CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VE HIỆU QUA SỬ DỤNG VON TẠI DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về vốn trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về vốn Hiện nay có rất nhiều khái niệm về vốn, với mỗi người lại có những quan niệm khác nhau về vốn. Sammelson, nhà kinh tế học theo trường phái “tân cô điển” đã thừa kế quan niệm về các yếu tố sản xuất của trường phái cô điển và phân chia các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất ra thành ba loại chủ yếu là: đất đai, lao động và vốn.
Theo ông, vốn là các hàng hoá được sản xuất ra để phục vụ cho một quá trình sản xuất mới, là đầu vào cho hoạt động sản xuất của một doanh nghiệp: đó có thé là các máy móc, trang thiết bị, vật tư, đất đai, giá trị nhà xưởng. Trong quan niệm về vốn của mình, Sammelson không đề cập tới các tai sản tài chính, những giấy tờ có giá trị đem lại lợi nhuận cho doanh nghiệp. Trong nền kinh tế thị trường, vốn là một loại hàng hoá.Nó giống các hàng hoá khác ở chỗ có chủ sở hữu nhất định.Song nó có điểm khác vì người sở hữu có thể bán quyền sử dụng vốn trong một thời gian nhất định.Giá của vốn (hay còn gọi là lãi suất) là cái giá phải trả về quyền sử dụng vốn. Chính nhờ sự tách dời về quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn nên vốn có thể lưu chuyền trong đầu tư kinh doanh và sinh lời.
Theo một số nhà tài chính thì: “Vốn là tổng số tiền do những người có cô phần trong công ty đóng góp và họ nhận được phần thu nhập chia cho các chứng khoán của công ty”. Quan điểm này đã đề cập đến mặt tài chính của vốn, khuyến khích các nhà đầu tư tăng cường đầu tư, mở rộng và phát triển sản xuất kinh doanh. Song nó có hạn chế là không nói rõ nội dung và trạng thái của vốn trong quá trình phục vụ sản xuất kinh doanh của DN. Như vậy, từ các cách hiểu trên, có thể đi đến một khái niệm tương đối khái quát về von: “Von là toàn bộ những giá trị ứng ra ban đầu hay các giá trị tích luỹ được cho các quá trình sản xuất tiếp theo của doanh nghiệp nhằm mục đích sinh lời.
Đặc điểm của vốn kinh doanh trong doanh nghiệp 4 Trong nên kinh tế thị trường, vốn là yếu tố quyết định mọi hoạt động của doanh nghiệp. Vì vậy dé có thé phát huy tối đa hiệu quả sử dụng vốn ta cần nhận thức đúng dan về đặc điểm của von. Một là, vốn phải đại diện cho một lượng tài sản nhất định. Vốn là biểu hiện giá trị bang tiền của các tài sản trong doanh nghiệp, điều đó có nghĩa là vốn được biểu hiện bằng giá trị của những tài sản hữu hình.
Những tài sản hữu hình như nhà xưởng, máy móc, đất đai. được sử dụng vào sản xuất nhằm tao ra những sản phẩm mới. Những tải sản hiện vật cá nhân không đưa vào sản xuất không được gọi là vốn, chính từ đặc điểm này mà ta có thé huy động được một nguồn vốn khá lớn từ những tài sản xã hội còn đang cất trữ chưa được sử dụng. Do đó, doanh nghiệp không thé có vốn mà không có tài sản và ngược lại.
Hai là, vốn phải có vận động để sinh lời. Đặc điểm này của vốn xuất phát từ nguyên tắc: tiền tệ chỉ được coi là vốn khi chúng được đưa vào sản xuất. Trong quá trình vận động, đồng vốn có thé thay đổi hinhthai biểu hiện nhưng điểm khởi đầu và kết thúc của một vòn tuần hoàn phải là hình thái tiền tệ, với giá trị tại thời điểm kết thúc lớn hơn giá trị tại điểm khởi đầu, tức là kinh doanh có lãi. Điều này đòi hỏi trong quá trình kinh doanh, doanh nghiệp không được dé ứ đọng vốn.
Ba là, von có giá trị về mặt thời gian Do ảnh hưởng của nhiều yếu tố như lam phát, giá cả, tiến bộ khoa học công nghệ không ngừng nên sức mua của đồng tiền ở mỗi thời điểm khác nhau là khác nhau. Vì vậy, huy động vốn và sử dụng vốn kịp thời là hết sức quan trọng. Bon là, von phải tích tụ, tập trung đến một lượng nhất định mới có thé phát huy tác dung trong hoạt động kinh doanh. Đặc điểm này đòi hỏi doanh nghiệp cần lập kế hoạch dé huy động lượng vốn cần thiết và trong quá trình kinh doanh cần tai đầu tư lợi nhuận dé mở rộng hoạt động kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh cũng như thu hút nhiều nguồn vốn từ các nhà đầu tư dé tiến hành hoạt động.
Nam là, vốn có thê tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau. Vốn không chỉ biểu hiện bang tiền của những tài sản hữu hình mà còn là biéu hiện bằng tiền của những tài sản vô hình.Đặc điểm này giúp doanh nghiệp có sự nhìn nhận toàn diện về các loại vốn, từ đó đề xuất các biện pháp phát huy hiệu quả tong hợp vốn kinh doanh. Sáu là, vốn phải gắn với chủ sở hữu.Vốn đóng vai trò vô cùng quan trọng trong nền kinh tế tri thức nên không thể có vốn không thuộc chủ sở hữu nào.Vốn phải 5 được gắn với chủ sở hữu thì mới được chỉ tiêu hợp lý và có hiệu quả.Tuỳ vào hình thức đầu tư mà người sở hữu vốn có thêt đồng nhất hoặc tách rời người sử dụng vốn. Vai trò của vốn đối với doanh nghiệp trong quá trình hoạt động kinh doanh.
