Chương 1: TONG QUAN VE HỢP DONG QUYEN CHỌN 1.1 Một số khái niệm cơ bản về hợp đồng quyền chon 1.1 Chứng khoán phái sinh Chứng khoán phái sinh là các công cụ tài chính có nguồn gốc từ chứng khoán và có quan hệ chặt chẽ với các chứng khoán gốc. Các chứng khoán phái sinh được hình thành do nhu cầu giao dịch của người mua và người bán và phát triển phụ thuộc vào mức độ phát triển của thị trường chứng khoán. Có thể phân loại chứng khoán phái sinh thành các loại như sau: - Quyền mua trước - Chứng khế - Hợp đồng kỳ hạn - Hợp đồng tương lai - Quyén chon 1.2 Quyền chọn Hợp đồng quyền chọn là một hợp đồng cho phép người nắm giữ nó được mua (nếu là quyền mua) hoặc được bán (nếu là quyền bán) một khối lượng hàng hóa cơ sở nhất định tại một mức giá xác định và trong một thời gian nhất định. Khác với việc sở hữu một hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai buộc phải mua hoặc bán các tài sản cơ sở trong tương lai, người sử dụng hợp đồng quyền chọn có thé lựa chọn xem có nên mua (call) hay bán (put) một tài sản cơ sở trong tương lai tại mức giá thực hiện được xác định vào ngày hôm nay.
Khả năng lực chọn có thể tạo ra các khoản thanh toán không cân xứng, nghĩa là người sở hữu hợp đồng quyền chọn có thê từ chối cơ hội mua hay bán một tài sản. Trên thực tế người sở hữu hợp đồng quyền chọn sẽ từ chối thực hiện hợp đồng nếu giá này bat lợi so với giá thực hiện của hợp đồng, ngược lại nếu mức giá thuận lợi họ sẽ thực hiện quyền mua hay bán tài sản. - Nếu căn cứ vào tính chất đối với quyền mua hay quyền bán thì quyền chọn chia làm hai loại là quyền chọn mua (call option) và quyền chọn bán (put option). Quyền chọn mua trao cho người nắm giữ quyền mua tài sản vào một ngày nhất định với một giá xác định.
Quyền chọn bán trao cho người nắm giữ quyền bán tài sản vào một ngày nhất định với một giá xác định. Ngày nêu trên hợp đồng là ngày đáo hạn hay là ngày thực hiện và giá nêu trên hợp đồng là giá quyền chọn. - Nếu căn cứ vào tính chất thời gian thì hợp đồng quyền chọn được chia làm hai loại: hợp đồng quyền chọn kiêu Mỹ và hợp đồng quyền chọn kiểu Châu Âu. Một hợp đồng quyền chọn Mỹ có thể được thực hiện vào bất kỳ thời điểm nào cho đến tận ngày đáo hạn.Một quyền chọn Châu Âu có thể được thực hiện vào ngày đáo hạn.
Có bốn chiến lược cơ bản trong giao dịch quyền chọn là: mua quyền chọn mua, bán quyên chọn mua, mua quyên chọn bán và bán quyên chọn bán.3 Tài sản cơ sở Cổ phiếu, chỉ số cổ phiếu, trái phiếu, chỉ số trái phiếu, ngoại tê, hay hợp đồng tương lai. Các ký hiệu: So = Giá tai san cơ sở hiện tại X = Giá thực hiện T = Thời gian cho đến khi đáo hạn r = Lãi suất phi rủi ro Sy = Giá tài sản cơ sở tại thời điểm đáo hạn quyền chọn, tức là sau khoảng thời gian T €(Sạ,T,X) = Giá quyền chon mua với giá tài sản cơ sở hiện tại là Sp, thời gian cho đến lúc đáo hạn là T, giá thực hiện là X Œ„ (So, T,X) =Giá quyền chọn mua kiều Mỹ Œ„(Sạ, TT, X) =Giá quyền chọn mua kiểu Châu Âu P(Sạ,T,X) = Giá quyền chọn bán với giá tài sản cơ sở hiện tại là Sp, thời gian cho đến lúc đáo hạn là T, giá thực hiện là X P„(Sạ,T, X) =Giá quyền chọn bán kiểu Mỹ P,(Sạ,T, X) =Giá quyền chọn bán kiểu Châu Âu 1.2 Các bộ phận cấu thành nên giá quyền chon 1.1 Giá trị nội tại của quyền Giá trị nội tại của một quyền chọn là giá trị mà người nắm giữ quyền chọn sẽ nhận được bằng cách thực hiện quyền ngay lập tức. Đối với một quyền chon mua, nếu giá trị thực hiện quyền thấp hơn giá của tài sản cơ sở, quyền chọn mua đó được coi là lãi.Một quyền chọn có mức giá thực thi ngang bằng với giá hiện hành của tài sản cơ sở được coi là hòa vốn, nếu còn thấp hơn giá hiện hành của tài sản cơ sở thì bị coi là lỗ. Trong cả hai trường hợp quyền chọn mang lại khoản lỗ và hòa vốn đều có giá trị nội tại băng không bởi vì người thực hiện quyền không thu được lãi.
