Chương 1: Tổng quan nghiên cứu của đề tài nâng cao hiệu quả sử dụng lao động tại Công ty Cổ phần Sao Á Chương 2: Một số vấn đề lý luận cơ bản về hiệu quả sử dụng lao động trong doanh nghiệp Chương 3: Phân tích thực trạng các vấn đề về nâng cao hiệu quả sử dụng lao động tại Công ty Cổ phần Sao Á Chương 4: Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng lao động tại Công ty Cổ phần Sao Á 7 Luan van CHƯƠNG 2: TÓM LƯỢC MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 2. Một số khái niệm về lao động, hiệu quả, hiệu quả sử dụng lao động 2. Khái niệm lao động Có rất nhiều quan điểm về lao động theo các cách tiếp cận khác nhau. Trong tác phẩm kinh điển “ Vai trò của lao động trong quá trình chuyển hóa từ vượn thành người” Ph.Ăngghen đã chỉ rõ rằng: “ Lao động là điều kiện cơ bản đầu tiên của toàn bộ đời sống loài người…lao động đã sáng tạo ra bản thân con người”.Ăngghen: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1994, trang 20, 641].
Trong tác phẩm “Tư bản” C.Mác đã xác định bản chất xã hội và mục tiêu của lao động như sau: “ Lao động là một hoạt động có mục đích để tạo những giá trị sử dụng”. Trong Văn phòng Quốc hội, Cơ sở dữ liệu Bộ Luật Lao động [6,1994], lao động là hoạt động quan trọng nhất của con người, tạo ra của cải vật chất và các giá trị tinh thần xã hội. Lao động có năng suất, chất lượng và hiệu quả cao là nhân tố quyết định sự phát triển đất nước. Lao động là hoạt động có ý thức, có mục đích của con người nhằm tạo ra một giá trị sử dụng nhất định Trong kinh tế học, lao động được hiểu là một yếu tố sản xuất do con người tạo ra và là một dịch vụ hay hàng hóa.
Người có nhu cầu về hàng hóa này là người sản xuất. Còn người cung cấp hàng hóa này là người lao động. Lao động trong các doanh nghiệp là bộ phận lao động xã hội cần thiết được phân công thực hiện quá trình sản xuất lưu thông hàng hóa. Lao động trong các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh tồn tại như một tất yếu quan trọng cùng sự tồn tại của sản xuất, lưu thông hàng hóa và thương mại, đó là sự phân công lao động xã hội quyết định.
Dù có nhiều quan điểm nhưng tóm lại : Lao động là hoạt động có mục đích của con người nhằm biến đổi các vật chất tự nhiên thành của cải vật chất cần thiết cho đời sống của mình. Trong quá trình sản xuất, con người sử dụng công cụ lao động tác động lên đối tượng lao động nhằm tạo ra sản phẩm phục vụ cho lợi ích của con người ( Giáo trình Phân tích lao động xã hội của khoa Kinh tế lao động – Trường Đại học Kinh tế Quốc dân). Khái niệm hiệu quả Trong kinh tế học : Hiệu quả là một phạm trù kinh tế, nó xuất hiện và tồn tại từ xã hội chiếm hữu nô lệ đến xã hội chủ nghĩa. Hiệu quả được coi là khái niệm dùng để chỉ mối quan hệ giữa kết quả thực hiện các mục tiêu hoạt động của chủ thể và chi phí chủ thể bỏ ra để có kết quả đó trong những điều kiện nhất định.TS Phạm Công Đoàn, [3,tr43] Hiệu quả là mối tương quan so sánh giữa kết quả đạt được theo mục tiêu đã xác định trước với chi phí bỏ ra để đạt được mục đích đó.
Để hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đạt chỉ tiêu đặt ra thì doanh nghiệp phải có các mục tiêu hành động cụ thể trong từng thời kì, đó cũng có thể là mục tiêu xã hội hay có thể là các mục tiêu kinh tế của chủ doanh nghiệp đã định hướng. Từ đó doanh nghiệp phải tìm cách để đạt được các mục tiêu đó với chi phí thấp nhất và đạt được hiệu quả cao nhất. Hiệu quả của doanh nghiệp gồm hai bộ phận: Đó là hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế. Chúng ta có thể khái quát mối tương quan giữa lợi ích kinh tế và chi phí bỏ ra để có lơi ích đó bằng hai công thức sau: Một là: Hiệu quả là hiệu số giữa kết quả và chi phí.
Đây là hiệu quả tuyệt đối, mục đích so sánh để thấy được mức chênh lệch giữa doanh thu và chi phí, mức chênh lệch càng lớn thì hiệu quả càng cao. HQ= KQ-CF Trong đó: HQ là hiệu quả đạt được trong một thời kỳ nhất định KQ là kết quả đạt được trong thời kỳ đó CF là chi phí đã bỏ ra để đạt kết quả đó Hai là: Hiệu quả là tỷ lệ so sánh giữa kết quả đạt được với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Đây là chi phí tương đối: HQ= Trong đó: HQ là hiệu quả đạt được trong một thời kỳ nhất định 9 Luan van KQ là kết quả đạt được trong thời kỳ đó CF là chi phí đã bỏ ra để đạt kết quả đó 10 Luan van 2. Khái niệm hiệu quả sử dụng lao động Trong nền kinh tế thị trường, sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp ngày càng khốc liệt thì hiệu quả sử dụng lao động cũng là một trong những mục tiêu mà các nhà quản lý hướng tới.
