Nâng cao hiệu quả quản lý trị giá hải quan tại Cục Hải quan Bà Rịa - Vũng Tàu

Nắm vững quy định quản lý trị giá hải quan tại Bà Rịa - Vũng Tàu. Hướng dẫn chi tiết, cập nhật thông tin kiểm tra, xác định trị giá hàng hóa.

• Tác giả: Dương Văn Tùng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Phú Tụ
• Trường học: Trường Đại học Kỹ thuật Công nghệ Tp. Hcm
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả quản lý trị giá hải quan tại Cục Hải quan tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý trị giá hải quan tại Bà Rịa Vũng Tàu

Quản lý trị giá hải quan là một nghiệp vụ cốt lõi, tác động trực tiếp đến số thu ngân sách nhà nước và môi trường kinh doanh tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Đây là quá trình cơ quan hải quan kiểm tra, giám sát và xác định giá trị của hàng hóa xuất nhập khẩu để làm cơ sở tính thuế và thống kê. Tầm quan trọng của công tác này càng được nhấn mạnh trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng, tuân thủ các cam kết quốc tế như Hiệp định trị giá GATT/WTO. Tại Cục Hải quan tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, với đặc thù là cửa ngõ của cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra sôi động, đòi hỏi công tác quản lý phải vừa chặt chẽ để chống thất thu thuế, vừa thông thoáng để tạo thuận lợi thương mại. Lịch sử xác định trị giá hải quan tại Việt Nam đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ, từ việc áp dụng bảng giá tối thiểu sang các phương pháp xác định trị giá theo tiêu chuẩn quốc tế. Việc áp dụng đúng các nguyên tắc và phương pháp không chỉ đảm bảo nguồn thu bền vững mà còn tạo ra một sân chơi công bằng cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

1.1. Cơ sở pháp lý và các phương pháp xác định trị giá hải quan

Hệ thống pháp luật Việt Nam về trị giá hải quan được xây dựng dựa trên các nguyên tắc của Hiệp định trị giá GATT/WTO. Văn bản pháp lý quan trọng điều chỉnh lĩnh vực này là các Nghị định của Chính phủ và các Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính, tiêu biểu như Thông tư 39/2018/TT-BTC. Các văn bản này quy định 6 phương pháp xác định trị giá hải quan theo thứ tự ưu tiên. Phương pháp 1, trị giá giao dịch, là phương pháp chủ yếu và được ưu tiên áp dụng. Đây là giá thực tế đã thanh toán hay sẽ phải thanh toán cho hàng hóa nhập khẩu. Khi không đủ điều kiện áp dụng phương pháp 1, cơ quan hải quan và doanh nghiệp sẽ tuần tự xem xét các phương pháp tiếp theo: trị giá giao dịch của hàng hóa giống hệt, hàng hóa tương tự, phương pháp trị giá khấu trừ, phương pháp trị giá tính toán và cuối cùng là phương pháp suy luận. Việc tuân thủ nghiêm ngặt trình tự này đảm bảo tính khách quan, minh bạch và thống nhất trong công tác quản lý.

1.2. Vai trò của trị giá hải quan đối với thu ngân sách nhà nước

Công tác xác định trị giá hải quan có vai trò quyết định đối với số thu thuế xuất nhập khẩu, một nguồn thu quan trọng của ngân sách quốc gia. Tại Cục Hải quan tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, số liệu giai đoạn 2007-2011 cho thấy sự tăng trưởng ổn định trong thu thuế, phản ánh hiệu quả của việc áp dụng các phương pháp quản lý mới. Việc xác định sai trị giá, dù vô tình hay cố ý, đều dẫn đến nguy cơ chống thất thu thuế không hiệu quả. Một trị giá khai báo thấp hơn thực tế sẽ làm giảm số thuế phải nộp, gây thất thoát cho ngân sách. Ngược lại, một số trường hợp khai báo trị giá cao hơn thực tế nhằm mục đích chuyển giá, rửa tiền hoặc tăng chi phí đầu vào để giảm thuế thu nhập doanh nghiệp. Do đó, quản lý chặt chẽ trị giá hải quan không chỉ là nhiệm vụ của ngành hải quan mà còn là biện pháp bảo vệ an ninh tài chính quốc gia, đảm bảo nguồn lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

