mở đầu sự nghiệp đổi mới của Đảng đã khẳng định “Đổi mới phải lấy dân làm gốc”. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII (1991) thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội nhấn mạnh: Xã hội mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội do nhân dân lao động làm chủ và toàn bộ tổ chức hoạt động của hệ thống chính trị nước ta trong giai đoạn mới là nhằm xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ XHCN, đảm bảo quyền lực thuộc về nhân dân [21, tr. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII (1996), tiếp tục khẳng định: Xây dựng nền dân chủ XHCN là một nội dung cơ bản của đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta. Phải có cơ chế và cách làm cụ thể để thực hiện phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra đối với các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước.
Thực hiện tốt cơ chế làm chủ của nhân dân: làm chủ thông qua đại diện, làm chủ trực tiếp và các hình thức tự quản tại cơ sở [22, tr. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (2001) đã tạo nên một bước ngoặt lớn, được đánh giá là đại hội của trí tuệ, dân chủ, đoàn kết và đổi mới. Tại Đại hội, nội dung dân chủ được nêu thông qua tổng kết toàn bộ quá trình lãnh đạo cách mạng từ 1930 đến 2001, 15 năm đổi mới (1986 - 2001). Đại hội đã khẳng định, sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, sức mạnh làm chủ của nhân dân là động lực chủ yếu để thực hiện thắng lợi mục tiêu “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” [27, tr.
Để phát huy sức mạnh của nhân dân trong thời kỳ mới, Đại hội đề ra chủ trương củng cố và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở, nhất là vấn đề thực hành dân chủ trong nội bộ các tổ chức. Đại hội xác định, thực hành dân chủ thực sự trong nội bộ các tổ chức của hệ thống chính trị ở cơ sở theo nguyên tắc tập trung dân chủ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân trên cơ sở thực hiện quyền dân chủ trực tiếp, phát huy dân chủ đại diện, quy 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định cụ thể việc thực hiện quyền giám sát của nhân dân đối với các tổ chức và cán bộ cơ sở; củng cố, tăng cường mối quan hệ giữa hệ thống chính trị với dân theo phương châm “Trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân, nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin”. Từ Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, nhận thức về vấn đề dân chủ và thực hành dân chủ trong Đảng, trong xã hội đã có nhiều bước phát triển mới, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ CNH, HĐH và hội nhập quốc tế. Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI sửa đổi (Điều 9) nêu rõ: “Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ.
Nội dung cơ bản của nguyên tắc đó là: Cơ quan lãnh đạo các cấp của Đảng do bầu cử lập ra, thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng là đại hội đại biểu toàn quốc…Tổ chức đảng và đảng viên phải chấp hành nghị quyết của Đảng. Thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, cá nhân phục tùng tổ chức…”. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI khẳng định: Xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp; có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp đỡ nhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới [30, tr. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011) cũng chỉ rõ: Dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước.
Xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm dân chủ được 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thực hiện trong thực tế cuộc sống ở mỗi cấp, trên tất cả các lĩnh vực. Dân chủ gắn liền với kỷ luật, kỷ cương và phải được thể chế hóa bằng pháp luật, được pháp luật bảo đảm [30, tr. Nhằm khắc phục những hạn chế, khuyết điểm trong công tác xây dựng Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức Đảng trong giai đoạn mới, Hội nghị lần thứ Tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã ban hành Nghị quyết “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay”. Nghị quyết chỉ ra một số khuyết điểm trong việc phát huy dân chủ trong đảng: “Các nguyên tắc tập trung dân chủ, nguyên tắc tự phê bình và phê bình ở nhiều nơi vừa bị buông lỏng trong thực hiện, vừa chưa được quy định cụ thể để làm cơ sở cho công tác kiểm tra, giám sát” [33, tr.
Đó là cơ sở làm nảy sinh bệnh mất dân chủ, độc đoán, gia trưởng, thiếu đoàn kết thống nhất trong nội bộ các tổ chức đảng: Phải phát huy thật sự dân chủ trong Đảng, thực hiện nghiêm túc Quy chế chất vấn trong Đảng, nhất là chất vấn tại các kỳ họp của Ban Chấp hành Trung ương và cấp ủy các cấp. Đổi mới việc lấy phiếu tín nhiệm để đánh giá, nhận xét cán bộ theo hướng mở rộng đối tượng tham gia [33, tr. Đến Hội nghị lần thứ bảy, khóa XI, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã thảo luận và nhất trí thông qua Kết luận: “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở” và ban hành Nghị quyết số 25 - NQ/TW, ngày 3 tháng 6 năm 2013 “Về tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác Dân vận trong tình hình mới”. Đây là những đột phá về nội dung, phương thức lãnh đạo, tăng cường phát huy quyền làm chủ của nhân dân, phát huy vai trò của Nhà nước, của MTTQ và các đoàn thể nhân dân, từ đó tạo phong trào quần chúng rộng lớn.
