CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm doanh nghiệp Trong một nền kinh tế, doanh nghiệp là một bộ phận quan trọng cấu thành và có mối quan hệ chặt chẽ với các bộ phận khác. Khi tiếp cận theo góc độ pháp lý, theo Khoản 1, Điều 4 Luật doanh nghiệp năm 2005, doanh nghiệp được định nghĩa như sau: “Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh”.
Trong Luật doanh nghiệp năm 2014 sửa đổi, theo Điều 4 có định nghĩa: “Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh”. Một cách tiếp cận khác, Theo PGS.TS Phạm Công Đoàn (2012), Giáo trình Kinh tế doanh nghiệp thương mại thì “Doanh nghiệp là một cộng đồng người liên kết với nhau trên cơ sở lợi ích kinh tế để sản xuất ra hàng hóa và dịch vụ và cùng nhau thụ hưởng những thành quả do việc sản xuất đó đem lại.” Tóm lại, theo nhiều cách tiếp cận khác nhau thì doanh nghiệp có những khái niệm khác nhau. Đối với góc độ nghiên cứu của đề tài này và theo Khoản 10, Điều 4 Luật doanh nghiệp 2020 có thể định nghĩa: “Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh”. Khái niệm kinh doanh Theo giáo trình Kinh tế doanh nghiệp thương mại 2012 – Đại học Thương Mại Kinh doanh có thể được hiểu như một nghề, một công việc.
Tuy nhiên, kinh doanh còn là mối quan hệ giữa người và người, tổ chức và tổ chức. Trong kinh tế, tất cả các hoạt động kinh doanh cơ bản đều là công việc sử dụng công sức và tiền vốn để tạo ra sản phẩm hàng hóa hay dịch vụ và cung ứng cho thị trường tạo mục đích kiếm lợi nhuận. Theo Luật doanh nghiệp năm 2020 quy định về doanh nghiệp như sau: “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình từ đầu tư, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận.” Đa phần các hoạt động kinh doanh được tiến hành thực hiện đa dạng ở nhiều loại thể chế tổ chức. Các bộ phận đều có vai trò chức năng riêng tuy nhiên lại thống nhất, kết hợp bền chặt cùng thực hiện mục tiêu kinh doanh cuối cùng là mang lại doanh số, doanh thu cho công ty, doanh nghiệp, hợp tác xã, tập đoàn,.
5 Downloaded by SAU DO (saudinh3@gmail. Khái niệm hiệu quả và hiệu quả kinh doanh - Khái niệm hiệu quả: Khái niệm “hiệu quả” xuất hiện trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu khác nhau. Trong lịch sử nghiên cứu các vấn đề ở nhiều lĩnh vực của nhân loại, khái niệm hiệu quả vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất. Chính vì vậy các công trình nghiên cứu về “hiệu quả” luôn có những góc độ tiếp cận khác nhau.
Trong lĩnh vực kinh tế, các nhà nghiên cứu cũng áp dụng những định nghĩa theo nhiều góc độ, tuy nhiên cơ bản thì “hiệu quả” vẫn có những điểm chung trong nhiều công trình nghiên cứu. Theo nhà kinh tế học Adam Smith cho rằng: "Hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, là doanh thu tiêu thụ hàng hoá". Như vậy, hiệu quả được đồng nghĩa với chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh, có thể do tăng chi phí mở rộng sử dụng nguồn lực sản xuất. Nếu cùng một kết quả có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này doanh nghiệp cũng đạt hiệu quả.
Theo Paul A Sameulson và Wiliam Dnordhau (1997): “Hiệu quả tức là sử dụng một cách hữu hiệu nhất các nguồn lực của nền kinh tế để thỏa mãn nhu cầu mong muốn của con người”. Quan điểm này thể hiện rằng hai nhà nghiên cứu này đánh giá hiệu quả thông qua cách sử dụng các nguồn lực kinh tế, nguồn lực phải được sử dụng để đem lại kết quả mong muốn cho con người. Tuy nhiên, quan điểm này chưa chỉ rõ cách xác định hiệu quả bằng đại lượng cụ thể nào.TS Phạm Công Đoàn (2012), Giáo trình Kinh tế doanh nghiệp thương mại: “Hiệu quả là một tương quan so sánh giữa kết quả đạt được theo mục tiêu đã được xác định với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó”. -Khái niệm hiệu quả kinh doanh: Xét theo góc độ kinh doanh, khái niệm hiệu quả kinh doanh được gắn liền với cơ chế thị trường, liên kết chặt chẽ với các yếu tố trong hoạt động sản xuất kinh doanh có thể kể đến như lao động, công nghệ, nguồn vốn, nguyệt liệu đầu vào, chiến lược ngắn và dài hạn,…Nói cách khác, doanh nghiệp muốn đạt được hiệu quả kinh doanh tốt nhất thì phải sử dụng những yếu tố nêu trên một cách tối ưu nhất.TS Phạm Công Đoàn (2012), giáo trình Kinh tế doanh nghiệp thương mại: “Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế khách quan phản ánh các lợi ích kinh tế-xã hội đạt được từ quá trình hoạt động kinh doanh.