Hiện tại có nhiều quan điểm khác nhau của các nhà nghiên cứu về hiệu quả sử dụng lao động. Theo quan điểm của Mac- Lênin, hiệu quả sử dụng lao động là sự so sánh kết quả đạt được với chi phí bỏ ra một số lao động ít hơn để đạt được kết quả lao động nhiều hơn. Các Mác chỉ rõ bất kì một phương thức sản xuất liên hiệp nào cũng cần phải có hiệu quả, đó là nguyên tắc của liên hiệp sản xuất. Với luận điểm như vậy, mác đã vạch ra bản chất của hiệu quả sử dụng lao động là tiết kiệm thời gian không chỉ ở những khâu riêng biệt mà còn là tiết kiệm.
Theo quan điểm của F.Taylor thì: “Con người là một công cụ lao động”. Quan điểm này cho rằng: con người quan tâm nhiều đến cách họ kiếm được chứ không phải là công việc mà họ làm, ít người muốn và làm được những công việc đòi hỏi tính sáng tạo, độc lập, tự kiểm soát. Vì thế để sử dụng lao động một cách có hiệu quả thì phải đánh giá chính xác thực trạng lao động tại doanh nghiệp mình, phải giám sát và kiểm tra chặt chẽ những người giúp việc, phải phân chia công việc ra từng bộ phận đơn giản, lặp đi lặp lại. Con người có thể chịu đựng được công việc rất nặng nhọc, vất vả khi họ được trả lương cao hơn và có thể tuân theo mức sản xuất cố định.
Kết quả như ta đã biết, nhờ có phương pháp khoa học ứng dụng trong định mức và tổ chức lao động mà năng suất lao động đã tăng lên, nhưng sự bóc lột bằng tiền là cần thiết để họ sẵn sàng làm việc như một người có kỷ luật. Theo quan điểm của Nayo cho rằng “con người muốn được cư xử như những con người”.Theo ông về bản chất con người là một thành viên trong tập thể, vị trí và thành tựu của tập thể có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với anh ta là lợi ích cá nhân, anh ta hành động tình cảm hơn là lý chí, họ muốn cảm thấy có ích và quan trọng, muốn tham gia vào công việc chung và được nhìn nhận như một con người.Vì vậy muốn khuyến khích lao động, con người làm việc cần thấy được nhu cầu của họ quan trọng hơn tiền. Chính vì vậy người sử dụng lao động phải làm sao để NLĐ luôn luôn cảm thấy mình có ích và quan trọng.Tức là phải tạo ra bầu không khí tốt hơn dân chủ hơn và lắng nghe ý kiến của họ. 11 Luan van Theo nghĩa hẹp: Hiệu quả sử dụng lao động là kết quả mang lại từ mô hình, các chính sách quản lý và sử dụng lao động.
Kết quả đạt được là doanh thu lợi nhuận mà doanh nghiệp có thể đạt được từ kinh doanh và việc tổ chức, quản lý lao động, có thể là khả năng tạo việc làm của mỗi doanh nghiệp. Theo nghĩa rộng: Hiệu quả sử dụng lao động còn bao hàm thêm khả năng sử dụng lao động đúng ngành, đúng nghề, đảm bảo sức khỏe, đảm bảo an toàn cho người lao động, là mức độ chấp hành nghiêm chỉnh kỉ luật lao động, khả năng sáng tạo cải tiến kĩ thuật ở mỗi người lao động, đó là khả năng đảm bảo công bằng cho người lao động. Tóm lại: Hiệu quả sử dụng lao động là chỉ tiêu biểu hiện trình độ sử dụng lao động của doanh nghiệp thông qua việc so sánh giữa kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh với chi phí lao động để đạt được kết quả. Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh biểu hiện ở các chỉ tiêu về doanh thu, lợi nhuận.
Muốn sử dụng lao động có hiệu quả thì người quản lý phải biết đánh giá thực trạng sử dụng lao động tại doanh nghiệp mình, từ đó đề xuất các biệp pháp nâng cao hiệu quả sử dụng lao động. Nội dung nghiên cứu hiệu quả sử dụng lao động 2. Sự cần thiết phải sử dụng lao động một cách hiệu quả Trong các yếu tố nguồn lực của doanh nghiệp thì yếu tố con người là khó sử dụng nhất. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng lao động là bài toán nan giải với bất cứ một doanh nghiệp nào.
Bên cạnh đó muốn mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp vận hành tốt không bị giảm sút thì cần phải sử dụng lao động một cách khoa học, hợp lý. Nếu sử dụng nhân lực không hợp lý, việc bố trí lao động không đúng chức năng của từng người sẽ gây ra tâm lý chán nản, không nhiệt tình với công việc được giao dẫn đến hiệu quả kinh doanh thấp và sẽ dẫn tơi sự giảm sút về tất cả các vấn đề khác của doanh nghiệp. Nâng cao hiệu quả sử dụng lao động sẽ góp phần tiết kiệm chi phí lao động sống, tiết kiệm thời gian lao động, giảm thời gian khấu hao tài sản của doanh nghiệp, tăng cường kỉ luật lao động,.dẫn tới giảm giá thành sản xuất, tăng doanh thu và giúp doanh nghiệp mở rộng thị phần, cạnh tranh thành công trên thị trường.