CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYET VE BẢO HIEM HOA HOẠN VÀ CÁC RỦI RO ĐẶC BIỆT 1. Lịch sử ra đời, sự cần thiết khách quan và vai trò của bảo hiểm hoả hoạn và các rủi ro đặc biệt 1. Sự can thiết khách quan của bảo hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu của người dân về kết cấu cơ sở hạ tang cũng ngày một đa dạng: các kho bãi hàng hóa tập trung có thé có thé chứa một lượng hàng hóa không lồ, các căn chung cư từ bình dân đến cao cấp được ưa chuộng và là noi sinh sống của hàng nghìn hộ dân ở các thành phó lớn, các trung tâm thương mại sam uất dan thay thế cho các khu chợ nhỏ, quy tụ từ tiêu thương đến các nhãn hàng lớn. Thêm vào đó, sự biến đổi khí hậu do môi trường bi ô nhiễm khiến thời tiết ngày một nóng lên, từ đó nguy cơ hỏa hoạn, cháy nỗ cũng gia tăng, de doa đến tài sản, máy móc, hàng hoá, nhà cửa, các công trình kiến trúc, xây dựng đó, người dân sẽ bị ton thất rất lớn và khó lường trước một khi có tổn thất xảy ra.
Tuy nhiên không thê bàn cãi việc khoa học liên quan đến các giải pháp phòng cháy chữa cháy luôn đi sau một bước do tâm ly chung “mat bò mới lo làm chuồng”, người ta chỉ thực sự bắt đầu quan tâm đến công tác phòng chống cháy nô sau khi đã chứng kiến đủ loại thiệt hại do cháy nổ gây ra. Có rất nhiều biện pháp khuyên dùng được đưa ra như: thiết lập hệ thống ống dẫn nước chữa cháy, các thiết bị báo cháy nhạy bén, bình chữa cháy,. nhưng trên đây chỉ là các biện pháp liên quan đến việc làm sao dé hạn chế cháy nỗ và giảm mức độ thiệt hại vật chất do cháy nỗ gây ra. Với phạm vi bảo hiểm trải rộng, sản phâm bảo hiểm liên quan đến cháy né (bảo hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt) là giải pháp tài chính hữu hiệu nhất, không chỉ giúp bảo vệ tài sản của cá nhân/doanh nghiệp mà làm giảm nhẹ gánh nặng cho cả nền kinh tế trước các rủi ro cháy nổ có thé phát sinh.
Từ xa xưa, trên thế giới, bảo hiểm hỏa hoạn manh nha rất sớm, xuất phát từ Châu Âu cuối thế kỷ XVII, hoạt động này chỉ mới mang tính tương hỗ chứ chưa vì mục đích kinh doanh bảo hiểm. Một vài hiệp hội bảo hiểm cháy nỗ được hình thành ở Đức nhưng hoạt động còn mờ nhạt cho đến năm 1666, trận Đại hỏa hoạn bùng phát ở London đã phá hủy hơn 13.000 ngôi nhà và di dời khoảng 100.000 người, phải mat một vài thập ky sau đó thì việc kinh doanh bảo hiểm hỏa hoạn mới chính thức được thiết lập. Trước đó, từ năm 1638 đã có 1 người được chỉ định dé thực hiện dự án bảo hiểm cháy nổ, tuy nhiên do tôn thất qua lớn, việc hỗ trợ dé giúp các nạn nhân chỉ mang tính tạm thời chứ không thể bù đắp hoàn toàn cho sự mat mát của ho. Cải cách được dua ra: nâng cáp thành hệ thống bảo hiểm cháy nổ.