II. Thách thức lớn trong quản lý trị giá hải quan tại BR VT

Công tác quản lý trị giá hải quan tại Cục Hải quan tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đối mặt với nhiều thách thức, xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan. Thách thức lớn nhất là tình trạng chống gian lận trị giá hải quan. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi để khai báo sai trị giá, gây khó khăn cho công tác kiểm tra. Các hình thức phổ biến bao gồm tạo dựng hai hệ thống chứng từ, khai báo giá thấp hơn trị giá giao dịch thực tế, hoặc lợi dụng các mối quan hệ đặc biệt để hợp thức hóa giá khai báo. Bên cạnh đó, nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp chưa hiểu rõ về 6 phương pháp xác định trị giá hoặc cố tình không cung cấp đầy đủ thông tin khi cơ quan hải quan yêu cầu tham vấn giá hải quan. Về phía nội bộ, năng lực của một số cán bộ công chức còn hạn chế, đặc biệt là kỹ năng phân tích thông tin, cập nhật biến động giá cả thị trường thế giới và kinh nghiệm trong các phiên tham vấn. Hệ thống cơ sở dữ liệu giá (GTT01) đôi khi còn thiếu thông tin chi tiết, gây khó khăn cho việc so sánh, đối chiếu.

2.1. Nhận diện các hình thức gian lận trị giá hải quan phổ biến

Hành vi gian lận trong khai báo trị giá hải quan ngày càng đa dạng. Một trong những thủ đoạn phổ biến là doanh nghiệp xuất trình hợp đồng, hóa đơn có giá trị thấp hơn nhiều so với giá thực tế thanh toán. Phần chênh lệch được thanh toán qua các kênh không chính thức. Một hình thức khác là cấu kết giữa người mua và người bán có quan hệ đặc biệt (công ty mẹ - con) để áp đặt một mức giá chuyển nhượng không phản ánh đúng giá thị trường. Ngoài ra, doanh nghiệp còn lợi dụng các quy định về hàng khuyến mại, hàng mẫu, chi phí bản quyền để không cộng các khoản phải cộng vào trị giá tính thuế. Việc không khai báo hoặc khai báo sai các khoản điều chỉnh như phí vận tải, bảo hiểm quốc tế cũng là một chiêu thức để trốn thuế. Những hành vi này không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng tiêu cực đến các doanh nghiệp làm ăn chân chính.

2.2. Khó khăn từ năng lực cán bộ và ý thức doanh nghiệp

Yếu tố con người đóng vai trò then chốt trong hiệu quả quản lý. Luận văn của Dương Văn Tùng (2013) chỉ ra rằng: "Kỹ năng tham vấn, cập nhật các thông tin mới về biến động giá cả trên thị trường quốc tế của một số cán bộ, công chức tại đơn vị còn bị hạn chế". Điều này dẫn đến việc bỏ sót các trường hợp nghi vấn hoặc xử lý chưa triệt để. Đồng thời, việc thiếu chủ động trong thu thập thông tin giá từ nhiều nguồn khác nhau khiến cán bộ hải quan phụ thuộc nhiều vào hệ thống dữ liệu có sẵn. Về phía doanh nghiệp, ý thức tuân thủ pháp luật chưa cao. Một số doanh nghiệp xem việc tham vấn giá là một thủ tục phiền hà thay vì là cơ hội để chứng minh tính trung thực trong khai báo trị giá hải quan. Họ thường không chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng từ, gây kéo dài thời gian thông quan và tạo áp lực cho cả hai bên.

