phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo luận văn đƣợc kết cấu thành 04 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận về hiệu quả công tác quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh cá thể Chƣơng 2: Phƣơng pháp luận và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Đánh giá hiệu quả công tác quản lý thu thuế tại Chi cục Thuế huyện Ứng Hòa TP Hà Nội Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh cá thể tại Chi cục Thuế huyện Ứng Hòa. 5 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU THUẾ ĐỐI VỚI HỘ KINH DOANH CÁ THỂ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Qua nghiên cứu, tìm hiểu các công trình nghiên cứu khoa học đã đƣợc công bố trong lĩnh vực thuế có một số công trình sau: - PGS. Nguyễn Thị Bất (2003), Đề tài khoa học cấp Bộ “Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thuế ở Việt Nam trong điều kiện hiện nay”.
Đề tài hệ thống hóa những lý thuyết cơ bản về Quản lý thuế và phân tích thực trạng Quản lý thuế ở Việt Nam. Đồng thời, đề tài đã đƣa ra các giải pháp mang tính đột phá, tình hình thực tiễn ở Việt Nam. Tuy nhiên nghiên cứu của đề tài chỉ dừng lại mốc thời gian năm 2003. - Nguyễn Thị Mai Phƣơng (2003), đề tài khoa học cấp Viện của Viện Khoa học Tài chính “Đổi mới và hoàn thiện hệ thống thu thuế ở Việt Nam”.
Đóng góp chủ yếu của đề tài là đã khái quát thực trạng công tác Quản lý thuế Việt Nam và đánh giá thực trạng công tác Quản lý thuế trên 2 góc độ: Thực trạng công tác tổ chức bộ máy quản lý và thực trạng công tác hành thu. Từ phân tích kinh nghiệm Quản lý thuế của một số nƣớc trên thế giới và thực trạng của Việt Nam, đề tài rút ra một số bài học kinh nghiệm và nêu ra các giải pháp phù hợp với Việt Nam. Tuy nhiên, đề tài chƣa có những giải pháp đột phá để cải thiện về công tác quản lý thuế ở Việt Nam, đồng thời đề tài nghiên cứu cũng chƣa chuyên sâu đến lĩnh vực công tác thu thuế thu nhập cá nhân và chỉ dừng lại đến năm 2003. - “Đổi mới quản lý thuế trong điều kiện hội nhập kinh tế ở Việt Nam”(2006) là đề tài luận án tiến sĩ của tác giả Lê Duy Thành.
Luận án đã hệ thống hóa lý luận về quản lý thuế, luận giải những vấn đề về bản chất, đặc điểm và mục tiêu của quản lý thuế. Đồng thời luận án cũng đã chỉ ra đƣợc những vấn đề đặt ra cho quản lý thuế trong điều hiện nền kinh tế hội nhập. Bên cạnh đó luận án cũng chỉ ra mô hình tổ chức quản lý thuế của một số nƣớc để rút ra các kinh nghiệm có ích cho đổi mới quản lý thuế ở nƣớc ta. 6 - “Quản lý và điều hành công tác thuế trong bối cảnh suy giảm kinh tế trong nƣớc và suy thoái kinh tế toàn cầu”, tác giả Đặng Hạnh Thu, Tạp chí Cộng Sản số 803 năm 2009.
Tác giả đã đặt ra những vấn đề cần phải quan tâm trong công tác quản lý và điều hành công tác thuế trong bối cảnh suy thoái kinh tế toàn cầu đã có những ảnh hƣởng trực tiếp đến Việt Nam khi chúng ta đã tham gia vào WTO. Ngoài ra còn có một số đề tài nghiên cứu thực trạng các quy trình và công tác quản lý thuế và đề ra các nhóm giải pháp nhằm thực hiện tốt các quy trình quản lý thuế trong từng lĩnh vực và địa bàn cụ thể nhƣ: - “Hoàn thiện quản lý thu thuế đối với DN ở nƣớc ta hiện nay”, Luận văn thạc sĩ Kinh doanh và quản lý của Vũ Thị Mai, Hà Nội, (2005); - “Hoàn thiện quy trình quản lý thu thuế theo hƣớng hiện đại hoá ngành Thuế ở Việt Nam”, Luận văn thạc sĩ kinh tế của Nguyễn Thu Thuỷ, Hà Nội, (2006); - “Vận dụng cơ chế tự khai, tự nộp thuế trên địa bàn Tỉnh Phú Thọ”, Luận văn Thạc sĩ Kinh tế của Nguyễn Huy Hồng, (2007); - “Cơ chế tự kê khai, tự nộp thuế và những vấn đề đặt ra ở Việt Nam”, tác giả Nguyễn Văn Hiệu, Nguyễn Việt Cƣờng, Nxb Tài chính, Hà Nội, (2007); - “Hoàn thiện công tác kiểm tra thuế trong cơ chế tự khai, tự nộp thuế ở Việt Nam”, Luận văn Thạc sĩ Kinh tế của Lê Thị Thu Hồng, (2008); - “Quản lý thuế đối với khu vực kinh tế tƣ nhân ở tỉnh Sơn La hiện nay”, Luận văn Thạc sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Văn Hoan, Hà Nội, (2009). Bên cạnh đó, cũng có những công trình nghiên cứu đi sâu vào hiệu quả công tác quản lý thu thuế của một số tác giả nhƣ: - “Giải pháp nâng cao hiệu quả thu thuế đối với hộ kinh doanh cá thể tại chi cục thuế Thành phố Thái Nguyên”, Luận văn Thạc sĩ kinh tế của tác giả Phan Lƣu Ngọc, Thái Nguyên (2012). Luận văn đã đã làm rõ một số vấn đề về công tác thu thuế hộ kinh doanh cá thể ở TP Thái Nguyên và đƣa ra một số giải pháp để nâng cao hiệu quả thu thuế hộ kinh doanh cá thể.