Đối với quyền chọn bán thì ngược lại, người thực hiện quyền sẽ có lãi nếu giá thực hiện quyền cao hơn giá hiện hành của tài sản cơ sở và sẽ bị lỗ nếu giá thực hiện quyền thấp hơn thị trường của tài sản cơ sở 1.2 Giá trị thời gian của quyền Giá trị thời gian của một quyền chọn là khoản chênh lệch giữa giá của quyền so với giá trị nội tại. Thời gian cho đến khi đáo hạn của quyền càng dài thì giá trị thời gian của quyền càng lớn, bởi vì người mua quyền chọn hy vọng rằng vào một thời điểm nào đó trước khi hết hiệu lực, những thay đối về giá của tài sản cơ sở trên thị trường sẽ làm tăng giá trị của các quyền chọn, do đó họ sẵn sàng trả một khoản tiền chênh lệch trên giá trị nội tại.3 Nguyên tắc cơ bản để định giá quyền chọn Định giá quyền chọn dựa trên 2 nguyên lý cơ bản - Nguyên lý không có cơ lợi - Lập danh mục phòng hộ hoàn hảo 1.1 Nguyên tắc định giá quyền chọn mua 1.1Giá trị thấp nhất của quyền chọn mua Một quyền chon mua là một công cụ với nghĩa vụ pháp lý giới hạn.Nếu người mua quyền chọn thấy rằng thực hiện quyền chọn là có lợi, quyền chọn đó sẽ được thực hiện.Nếu thực hiện quyền chọn sẽ làm giảm sự giàu có của người sở hữu quyền chọn, người mua sẽ không thực hiện.Quyền chọn không thể có giá tri âm, vi người mua không bị bắt buộc phải thực hiện quyền chọn.1: Giá trị thấp nhất của quyền chọn mua kiểu Châu Âu và kiểu Mỹ (a) Giá quyền chọn kiêu Châu Âu lạ) S E = lon C © = z‹q4) ES 5 a << lẻ) 0 ¬ : Gia tài sản cơ sở (So) (b) Quyền chọn kiểu Mỹ œ@ 5 E = jon = © = rO Es 5 z s 5 Max (0,X- ax( 0 xX Gia tài san cơ sở (So) Trong hình 1.1, giá quyền chon nằm trong vùng mau sam Giá trị thấp nhất của một quyền chọn được gọi là giá trị nội tại, hay còn gọi là giá trị cân bằng, hoặc giá trị thực hiện. Gia trị nội tại là gia trị mà người mua quyền chọn mua nhận được khi thực hiện quyền chọn và là giá trị mà người bán quyền chọn mua từ bỏ khi quyền chọn được thực hiện. Khái niệm giá trị nội tại chỉ áp dụng đối với quyền chọn mua kiểu Mỹ, vì quyền chọn mua kiểu Châu Âu chỉ có thé thực hiện vào ngày đáo hạn.
