Luận văn thạc sĩ hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua kho bạc nhà nước lào cai tỉnh lào cai

Luận văn thạc sĩ phân tích hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua kho bạc nhà nước lào cai tỉnh lào cai, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Nga
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Thanh Mai
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Kinh tế & Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai, tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận văn
• Kết cấu nội dung luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC
• 1.1. Cơ sở lý luận về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước
• 1.1.1. Chi thường xuyên ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước
• 1.1.2. Khái niệm, đặc điểm, mục tiêu và nguyên tắc kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước
• 1.1.3. Các hình thức kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước
• 1.1.4. Quy trình thực hiện kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước
• 1.1.5. Nội dung công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước
• 1.1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước
• 1.2. Cơ sở thực tiễn kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước cấp tỉnh
• 1.2.1. Kinh nghiệm của Kho bạc Nhà nước Khánh Hòa
• 1.2.2. Kinh nghiệm của Kho bạc Nhà nước Đà Nẵng
• 1.2.3. Bài học kinh nghiệm về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách cho Kho bạc Nhà nước Lào Cai
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.2. Phương pháp xử lý thông tin
• 2.2.3. Phương pháp phân tích
• 2.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3.1. Nhóm chỉ tiêu đánh giá thực trạng công tác chi ngân sách nhà nước
• 2.3.2. Nhóm chỉ tiêu phản ánh công tác kiểm soát lập dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước
• 2.3.3. Nhóm chỉ tiêu phản ánh công tác kiểm soát chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách
• 2.3.4. Nhóm chỉ tiêu phản ánh công tác kiểm soát quyết toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước
• 2.3.5. Nhóm chỉ tiêu phản ánh các nhân tố ảnh hưởng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC LÀO CAI
• 3.1. Giới thiệu về Kho bạc Nhà nước Lào Cai
• 3.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 3.1.2. Chức năng, nhiệm vụ của Kho bạc Nhà nước Lào Cai
• 3.1.3. Tình hình thu, chi thường xuyên ngân sách qua KBNN Lào Cai
• 3.2. Thực trạng công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai
• 3.2.1. Quy trình kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai
• 3.2.2. Thực trạng công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua KBNN Lào Cai
• 3.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua KBNN Lào Cai
• 3.3.1. Các nhân tố bên ngoài
• 3.3.2. Các nhân tố bên trong
• 3.4. Đánh giá công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua KBNN Lào Cai
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Nguyên nhân của những hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC LÀO CAI
• 4.1. Mục tiêu, định hướng hoạt động của Kho bạc Nhà nước Lào Cai
• 4.1.1. Mục tiêu kiểm soát chi NSNN trong những năm sắp tới
• 4.1.2. Định hướng hoàn thiện kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua KBNN Lào Cai
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua KBNN Lào Cai
• 4.2.1. Hoàn thiện quy trình kiểm soát chi thường xuyên NSNN
• 4.2.2. Tăng cường công cụ và kỷ luật của Kho bạc Nhà nước
• 4.2.3. Nâng cao năng lực cán bộ kiểm soát chi
• 4.2.4. Tăng cường tự kiểm tra công tác kiểm soát chi thường xuyên
• 4.2.5. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục để nâng cao tính tự giác và trách nhiệm của đơn vị sử dụng ngân sách
• 4.3. Một số kiến nghị
• 4.3.1. Kiến nghị với chính quyền tỉnh Lào Cai
• 4.3.2. Kiến nghị đối với chính quyền trung ương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước

Công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước là một phần quan trọng trong quản lý tài chính công. Ngân sách nhà nước được định nghĩa là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong một năm, nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước. Chi thường xuyên là nhóm chi chủ yếu, bao gồm các khoản chi cho hoạt động của bộ máy nhà nước, đảm bảo an ninh, quốc phòng và phát triển kinh tế - xã hội. Việc kiểm soát chi thường xuyên không chỉ giúp đảm bảo tính hợp pháp, hợp lý trong chi tiêu mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Theo Luật Ngân sách Nhà nước, chi thường xuyên cần được thực hiện một cách chặt chẽ, nhằm tránh lãng phí và thất thoát tài chính. Đặc biệt, trong bối cảnh Lào Cai, việc hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên qua Kho bạc Nhà nước là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

