phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn 5 đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về mở rộng dịch vụ bảo hiểm liên kết ngân hàng Chƣơng 2: Thực trạng mở rộng dịch vụ bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội Chƣơng 3: Giải pháp mở rộng dịch vụ bảo hiểm liên kết ngân hàng tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội.” 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỞ RỘNG DỊCH VỤ BẢO HIỂM LIÊN KẾT NGÂN HÀNG 1. KHÁI QUÁT VỀ DỊCH VỤ BẢO HIỂM LIÊN KẾT NGÂN HÀNG 1. Lịch sử hình thành và phát triển của dịch vụ bảo hiểm liên kết ngân hàng 1. Lịch sử hình thành của dịch vụ bảo hiểm liên kết ngân hàng Dịch vụ bảo hiểm liên kết ngân hàng (tiếng Pháp là Bancassurance) xuất hiện đầu tiên ở Pháp và Tây Ban Nha vào những năm đầu của thập niên 70, 80 thế kỉ XX.
Tại Pháp vào đầu những năm 70, các“tổ chức ACM (Assurances du Crédit Mutuel), Vie et IARD (bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm chung) chính thức đƣợc phép bắt đầu các hoạt động đƣợc coi là bƣớc ngoặt trong lịch sử bảo hiểm”này. Đó là ý tƣởng bỏ qua ngƣời trung gian để bảo vệ các khoản vay và bảo hiểm cho chính các khách hàng của ngân hàng. Ý tƣởng này đã trở thành tiền thân của cái mà 15 năm sau ngƣời ta gọi là "Bancassurance". Tại Tây Ban Nha,“vào năm 1981, tập đoàn Banco De Bilbao đã giành đƣợc phần lớn cổ phần trong Euroseguros SA (một công ty bảo hiểm và tái bảo hiểm có nguồn gốc là La Vasca Aseguradora SA, thành lập năm 1968)”.
Tuy nhiên, theo quan điểm lịch sử thuần túy, những ngƣời tiên phong thực sự là ngƣời Anh với sự ra đời của Barclays Life vào tháng 9 năm 1965. Tuy nhiên công ty này không thành công lớn ở Anh, và cũng không đƣa ra khái niệm về Bancassurance (Chevalier, Carole Launay, 2005). Quá trình phát triển của dịch vụ bảo hiểm liên kết ngân hàng Tại Pháp, Crédit Lyonnais mua lại tập đoàn Médicale de France vào năm 1971, đến năm 1993 đã ký kết một thỏa thuận trao cho Union des Assurances Fédérales Group quyền độc quyền bán bảo hiểm nhân thọ thông qua mạng lƣới Crédit Lyonnais. Đến năm 2000, kênh Bancassurance đƣợc 7 giới thiệu.
Các ngân hàng hoạt động nhƣ những ngƣời môi giới phân phối các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ (Chevalier, Carole Launay, 2005). Tại Anh: năm 2001, việc bán bảo hiểm thông qua ngân hàng bắt đầu. Việc bán các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ của nhân viên ngân hàng bị hạn chế bởi các ràng buộc pháp lý vì các cố vấn tài chính chỉ đƣợc cấp phép đủ điều kiện tối thiểu thể bán đƣợc các sản phẩm đầu tƣ cơ bản. Sau khi cải cách chế độ, các ngân hàng sẽ có khả năng trở thành nhà phân phối đa cấp cung cấp một loạt các sản phẩm từ các nhà nguồn khác nhau.
Tây Ban Nha là nƣớc đi đầu trong việc phát triển hình thức phân phối bảo hiểm qua ngân hàng với chất lƣợng dịch vụ cao. Theo số liệu“2019 tại diễn đàn các nhà lãnh đạo khu vực Châu Âu, có đến trên 90% các ngân hàng tại Châu Âu có kinh doanh Bancassurance, doanh thu phí bảo hiểm qua kênh này lên tới 60% tổng doanh thu phí bảo hiểm. Ở Châu Á, Bancassurance đƣợc giới thiệu lần đầu tại Singapore vào năm 1992, ở Malaysia năm 1996, ở Nhật Bản vào năm 2001, Hàn Quốc năm 2003 và Thái Lan năm 2004. Ở Khu vực Châu Á Thái Bình Dƣơng; tại các nƣớc nhƣ Thái Lan, Hàn Quốc, Bacassurance chiếm 20% thị trƣờng, chiếm đến 40-50% các hoạt động kinh doanh mới tại một số nƣớc nhƣ Đài Loan, Malaysia, Singapore và HongKong.
Theo số liệu thống kê gần đây, doanh thu phí bảo hiểm qua kênh Ngân hàng tại HongKong là 45%, Malaysia là 12%, tại Đài Loan là 37%. Tính chung cho cả khu vực Châu Á - Thái Bình Dƣơng thì các bancassurance bán và thu về 13% trên tổng số phí bảo hiểm cho các sản phẩm bảo hiểm Nhân thọ và 6% cho các sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ (Clarence Wong, Mike Bamahan, Lucia Bevere, 2007). Tại Việt Nam, Bancassurance đã nhen nhóm từ giữa những năm 1995 bằng việc các NHTM thực hiện chƣơng trình khuyến mãi sản phẩm BHPNT cho khách hàng của mình. Và chính thức ra mắt ở Việt Nam từ năm 2001 bằng việc ký thỏa thuận hợp tác giữa Công ty Bảo hiểm nhân thọ AIA Việt 8 Nam với Ngân hàng Hồng Kông Thƣợng Hải (HSBC).
