Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước tại các trường cao đẳng Chương 2. Phương pháp nghiên cứu Chương 3. Thực trạng hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước tại Trường Cao đẳng Cơ khí - Luyện kim Chương 4.
Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng NSNN tại Trường Cao đẳng Cơ khí - Luyện kim Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TẠI CÁC TRƢỜNG CAO ĐẲNG 1. Cơ sở l luận ngân sách nhà nƣớc 1. Các khái niệm liên quan 1. Khái niệm ngân sách nhà nước Trong thực tiễn c nhiều khái niệm khác nhau về ngân sách nhà nước, mỗi nhà nghiên cứu đưa ra khái niệm riêng về NSNN.
Để hiểu r khái niệm ngân sách nhà nước, chúng ta tìm hiểu một số cách tiếp cận: Theo Từ điển kinh tế thị trường của Trung Quốc định ngh a: “Ngân sách nhà nước là kế hoạch thu chi tài chính hàng năm của nhà nước được xét duyệt theo trình tự pháp định”. Khái niệm này đúng về hình thức của NSNN là bản dự toán thu chi trong năm của một quốc gia nhưng đ chỉ là một giai đoạn của quá trình ngân sách và chưa thể hiện được vị trí của NSNN. Theo Từ điển thuật ngữ tài chính tín dụng của Viện Nghiên cứu Tài chính (1996) định ngh a: “Ngân sách được hiểu là dự toán và thực hiện mọi khoản thu nhập (tiền thu vào) và chi tiêu (tiền xuất ra) của bất kỳ một cơ quan, xí nghiệp, t chức, gia đình hoặc cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm). Tuy nhiên khái niệm này chưa làm r được cân đối v mô của NSNN trong nền kinh tế quốc dân.
Theo Từ điển Bách khoa toàn thư về Kinh tế của Pháp cho rằng: “NSNN là văn kiện được nghị viện hoặc hội đồng thảo luận và phê chuẩn mà trong đ , các nghiệp vụ tài chính (thu, chi) của một t chức công (Nhà nước, Chính quyền, Địa phương, đơn vị công hoặc tư) được dự kiến và cho phép”. NSNN là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình nhà nước huy động và phân phối các nguồn tài chính, NSNN chứa đựng các quan hệ kinh tế. Luật NSNN đã được Quốc hội nước ta thông qua tại kỳ họp thứ 13 năm 2015 khẳng định: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Khái niệm NSNN do Quốc hội nước ta thông qua c thể coi là cơ bản và phù hợp với điều kiện chính trị - kinh tế - xã hội của nước ta, bao quát được các nội dung đã phản ánh trong các khái niệm đã trình bày ở trên [8].
Như vậy, NSNN phản ánh mối quan hệ kinh tế gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước khi nhà nước tham gia vào phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của mình trên cơ sở luật pháp. Khái niệm và phân loại hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước Theo ngh a chung nhất thì, hiệu quả sử dụng NSNN được hiểu là hiệu quả quản lý NSNN, phản ánh kết quả cuối cùng của việc thực hiện cân đối NSNN. Tính cân đối đ được đảm bảo bằng nhiều yếu tố như: Luật NSNN, quy trình NSNN, thiết chế phân cấp ngân sách, phương thức quản lý ngân sách, các quy tắc tác nghiệp trong hoạt động của NSNN. Do vậy, khi đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách cần c cách nhìn và đánh giá toàn diện về các yếu tố cấu thành trong hoạt động của NSNN.
Xét trên g c độ t ng quát, quản lý NSNN (ngân sách trung ương, các cấp ngân sách địa phương và đơn vị sử dụng ngân sách.) là quản lý sử dụng NSNN trong các hoạt động kinh tế-xã hội, thông qua hệ thống các chỉ tiêu trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến quản lý NSNN như: khả năng động viên các nguồn lực tài chính vào ngân sách quốc gia và phân phối các nguồn lực tài chính đ vào các hoạt động kinh tế xã hội (đầu tư phát triển, đầu tư cho văn h a, giáo dục, y tế, xã hội, an ninh quốc phòng.) và đảm bảo sự hoạt động của bộ máy quản lý hành chính từ trung ương đến địa phương và các đơn vị sự nghiệp hành chính. Quản lý ngân sách thuộc chức năng của nhà nước, liên quan đến mối quan hệ với nhiều cơ quan trong hệ thống hành chính và các t chức kinh tế Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 xã hội thuộc nhiều thành phần kinh tế khác nhau ở nhiều cấp độ khác nhau. Theo đ hiệu quả quản lý, sử dụng NSNN cần xem xét trên nhiều tiêu chí ở các cấp độ, cụ thể: a. Hiệu quả chung trong quản lý, sử dụng NSNN Hiệu quả chung được đánh giá thông qua việc xây dựng và thực hiện cân đối NSNN một cách tích cực trong năm tài kh a, mà thực chất là cân đối thu chi và đáp ứng các chỉ tiêu kinh tế xã hội được xác lập trong năm kế hoạch, tương ứng với năm tài kh a đ trên các phương diện: Huy động vượt mức các nguồn lực tài chính (chấp hành thu vượt lớn hơn dự toán thu); đầu tư phát triển c hiệu quả; tiết kiệm và chi tiêu hợp lý các khoản chi ngân sách, đặc biệt là tiết kiệm chi về quản lý hành chính.