1.1 Khái niệm và đặc điểm của chi thường xuyên ngân sách

Chi thường xuyên ngân sách là các khoản chi phục vụ cho hoạt động thường xuyên của Nhà nước. Đặc điểm của chi thường xuyên là tính chất tiêu dùng, không tạo ra tài sản cố định. Các khoản chi này thường được phân bổ cho các lĩnh vực như giáo dục, y tế, an ninh, và các dịch vụ công khác. Việc kiểm soát chi thường xuyên cần được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong sử dụng ngân sách. Kho bạc Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện kiểm soát này, thông qua việc giám sát và phê duyệt các khoản chi. Điều này không chỉ giúp đảm bảo tính hợp pháp của các khoản chi mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, góp phần vào sự phát triển bền vững của Lào Cai.

1.2 Quy trình kiểm soát chi thường xuyên ngân sách

Quy trình kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước bao gồm nhiều bước quan trọng. Đầu tiên, các đơn vị sử dụng ngân sách phải lập dự toán chi và gửi đến Kho bạc Nhà nước để xem xét. Sau khi được phê duyệt, các khoản chi sẽ được thực hiện theo đúng quy định. Kho bạc Nhà nước sẽ tiến hành kiểm tra tính hợp pháp, hợp lý của các khoản chi trước khi thực hiện thanh toán. Việc kiểm soát này không chỉ giúp ngăn chặn các hành vi tham nhũng, lãng phí mà còn đảm bảo rằng ngân sách được sử dụng đúng mục đích. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, việc hoàn thiện quy trình kiểm soát chi thường xuyên là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách tại Lào Cai.

II. Thực trạng công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai

Thực trạng công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Trong giai đoạn 2017-2019, Kho bạc Nhà nước đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát chi. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng chồng chéo trong quy trình kiểm soát, dẫn đến khó khăn trong việc theo dõi và quản lý ngân sách. Nhiều khoản chi chưa có đủ cơ sở để kiểm soát, và việc phân công nhiệm vụ trong hệ thống Kho bạc Nhà nước còn bất cập. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng sử dụng ngân sách và gây lãng phí nguồn lực. Để khắc phục tình trạng này, cần có những giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách tại Lào Cai.

2.1 Đánh giá kết quả đạt được

Trong thời gian qua, công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Các khoản chi được thực hiện đúng quy định, đảm bảo tính hợp pháp và hợp lý. Kho bạc Nhà nước đã thực hiện tốt vai trò giám sát, kiểm tra các khoản chi, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao chất lượng công tác kiểm soát chi thường xuyên. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị sử dụng ngân sách và Kho bạc Nhà nước để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách.

2.2 Những hạn chế và nguyên nhân

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Một số khoản chi chưa có đủ cơ sở để kiểm soát, dẫn đến tình trạng lãng phí ngân sách. Ngoài ra, việc phân công nhiệm vụ trong hệ thống Kho bạc Nhà nước còn bất cập, chưa tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị sử dụng ngân sách. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu sự đồng bộ trong quy trình kiểm soát và sự thiếu hụt về năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm soát. Để khắc phục tình trạng này, cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát chi thường xuyên tại Lào Cai.

III. Giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai

Để hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai, cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cần hoàn thiện quy trình kiểm soát chi, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong sử dụng ngân sách. Thứ hai, cần tăng cường công cụ và kỷ luật của Kho bạc Nhà nước, nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát. Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực cán bộ kiểm soát cũng là một yếu tố quan trọng, giúp cải thiện chất lượng công tác kiểm soát chi thường xuyên. Cuối cùng, cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục để nâng cao tính tự giác và trách nhiệm của các đơn vị sử dụng ngân sách. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách tại Lào Cai.