III. Bí quyết quản lý rủi ro trong trị giá hải quan hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả, quản lý rủi ro trong trị giá hải quan là giải pháp trọng tâm. Thay vì kiểm tra dàn trải, cơ quan hải quan cần tập trung nguồn lực vào các lô hàng, doanh nghiệp có độ rủi ro cao. Việc xây dựng và cập nhật liên tục danh mục hàng hóa trọng điểm có rủi ro về giá là bước đi đầu tiên. Các tiêu chí phân tích rủi ro cần dựa trên nhiều yếu tố: lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp, mặt hàng nhạy cảm (thường bị gian lận giá), xuất xứ từ các thị trường có nghi vấn, và sự biến động bất thường của giá khai báo so với cơ sở dữ liệu. Kiểm tra sau thông quan (KTSTQ) đóng vai trò là "cánh tay nối dài", là chốt chặn cuối cùng để phát hiện gian lận. Hoạt động KTSTQ cần được tăng cường, đặc biệt là kiểm tra tại trụ sở doanh nghiệp để đối chiếu sổ sách kế toán, chứng từ thanh toán ngân hàng với hồ sơ hải quan. Quy trình tham vấn giá hải quan cũng cần được chuẩn hóa, đảm bảo công chức hải quan có đủ thông tin, kỹ năng và bản lĩnh để đối thoại, làm rõ các nghi vấn với doanh nghiệp một cách thuyết phục, dựa trên bằng chứng xác thực.

3.1. Tối ưu quy trình tham vấn giá và kiểm tra sau thông quan

Quy trình tham vấn giá hải quan cần được thực hiện một cách chuyên nghiệp. Trước phiên tham vấn, công chức phải chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ, thu thập thông tin về mặt hàng từ nhiều nguồn (internet, tạp chí chuyên ngành, dữ liệu hải quan) để xác định mức giá tham chiếu. Trong quá trình tham vấn, cần đặt câu hỏi thông minh, tập trung vào các điểm nghi vấn để yêu cầu doanh nghiệp giải trình. Kết quả tham vấn phải được lập thành biên bản, ghi rõ quan điểm của hai bên. Đối với kiểm tra sau thông quan, cần xây dựng kế hoạch kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao hoặc các doanh nghiệp đã bị bác bỏ giá nhiều lần. Sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ phận kiểm tra trong thông quan và sau thông quan sẽ tạo thành một hệ thống giám sát khép kín, hiệu quả.

3.2. Xây dựng cơ sở dữ liệu giá và phân tích rủi ro thông minh

Một cơ sở dữ liệu giá đầy đủ, chính xác và cập nhật là nền tảng cho công tác quản lý rủi ro trong trị giá hải quan. Cục Hải quan tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cần đẩy mạnh thu thập, phân tích và chuẩn hóa dữ liệu từ các tờ khai hải quan, kết quả tham vấn, kết quả KTSTQ và các nguồn thông tin thương mại tin cậy khác. Hệ thống này cần được tích hợp với các công cụ phân tích thông minh để tự động cảnh báo các lô hàng có dấu hiệu bất thường. Ví dụ, hệ thống có thể so sánh giá khai báo của một mặt hàng với mức giá trung bình của mặt hàng đó trong một khoảng thời gian nhất định và gắn cờ cảnh báo nếu có sự chênh lệch lớn. Việc áp dụng công nghệ thông tin vào phân tích rủi ro không chỉ giúp phát hiện gian lận nhanh chóng mà còn giảm thiểu sự can thiệp chủ quan của con người.

IV. Cách hiện đại hóa quản lý trị giá hải quan bằng công nghệ

Hiện đại hóa là xu thế tất yếu để nâng cao hiệu quả quản lý trị giá hải quan. Việc triển khai thành công hệ thống VNACCS/VCIS đã tạo ra một bước đột phá trong cải cách thủ tục hành chính hải quan. Hệ thống này cho phép tự động hóa nhiều quy trình, từ khâu khai báo, phân luồng đến thông quan, giúp giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Đối với công tác quản lý giá, VNACCS/VCIS cung cấp một nguồn dữ liệu điện tử khổng lồ, tập trung và có hệ thống. Cơ quan hải quan có thể khai thác dữ liệu này để xây dựng các mô hình phân tích rủi ro, xác định mức giá tham chiếu và giám sát các giao dịch một cách hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (Machine Learning) vào phân tích dữ liệu giá là một hướng đi tiềm năng. Các công nghệ này có thể nhận diện các mẫu gian lận phức tạp mà con người khó phát hiện, từ đó đưa ra cảnh báo sớm. Việc tạo thuận lợi thương mại phải đi đôi với tăng cường quản lý, và công nghệ chính là chìa khóa để cân bằng hai mục tiêu này.