Bảo hiểm hỏa hoạn giờ đây không chi là cách bù đắp ton thất hiện tại mà còn là cách dé phòng ngừa cho những rủi ro trong tương lai. Năm 1680, Tiến sĩ Nicholas Barbon thành lập Văn phòng Cứu hỏa, về sau đổi tên thành Văn phòng cứu hỏa Phượng hoàng hoạt động như tiền thân của một đơn vị bảo hiểm hỏa hoạn. Đến nay loại hình bảo hiểm này được phô cập trên hầu khắp các quốc gia trên thế giới, là một trong các nhóm nghiệp vụ được khai thác lâu đời nhất, hiệu quả nhất, và mang lại doanh thu đồi dao cho các nhà bảo hiểm. Cải tiến theo thời gian, các rủi ro được bảo hiểm giờ đây không chỉ có cháy và nỗ đơn thuần, nó còn được mở rộng ra rất nhiều các rủi ro đặc biệt khác như động đất, lũ lụt, máy bay,.mang lại lựa chọn linh hoạt, tùy theo nhu cầu của người mua bảo hiểm.
Tại Việt Nam, nhận diện được sự cần thiết của bảo hiểm hỏa hoạn, Nhà nước đã triển khai nghiệp vụ bảo hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt từ cuối những năm 1980, giao cho Bảo Việt chịu trách nhiệm triển khai, ngay sau đó hàng lọat các công ty bảo hiểm liên tiếp được thành lập và triển khai loại hình bảo hiểm này dựa trên những quy định của Chính phủ. Về sau các quyết định về biểu phi lần lượt được ra đời và sửa đôi, sau đó, quy định về bảo hiểm cháy nỗ bắt buộc đã châm ngòi cho sự cạnh tranh sôi động trên thị trường Việt Nam về bảo hiểm cháy nô. Như vậy, sự xuất hiện của các sản phẩm bảo hiểm cháy né nói chung và bao hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt nói riêng là một tất yếu khách quan, bắt nguồn từ nhu cầu thực tế với mong muốn được bảo đảm cuộc sông cũng như giảm thiệu thiệt hại khi có sự kiện cháy nỗ xảy ra của người dân. Khác với thời kỳ bao cấp của hàng chục năm trước, khi mà mọi trách nhiệm bảo vệ tài sản chung đều thuộc về nhà nước, việc chuyển dịch sang cơ chế thị trường mở ra thời đại tự chủ kinh tế, các doanh nghiệp nước ta giờ đây đã có ý thức trong việc tự bảo vệ cho các tải sản của chính mình thông qua việc trang bị bảo hiểm hỏa hoạn, sản phẩm bảo hiểm này còn rất nhiều dư địa phát triển và chứng minh tầm quan trọng của nó đối với nền kinh tế xã hội.
Vai trò của bảo hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt Theo thống kê, trong 5 năm (từ 2017 - 2021), toàn quốc xảy ra 17.055 vụ cháy, làm chết 433 người, bị thương 790 người, tài sản thiệt hại ước tính 7.043 tỷ đồng và 7. Ngoài ra, xảy ra 2.769 vụ sự cô nhỏ liên quan đến cháy. Xảy ra 149 vụ no, làm 64 người chết, bị thương 190 người, thiệt hại về tài sản 1,14 tỷ đồng. Dia bàn xảy ra cháy chủ yếu ở thành thị chiếm khoảng trên 60%.
Cháy và thiệt hại do cháy gây ra tập trung trong khu vực dân cư, nhà dân, kết hợp với sản xuất kinh doanh (chiếm trên 40% tổng số vụ cháy) và tại các cơ sở sản xuất, kho tàng (chiếm khoảng 6 30% tông số vụ cháy), trong đó đã xảy ra một số vụ cháy gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng về người. Nguyên nhân chủ yếu là do sự cố về hệ thống, sự có về thiết bị điện, chiếm khoảng 45%. Những con số kế trên mới chỉ mô tả về thiệt hại vật chật do các vụ cháy nỗ gây ra, chưa tính đến thiệt hại về kinh doanh và chỉ phí khôi phục cơ sở vật chất. Chắc chan nó sẽ dé lại gánh nặng vô cùng to lớn cho cả nền kinh tế nếu không được xử lý đúng cách.