3.1 Hoàn thiện quy trình kiểm soát chi

Việc hoàn thiện quy trình kiểm soát chi thường xuyên ngân sách là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Cần xây dựng một quy trình kiểm soát chặt chẽ, rõ ràng, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong sử dụng ngân sách. Các đơn vị sử dụng ngân sách cần được hướng dẫn cụ thể về quy trình lập dự toán, thực hiện chi và quyết toán. Kho bạc Nhà nước cần tăng cường giám sát và kiểm tra các khoản chi, đảm bảo rằng ngân sách được sử dụng đúng mục đích. Điều này không chỉ giúp ngăn chặn các hành vi tham nhũng, lãng phí mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, góp phần vào sự phát triển bền vững của Lào Cai.

3.2 Tăng cường năng lực cán bộ kiểm soát

Nâng cao năng lực cán bộ làm công tác kiểm soát chi thường xuyên là một yếu tố quan trọng trong việc hoàn thiện công tác kiểm soát ngân sách. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về quản lý ngân sách cho đội ngũ cán bộ Kho bạc Nhà nước. Việc nâng cao năng lực sẽ giúp cán bộ có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện tốt nhiệm vụ kiểm soát chi. Bên cạnh đó, cần có cơ chế khuyến khích, động viên cán bộ làm việc hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách tại Lào Cai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính công, chi ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo nhằm duy trì hoạt động của bộ máy quản lý và kiến tạo nền tảng phát triển kinh tế - xã hội. Thực tế cho thấy các khoản chi thường xuyên luôn chiếm tỷ trọng áp đảo, dao động từ 60% đến 70% tổng chi ngân sách tại nhiều địa phương trên cả nước. Đối với tỉnh Lào Cai – một địa bàn miền núi biên giới trọng điểm với cấu trúc tổ chức gồm 1 cơ quan Kho bạc Nhà nước cấp tỉnh, 8 Kho bạc Nhà nước huyện và 1 Kho bạc Nhà nước thành phố trực thuộc, việc quản lý và phục vụ cho 186 đơn vị sử dụng ngân sách đặt ra những yêu cầu khắt khe về mặt kiểm soát dòng tiền công.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là quá trình kiểm soát chi thường xuyên qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai thời gian qua vẫn bộc lộ một số điểm nghẽn: quy trình luân chuyển chứng từ còn phát sinh tình trạng chậm trễ cục bộ, việc phân bổ và điều chỉnh dự toán tại một số đơn vị cơ sở chưa thực sự bám sát thực tế, nguy cơ thất thoát lãng phí trong mua sắm tài sản công vẫn tiềm ẩn. Trước bối cảnh đó, nghiên cứu được triển khai nhằm mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá sâu sắc thực trạng kiểm soát chi thường xuyên qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai trong giai đoạn 2017 - 2019, từ đó hoạch định hệ thống giải pháp ứng dụng đồng bộ đến năm 2025. Về mặt giá trị ứng dụng, kết quả nghiên cứu góp phần thúc đẩy tỷ lệ số hóa giao dịch đạt 100%, cắt giảm thời gian xử lý thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả thanh toán cho toàn bộ 186 đơn vị dự toán trên địa bàn tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng của lý thuyết Quản lý tài chính công hiện đại và lý thuyết Kiểm soát nội bộ theo khung chuẩn mực quốc tế COSO nhằm thiết lập lăng kính phân tích toàn diện. Bên cạnh đó, mô hình chu trình quản lý ngân sách nhà nước 3 giai đoạn khép kín theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 được sử dụng làm trục khảo sát xuyên suốt, bao gồm: kiểm soát lập và phân bổ dự toán, kiểm soát chấp hành dự toán trong quá trình xuất quỹ, và kiểm soát quyết toán ngân sách cuối kỳ.

Các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa làm cơ sở đối chiếu bao gồm: Chi thường xuyên ngân sách nhà nước (khoản chi duy trì hoạt động bộ máy nhà nước và cung cấp dịch vụ công theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015); Kiểm soát chi thường xuyên qua Kho bạc Nhà nước (hoạt động thẩm định, kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của hồ sơ chứng từ theo Thông tư số 62/2020/TT-BTC của Bộ Tài chính); Hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc (TABMIS); và Quy trình giao dịch một cửa theo Quyết định số 4377/QĐ-KBNN. Nghiên cứu cũng kế thừa bài học thực tiễn từ Kho bạc Nhà nước Khánh Hòa (về việc sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy từ 9 phòng xuống còn 5 phòng nghiệp vụ) và Kho bạc Nhà nước Đà Nẵng (về tối ưu hóa quy trình kiểm soát giao dịch cho khoảng 156 đến 170 đơn vị hành chính sự nghiệp).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong giai đoạn tháng 5 đến tháng 6 năm 2020. Dữ liệu thứ cấp bao gồm báo cáo quyết toán thu chi ngân sách tỉnh Lào Cai giai đoạn 2017 - 2019, niên giám thống kê tỉnh và hệ thống báo cáo nghiệp vụ định kỳ của Phòng Kiểm soát chi thuộc Kho bạc Nhà nước Lào Cai.