Tuy nhiên Luận văn chƣa chú trọng đến hiệu quả công tác quản lý mà chỉ mới nói đƣa ra giải pháp nâng cao hiệu quả thu thuế đối với hộ kinh doanh cá thể mà thôi. 7 -“ Nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nƣớc trong công tác thu thuế trên địa bàn thị xã Tây Ninh”, Luận văn thạc sĩ kinh tế của Trƣơng Nhật Quang, TP HCM (2012). Luận văn góp phần làm rõ thêm vai trò của thuế trong quản lý kinh tế của nhà nƣớc các cấp, đánh giá sát thực kết quả, hạn chế và nguyên nhân của việc thực hiện công tác quản lý và thu thuế trên địa bàn Thị xã Tây Ninh; đề xuất một số giải pháp hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý và thu thuế trên địa bàn Thị xã Tây Ninh. Nhƣ vậy cho đến nay, mặc dù đã có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề quản lý thu thuế đƣợc tiếp cận nhiều chiều, dƣới nhiều góc độ.
Tuy nhiên, chƣa có công trình nghiên cứu nào đề cập cụ thể về vấn đề nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu thuế hộ kinh doanh cá thể huyện Ứng Hòa, TP Hà Nội. Mặt khác tình hình quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh cá thể tại Chi cục thuế huyện Ứng Hòa trong vài năm gần đây, việc thu thuế đối với hộ kinh doanh cá thể của Chi cục đã đƣợc áp dụng và từng bƣớc phát triển, xong hiệu quả công tác quản lý thu thuế hộ kinh doanh cá thể của chi cục huyện Ứng Hòa còn chƣa cao so với tiềm năng và còn nhiều vấn đề cần phải xem xét, giải quyết. Vậy thực trạng công tác quản lý thu thuế nhƣ thế nào? Những yếu tố, nguyên nhân chủ yếu nào ảnh hƣởng? cần có những định hƣớng và giải pháp chủ yếu nào để công tác quản lý thu thuế đối với hộ kinh doanh cá thể của chi cục thuế huyện Ứng Hòa phát triển mạnh, vững chắc và đạt hiệu quả cao? Chính vì vậy đề tài luận văn tác giả đang nghiên cứu mang tính cấp thiết và có ý nghĩa cả về lý luận lẫn thực tiễn. Luận văn sẽ kế thừa và vận dụng linh hoạt những kết quả của các công trình đã nghiên cứu có liên quan đến chủ đề nghiên cứu của luận văn nhằm hoàn thành mục tiêu nghiên cứu đã đề ra.
Cơ sở lý luận về quản lý thu thuế đối với các hộ kinh doanh cá thể 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của hộ kinh doanh cá thể đối với nền kinh tế quốc dân 1. Khái niệm hộ kinh doanh cá thể Hiện nay, nếu không kể đến những hình thức doanh nghiệp lớn nhƣ công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, doanh nghiệp tƣ nhân., thì hình thức kinh 8 doanh với quy mô nhỏ nhƣ hộ kinh doanh cá thể là một thành phần không thể thiếu trong nền kinh tế quốc dân. Với quy mô, vừa và nhỏ, hình thức hộ kinh doanh hiện đang rất phổ biến và đem lại thu nhập không nhỏ cho ngƣời dân.
Theo Điều 66 Nghị định 78/2015/NĐ-CP thì: Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc một nhóm ngƣời gồm các cá nhân là công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, hoặc một hộ gia đình làm chủ, chỉ đƣợc đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng dƣới mƣời lao động và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh. Hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngƣ nghiệp, làm muối và những ngƣời bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lƣu động, làm dịch vụ có thu nhập thấp không phải đăng ký, trừ trƣờng hợp kinh doanh các ngành, nghề có điều kiện, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng quy định mức thu nhập thấp áp dụng trên phạm vi địa phƣơng. Hộ kinh doanh có sử dụng từ mƣời lao động trở lên phải đăng ký thành lập doanh nghiệp theo quy định. Phân loại hộ kinh doanh cá thể theo đặc thù địa phương Theo khái niệm trên ta thấy hộ kinh doanh cá thể chia làm các loại sau: (i) Hộ kinh doanh do một cá nhân làm chủ; (ii) hộ kinh doanh do hộ gia đình làm chủ; và (iii) hộ kinh doanh do một nhóm ngƣời làm chủ.
- Về hộ kinh doanh do một cá nhân làm chủ: Cá nhân kinh doanh ở đây đƣợc hiểu là công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực pháp luật đầy đủ đƣợc quyền thành lập hộ kinh doanh. Trong hoạt động kinh doanh, cá nhân này phải nhân danh mình và tự chịu trách nhiệm về các hành vi thƣơng mại của mình. Về bản chất, hộ kinh doanh do một cá nhân làm chủ là một thƣơng nhân thể nhân. - Về hộ kinh doanh do hộ gia đình làm chủ: Đây là một chủ thể kinh doanh rất riêng của Việt Nam.
Đa số các quốc gia trên thế giới không thừa nhận hộ gia đình là một thực thể sản xuất kinh doanh giống nhƣ một thƣơng nhân hay một công ty. Việc quy định “hộ gia đình” đƣợc kinh doanh dƣới hình thức hộ kinh doanh xuất phát từ việc Bộ luật Dân sự 1995 và Bộ luật Dân sự 2005 quy định “hộ gia đình” là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự. 9 - Về hộ kinh doanh do một nhóm ngƣời làm chủ.