Vốn là điều kiện không thê thiếu được để thành lập một doanh nghiệp và tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh. Dé doanh nghiệp được phép thành lập, bao giờ chủ doanh nghiệp cũng phải đầu tư một số vốn nhất định không nhỏ hơn mức vốn pháp định, là mức vốn tối thiểu mà pháp luật qui định đối với mỗi nghành nghề. Trong quá trình sản xuất kinh doanh, vốn đóng vai trò đảm bảo cho hoạt động của doanh nghiệp được tiễn hành thuận lợi theo mục đích đã định. Nó là một trong bốn yếu tô đầu vào cơ ban của sản xuất.
Quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được đảm khi hội đủ các yếu tố: vốn, lao động, tài nguyên và kỹ thuật công nghệ. Nhưng xét cho cùng thì điều kiện đầu tiên và quyết định là vốn. Khi có vốn, doanh nghiệp có thé sử dụng dé thuê lao động, mua tài nguyên và công nghệ. Vì thế, vốn được coi là yếu tố quan trong hàng dau, là điều kiện không thé thiếu dé tiến hành sản xuất, tái sản xuất và mở rộng sản xuất kinh doanh.
Vai trò của vốn chỉ có thé được phát huy trên cơ sở thực hiện các chức năng tài chính, thực hiện yêu cầu của cơ quan hạch toán kinh doanh.Điều đó nghĩa là thực hành tiết kiệm, hiệu quả.Trên cơ sở tự chủ về tài chính, doanh nghiệp phải sử dụng hợp lý, đúng mức đồng vốn bỏ ra, phải làm sao với số vốn nhất định có thê thực hiện được nhiều việc nhất. Tầm quan trọng của vốn trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Vốn là tiền đề cho sự ra đời của doanh nghiệp, là cơ sở dé doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh, tạo công ăn việc làm cho người lao động, tiến hành đầu tư đổi mới trang thiết bị, công nghệ sản xuất kinh doanh. Nếu thiếu vốn thì quá trình sản xuất kinh doanh sẽ bị ngừng tré, đồng thời kéo theo hàng loạt các tác động tiêu cực khác dẫn đến bản thân doanh nghiệp và đời sống ngojdi lao động. Vai trò của vốn đojợc thể hiện rõ nét qua các mặt sau: - Vé mặt pháp lý: Một doanh nghiệp muốn thành lập thì điều kiện đầu tiên là doanh nghiệp phải có một lượng vốn nhất định mà lượng vốn này tối thiểu phải 6 băng lượng vốn pháp định, khi đó địa vị pháp lý của doanh nghiệp mới được xác lập.
Trong quá trình hoạt động kinh doanh, vốn của doanh nghiệp không đạt được điều kiện mà luật pháp quy định thì kinh doanh sẽ bị chấm dứt hoạt động như: phá sản hoặc sáp nhập doanh nghiệp. Như vậy có thể xem vốn là một trong những cơ sở quan trọng dé đảm bao sự tôn tại tư cách pháp nhân của một doanh nghiệp trước pháp luật. - Vé mặt kinh tế: Trong hoạt động sản xuất kinh doanh vốn là một trong những yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Nó không những đảm bảo khả năng mua sắm máy móc thiết bị, dây chuyền công nghệ đề phục vụ cho quá trình sản xuất mà còn đảm bảo cho hoạt động sản xuất kinh doanh diễn ra thường xuyên và liên tục.
Điều này giúp cho doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường đặc biệt trong giai đoạn nền kinh tế phát triển theo xu hướng toàn cầu hóa như hiện nay. Ngoài ra vốn còn là một trong những điều kiện dé sử dụng các nguồn tiềm năng hiện có như sức lao động, nguồn hàng hóa, mở rộng lưu thông và tiêu thụ hàng hóa, là chất keo dính kết quá trình quan hệ kinh tế, là dầu bôi trơn cho cỗ máy kinh tế hoạt động. Trong quá trình sản xuất kinh doanh, vốn tham gia vào tất cả các khâu từ sản xuất đến tiêu thụ và cuối cùng nó lại trở về hình thái ban đầu là tiền tệ. Như vậy, sự luân chuyên vốn giúp cho doanh nghiệp thực hiện được hoạt động tái sản xuất và sản xuất mở rộng của mình.
Phân loại về vốn a. Căn cứ vào nguồn hình thành Von được hình thành từ nguôn von chủ sở hữu và nợ phải tra Von chủ sở hữu Tài sản Nợ phải trả Vôn chủ sở hữu: “Vôn chủ sở hữu là sô vôn thuộc sở hữu của các chủ doanh nghiệp gôm: vôn điêu lệ do chủ sở hữu đâu tư, vón do doanh nghiệp tự bô sung từ lợi nhuận và từ các quỹ của doanh nghiệp, nguôn vôn liên doanh, liên kết, vôn tài trợ của Nhà nước nêu có” 7 Nợ phải trả “Nợ phải trả là số vốn thuộc quyền sở hữu của các chủ thể khác nhưng doanh nghiệp được quyền sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh của mình trong một khoảng thời gian nhất định” Bất cứ doanh nghiệp nào muốn đi vào hoạt động không chỉ dựa vào nguồn vốn chủ sỡ hữu mà còn phải huy động nguồn vốn từ bên ngoài như: vay ngân hàng, các tổ chức tín dụng và các đơn vị kinh tế khác. Thậm chí trong quá trình SXKD có khả năng doanh nghiệp phải nợ người bán, nợ lương công nhân đê tích luy vốn đáp ứng nhu cầu vốn ở một khâu nào đó thì mới có thé duy trì được các hoạt động.