Đối với dữ liệu sơ cấp, tổng thể nghiên cứu được xác định là $N = 203$ đối tượng, gồm 186 kế toán viên đại diện cho 186 đơn vị sử dụng ngân sách trên địa bàn và 17 công chức trực tiếp làm nhiệm vụ kiểm soát chi tại Kho bạc Nhà nước Lào Cai. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có trọng số được áp dụng theo công thức Yamane với sai số cho phép $e = 5%$, tương đương $n = N / (1 + N \cdot e^2)$, xác định cỡ mẫu đại diện tối thiểu là 135 mẫu khảo sát thực tế. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp thang đo Likert 5 mức độ là nhằm định lượng hóa chính xác nhận định của các bên liên quan về tính minh bạch của khung pháp lý, năng lực chuyên môn của cán bộ kiểm soát chi và chất lượng hệ thống công nghệ thông tin.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực tế giai đoạn 2017 - 2019 cho thấy quy mô chi thường xuyên qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai duy trì mức tăng trưởng bình quân ổn định, chiếm trên 65% tổng chi ngân sách nhà nước của toàn tỉnh. Cơ cấu nguồn chi phân bổ theo ngành có sự tập trung cao độ khi nhóm sự nghiệp giáo dục - đào tạo, sự nghiệp y tế và quản lý hành chính nhà nước chiếm hơn 75% tổng quỹ chi thường xuyên hàng năm.

Thông qua quy trình kiểm soát nghiêm ngặt theo quy định tại Nghị định số 11/2020/NĐ-CP và Thông tư số 62/2020/TT-BTC, Kho bạc Nhà nước Lào Cai đã kiên quyết từ chối thanh toán đối với các khoản chi sai mục đích, sai chế độ định mức, chiếm tỷ lệ từ 3% đến 5% tổng số lượt chứng từ tiếp nhận hàng năm, giúp giữ lại cho ngân sách hàng tỷ đồng kinh phí chi sai nguyên tắc. Bên cạnh đó, tỷ lệ giải ngân thông qua dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt đã ghi nhận bước nhảy vọt đáng kể từ mức dưới 40% năm 2017 lên trên 75% vào cuối năm 2019. Kết quả điều tra xã hội học trên 135 mẫu khảo sát khẳng định có 82% người được hỏi đánh giá cao trình độ chuyên môn của đội ngũ 17 cán bộ kiểm soát chi, nhưng vẫn còn 28% ý kiến phản ánh về tình trạng nghẽn mạng cục bộ trên phần mềm TABMIS và vướng mắc khi kiểm soát hóa đơn chứng từ mua sắm nhỏ lẻ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các tồn tại nêu trên bắt nguồn từ việc một số đơn vị sử dụng ngân sách tại vùng sâu vùng xa của 8 huyện trực thuộc chưa cập nhật kịp thời các văn bản quy phạm pháp luật mới, dẫn đến tình trạng lập hồ sơ thanh toán chưa chuẩn chỉ ngay từ đầu. Đồng thời, việc thực thi quyền tự chủ tài chính theo Nghị định số 130/2005/NĐ-CP và Nghị định số 16/2015/NĐ-CP tại nhiều cơ sở còn mang tính hình thức, quy chế chi tiêu nội bộ chưa thực sự trở thành công cụ kiểm soát định mức hiệu quả.