Cuối năm tài kh a, NSNN c số dư sau khi thực hiện quyết toán, để b sung chi tiêu cho ngân sách năm sau và tăng cường lực lượng dự trữ tài chính. Nếu c bội chi thì mức bội chi không được vượt quá tỷ lệ cho phép tính GDP theo mức đã được ấn định (c thể là 3 - 5%). Ngoài ra phải đảm bảo dự trữ quốc gia, dự trữ tài chính và dự phòng để c thể ứng ph linh hoạt kịp thời và hợp lý với các sự kiện phát sinh không lường trước được làm ảnh hưởng đến các chỉ tiêu kinh tế xã hội đã được xác định. Hiệu quả quản lý thu ngân sách nhà nước Hiệu quả quản lý thu NSNN thể hiện ở việc khai thác hợp lý các nguồn lực tài chính tiềm năng và sẵn c trong nền kinh tế quốc dân, đi đôi với bồi dưỡng và tăng cường các nguồn thu nhằm tiếp ứng yêu cầu ngày càng cao trong bảo đảm quan hệ cân đối NSNN.
Các nguồn lực tài chính ở đây thực chất là các khoản thu (thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác) được huy động vào NSNN. Trong quá trình huy động các nguồn thu vào ngân sách, thì thuế là nguồn thu chủ đạo với các chức năng: là công cụ huy động nguồn lực, là công cụ điều tiết kinh tế và là công cụ bồi dưỡng các nguồn thu sẵn c và sẽ c. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Khâu quan trọng nhất trong huy động các nguồn thu NSNN là t chức việc “chấp hành thu ngân sách” mà thực chất là sử dụng t ng lực thể chế, cơ chế, chính sách và các biện pháp kinh tế - tài chính và hành chính trong quá trình thực thi. Trong quá trình đ phải đảm bảo sự phối hợp đồng bộ về chuyên môn giữa các cơ quan: Tài chính, thuế, hải quan, kho bạc nhà nước và các cơ quan hữu quan khác, từ khâu kế hoạch, t chức thực hiện đến khâu quyết toán ngân sách.
T chức “chấp hành thu ngân sách” c tính chất quyết định đến cân đối ngân sách trong năm tài kh a. Hiệu quả quản lý chi ngân sách Hiệu quả quản lý chi NSNN biểu hiện ở sự phân phối hợp lý, c trọng tâm, trọng điểm nhằm mang lại hiệu quả bền vững đối với chi NSNN vào đầu tư phát triển, tiết kiệm tối đa các khoản chi thường xuyên và khắc phục bội chi ngân sách trong thực hiện các nhiệm vụ kinh tế xã hội đã được xác lập. Hiệu quả chi NSNN được thể hiện trên hai nội dung cơ bản: (i) Chi đầu tư phát triển (cơ sở hạ tầng, các công trình kinh tế.) phải lấy hiệu quả làm đầu, hiệu quả ở đây là đầu tư c trọng tâm, trọng điểm cho các công trình kinh tế xã hội, đảm bảo ảnh hưởng trực tiếp, gián tiếp đến tăng trưởng kinh tế và tạo tích lũy để phát triển kinh tế. (ii) Chi thường xuyên phải hợp lý, tiết kiệm, đặc biệt là chi quản lý hành chính.
Các nội dung chi ngân sách nên phải tuân thủ nguyên tắc: Đối với chi đầu tư phát triển nếu thiếu c thể vay b sung; Chi thường xuyên chỉ giới hạn trong khả năng thu của ngân sách. Hiệu quả sử dụng vốn vay Vốn vay của nhà nước chủ yếu từ hai nguồn: Vay của các Chính phủ nước ngoài (ODA) và phát hành trái phiếu bằng nội tệ, ngoại tệ. Vốn vay của chính phủ đều phải tính tới lợi ích trước mắt, lâu dài và tính hiệu quả kinh tế xã hội của ngân sách. Đồng thời phải bảo đảm mức an toàn của nợ công tính trên GDP và khả năng hoàn trả theo tài kh a.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hiệu quả khai thác, sử dụng các nguồn tài chính hiện hữu và tiềm năng Để c thể khai thác tối đa các nguồn tài chính hiện hữu và tiềm năng, điều quan trọng nhất là phải tạo động lực mạnh mẽ cho các cấp chính quyền địa phương, phát huy tính năng động sáng tạo trong khai thác các nguồn lực hiện c và sẽ c ở địa phương. Giải pháp quan trọng nhất để thực hiện được mục tiêu đ là cần thực hiện phân định thu - chi một cách hợp lý, trên cơ sở mở rộng quyền tự chủ cho ngân sách cấp dưới.