủ với tính chất là một chế độ nhà nước, một hình thức nhà nước, trong đó quan hệ giữa nhà nước với nhân dân được điều tiết bởi pháp luật. Thứ ba, dân chủ phản ánh những giá trị nhân văn và mức độ giải phóng con người qua quá trình phát triển của lịch sử xã hội. Thứ tư,dân chủ là sự biểu thị thành quả đấu tranh xác lập quyền của nhân dân trên các phương diện. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ năm, dân chủ còn là nguyên tắc, phương thức hành động của những tổ chức chính trị - xã hội.
Với ý nghĩa dân chủ là nhà nước của dân, do dân và vì dân, ngay sau khi giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhà văn hóa, nhà chính trị, vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc, người sáng lập và lãnh đạo Đảng ta đã khẳng định: “Nước ta là nước của dân. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân. Công cuộc đổi mới; xây dựng là trách nhiệm của dân” [38, 698].
Trước yêu cầu của thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế và phát triển đất nước, chúng ta cần tiếp tục mở rộng và thực hiện dân chủ tạo động lực trực tiếp cho xây dựng xã hội dân chủ, đúng như sự khẳng định của Đảng ta tại Đại hội X “ Dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của công cuộc đổi mới. Mọi đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật nhà nước đều vì lợi ích của nhân dân, có sự tham gia ý kiến của nhân dân. Xây dựng một xã hội dân chủ, trong đó cán bộ, đảng viên và công chức phải thực sự là công bộc của nhân dân. Xác định các hình thức tổ chức và có cơ chế để nhân dân thực hiện quyền dân chủ trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội.
Đề cao trách nhiệm của các tổ chức Đảng, Nhà nước đối với nhân dân” [27, 125]. Tiếp tục khẳng định chủ trương, quan điểm này, Đảng ta trong Đại hội XI đã chỉ rõ: “Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, mọi đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước đều vì lợi ích của nhân dân, cán bộ, công chức phải hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ được giao, tôn trọng nhân dân, tận tụy phục vụ nhân dân. Nâng cao ý thức về quyền và nghĩa vụ công dân, năng lực làm chủ, tham gia quản lý xã hội của nhân dân. Có cơ chế cụ thể để nhân dân thực hiện trên thực tế quyền làm chủ trực tiếp.
Thực hiện tốt 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hơn Quy chế dân chủ ở cơ sở và Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn” [28, 47]. Tóm lại, khái niệm dân chủ xuất hiện trong lịch sử loài người cùng với sự xuất hiện của nhà nước, và biến đổi cùng với sự biến đổi của các kiểu nhà nước. Đến nay, dân chủ thể hiện như một giá trị chung của nhân loại, vừa mang tính lịch sử, vừa mang tính thời đại. Tất nhiên, trong những điều kiện lịch sử nhất định và trong các kiểu nhà nước khác nhau, khái niệm dân chủ cũng khác nhau.
Tựu chung lại, dân chủ là một hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội, trong đó thừa nhận nhân dân là nguồn gốc, là chủ thể của quyền lực, thông qua một hệ thống bầu cử tự do. Dân chủ xã hội chủ nghĩa Theo C. Ăngghen, một nền dân chủ thực sự chỉ ra đời gắn liền với sự ra đời của chế độ xã hội chủ nghĩa. Đồng thời, dân chủ là vấn đề có ý nghĩa to lớn đối với cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân vì chủ nghĩa xã hội.
Đấu tranh cho dân chủ ở mức độ nào và tính chất ra sao cũng không nằm ngoài mục tiêu giải phóng giai cấp, giải phóng con người. Theo đó, dân chủ xã hội chủ nghĩa là một hình thức nhà nước và hơn thế còn là một chế độ xã hội. Nó thừa nhận nhân dân mà trước hết là giai cấp công nhân và nhân dân lao động là chủ thể của quyền lực.Quyền làm chủ của nhân dân được thể chế hoá thành các quy định mang tính pháp quyền, thành nguyên tắc tổ chức và vận hành của Nhà nước cũng như các thiết chế chính trị khác, tạo nên chế độ dân chủ.Kế thừa quan điểm của C. Lênin khẳng định: “Không có con đường nào khác dẫn đến chủ nghĩa xã hội, ngoài cách kinh qua chế độ dân chủ, qua tự do chính trị” [53, 71].