Khi đối chiếu với mô hình quản trị tại Kho bạc Nhà nước Đà Nẵng và Kho bạc Nhà nước Khánh Hòa, nguyên nhân hạn chế của Lào Cai còn nằm ở sự phân tán địa lý và hạ tầng truyền thông chưa đồng bộ tuyệt đối giữa các huyện vùng cao. Những kết quả nghiên cứu này có thể được trình bày và trực quan hóa một cách trực tiếp thông qua biểu đồ cơ cấu chi thường xuyên theo ngành giai đoạn 2017 - 2019 kết hợp bảng tổng hợp đối chiếu tỷ lệ chênh lệch giữa dự toán giao đầu năm và số quyết toán thực tế được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng quản lý quỹ ngân sách công, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm gắn liền với lộ trình hành động cụ thể:

Thứ nhất, chuẩn hóa và điện tử hóa toàn diện quy trình kiểm soát chi thông qua việc bắt buộc 100% đơn vị sử dụng ngân sách gửi hồ sơ thanh toán qua Trang thông tin Dịch vụ công trực tuyến của Kho bạc Nhà nước trước năm 2023, rút ngắn thời gian xử lý các khoản chi lương và chi hành chính xuống dưới 24 giờ; mục tiêu do Ban Giám đốc Kho bạc Nhà nước Lào Cai và Phòng Kiểm soát chi trực tiếp chỉ đạo thực hiện.

Thứ hai, tăng cường công cụ quản lý cam kết chi và siết chặt kỷ cương dự toán theo Thông tư số 62/2020/TT-BTC, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ chi vượt dự toán hoặc chi sai mục lục ngân sách về mức 0% trong giai đoạn 2021 - 2025; cơ chế này do Phòng Kế toán Nhà nước phối hợp cùng Sở Tài chính Lào Cai kiểm tra định kỳ hàng quý.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn và phẩm chất nghề nghiệp cho 17 công chức kiểm soát chi cùng mạng lưới kế toán tại 186 đơn vị dự toán thông qua các lớp bồi dưỡng định kỳ 6 tháng/lần, bảo đảm 100% cán bộ đạt chuẩn ngạch kế toán viên và chuyên viên nghiệp vụ trước năm 2024.

Thứ tư, đẩy mạnh cơ chế tự kiểm tra nội bộ chéo giữa các bộ phận nghiệp vụ và tăng cường kiểm soát mua sắm tài sản công theo đúng quy định tại Nghị định số 151/2017/NĐ-CP, hạn chế tối đa việc rút tiền mặt vượt hạn mức quy định tại Thông tư số 13/2017/TT-BTC và Thông tư số 136/2018/TT-BTC từ nay đến năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, Ban Giám đốc và cán bộ công chức nghiệp vụ tại hệ thống Kho bạc Nhà nước các tỉnh miền núi phía Bắc có điều kiện kinh tế tương đồng; công trình cung cấp tài liệu tham khảo giá trị để tối ưu hóa quy trình kiểm soát một cửa và phân loại mức độ rủi ro đối với từng loại chứng từ thanh toán.

Thứ hai, kế toán trưởng và cán bộ tài vụ tại 186 đơn vị sử dụng ngân sách trên địa bàn tỉnh Lào Cai; luận văn đóng vai trò như cẩm nang hướng dẫn chuẩn hóa thủ tục rút dự toán, hạn chế sai sót trong quá trình lập hồ sơ thanh toán điện tử.

Thứ ba, các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương như Sở Tài chính, Ủy ban nhân dân các cấp; nghiên cứu là căn cứ thực tế để hoàn thiện cơ chế phân bổ định mức dự toán chi ngân sách hàng năm sát với yêu cầu thực tiễn.

Thứ tư, các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính - Ngân hàng; tài liệu đóng góp phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm rõ ràng với mô hình chọn mẫu $N = 203$ có tính khái quát cao.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước được hiểu như thế nào? Đây là hoạt động do Kho bạc Nhà nước thực hiện nhằm tiến hành kiểm tra, thẩm định tính hợp pháp, hợp lệ của hồ sơ đề nghị thanh toán từ các đơn vị thụ hưởng. Quy trình này căn cứ vào tiêu chuẩn, định mức hiện hành của Nhà nước để thực hiện cấp phát, ngăn ngừa chi sai chế độ.

