Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thị trường vật liệu xây dựng và thi công hạ tầng tại Việt Nam cạnh tranh gay gắt, việc tối ưu hóa năng lực tài chính và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh trở thành điều kiện tiên quyết cho sự sống còn của doanh nghiệp. Tổng công ty Đầu tư Hà Thanh - Công ty Cổ phần (gọi tắt là Tổng công ty Hà Thanh) là một đơn vị sản xuất và cung ứng vật liệu xây dựng quy mô lớn tại tỉnh Thanh Hóa. Năm 2020, doanh nghiệp ghi nhận tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ đạt khoảng 509 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 35 tỷ đồng trên quy mô tổng nguồn vốn 344 tỷ đồng. Dù duy trì mức tăng trưởng doanh thu so với mức 373 tỷ đồng của năm 2019, doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng trong công tác quản trị dòng vốn.

Vấn đề cốt lõi nảy sinh khi quy mô vốn kinh doanh bình quân năm 2021 tiếp tục tăng mạnh lên mức hơn 439 tỷ đồng, nhưng cơ cấu phân bổ vốn chưa thực sự cân đối. Việc mở rộng tài sản cố định nhanh chóng làm tăng áp lực chi phí khấu hao, trong khi các khoản phải thu khách hàng ngày càng phình to, gây ứ đọng vốn lưu động trong khâu thanh toán. Nghiên cứu này hướng đến mục tiêu đánh giá toàn diện thực trạng sử dụng vốn kinh doanh, bóc tách các điểm nghẽn tài chính, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp mang tính chiến lược nhằm gia tăng tỷ suất sinh lời và bảo toàn nguồn vốn.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ hoạt động tài chính của Tổng công ty Hà Thanh trong giai đoạn 2019 - 2021, đồng thời xây dựng phương hướng ứng dụng cho giai đoạn 2022 - 2025. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, hỗ trợ ban lãnh đạo tái thiết lập mô hình quản trị tài chính hiện đại, hướng tới mục tiêu rút ngắn kỳ luân chuyển vốn từ 10% đến 15% và tối ưu hóa chi phí sử dụng vốn bình quân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của lý thuyết cơ cấu vốn tối ưu kết hợp cùng lý thuyết luân chuyển và bảo tồn vốn kinh doanh trong doanh nghiệp sản xuất. Vốn kinh doanh được tiếp cận dưới góc độ là toàn bộ giá trị ứng trước bằng tiền của các tài sản hữu hình và vô hình phục vụ cho chu kỳ sản xuất kinh doanh nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Quá trình vận động của vốn phải tuân thủ nguyên tắc bảo toàn giá trị thời gian của tiền tệ và liên tục chuyển hóa qua các hình thái vật chất trước khi quay trở lại trạng thái tiền tệ với giá trị gia tăng lớn hơn ban đầu.

Khung lý thuyết phân tích tài chính ứng dụng mô hình DuPont đa nhân tố để bóc tách mối quan hệ tương hỗ giữa tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên doanh thu (ROS). Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: vốn cố định (biểu hiện bằng tiền của tài sản cố định tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất và thu hồi giá trị dần qua khấu hao), vốn lưu động (giá trị ứng trước hình thành tài sản ngắn hạn luân chuyển toàn bộ trong một chu kỳ kinh doanh), và hiệu suất sử dụng vốn (thước đo năng lực chuyển đổi một đồng vốn đầu tư thành doanh thu và lợi nhuận thuần).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp của nghiên cứu được trích xuất từ hệ thống báo cáo tài chính kiểm toán thường niên, báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, và số liệu kế toán quản trị nội bộ của Tổng công ty Hà Thanh trong 3 năm liên tiếp từ năm 2019 đến năm 2021. Mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ dữ liệu tài chính hợp nhất qua 12 quý hoạt động cùng hồ sơ vận hành của 7 cụm nhà máy và trạm trộn trực thuộc trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính bao quát, phản ánh đúng chu kỳ đầu tư tài sản cố định dài hạn đặc thù của ngành công nghiệp vật liệu.

Về phương pháp phân tích, đề tài kết hợp phương pháp so sánh ngang và so sánh dọc để đo lường nhịp độ biến động tuyệt đối và tương đối của từng khoản mục vốn theo quy định của Thông tư 200/2014/TT-BTC. Đề tài vận dụng phương pháp thay thế liên hoàn nhằm lượng hóa chính xác mức độ ảnh hưởng độc lập của các nhân tố như doanh thu thuần, tài sản bình quân và lợi nhuận ròng đến chỉ tiêu ROA và ROE. Đồng thời, phương pháp tổng hợp cân đối kế toán được triển khai để kiểm tra tính tương thích giữa quy mô tài sản và các nguồn tài trợ ngắn hạn, dài hạn. Toàn bộ quy trình xử lý và mô hình hóa dữ liệu được thực hiện trên phần mềm tính toán chuyên dụng trong mốc thời gian 12 tháng của năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu vốn kinh doanh của Tổng công ty Hà Thanh có sự dịch chuyển rất lớn sang khu vực tài sản dài hạn. Tỷ trọng vốn cố định bình quân trên tổng vốn kinh doanh đã tăng từ 50,43% năm 2020 lên 61,90% năm 2021, trong khi tỷ trọng vốn lưu động bình quân giảm mạnh từ 49,57% xuống còn 38,10%. Biến động này xuất phát từ chiến lược mở rộng đầu tư các trạm thảm bê tông nhựa, nhà hàng và trường học, khiến chi phí xây dựng cơ bản dở dang năm 2021 tăng thêm hơn 48,6 tỷ đồng và các tài sản dài hạn khác tăng hơn 4,8 tỷ đồng.

Thứ hai, cơ cấu nguồn tài trợ vốn bộc lộ sự thiếu cân đối về mặt kỳ hạn. Tỷ trọng nợ phải trả trên tổng nguồn vốn có xu hướng giảm mạnh từ 49,40% năm 2019 xuống 48,97% năm 2020 và chỉ còn 28,71% vào năm 2021, giúp hệ số an toàn vốn chủ sở hữu tăng lên mức 71,29%. Tuy nhiên, trong cơ cấu nợ phải trả, nợ ngắn hạn luôn chiếm tỷ trọng xấp xỉ 100% (đạt trên 166 tỷ đồng năm 2020), trong khi nợ dài hạn chỉ chiếm khoảng 4 tỷ đồng. Điều này phản ánh doanh nghiệp đang sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để tài trợ cho các dự án tài sản cố định dài hạn, tạo ra rủi ro thanh khoản tiềm ẩn nếu dòng tiền kinh doanh bị gián đoạn.

Thứ ba, hiệu quả sử dụng vốn lưu động bị suy giảm do áp lực công nợ. Vòng quay vốn lưu động có xu hướng chậm lại do quy mô các khoản phải thu thương mại tăng cao tại các gói thầu lớn như Dự án Lọc hóa dầu Nghi Sơn, Quần thể FLC Sầm Sơn và Vincom Thanh Hóa. Tình trạng khách hàng chiếm dụng vốn làm kéo dài kỳ thu tiền bình quân, làm tăng nhu cầu vốn lưu động bổ sung và ảnh hưởng tiêu cực đến chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn lưu động.

Thứ tư, chất lượng và quy mô nguồn nhân lực tăng trưởng tích cực nhưng chưa tương thích với tốc độ đầu tư máy móc. Tổng số lao động tăng 15,3% từ 521 người năm 2019 lên 601 người năm 2021, trong đó lao động trình độ đại học và sau đại học chiếm 37,5%, công nhân kỹ thuật bậc 3/7 đến 6/7 chiếm 30,7%. Dù vậy, hiệu suất vận hành tại các dây chuyền tự động hóa công nghệ Nhật Bản ở Cụm nhà máy Vĩnh Lộc và Triệu Sơn mới đạt khoảng 70% đến 75% công suất thiết kế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế trên xuất phát từ việc công tác lập kế hoạch vốn kinh doanh chưa bám sát chu kỳ thực tế của dòng tiền xây lắp. Trong thực tế, các doanh nghiệp cùng phân ngành xây dựng thường phân bổ vốn cố định ở mức 40% đến 45%, nhưng tại Hà Thanh, con số này lên tới 61,90%. Khi so sánh đối chuẩn với Tổng công ty 36 - CTCP, Tổng công ty Hà Thanh sở hữu hệ số tự tài trợ cao hơn, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí lãi vay nhưng lại làm giảm tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) do chưa tận dụng tốt đòn bẩy tài chính.

Dữ liệu tài chính qua các năm có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ cột chồng 100% để thấy rõ sự sụt giảm của nợ phải trả từ 49,40% xuống 28,71%, kết hợp với bảng phân tích DuPont chỉ ra rằng biên lợi nhuận ròng chịu áp lực từ chi phí khấu hao tài sản cố định hữu hình mới gia tăng. Về mặt khách quan, biến động giá nguyên vật liệu đầu vào và các đợt giãn cách xã hội do dịch bệnh trong giai đoạn 2020 - 2021 đã làm chậm tiến độ thi công công trình, gián tiếp khiến tốc độ thu hồi công nợ chậm hơn dự kiến khoảng 20 ngày so với mục tiêu kế hoạch ban đầu.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện công tác lập kế hoạch và phân bổ vốn kinh doanh đa kỳ. Ban Kế hoạch phối hợp với Ban Tài chính - Kế toán chủ trì việc xây dựng dự toán dòng tiền thu - chi theo tháng và theo từng dự án độc lập, áp dụng mô hình ngân sách linh hoạt từ quý 1/2023. Mục tiêu cụ thể là kiểm soát sai số giữa kế hoạch và thực tế dòng tiền dưới ngưỡng 5%, hạn chế tình trạng dư thừa vốn cố định nhàn rỗi hoặc thiếu hụt vốn lưu động cục bộ.

Thứ hai, tối ưu hóa công tác quản trị vốn lưu động và rút ngắn kỳ thu tiền. Phòng Kinh doanh và Phòng Kế toán cần tái cấu trúc quy trình cấp tín dụng thương mại, thiết lập hạn mức nợ và áp dụng chính sách chiết khấu thanh toán từ 1% đến 2% cho khách hàng thanh toán trong vòng 10 ngày. Mục tiêu trọng tâm là rút ngắn kỳ thu tiền bình quân từ 65 ngày xuống dưới 45 ngày vào năm 2024, đồng thời giảm lượng vốn ứ đọng trong hàng tồn kho khoảng 10% thông qua phương pháp quản lý tồn kho đúng thời điểm (JIT).

Thứ ba, nâng cao hiệu suất khai thác vốn cố định và bảo toàn tài sản. Khối Sản xuất và Ban Quản lý thiết bị cần triển khai chương trình bảo trì năng suất toàn diện (TPM), đẩy mạnh khai thác tối đa công suất các trạm trộn bê tông tại Bỉm Sơn và Như Thanh để nâng tỷ lệ vận hành máy móc từ 70% lên trên 85% vào cuối năm 2023. Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động thanh lý các tài sản lạc hậu, áp dụng phương pháp trích khấu hao nhanh cho các dây chuyền công nghệ cao theo hướng dẫn của Thông tư 45/2013/TT-BTC nhằm nhanh chóng thu hồi vốn đầu tư.

Thứ tư, tái cơ cấu kỳ hạn nguồn tài trợ vốn. Hội đồng quản trị và Ban Tổng Giám đốc cần chủ động đàm phán với các ngân hàng thương mại để chuyển dịch một phần nợ ngắn hạn sang các khoản vay trung và dài hạn với thời hạn từ 3 đến 5 năm nhằm tài trợ cho các dự án xây dựng cơ bản dở dang. Target metric là nâng tỷ trọng nợ dài hạn lên mức 15% đến 20% trong tổng cơ cấu nợ giai đoạn 2023 - 2025, qua đó giảm áp lực thanh khoản tức thời và bảo đảm an toàn cấu trúc tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Ban Giám đốc và các nhà quản trị doanh nghiệp trong ngành vật liệu xây dựng: Luận văn cung cấp mô hình thực nghiệm rõ ràng về cách thức phân bổ vốn giữa tài sản cố định và tài sản lưu động, giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định đầu tư máy móc chuẩn xác mà không làm cạn kiệt nguồn vốn khả dụng.

Thứ hai, Kế toán trưởng và chuyên viên phân tích tài chính doanh nghiệp: Tài liệu là cẩm nang ứng dụng thực tế các chỉ tiêu tài chính nâng cao như ROA, ROE, vòng quay vốn lưu động, và phương pháp thay thế liên hoàn để thiết lập báo cáo phân tích hiệu quả tài chính định kỳ theo chuẩn mực kế toán Việt Nam.

Thứ ba, Học viên cao học, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán, Tài chính - Ngân hàng: Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị với cấu trúc nghiên cứu thực chứng chặt chẽ, chuỗi số liệu thực tế phong phú và phương pháp luận rõ ràng, thích hợp làm tư liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu cấp thạc sĩ.