Giá quyền chọn mua kiêu Mỹ thường lớn hơn giá trị nội tại của nó. Chênh lệch giữa giá quyền chọn và giá trị nội tại được gọi là giá trị thời gian hay giá trị đầu cơ của quyền chọn mua, được định nghĩa là Œ„(Sạ,T, X) — Max(0, Sy — X). Giá trị thời gian phản ảnh những gì mà nhà kinh doanh sẵn sảng chỉ trả cho sự không chắc chắn của tài sản cơ sở. Gia tri thời gian tăng cùng chiêu với thời gian tính cho đên khi đáo hạn.2Giá trị tối da của quyền chọn mua Quyền chọn mua có giá trị tối đa: C(Sạ,T,X) = Sp Quyền chọn mua là một kênh mà nhà đầu tư có thể mua tài sản cơ sở.Điều mà người ta mong muốn đạt được nhiều nhất từ quyền chọn mà là giá trị của tài sản cơ sở trừ đi giá thực hiện.Ngay cả khi giá thực hiện là 0, không ai có thể trả nhiều tiên dé mua quyền chọn mua hon là dé mua tài sản cơ sở.Tuy nhiên, có một quyền chọn mua đáng giá bang với giá tài sản cơ sở là quyên chọn mua có kỳ hạn vĩnh viễn.2: Giá trị tối thiếu và tối đa của quyền chọn mua kiểu Châu Âu và Mỹ (a) Quyền chọn kiểu Châu Âu hmọuan qcáuyên So N A Z Gi Gia tài sản cơ sở (So) (b) Quyên chọn kiểu Mỹ cGquhmiyoáaên So Max(0,So- x Gia tài sản cơ sở (So) 1.3Giá trị của quyền chọn mua khi đáo hạn Giá tri của quyền chọn mua lúc đáo hạn được thể hiện như sau: C(Sạ,T,X) = Max(0, S+ — X) Vì quyền chọn đã đến thời điểm đáo hạn, giá quyền chọn không còn chứa đựng giá trị thời gian.
Triển vọng tăng lên trong tương lại của giá tài sản cơ sở không còn liên quan đến giá của quyền chọn đang đáo hạn, tức là đơn giản chỉ còn lại giá trị nội tại. Khi đáo hạn quyền chọn kiểu Mỹ và kiểu Châu Âu là các công cụ giống nhau. Vì vậy, quy tắc này đúng cho tat cả hai loại quyền chọn.3: Giá trị của quyền chọn mua tại thời điểm đáo hạn fa} 5 = = 2 C(S7,0,X)__ y f=) ro al 5 =œ = Max(0,So0-X) Giá tài sản cơ sở tại thời điểm đáo han (Sr) 1.4Tác động của thời gian đến khi đáo hạn Xét hai quyền chọn kiêu Mỹ chỉ khác nhau thời gian cho đến khi đáo hạn. Một quyền chọn có thời gian đến khi đáo hạn là T, và có giá Œ„(Sạ, T;,X) và quyền chon còn lại có thời gian đến khi đáo hạn là T; và giá là Œ„(Sạ, T;,X).
Giả định T, > T¡ và hôm nay là ngày đáo han của quyền chọn có thời hạn ngắn hơn. Giá tài sản cơ sở là Sz. Gia quyền chọn dang dao han là Max(0,S) — X). Quyền chon thứ hai có thời gian đến khi đáo hạn là T; — T,.
Giá trị tối thiểu của nó là Max(0,S; — X). Vì vậy, khi quyền chọn có thời hạn ngắn hơn đáo han, giá trị của nó là giá trị thấp nhất của quyền chọn có thời hạn dài hơn. Vì vậy: Cz (So, T2,X) = G„(Sạ,T¡,X}) Thông thường quyền chọn có thời gian đáo hạn dai hơn thì có giá trị lớn hơn, nhưng nếu nó không có giá trị thời gian khi quyền chọn ngắn hơn đáo hạn, hai quyền chọn sẽ không có cùng một giá.Điều này có thé xảy ra khi giá của cô phiếu cơ sở rất cao hoặc rất thấp. 11 Giá trị thời gian của một quyền chọn mua thay đổi theo thời gian đến khi đáo han và chênh lệch giữa giá cổ phiếu và giá thực hiện.
Các nhà đầu tư chi trả cho giá trị thời gian của quyền chọn mua dựa trên độ bất 6n của giá tài sản cơ sở trong tương lai.