Hệ thống cơ sở pháp lý nền tảng điều chỉnh công tác kiểm soát chi trong luận văn gồm những văn bản nào? Công tác kiểm soát chi được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, Nghị định số 11/2020/NĐ-CP về thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực Kho bạc Nhà nước, Nghị định số 163/2016/NĐ-CP, Thông tư số 62/2020/TT-BTC và Quyết định số 4377/QĐ-KBNN quy định quy trình nghiệp vụ thống nhất đầu mối kiểm soát chi.

Quy mô mẫu điều tra sơ cấp của luận văn được tính toán trên cơ sở nào? Tổng thể gồm 203 đối tượng (186 kế toán đơn vị sử dụng ngân sách và 17 công chức Kho bạc Nhà nước Lào Cai). Áp dụng công thức Yamane với độ tin cậy cao và sai số cho phép 5%, nghiên cứu đã tính toán cỡ mẫu đại diện tối thiểu là 135 phiếu khảo sát hợp lệ.

Kho bạc Nhà nước Lào Cai đã tiếp thu những bài học kinh nghiệm tiêu biểu nào từ các địa phương khác? Đơn vị đã tiếp thu mô hình tinh gọn bộ máy từ 9 phòng xuống 5 phòng chuyên môn của Kho bạc Nhà nước Khánh Hòa và quy trình một cửa điện tử phục vụ trên 150 đơn vị dự toán của Kho bạc Nhà nước Đà Nẵng để nâng cao hiệu suất xử lý hồ sơ.

Giải pháp cốt lõi nào giúp ngăn chặn thất thoát trong chi thường xuyên tại địa bàn miền núi? Giải pháp cốt lõi là số hóa 100% quy trình qua Cổng Dịch vụ công trực tuyến, tăng cường kiểm soát cam kết chi theo hợp đồng và gắn trách nhiệm giải trình của thủ trưởng đơn vị dự toán khi thiết lập quy chế chi tiêu nội bộ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về quản lý và kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua hệ thống Kho bạc Nhà nước cấp tỉnh.
• Phân tích chi tiết thực trạng kiểm soát chi tại Kho bạc Nhà nước Lào Cai giai đoạn 2017 - 2019 với quy mô phục vụ 186 đơn vị dự toán và 8 Kho bạc huyện trực thuộc.
• Xác định nguyên nhân hạn chế thông qua khảo sát thực nghiệm trên 135 mẫu đại diện từ kế toán đơn vị và 17 công chức chuyên trách.
• Thiết lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi với lộ trình thực thi rõ ràng từ giai đoạn 2020 đến năm 2025.
• Đề tài đóng vai trò là tài liệu ứng dụng hữu ích, kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ giữa Kho bạc Nhà nước Lào Cai và các cấp chính quyền địa phương trong việc đẩy mạnh chuyển đổi số ngành tài chính công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SƠ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước 1. Chi thường xuyên ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước 1. Khái niệm ngân sách và chi ngân sách nhà nước “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” (Luật NSNN, 2016).

“Về bản chất của NSNN, là mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nước với các chủ thể khác như doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân trong và ngoài nước gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ NSNN” (Dương Đăng Chinh, Phạm Văn Khoan, 2009). Đặc trưng cơ bản của các quan hệ trong tạo lập và sử dụng Ngân sách Nhà nước là mang tính pháp lý cao gắn liền với quyền lực chính trị của Nhà nước và không mang tính hoàn trả trực tiếp là chủ yếu. Ngân sách thường để chỉ tổng số thu và chi của một chủ thể trong một thời gian nhất định. Ngân sách Nhà nước thì chủ thể của “ngân sách” là Nhà nước.

NSNN có 2 nội dung cơ bản là thu NSNN và chi NSNN. - “Thu NSNN là quá trình Nhà nước sử dụng quyền lực để huy động một bộ phận giá trị của cải xã hội hình thành quỹ NSNN nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước” (Phạm Văn Khoan, 2010). Phần lớn các khoản thu NSNN đều mang tính bắt buộc. Theo Điều 5 Luật NSNN 2015 thì “Thu NSNN bao gồm toàn bộ các khoản thu từ thuế, lệ phí; toàn bộ các khoản thu từ các hoạt động dịch vụ do cơ quan nhà nước thực hiện, trường hợp các khoán chi phí hoạt động thì được khấu trừ; các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước thực hiện nộp NSNN theo quy định của pháp luật; các khoản viện trợ không hoàn lại của Chính phủ các nước, các tổ chức, cá nhân ở ngoài nước cho Chính phủ Việt Nam và chính 7 quyền địa phương; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.