Hiệu quả kinh doanh bao gồm hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội trong đó hiệu quả kinh tế có vai trò, ý nghĩa quyết định”. Theo đó, hiệu quả kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp để đạt được kết quả kinh tế cao nhất với mức chi phí thấp nhất. Đối với đề tài này, hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế phản ánh những lợi ích đạt được từ các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trên cơ sở so sánh lợi 6 Downloaded by SAU DO (saudinh3@gmail.com) lOMoARcPSD|39270902 nhuận thu được với chi phí bỏ ra trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong khoảng thời gian nhất định. Dưới góc độ này, chúng ta có thể xác định hiệu quả kinh doanh một cách cụ thể bằng các phương pháp định lượng thành các chỉ tiêu hiệu quả cụ thể và từ đó có thể tính toán so sánh được, lúc này phạm trù hiệu quả kinh doanh là một phạm trù có thể đồng nhất.
Được biểu hiện trực tiếp của lợi nhuận, doanh thu. Ngoài ra nó còn biểu hiện mức độ phát triển doanh nghiệp theo chiều sâu, trình độ khai thác các nguồn lực trong quá trình sản xuất nhằm thực hiện mục tiêu kinh doanh. Nói một cách khác, ta có thể hiểu hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu phản ánh trình độ và khả năng quản lý của doanh nghiệp. Lúc này hiệu quả kinh doanh thống nhất với hiệu quả quản lý doanh nghiệp.
Dưới góc độ này thì hiệu quả kinh doanh phản ánh trình độ và khả năng kết hợp các yếu tố đầu vào trong quá trình sản xuất. Lúc này thì phạm trù hiệu quả kinh doanh là một phạm trù trừu tượng và nó phải được định tính thành mức độ quan trọng hoặc vai trò của nó trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh. Khái niệm hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Theo PGS. Phạm Công Đoàn (2012), Giáo trình Kinh tế doanh nghiệp thương mại, NXB Thống kê, Hà Nội: “Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là hiệu quả chỉ xét trên phương diện kinh tế của hoạt động kinh doanh.
Nó mô tả mối tương quan giữa lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp đạt được với chi phí đã bỏ ra để đạt được lợi ích đó. Thực hiện yêu cầu của quy luật tiết kiệm thời gian, nó biểu hiện trình độ sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp để thực hiện các mục tiêu xác định. Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp luôn chính là một mục tiêu kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố của quá trình sản xuất. Chúng thể hiện sự vận dụng khéo léo của các nhà quản trị doanh nghiệp giữa lý luận và thực tế nhằm khai thác tối đa các yếu tố của quá trình sản xuất như máy móc, công nghệ, nguyên vật liệu, nhân lực để nâng cao doanh thu cũng như cắt giảm chi phí.
Đồng thời giúp doanh nghiệp phát triển theo cách có chiến lược, ổn định và bền vững. Vì vậy có thể hiểu hiệu quả kinh doanh của một doanh nghiệp là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trình độ sử dụng các nguồn vật lực, tài chính của doanh nghiệp đó nhằm mục đích đạt hiệu quả cao nhất. Một số lý luận về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Bản chất hiệu quả kinh doanh đối với doanh nghiệp Theo khái niệm nêu trên, hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là một phạm trù kinh tế, nó phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực trong hoạt động kinh doanh như trình độ quản lý vốn, nhân lực của doanh nghiệp để thực hiện tối ưu nhất các mục tiêu kinh tế - xã hội với một chi phí thấp nhất.
7 Downloaded by SAU DO (saudinh3@gmail.com) lOMoARcPSD|39270902 Đối với mọi doanh nghiệp, mục tiêu cao nhất là lợi nhuận. Trong nền kinh tế thị trường hiện tại, lợi nhuận là chỉ tiêu hiệu quả quan trọng, là mục tiêu trước mắt và lâu dài đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Tuy nhiên, lợi nhuận của doanh nghiệp không phải là chỉ tiêu toàn diện khi đánh giá hiệu quả kinh tế thương mại. Hiệu quả kinh tế thương mại được đánh giá cao hay thấp không chỉ thể hiên ở mức lợi nhuận nhiều hay ít.
Đứng trên góc nhìn tổng thể về mặt kinh tế, hiệu quả kinh tế thương mại được đánh giá qua khả năng tiết kiệm lao động xã hội trong quá trình trao đổi, lưu thông hàng hoá hay nói cách khác chính là tăng năng suất lao động xã hội trong hoạt động trao đổi, lưu thông hàng hoá. Trong khi đó hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp và hiệu quả kinh tế – xã hội có mối quan hệ tác động lẫn nhau, vì vậy hiệu quả kinh doanh doanh nghiệp cần được phân tích, đánh giá một cách toàn diện, cả về mặt định tính lẫn mặt định lượng, cả về không gian và thời gian. Xét về mặt định tính, hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được thể hiện qua những đóng góp của doanh nghiệp vào quá trình phát triển kinh tế. Xét vể mặt định lượng, hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là đại lượng thể hiện được mối tương quan giữa kết quả thu được trong hoạt động kinh doanh với chi phí bỏ ra để có được kết quả đó.