Nghị quyết Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ Tư, lần thứ Bảy, khóa XI là cơ sở tạo điều kiện cho Đảng ta mở rộng và phát huy dân chủ trong xã hội, đưa việc thực hiện QCDC ở cơ sở trở thành nhiệm vụ thường xuyên, cấp bách. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Một nội dung gần đây được dư luận thế giới ghi nhận là chủ trương bỏ phiếu tín nhiệm trong Quốc hội và HĐND các cấp. Thông qua việc bỏ phiếu tín nhiệm, mỗi đại biểu dân cử càng ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình, thấy được những mặt ưu để phát huy, mặt hạn chế để khắc phục. Tuy vẫn còn một số ý kiến khác nhau về hiệu quả nhưng đây được xem là một kênh đánh giá công minh, khách quan, cần tiếp tục thực hiện trong thời gian tới.
Như vậy, dân chủ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân là nội dung xuyên suốt trong quá trình lãnh đạo cách mạng của Đảng ta. Từ những phân tích trên cho thấy, dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân; dân là chủ và dân làm chủ xã hội. Quyền lực đó là tối cao. Trong xã hội có giai cấp, quyền lực ấy được uỷ quyền cho giai cấp cầm quyền để tổ chức thành quyền lực chính trị nhằm quản lý xã hội mà trung tâm quyền lực là Nhà nước.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, không phải lúc nào nhân dân lao động cũng là chủ thể đích thực của quyền lực Nhà nước. Dân chủ XHCN là một bước tiến trong quá trình phát triển và hoàn thiện cơ chế thực thi dân chủ. Chỉ có chế độ dân chủ XHCN nhân dân lao động mới thật sự là chủ và làm chủ. Giai cấp công nhân và nhân dân lao động thiết lập được những cơ chế đảm bảo cho nhân dân tham gia thực hiện và kiểm soát quyền lực của mình.
Dân chủ XHCN là đỉnh cao trong sự phát triển về phương thức thực thi dân chủ và là sự kết tinh những giá trị dân chủ đã đạt được trong lịch sử. Tuy nhiên, cũng như dân chủ nói chung, nền dân chủ XHCN tiến dần từ thấp đến cao cùng với sự phát triển của chế độ XHCN. Để thực hiện nền dân chủ XHCN đòi hỏi phải trải qua một thời kỳ lịch sử lâu dài, khó khăn, phức tạp. Khi mô hình Chủ nghĩa xã hội hoàn thiện với những đặc trưng cơ bản thì dân chủ XHCN mới thực sự thể hiện rõ bản chất.
Thực hiện Quy chế dân chủ nội dung quan trọng của dân chủ cơ sở ở Việt Nam 1. Thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa Nền dân chủ XHCN phải bảo đảm lợi ích thiết thực cho đông đảo nhân dân lao động, nhân dân được thể hiện quyền làm chủ tham gia vào quá trình 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tổ chức, xây dựng và quản lý nhà nước, quản lý xã hội, bảo vệ thành quả cách mạng và lợi ích của mình. Nhà nước XHCN là Nhà nước của dân, do dân, vì dân, công cụ quyền lực phục vụ hoạt động tự do, làm chủ của mọi người dân nên phải tập hợp quần chúng để họ cùng tham gia công việc tổ chức, xây dựng và quản lý xã hội, chống tham nhũng, lãng phí, lạm dụng quyền lực.Lênin, để xây dựng một nền dân chủ XHCN: Không phải chỉ tuyên truyền về dân chủ, tuyên bố và ra sắc lệnh về dân chủ là đủ, không phải chỉ giao trách nhiệm thực hiện chế độ dân chủ cho những người đại diện nhân dân trong những cơ quan đại biểu là đủ…mà phải thu hút toàn thể những người lao động, không trừ một ai… [40, tr. Để đảm bảo tập trung dân chủ, phải thực hiện tốt dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện.