Luận văn thạc sĩ hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua kho bạc nhà nước lào cai tỉnh lào cai

Luận văn thạc sĩ phân tích hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua kho bạc nhà nước lào cai tỉnh lào cai, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Nga
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Thanh Mai
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Kinh tế & Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai, tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước

Công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước là một phần quan trọng trong quản lý tài chính công. Ngân sách nhà nước được định nghĩa là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong một năm, nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước. Chi thường xuyên là nhóm chi chủ yếu, bao gồm các khoản chi cho hoạt động của bộ máy nhà nước, đảm bảo an ninh, quốc phòng và phát triển kinh tế - xã hội. Việc kiểm soát chi thường xuyên không chỉ giúp đảm bảo tính hợp pháp, hợp lý trong chi tiêu mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Theo Luật Ngân sách Nhà nước, chi thường xuyên cần được thực hiện một cách chặt chẽ, nhằm tránh lãng phí và thất thoát tài chính. Đặc biệt, trong bối cảnh Lào Cai, việc hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên qua Kho bạc Nhà nước là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

1.1 Khái niệm và đặc điểm của chi thường xuyên ngân sách

Chi thường xuyên ngân sách là các khoản chi phục vụ cho hoạt động thường xuyên của Nhà nước. Đặc điểm của chi thường xuyên là tính chất tiêu dùng, không tạo ra tài sản cố định. Các khoản chi này thường được phân bổ cho các lĩnh vực như giáo dục, y tế, an ninh, và các dịch vụ công khác. Việc kiểm soát chi thường xuyên cần được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong sử dụng ngân sách. Kho bạc Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện kiểm soát này, thông qua việc giám sát và phê duyệt các khoản chi. Điều này không chỉ giúp đảm bảo tính hợp pháp của các khoản chi mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, góp phần vào sự phát triển bền vững của Lào Cai.

1.2 Quy trình kiểm soát chi thường xuyên ngân sách

Quy trình kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước bao gồm nhiều bước quan trọng. Đầu tiên, các đơn vị sử dụng ngân sách phải lập dự toán chi và gửi đến Kho bạc Nhà nước để xem xét. Sau khi được phê duyệt, các khoản chi sẽ được thực hiện theo đúng quy định. Kho bạc Nhà nước sẽ tiến hành kiểm tra tính hợp pháp, hợp lý của các khoản chi trước khi thực hiện thanh toán. Việc kiểm soát này không chỉ giúp ngăn chặn các hành vi tham nhũng, lãng phí mà còn đảm bảo rằng ngân sách được sử dụng đúng mục đích. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, việc hoàn thiện quy trình kiểm soát chi thường xuyên là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách tại Lào Cai.

II. Thực trạng công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai

Thực trạng công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Trong giai đoạn 2017-2019, Kho bạc Nhà nước đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát chi. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng chồng chéo trong quy trình kiểm soát, dẫn đến khó khăn trong việc theo dõi và quản lý ngân sách. Nhiều khoản chi chưa có đủ cơ sở để kiểm soát, và việc phân công nhiệm vụ trong hệ thống Kho bạc Nhà nước còn bất cập. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng sử dụng ngân sách và gây lãng phí nguồn lực. Để khắc phục tình trạng này, cần có những giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách tại Lào Cai.

2.1 Đánh giá kết quả đạt được

Trong thời gian qua, công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Các khoản chi được thực hiện đúng quy định, đảm bảo tính hợp pháp và hợp lý. Kho bạc Nhà nước đã thực hiện tốt vai trò giám sát, kiểm tra các khoản chi, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao chất lượng công tác kiểm soát chi thường xuyên. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị sử dụng ngân sách và Kho bạc Nhà nước để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách.

2.2 Những hạn chế và nguyên nhân

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Một số khoản chi chưa có đủ cơ sở để kiểm soát, dẫn đến tình trạng lãng phí ngân sách. Ngoài ra, việc phân công nhiệm vụ trong hệ thống Kho bạc Nhà nước còn bất cập, chưa tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị sử dụng ngân sách. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu sự đồng bộ trong quy trình kiểm soát và sự thiếu hụt về năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm soát. Để khắc phục tình trạng này, cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát chi thường xuyên tại Lào Cai.

III. Giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai

Để hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước Lào Cai, cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cần hoàn thiện quy trình kiểm soát chi, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong sử dụng ngân sách. Thứ hai, cần tăng cường công cụ và kỷ luật của Kho bạc Nhà nước, nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát. Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực cán bộ kiểm soát cũng là một yếu tố quan trọng, giúp cải thiện chất lượng công tác kiểm soát chi thường xuyên. Cuối cùng, cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục để nâng cao tính tự giác và trách nhiệm của các đơn vị sử dụng ngân sách. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách tại Lào Cai.

3.1 Hoàn thiện quy trình kiểm soát chi

Việc hoàn thiện quy trình kiểm soát chi thường xuyên ngân sách là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Cần xây dựng một quy trình kiểm soát chặt chẽ, rõ ràng, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong sử dụng ngân sách. Các đơn vị sử dụng ngân sách cần được hướng dẫn cụ thể về quy trình lập dự toán, thực hiện chi và quyết toán. Kho bạc Nhà nước cần tăng cường giám sát và kiểm tra các khoản chi, đảm bảo rằng ngân sách được sử dụng đúng mục đích. Điều này không chỉ giúp ngăn chặn các hành vi tham nhũng, lãng phí mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, góp phần vào sự phát triển bền vững của Lào Cai.

3.2 Tăng cường năng lực cán bộ kiểm soát

Nâng cao năng lực cán bộ làm công tác kiểm soát chi thường xuyên là một yếu tố quan trọng trong việc hoàn thiện công tác kiểm soát ngân sách. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về quản lý ngân sách cho đội ngũ cán bộ Kho bạc Nhà nước. Việc nâng cao năng lực sẽ giúp cán bộ có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện tốt nhiệm vụ kiểm soát chi. Bên cạnh đó, cần có cơ chế khuyến khích, động viên cán bộ làm việc hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách tại Lào Cai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SƠ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua Kho bạc Nhà nước 1. Chi thường xuyên ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước 1. Khái niệm ngân sách và chi ngân sách nhà nước “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” (Luật NSNN, 2016).

“Về bản chất của NSNN, là mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nước với các chủ thể khác như doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân trong và ngoài nước gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ NSNN” (Dương Đăng Chinh, Phạm Văn Khoan, 2009). Đặc trưng cơ bản của các quan hệ trong tạo lập và sử dụng Ngân sách Nhà nước là mang tính pháp lý cao gắn liền với quyền lực chính trị của Nhà nước và không mang tính hoàn trả trực tiếp là chủ yếu. Ngân sách thường để chỉ tổng số thu và chi của một chủ thể trong một thời gian nhất định. Ngân sách Nhà nước thì chủ thể của “ngân sách” là Nhà nước.

NSNN có 2 nội dung cơ bản là thu NSNN và chi NSNN. - “Thu NSNN là quá trình Nhà nước sử dụng quyền lực để huy động một bộ phận giá trị của cải xã hội hình thành quỹ NSNN nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước” (Phạm Văn Khoan, 2010). Phần lớn các khoản thu NSNN đều mang tính bắt buộc. Theo Điều 5 Luật NSNN 2015 thì “Thu NSNN bao gồm toàn bộ các khoản thu từ thuế, lệ phí; toàn bộ các khoản thu từ các hoạt động dịch vụ do cơ quan nhà nước thực hiện, trường hợp các khoán chi phí hoạt động thì được khấu trừ; các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước thực hiện nộp NSNN theo quy định của pháp luật; các khoản viện trợ không hoàn lại của Chính phủ các nước, các tổ chức, cá nhân ở ngoài nước cho Chính phủ Việt Nam và chính 7 quyền địa phương; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.

Trong các khoản thu NSNN thì các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí chiếm phần lớn tỷ trọng. - “Chi NSNN là quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sách Nhà nước nhằm thực hiện nhiệm vụ của Nhà nước trong từng thời kỳ. Nội dung chi ngân sách rất đa dạng, điều này xuất phát từ vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Nó bao gồm các khoản chi cho phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh, bảo đảm các hoạt động của bộ máy nhà nước, chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.

Chi NSNN có quy mô và mức độ rộng lớn, bao trùm nhiều lĩnh vực, địa phương, các cơ quan hành chính và các đơn vị sự nghiệp của Nhà nước. Chi NSNN được thực hiện cho những nội dung, nhiệm vụ cụ thể vì thế nó không chỉ dừng lại trên các định hướng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của Nhà nước. “Phân loại thu, chi NSNN là sự sắp xếp các số liệu thu, chi NSNN theo các tiêu thức nhất định nhằm làm cho các số liệu phù hợp và hỗ trợ quá trình tổng hợp, trình bày, giải thích, phân tích và ra quyết định của nhà quản lý” (Dương Đăng Chinh, Phạm Văn Khoan, 2009). Có thể phân loại chi NSNN theo các tiêu thức sau: + Phân loại theo tổ chức hành chính: Các khoản chi NSNN được phân loại theo các bộ, cục sở hoặc cơ quan, đơn vị thụ hưởng kinh phí NSNN theo cấp kiểm soát trung ương, quận, huyện, xã.

+ Phân loại theo tính chất pháp lý: chi NSNN bao gồm các khoản chi theo luật định, các khoản chi đã được điều chỉnh, các khoản chi đã được cam kết. + Ngoài ra, còn phân loại chi NSNN theo ngành kinh tế quốc dân, theo đơn vị dự toán các cấp. Trong kiểm soát NSNN hiện nay, người ta chủ yếu phân loại các khoản chi NSNN theo nội dung kinh tế chủ yếu là: Chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển. - Chi thường xuyên là nhóm chi NSNN đặc biệt quan trọng, là các khoản chi gắn với việc thực hiện nhiệm vụ thường xuyên của NSNN về kiểm soát kinh tế, xã 8 hội, an ninh, quốc phòng.

Đại bộ phận các khoản chi thường xuyên mang tính chất tiêu dùng xã hội. “Chi thường xuyên là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh” (Luật Ngân sách Nhà nước, 2015). - “Chi đầu tư phát triển là những khoản chi có thời hạn tác động dài thường trên một năm, hình thành nên những tài sản vật chất có khả năng tạo được nguồn thu, trực tiếp làm tăng cơ sở vật chất của đất nước. Các khoản chi đầu tư phát triển bao gồm: Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội không có khả năng thu hồi vốn; chi mua hàng hóa, vật tư dự trữ của Nhà nước; đầu tư hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp Nhà nước; góp vốn cổ phần liên doanh vào các DN cần thiết phải có sự tham gia của Nhà nước; chi cho các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án của Nhà nước.

Chi đầu tư phát triển là khoản chi lớn của NSNN nhưng không có tính ổn định, chi đầu tư phát triển là yêu cầu tất yếu nhằm đảm bảo cho sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, luận văn xin đề cập đến một trong hai nội dung chi quan trọng là chi thường xuyên NSNN. Đặc điểm chi thường xuyên ngân sách nhà nước Chi thường xuyên NSNN có một số đặc điểm sau (Dương Đăng Chinh, Phạm Văn Khoan, 2009): Thứ nhất: Đại bộ phận các khoản chi thường xuyên mang tính ổn định khá rõ nét. Tính ổn định bắt nguồn từ tính ổn định trong từng hoạt động cụ thể mà mỗi bộ phận cụ thể thuộc guồng máy của Nhà nước phải thực hiện.

Thứ hai: Đại bộ phận các khoản chi thường xuyên của NSNN có hiệu lực tác động trong ngắn hạn, có tính chất tiêu dùng xã hội do chi thường xuyên chủ yếu đáp ứng các nhu cầu chi để thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nước về quản lý kinh tế, quản lý xã hội ngay trong năm ngân sách hiện tại. Thứ ba: Phạm vi, mức độ chi thường xuyên của NSNN gắn chặt với cơ cấu tổ 9 chức bộ máy Nhà nước và sự lựa chọn của Nhà nước trong việc cung ứng các hàng hoá công cộng; quá trình phân phối và sử dụng vốn NSNN luôn hướng vào việc đảm bảo sự hoạt động bình thường của bộ máy Nhà nước đó. Nếu bộ máy QLNN gọn nhẹ, hoạt động có hiệu quả thì số chi thường xuyên theo nó được giảm bớt và ngược lại. Phân loại chi thường xuyên ngân sách nhà nước Trong công tác kiểm soát ngân sách, chi thường xuyên được phân loại theo một số tiêu thức như sau (Luật Ngân sách, 2015): “a, Theo lĩnh vực chi: + Chi cho hoạt động sự nghiệp thuộc lĩnh vực văn xã: bao gồm các khoản chi như chi cho giáo dục, chi sự nghiệp y tế, chi sự nghiệp văn hoá thể thao, thông tấn phát thanh truyền hình,.

+ Chi cho các hoạt động sự nghiệp kinh tế của Nhà nước + Chi cho các hoạt động quản lý nhà nước: Khoản chi này được thực hiện để duy trì hoạt động kiểm soát thường xuyên của bộ máy Nhà nước được thiết lập từ Trung ương đến địa phương và có ở mọi ngành kinh tế quốc dân. + Chi cho các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội và các tổ chức khác được cấp kinh phí từ NSNN. + Chi cho quốc phòng – an ninh và trật tự, an toàn xã hội: Phần lớn chi NSNN cho Quốc phòng - an ninh được tính vào cơ cấu chi thường xuyên của NSNN (trừ chi đầu tư XDCB cho các công trình quốc phòng, an ninh). + Chi khác: Ngoài ra các khoản chi lớn đã được sắp xếp vào 05 lĩnh vực trên còn một số khoản chi khác cũng được xếp vào cơ cấu chi thường xuyên như: chi trợ giá theo chính sách của Nhà nước, chi hỗ trợ quỹ Bảo hiểm xã hội, phần chi thường xuyên thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia,.

Cách phân loại này góp phần phân tích, đánh giá tình hình sử dụng vốn NSNN phục vụ cho công tác kiểm soát của Nhà nước ở mỗi lĩnh vực như thế nào, trên cơ sở đó hoạch định hoặc hoàn thiện các chính sách, cơ chế kiểm soát chi thường xuyên. b, Theo nội dung kinh tế của các khoản chi thường xuyên: gồm 4 nhóm chi 10 + Các khoản chi cho con người thuộc khu vực hành chính – sự nghiệp: bao gồm tiền lương, phụ cấp lương, tiền công, chi học bổng, sinh hoạt phí của học sinh, sinh viên, chi đóng bảo hiểm xã hội cho người hưởng lương từ NSNN, chi tiền thưởng, phúc lợi tập thể. + Các khoản chi về nghiệp vụ chuyên môn: các khoản chi này đa dạng và phụ thuộc vào đặc thù của từng ngành được tính vào chi nghiệp vụ chuyên môn, phải là những khoản chi mà xét theo nội dung kinh tế nó phải thực sự phục vụ cho các hoạt động này ví dụ: chi văn phòng phục vụ công tác chuyên môn, chi cho nghiên cứu, hội thảo, khoa học. + Các khoản chi mua sắm, sửa chữa: phục vụ cho việc thay mới và sửa chữa các tài sản của các đơn vị hành chính - sự nghiệp được NSNN cấp kinh phí.

Các khoản chi này được tính vào chi NSNN cho mua sắm sửa chữa thường xuyên và các khoản mua sắm sữa chữa lớn tài sản cố định. + Các khoản chi khác: là các khoản chi ngoài các khoản chi nêu trên chẳng hạn như chi hoàn thuế giá trị gia tăng, chi xử lý tài sản được xác lập sở hữu nhà nước và các khoản khác.