Thứ tư, Chuyên viên thẩm định tín dụng ngân hàng và các nhà đầu tư tổ chức: Luận văn cung cấp góc nhìn sâu sắc về rủi ro kỳ hạn nợ và các điểm nghẽn thanh khoản đặc trưng của doanh nghiệp xây dựng, hỗ trợ quá trình đánh giá sức khỏe tài chính và năng lực trả nợ của khách hàng doanh nghiệp trước khi phê duyệt cấp tín dụng.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn sử dụng hệ thống chỉ tiêu nào để đánh giá toàn diện hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh? Luận văn phân loại thành 3 nhóm chỉ tiêu chính: nhóm đánh giá tổng vốn (vòng quay vốn, ROA, ROE, hệ số khả năng thanh toán hiện thời và thanh toán nhanh); nhóm đánh giá vốn lưu động (số vòng quay, kỳ luân chuyển, hàm lượng vốn lưu động); và nhóm đánh giá vốn cố định (hiệu suất sử dụng vốn cố định, hệ số hao mòn tài sản cố định, tỷ suất sinh lời vốn cố định).

Tại sao cơ cấu vốn của Tổng công ty Hà Thanh lại chuyển dịch mạnh sang vốn cố định trong năm 2021? Nguyên nhân chủ yếu do doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư mở rộng hạ tầng sản xuất, xây dựng thêm các trạm thảm bê tông nhựa, các công trình dịch vụ phụ trợ và trường học. Các khoản đầu tư này làm chi phí xây dựng cơ bản dở dang năm 2021 tăng thêm hơn 48,6 tỷ đồng, nâng tỷ trọng vốn cố định bình quân lên mức 61,90% tổng vốn kinh doanh.

Đâu là điểm nghẽn lớn nhất trong cơ cấu nguồn vốn tài trợ của doanh nghiệp giai đoạn 2019 - 2021? Điểm nghẽn lớn nhất là sự mất cân đối kỳ hạn nợ. Dù nợ phải trả chỉ chiếm 28,71% tổng nguồn vốn năm 2021, nhưng nợ ngắn hạn lại chiếm xấp xỉ 100% tổng nợ (đạt hơn 166 tỷ đồng năm 2020). Việc dùng nợ ngắn hạn để tài trợ cho tài sản dài hạn tiềm ẩn rủi ro thanh toán rất lớn khi thị trường biến động.

Các giải pháp đề xuất có tính khả thi như thế nào đối với việc giải phóng vốn lưu động bị ứ đọng? Các giải pháp tập trung vào việc siết chặt quản trị khoản phải thu thông qua chính sách chiết khấu thương mại thanh toán sớm 1% đến 2%, rút ngắn thời gian thu tiền từ 65 ngày xuống dưới 45 ngày, kết hợp kiểm soát tồn kho theo mô hình JIT để giảm 10% chi phí lưu kho, trực tiếp khơi thông dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh.

Phương pháp phân tích của luận văn có thể áp dụng cho các doanh nghiệp xây lắp khác không? Hoàn toàn có thể áp dụng. Khung phân tích kết hợp phương pháp so sánh, thay thế liên hoàn và mô hình cân đối kế toán được chuẩn hóa theo Thông tư 200/2014/TT-BTC là công cụ tiêu chuẩn, có thể chuyển giao trực tiếp cho các doanh nghiệp sản xuất và thi công xây lắp có quy mô vốn từ 100 tỷ đồng trở lên.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vốn kinh doanh, hiệu quả sử dụng vốn và các nhân tố ảnh hưởng trong doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng.
  • Nghiên cứu làm sáng tỏ bức tranh tài chính của Tổng công ty Hà Thanh giai đoạn 2019 - 2021 với doanh thu đạt đỉnh 509 tỷ đồng và lợi nhuận 35 tỷ đồng năm 2020 trên tổng nguồn vốn 344 tỷ đồng.
  • Đề tài chỉ rõ hai điểm nghẽn nghiêm trọng: sự lệch pha kỳ hạn khi nợ ngắn hạn chiếm gần như 100% nợ phải trả và sự gia tăng vốn cố định lên 61,90% làm giảm tốc độ luân chuyển dòng tiền.
  • Bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất bao gồm: hoàn thiện lập kế hoạch vốn, tối ưu hóa quản trị công nợ, nâng cao công suất khai thác thiết bị lên trên 85%, và tái cơ cấu nợ dài hạn đạt tỷ trọng 15% đến 20%.
  • Công trình đóng góp hệ thống giải pháp tài chính mang tính ứng dụng cao, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững.

Lộ trình triển khai các giải pháp được khuyến nghị bắt đầu áp dụng thí điểm từ quý 1/2023, tiến hành đánh giá hiệu chỉnh định kỳ hàng năm và hoàn thiện đồng bộ vào năm 2025. Hãy áp dụng ngay các giải pháp quản trị vốn thực chiến từ luận văn để tối ưu hóa hiệu quả tài chính và bứt phá doanh thu cho doanh nghiệp của bạn!