Trong các khoản thu NSNN thì các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí chiếm phần lớn tỷ trọng. - “Chi NSNN là quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sách Nhà nước nhằm thực hiện nhiệm vụ của Nhà nước trong từng thời kỳ. Nội dung chi ngân sách rất đa dạng, điều này xuất phát từ vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Nó bao gồm các khoản chi cho phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh, bảo đảm các hoạt động của bộ máy nhà nước, chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.

Chi NSNN có quy mô và mức độ rộng lớn, bao trùm nhiều lĩnh vực, địa phương, các cơ quan hành chính và các đơn vị sự nghiệp của Nhà nước. Chi NSNN được thực hiện cho những nội dung, nhiệm vụ cụ thể vì thế nó không chỉ dừng lại trên các định hướng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của Nhà nước. “Phân loại thu, chi NSNN là sự sắp xếp các số liệu thu, chi NSNN theo các tiêu thức nhất định nhằm làm cho các số liệu phù hợp và hỗ trợ quá trình tổng hợp, trình bày, giải thích, phân tích và ra quyết định của nhà quản lý” (Dương Đăng Chinh, Phạm Văn Khoan, 2009). Có thể phân loại chi NSNN theo các tiêu thức sau: + Phân loại theo tổ chức hành chính: Các khoản chi NSNN được phân loại theo các bộ, cục sở hoặc cơ quan, đơn vị thụ hưởng kinh phí NSNN theo cấp kiểm soát trung ương, quận, huyện, xã.

+ Phân loại theo tính chất pháp lý: chi NSNN bao gồm các khoản chi theo luật định, các khoản chi đã được điều chỉnh, các khoản chi đã được cam kết. + Ngoài ra, còn phân loại chi NSNN theo ngành kinh tế quốc dân, theo đơn vị dự toán các cấp. Trong kiểm soát NSNN hiện nay, người ta chủ yếu phân loại các khoản chi NSNN theo nội dung kinh tế chủ yếu là: Chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển. - Chi thường xuyên là nhóm chi NSNN đặc biệt quan trọng, là các khoản chi gắn với việc thực hiện nhiệm vụ thường xuyên của NSNN về kiểm soát kinh tế, xã 8 hội, an ninh, quốc phòng.

Đại bộ phận các khoản chi thường xuyên mang tính chất tiêu dùng xã hội. “Chi thường xuyên là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh” (Luật Ngân sách Nhà nước, 2015). - “Chi đầu tư phát triển là những khoản chi có thời hạn tác động dài thường trên một năm, hình thành nên những tài sản vật chất có khả năng tạo được nguồn thu, trực tiếp làm tăng cơ sở vật chất của đất nước. Các khoản chi đầu tư phát triển bao gồm: Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội không có khả năng thu hồi vốn; chi mua hàng hóa, vật tư dự trữ của Nhà nước; đầu tư hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp Nhà nước; góp vốn cổ phần liên doanh vào các DN cần thiết phải có sự tham gia của Nhà nước; chi cho các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án của Nhà nước.

Chi đầu tư phát triển là khoản chi lớn của NSNN nhưng không có tính ổn định, chi đầu tư phát triển là yêu cầu tất yếu nhằm đảm bảo cho sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, luận văn xin đề cập đến một trong hai nội dung chi quan trọng là chi thường xuyên NSNN. Đặc điểm chi thường xuyên ngân sách nhà nước Chi thường xuyên NSNN có một số đặc điểm sau (Dương Đăng Chinh, Phạm Văn Khoan, 2009): Thứ nhất: Đại bộ phận các khoản chi thường xuyên mang tính ổn định khá rõ nét. Tính ổn định bắt nguồn từ tính ổn định trong từng hoạt động cụ thể mà mỗi bộ phận cụ thể thuộc guồng máy của Nhà nước phải thực hiện.