Chính vì thé, với nỗ lực nhằm đối phó với cháy nỗ, Nhà nước đang dùng kết hop hợp rất nhiều các biện pháp nhằm tuyên truyền nâng cao ý thức của người dân về phòng cháy chữa cháy; song song với đó là hướng dan làm sao dé khắc phục những hậu quả mà cháy nỗ đã gây ra. Bảo hiểm về cháy nổ (bao gồm cả bảo hiểm cháy nỗ bắt buộc va bảo hiểm HHVCRRĐB) được coi là biện pháp hữu hiệu nhất trong trường hợp này bởi nhiều nguyên nhân, xuất phát từ vai trò của bảo hiểm đối với nền kinh tế: Thứ nhát, chúng giúp chuyên giao rủi ro từ người mua bảo hiểm sang công ty bảo hiểm rồi được công ty bảo hiểm phân phối lại cho toàn bộ nền kinh tế. Không phải người mua bảo hiểm nào cũng gặp phải rủi ro về cháy, việc đóng một khoản phí nhỏ góp phần thực hiện nguyên tắc số đông bù số ít, khi đó nhỡ như rủi ro có xảy đến thì tổn thất của người mua bảo hiểm cũng sẽ được doanh nghiệp bảo đảm bồi thường day đủ, hợp lý. Chang hạn, một hộ kinh doanh gia đình nhỏ thì công việc kinh doanh hầu như diễn ra trong chính ngồi nhà mà họ sinh sống, nếu gặp phải sự cô cháy nổ khiến toàn bộ nhà cửa và hàng hóa bị thiệt hại, điều này ảnh hưởng đến cuộc sống cùa cả một gia đình.
Trường hợp khác, xét một công ty có quy mô hoạt động kinh doanh lớn, việc gặp rủi ro cháy nỗ giờ đây không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống của một gia đình, nó còn ảnh hưởng đến cả một cộng đồng cán bộ nhân viên công ty đó. Vai trò to lớn của bảo hiểm cháy và các rủi ro đặc biệt lúc này được thê hiện rõ nét qua việc gitip én định cuộc sông cũng như công việc hoạt động kinh doanh của người dân. Thứ hai, một hệ quả tất yêu của việc triển khai bảo hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt đó là giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về công tác phòng cháy chữa cháy. Khi một chủ cơ sở sản xuất kinh doanh ý thức được việc cần bảo vệ tài sản của mình băng bảo hiểm hỏa hoạn, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ tiếp nhận giấy yêu cầu bảo hiểm từ anh ta và sắp xếp cán bộ đến dé đánh giá rủi ro cơ sở sản xuất đó.
Việc bao hiểm chỉ được chấp nhận khi chủ cơ sở tuân thủ tuyệt đối các yêu cầu của nhà bảo hiểm về các công tác phòng cháy chữa cháy cơ bản (hệ thống cấp thoát nước, chứng nhận an toàn phòng cháy chữa cháy định kỳ, số lượng nhân viên an ninh túc trực,. Như vậy chủ cơ sở sản xuât, thậm chí là toàn bộ công nhân ở đây đêu được tuyên truyền về các biện pháp phòng cháy chữa cháy cần thiết, điều này giúp nâng cao nhận thức chung của xã hội vé vân dé an toàn cháy nô trong sản xuât; Thứ ba, bảo hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt còn giúp ồn định tinh thần, giải tỏa nỗi lo về cháy nổ, từ đó an tâm hoạt động và phát triển kinh doanh mà không cần phải sử dụng các biện pháp tín dụng và dự phòng tài chính khác. Thật vậy, chỉ với một mức phí bảo hiểm khiêm tốn mà DNBH thu được, họ có thể giúp các cá nhân, tổ chức khắc phục những hậu quả của rủi ro, cho dù rủi ro đó có nghiêm trọng và khôn lường; Thứ tw, mang lại lợi ich không chỉ cho doanh nghiệp bảo hiểm mà còn cho cả nền kinh tế nước nhà.