Nội dung cơ bản nhất, bao trùm dân chủ xã hội chủ nghĩa là “tất cả quyền lực thuộc về nhân dân”. “Dân chủ là việc tôn trọng và thực hiện quyền mọi người tham gia bàn bạc, quyết định các công việc chung” [65, 518]. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Với ý nghĩa đó, ngày nay, dân chủ là yêu cầu khách quan, là đòi hỏi chính đáng của con người trong đời sống xã hội, là tác nhân thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, của cả nhân loại. Dân chủ của đại đa số nhân dân, gắn với công bằng xã hội, chống áp bức, bất công; được thực hiện trong thực tế trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, được thể chế hoá bằng pháp luật và được pháp luật bảo đảm.
Như vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, dân chủ hay không dân chủ không phải nằm ở chỗ “đa nguyên”, “đa đảng”; thực chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ bảo đảm quyền làm chủ, phát huy tính tự giác và sáng tạo to lớn của quần chúng lao động trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ chủ nghĩa xã hội, đồng thời tạo điều kiện cho con người phát triển toàn diện. Dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ vì con người,vì sự nghiệp giải phóng con người cho dù đó là con người với tư cách cá nhân hay cộng đồng xã hội. Trên cơ sở quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin về dân chủ, các nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa cần vận dụng sáng tạo phù hợp với điều kiện cụ thể. Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta luôn khẳng định, dân chủ chính là bản chất của nhà nước, của chế độ xã hội chủ nghĩa, phát huy dân chủ là mục tiêu, động lực của công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Như trên đã phân tích, dân chủ là một kiểu chế độ chính trị, cũng là một kiểu cơ chế bàn bạc quyết định của các cá nhân và tổ chức tham gia.Để đảm bảo dân chủ được thực hiện đầy đủ và hiệu quả. Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa cần đảm bảo các nguyên tắc có bản đó là: Một là, nguyên tắc đa số:theo đó, thiểu số phải phục tùng đa số. Hai là, nguyên tắc thiểu số: theo nguyên tắc này,các ý kiến của thiểu số nếu khác với ý kiến của đa số thì được bảo lưu; không bị áp đặt hoặc phản đối, hay kì thị,. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ba là, nguyên tắc quy trình hoá:nghĩa là tư tưởng dân chủ là rất tiến bộ nhưng muốn thực hiện, muốn trở thành hiện thực thì phải được quy chế hoá, quy trình hoá.
Nghị quyết Đại hội VI (1986) đã chỉ rõ: phải thực hiện “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” nhưng phải qua một thời gian, khi có cácvăn bản của Chính phủ, các văn bản của các Bộ, ngành,. mới thực hiện được. Quy chế hoá, quy trình hoá, hiểu rộng ra là những tư tưởng phải được thể chế hóa, cụ thể hóa thành luật pháp, thành chính sách nhà nước, .Ở phạm vi cơ sở đó là các quy chế, quy ước, hương ước của làng xã, thôn bản, tổ dân phố,. Tóm lại, lý thuyết và mô hình dân chủ xã hội chủ nghĩa nhấn mạnh các giá trị và mô hình để người lao động có thể làm chủ.
Vì thế, dân chủ xã hội chủ nghĩa mang bản chất dân chủ rộng rãi và sâu sắc nhất.Dân chủ xã hô ̣i chủ nghĩa chỉ xuất hiện khi giai cấp công nhân và nhân dân lao động, dưới sự lañ h đa ̣o của Đảng Cô ̣ng sản, giành được chính quyề n và ngày càng phát huy trong quá trình xây dựng xã hội mới .