Thứ hai: Đại bộ phận các khoản chi thường xuyên của NSNN có hiệu lực tác động trong ngắn hạn, có tính chất tiêu dùng xã hội do chi thường xuyên chủ yếu đáp ứng các nhu cầu chi để thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nước về quản lý kinh tế, quản lý xã hội ngay trong năm ngân sách hiện tại. Thứ ba: Phạm vi, mức độ chi thường xuyên của NSNN gắn chặt với cơ cấu tổ 9 chức bộ máy Nhà nước và sự lựa chọn của Nhà nước trong việc cung ứng các hàng hoá công cộng; quá trình phân phối và sử dụng vốn NSNN luôn hướng vào việc đảm bảo sự hoạt động bình thường của bộ máy Nhà nước đó. Nếu bộ máy QLNN gọn nhẹ, hoạt động có hiệu quả thì số chi thường xuyên theo nó được giảm bớt và ngược lại. Phân loại chi thường xuyên ngân sách nhà nước Trong công tác kiểm soát ngân sách, chi thường xuyên được phân loại theo một số tiêu thức như sau (Luật Ngân sách, 2015): “a, Theo lĩnh vực chi: + Chi cho hoạt động sự nghiệp thuộc lĩnh vực văn xã: bao gồm các khoản chi như chi cho giáo dục, chi sự nghiệp y tế, chi sự nghiệp văn hoá thể thao, thông tấn phát thanh truyền hình,.

+ Chi cho các hoạt động sự nghiệp kinh tế của Nhà nước + Chi cho các hoạt động quản lý nhà nước: Khoản chi này được thực hiện để duy trì hoạt động kiểm soát thường xuyên của bộ máy Nhà nước được thiết lập từ Trung ương đến địa phương và có ở mọi ngành kinh tế quốc dân. + Chi cho các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội và các tổ chức khác được cấp kinh phí từ NSNN. + Chi cho quốc phòng – an ninh và trật tự, an toàn xã hội: Phần lớn chi NSNN cho Quốc phòng - an ninh được tính vào cơ cấu chi thường xuyên của NSNN (trừ chi đầu tư XDCB cho các công trình quốc phòng, an ninh). + Chi khác: Ngoài ra các khoản chi lớn đã được sắp xếp vào 05 lĩnh vực trên còn một số khoản chi khác cũng được xếp vào cơ cấu chi thường xuyên như: chi trợ giá theo chính sách của Nhà nước, chi hỗ trợ quỹ Bảo hiểm xã hội, phần chi thường xuyên thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia,.

Cách phân loại này góp phần phân tích, đánh giá tình hình sử dụng vốn NSNN phục vụ cho công tác kiểm soát của Nhà nước ở mỗi lĩnh vực như thế nào, trên cơ sở đó hoạch định hoặc hoàn thiện các chính sách, cơ chế kiểm soát chi thường xuyên. b, Theo nội dung kinh tế của các khoản chi thường xuyên: gồm 4 nhóm chi 10 + Các khoản chi cho con người thuộc khu vực hành chính – sự nghiệp: bao gồm tiền lương, phụ cấp lương, tiền công, chi học bổng, sinh hoạt phí của học sinh, sinh viên, chi đóng bảo hiểm xã hội cho người hưởng lương từ NSNN, chi tiền thưởng, phúc lợi tập thể. + Các khoản chi về nghiệp vụ chuyên môn: các khoản chi này đa dạng và phụ thuộc vào đặc thù của từng ngành được tính vào chi nghiệp vụ chuyên môn, phải là những khoản chi mà xét theo nội dung kinh tế nó phải thực sự phục vụ cho các hoạt động này ví dụ: chi văn phòng phục vụ công tác chuyên môn, chi cho nghiên cứu, hội thảo, khoa học. + Các khoản chi mua sắm, sửa chữa: phục vụ cho việc thay mới và sửa chữa các tài sản của các đơn vị hành chính - sự nghiệp được NSNN cấp kinh phí.

Các khoản chi này được tính vào chi NSNN cho mua sắm sửa chữa thường xuyên và các khoản mua sắm sữa chữa lớn tài sản cố định. + Các khoản chi khác: là các khoản chi ngoài các khoản chi nêu trên chẳng hạn như chi hoàn thuế giá trị gia tăng, chi xử lý tài sản được xác lập sở hữu nhà nước và các khoản khác.