4.1. Vai trò của hệ thống VNACCS VCIS trong xác định trị giá

Hệ thống VNACCS/VCIS đóng vai trò xương sống trong hiện đại hóa hải quan. Nó giúp chuẩn hóa việc khai báo trị giá hải quan của doanh nghiệp, đảm bảo thông tin được nhập liệu một cách đầy đủ và thống nhất. Dữ liệu từ hệ thống này là đầu vào quan trọng cho cơ sở dữ liệu giá quốc gia, giúp cơ quan hải quan có cái nhìn toàn cảnh về giá cả các mặt hàng trên phạm vi cả nước. Nhờ khả năng kết nối và chia sẻ thông tin nhanh chóng, một nghi vấn về giá tại Cục Hải quan tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu có thể được đối chiếu ngay lập tức với dữ liệu tại các cục hải quan khác. Điều này giúp ngăn chặn tình trạng một mặt hàng được khai báo với nhiều mức giá khác nhau tại các cửa khẩu khác nhau, góp phần quan trọng vào công cuộc chống gian lận trị giá hải quan.

4.2. Cải cách thủ tục hành chính nhằm tạo thuận lợi thương mại

Cải cách thủ tục hành chính hải quan là một yêu cầu cấp thiết để cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Trong lĩnh vực trị giá, cải cách tập trung vào việc đơn giản hóa quy trình khai báo, công khai, minh bạch các quy định và cơ sở dữ liệu giá tham chiếu. Khi doanh nghiệp có thể dễ dàng truy cập thông tin và hiểu rõ yêu cầu của cơ quan hải quan, họ sẽ tuân thủ tốt hơn. Việc giảm bớt các giấy tờ không cần thiết, áp dụng chữ ký số và thanh toán thuế điện tử cũng góp phần tạo thuận lợi thương mại. Tuy nhiên, đơn giản hóa không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Cải cách phải dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro, chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", tức là tăng cường kiểm tra sau thông quan để đảm bảo tính tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.

V. Bài học thực tiễn và kết quả chống thất thu thuế tại BR VT

Thực tiễn tại Cục Hải quan tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, đặc biệt tại khu vực cảng Cái Mép - Thị Vải, đã mang lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu trong quản lý trị giá hải quan. Một trong những kết quả rõ nét nhất là hiệu quả trong công tác chống thất thu thuế. Thông qua việc áp dụng đồng bộ các biện pháp từ tham vấn giá, bác bỏ trị giá khai báo đến ấn định thuế và kiểm tra sau thông quan, Cục Hải quan tỉnh đã truy thu hàng trăm tỷ đồng cho ngân sách nhà nước. Số liệu thống kê các vụ việc gian lận cho thấy, các mặt hàng có rủi ro cao thường là ô tô, máy móc thiết bị, sắt thép, hàng tiêu dùng. Bài học lớn nhất được rút ra là sự cần thiết của việc xây dựng một đội ngũ cán bộ chuyên trách, có trình độ chuyên môn sâu và phẩm chất đạo đức tốt. Bên cạnh đó, sự phối hợp chặt chẽ giữa các chi cục, giữa các phòng ban trong nội bộ Cục và với các cơ quan chức năng khác như Thuế, Công an, Ngân hàng là yếu tố quyết định thành công. Việc duy trì đối thoại thường xuyên với cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu cũng giúp nâng cao ý thức tuân thủ và giải quyết kịp thời các vướng mắc.

5.1. Thống kê kết quả ấn định thuế và kiểm tra sau thông quan

Số liệu từ luận văn gốc cho thấy, trong giai đoạn 2007 - 2012, Cục Hải quan tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã thực hiện hàng nghìn cuộc tham vấn giá. Kết quả là hàng trăm tờ khai đã bị bác bỏ trị giá, thực hiện ấn định thuế và truy thu một khoản tiền lớn cho thu ngân sách nhà nước. Hoạt động kiểm tra sau thông quan cũng đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Các cuộc kiểm tra tại trụ sở doanh nghiệp đã phát hiện nhiều trường hợp khai sai về trị giá, mã số HS, và xuất xứ hàng hóa. Những con số này là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của việc chuyển đổi phương thức quản lý theo hướng hiện đại, dựa trên rủi ro và tăng cường hậu kiểm. Chúng khẳng định rằng đầu tư vào công tác quản lý giá là một khoản đầu tư mang lại lợi ích trực tiếp và bền vững cho ngân sách quốc gia.

5.2. Kinh nghiệm trong phối hợp với doanh nghiệp và các cơ quan

Thành công trong chống gian lận trị giá hải quan không thể chỉ đến từ nỗ lực đơn phương của ngành hải quan. Kinh nghiệm tại Bà Rịa - Vũng Tàu cho thấy tầm quan trọng của cơ chế phối hợp. Quy chế phối hợp với cơ quan Thuế nội địa giúp trao đổi thông tin về giá mua bán trong nước, làm cơ sở cho phương pháp khấu trừ. Phối hợp với Ngân hàng giúp xác minh các giao dịch thanh toán quốc tế, phát hiện các khoản thanh toán ngoài hợp đồng. Quan trọng không kém là xây dựng mối quan hệ đối tác Hải quan - Doanh nghiệp. Việc tổ chức các hội nghị đối thoại, các lớp tập huấn về chính sách pháp luật mới giúp doanh nghiệp hiểu đúng và thực hiện đúng. Khi doanh nghiệp được xem là đối tác, họ sẽ có xu hướng hợp tác và tuân thủ tốt hơn, góp phần tạo thuận lợi thương mại và giảm thiểu các hành vi gian lận.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TRỊ GIÁ HẢI QUAN 1. Những vấn đề lý luận chung về trị giá hải quan. Thuế Hải quan đã ra đời và tồn tại khi những hình thái Nhà nước đầu tiên xuất hiện. Tại các lãnh địa thời Trung cổ, các thương nhân đã than phiền với nhau về yếu tố “vô lý” mà họ phải trả cho các Lãnh chúa khi họ mang hàng hóa ra vào những khu vực do các Lãnh chúa đó quản lý.

Theo ghi nhận của Tổ chức Hải quan Thế giới, các điều khoản đầu tiên về thuế Hải quan xuất hiện vào cuối thể kỷ XIX, đầu thế kỷ XX tại Mỹ và Châu Âu. Khi đó, người ta quy định phải thu một khoản thuế Hải quan nhất định đối với một số loại hàng hóa trong thương mại quốc tế. Thuế Hải quan (hay thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu) là một khoản tiền được tính dựa trên các căn cứ nhất định do đối tượng nộp thuế phải nộp vào Ngân sách Nhà nước khi tiến hành xuất khẩu hoặc nhập khẩu loại hàng hóa là đối tượng chịu thuế Hải quan qua biên giới quốc gia. Thuế Hải quan ngày càng phát triển và có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình phát triển của mỗi quốc gia.

Đặc biệt là những nước đang phát triển, do nhu cầu cần nguồn lực tài chính phục vụ các dịch vụ công và nhu cầu bảo hộ sản xuất trong nước, thuế suất thuế Hải quan thường cao và đánh vào hầu hết các mặt hàng nhập khẩu, theo đó Thuế Hải quan chiếm tỷ lệ khá cao trong tổng thu ngân sách, chẳng hạn, ở Pakistran, Thuế Hải quan chiếm từ 30 – 40% tổng thu ngân sách, ở Việt Nam trong những năm trước đây Thuế Hải quan chiếm 25 – 30% tổng thu ngân sách… Trong xu thế hội nhập và giao lưu thương mại toàn cầu, những yếu tố cơ bản của hệ thống Thuế Hải quan như biểu thuế xuất khẩu, nhập khẩu, trị giá hải quan, xuất xứ hàng hóa đã trở thành những nội dung quan trọng trong thỏa thuận thuế quan và thương mại giữa các quốc gia với nhau. Vì vậy, ngày nay từ đầu thế kỷ XX, các nước kinh tế phát triển Châu Âu đã nỗ lực tìm kiếm một hệ thống các phương pháp xác định trị giá hải quan áp dụng thống nhất trên phạm vi quốc tế. 5 Khái niệm trị giá hải quan (trị giá tính thuế hàng hóa) đã được hình thành khi người ta bắt đầu chuyển dần đánh thuế cụ thể theo lượng hàng hóa sang đánh thuế theo trị giá hàng hóa. Càng ngày, việc tính thuế dựa trên trị giá của hàng hóa càng phát triển, do vậy việc xác định trị giá hàng hóa một cách tùy tiện không còn phù hợp nữa, ở các khu vực lãnh thổ, các nước tìm cách xây dựng các cách tính toán giá trị của hàng hóa để tính thuế.

Mặc dù vậy, nhưng đến nay khi nói đến trị giá hải quan vẫn còn tồn tại nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau, chẳng hạn: - Trị giá hải quan là trị giá của hàng hóa dùng để tính thuế Hải quan theo giá trị. - Trị giá hải quan là trị giá tính thuế đối với hàng hóa nhập khẩu. - Trị giá hải quan là giá thực tế của hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. - Trị giá hải quan là trị giá của hàng hóa để đánh thuế Hải quan theo giá trị của hàng hóa đó.

- Trị giá hải quan là trị giá phục vụ cho mục đích tính thuế Hải quan và thống kê Hải quan. - Theo các chuyên gia Hải quan Nhật Bản thì trị giá hải quan là chỉ số thể hiện giá trị của hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua biên giới, ra hoặc vào lãnh thổ Hải quan, để phục vụ mục đích quản lý nhà nước về Hải quan theo từng thời kỳ. Qua các ý kiến, quan điểm trên, có thể hiểu thống nhất về trị giá hải quan như sau: Trị giá hải quan là trị giá của hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu dùng cho mục đích quản lý Nhà nước về Hải quan. Trị giá hải quan bao gồm trị giá hải quan của hàng hóa xuất khẩu và trị giá hải quan của hàng hóa nhập khẩu.

Các nước gia nhập Hiệp định trị giá GATT, trị giá hải quan của hàng hóa xuất khẩu là giá bán hàng hóa tại cửa khẩu xuất, theo hợp đồng mua bán, không bao gồm các chi phí vận chuyển (F) và bảo hiểm (I) quốc tế. Còn trị giá hải quan của hàng hóa nhập khẩu là giá thực tế phải trả đến cửa khẩu nhập đầu tiên và được xác định bằng cách áp dụng tuần tự 6 phương pháp xác định trị giá theo Hiệp định trị giá GATT/WTO và dừng lại ngay ở phương pháp đã xác định được trị giá. Trị giá hải quan được xác định cho tất cả các loại hàng hóa do các 6 tổ chức, cá nhân xuất khẩu, nhập khẩu không phân biệt có hợp đồng hay không có hợp đồng, nhằm mục đích thương mại hay không nhằm mục đích thương mại, hoạt động kinh doanh đầu tư hay sản xuất xuất khẩu. Trị giá hải quan được sử dụng chủ yếu vào nhiều mục đích khác nhau, nhưng chủ yếu sử dụng vào các mục đích sau: - Mục đích tính thuế: khởi thủy đầu tiên của việc xác định trị giá hải quan làn nhằm mục đích tính thuế, vì lẽ đó khi nói đến trị giá hải quan người ta thường đồng nhất với trị giá tính thuế.

- Mục đích thống kê: Ngoài mục đích tính thuế, trị giá hải quan còn được sử dụng cho mục đích thống kê, gồm thống kê kim ngạch xuất khẩu và thống kê Hải quan. Qua hoạt động thống kê mà cụ thể là căn cứ vào các số liệu thống kê Nhà nước có cơ sở để thực hiện điều chỉnh chính sách quản lý các hoạt động thương mại, chính sách quản lý hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và chính sách quản lý Nhà nước về Hải quan cũng như chích sách thuế, qua đó thực hiện các mục tiêu quản lý của Nhà nước. - Mục đích quản lý hạn ngạch: Để thực hiện chính sách quản lý mặt hàng và chính sách thuế đối với một số mặt hàng trong từng giai đoạn phát triển nhất định, cơ quan quản lý Nhà nước chuyển ngành sử dụng hình thức cấp hạn ngạch, theo đó thông qua việc xác định trị giá hải quan Nhà nước thực hiện được mục đích quản lý hạn ngạch. - Mục đích xử phạt vi phạm các quy định về Hải quan: Trong quá trình thực hiện hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa thường xảy ra việc vi phạm các quy định về Hải quan như vi phạm các quy định về thủ tục Hải quan, về kiểm tra, giám sát Hải quan, về chính sách quản lý mặt hàng…, và xét về mặt nguyên tắc các hành vi vi phạm đó đều phải xử phạt theo quy định của pháp luật hiện hành, trong đó trị giá hải quan cũng là một trong những căn cứ để cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định hình thức và mức độ xử phạt đối với các hành vi vi phạm về Hải quan.v… 7 Ở Việt Nam hiện nay, trị giá hải quan được sử dụng phục vụ cho mục đích tính thuế và mục đích thống kê là chủ yếu.

Đây là một nội dung mới so với các quy định về trị giá của Việt Nam trước đây và bắt đầu áp dụng từ 01/01/2006. Trước đó, khi đề cập đến trị giá hải quan, người ta chỉ đề cập đến trị giá phục vụ mục đích tính thuế (trị giá tính thuế) mà không có quy định cụ thuế về cách thức xác định trị giá hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu sử dụng trong lĩnh vực thống kê hải quan. Các phương pháp xác định trị giá hải quan Trên thế giới đã tồn tại rất nhiều hệ thống (phương pháp) xác định trị giá Hải quan, chẳng hạn: - Giá thị trường trong các nước hiện hành, đây là phương pháp do Anh đưa ra vào đầu Thế kỷ XX và được coi là bảo hộ hàng hóa được sản xuất tại Anh và bán tại các nước thuộc địa. Trị giá tính thuế dựa trên giá bán buôn tại thị trường nước xuất khẩu.

Hệ thống xác định trị giá này được các nước thuộc “đế quốc Anh” áp dụng, gồm Canada, Úc, Nam Phi và Newzelannd cũng áp dụng phương pháp này đến ngày 01/07/1982, trước khi Hiệp định Trị giá GATT/WTO được áp dụng. - Giá thị trường hợp lý, phương pháp này tương tự giá trị thị trường trong nước hiện hành nhưng nó mang tính linh hoạt hơn trong việc xác định giá nào được coi là giá thị trường hợp lý và quy định về việc tính trị giá trong cơ quan Hải quan có thẩm quyền đáng kể. Phương pháp này chủ yếu được áp dụng ở khu vực Thái Bình Dương mà điển hình là Philippin. - Hệ thống giá bán của Mỹ, đây là một phương pháp xác định trị giá được áp dụng đối với số lượng hạn chế các loại hàng hóa nhập khẩu.

Trị giá Hải quan dựa trên sản phẩm cạnh tranh tại Mỹ. Nhà sản xuất trong nước gián tiếp kiểm soát trị giá được áp dụng cho hàng hóa của đối thủ cạnh tranh của mình. - Định nghĩa Brussels về trị giá, đây là một phương pháp xác định trị giá được xây dựng và áp dụng bởi khoảng 30 nước vào những năm 1950 chủ yếu ở châu Âu trước khi có Hiệp định GATT/WTO. Định nghĩa Brussels quy định trị giá Hải quan là giá thông thường của hàng hóa đang xác định trị giá.

Giá thông thường này phải được xem xét trong điều kiện cạnh tranh đầy đủ, và có xét đến thời gian 8 bán hàng, địa điểm bán hàng và số lượng, cấp độ thương mại của giao dịch bán hàng. - Phương pháp dùng giá tối thiểu, theo phương pháp này cơ quan Hải quan đưa ra giá tối thiểu cho tất cả các loại hàng hóa nhập khẩu mà không phản ánh giá thực tế của hàng hóa đó. Phương pháp này được áp dụng rất phổ biến ở các nước kém phát triển vì phương pháp này dễ thực hiện và thu được nhiều thuế. Cơ sở để ấn định giá tối thiểu thiếu tính khoa học do vậy tao ra những hành vi ứng xử không tốt của cơ quan Hải quan và nhà nhập khẩu.

- Phương pháp xác định trị giá theo “Giá thực tế”, phương pháp này được áp dụng ở một số nước kém phát triển ở châu Á. Trị giá Hải quan được dựa trên giá bán buôn của hàng hóa nhập khẩu khi được bán ở nước nhập khẩu trừ đi 15%. Điều này có nghĩa là thuế được tính theo trị giá được xác lập tại nước nhập khẩu sau khi hàng hóa đã được nhập khẩu.