Ngoài ra, nhiều ngân hàng cũng bắt đầu nắm giữ cổ phần của các công ty bảo hiểm. Tuy nhiên sự hợp tác của hai bên chỉ mới dừng lại ở mức sơ đẳng, chủ yếu là các NH tạo điều kiện về không gian để các CTBH đến bán tại ngân hàng. Khái niệm và đặc điểm của dịch vụ bảo hiểm liên kết ngân hàng 1. Khái niệm về dịch vụ bảo hiểm liên kết ngân hàng Theo từ điểm Oxford “Bancassurance” là sự kết hợp của từ Pháp Banque (ngân hàng) và Assurance (đảm bảo).
Sự xuất hiện và phát triển của bancassurance đã trở thành chủ đề quan tâm của rất nhiều nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kinh doanh và quản lý tại nhiều quốc gia. Đứng trên các góc độ nghiên cứu khác nhau, cách nhìn nhận về bancassurance có sự khác biệt nhất định: Trên khía cạnh kinh doanh và quản lý, Swiss Re (1992, tr.5) - Nhà tái bảo hiểm hàng đầu thế giới với hoạt động nghiên cứu, tƣ vấn và tái bảo hiểm phủ rộng khắp các quốc gia, Bancassurance đƣợc mô tả nhƣ là “một chiến lƣợc đƣợc các ngân hàng hoặc các công ty bảo hiểm chấp nhận, nhằm mục đích vận hành thị trƣờng dịch vụ tài chính theo cách thức ít nhiều đƣợc tích hợp hơn”. Nghiên cứu của Swiss Re (1992) cũng nhấn mạnh thuật ngữ "Bancassurance" luôn đƣợc sử dụng để mô tả định hƣớng chiến lƣợc mới của các định chế tài chính trong kinh doanh khách hàng tƣ nhân. Về cơ bản hai nhận định trên đều nhấn mạnh thuật ngữ “Bancassurance” gắn với hoạt động ngân hàng và là sự liên kết các dịch vụ tài chính khác nhau với vấn đề phân phối các dịch vụ thế nào.
Gần đây hơn, Swiss Re (2007) bổ sung “Bancassurance” là nỗ lực chung của các ngân hàng và các công ty bảo hiểm để cung cấp sản phẩm và dịch vụ bảo hiểm cho khách hàng của ngân hàng. Nhìn nhận từ khía cạnh mô hình doanh nghiệp, Artikis và cộng sự (2008) Nguyễn Thị Hải Đƣờng (2012) cho rằng bancassurance là một loại hình cơ 9 cấu lại doanh nghiệp với việc sáp nhập và mua lại. Nói cách khác, nó mô tả giao diện giữa ngân hàng và công ty bảo hiểm với mục tiêu chính là tăng lợi nhuận và giảm chi phí. Trên thực tế, Bancassurance có thể hiểu là sự kết hợp của khả năng phát triển sản phẩm và văn hóa bán hàng của các CTBH với mạng lƣới phân phối và cơ sở KH rộng lớn của các NHTM.
Nhƣ vậy, Bancassurance là sự hợp tác để phát triển và phân phối một cách hiệu quả các sản phẩm/dịch vụ ngân hàng - bảo hiểm cho cùng một cơ sở khách hàng giữa NHTM và CTBH. Hay Bancassurance có thể đƣợc biết đến là việc NHTM tham gia cung cấp các sản phẩm bảo hiểm cho KH của mình. Mức độ tham gia của NHTM phụ thuộc vào hình thức hợp tác triển khai Bancassurance mà NHTM và DNBH đã thỏa thuận với nhau. Đặc điểm của dịch vụ bảo hiểm liên kết ngân hàng Bancassurance cũng đƣợc chia ra làm 2 loại sản phẩm là Bancassurance nhân thọ và Bancassurance phi nhân thọ.
Cụ thể nhƣ sau: - Bancassurance nhân thọ:“là sản phẩm của các công ty bảo hiểm nhằm bảo vệ con ngƣời trƣớc những rủi ro liên quan đến sức khỏe, thân thể, tính”mạng. Đơn giản“là ngƣời tham gia thỏa thuận và ký kết hợp đồng bảo hiểm với công ty bảo hiểm về việc sẽ đóng đúng những khoản phí đều đặn vào quỹ dự trữ tài chính do công ty bảo hiểm quản lý để đƣợc chi trả số tiền nhất định khi không may gặp rủi ro hoặc đến thời điểm đáo”hạn. Có thể“kể đến các SP trong nhóm này nhƣ: bảo hiểm sinh kỳ, bảo hiểm tử kỳ, bảo hiểm trả tiền định kỳ, bảo hiểm hỗn hợp, bảo hiểm trọn đời”… Đây là loại hình bảo hiểm dài hạn. - Bancassurance phi nhân thọ: là sản phẩm “bảo vệ tài sản, trách nhiệm dân sự hay các nghiệp vụ bảo hiểm khác không thuộc nhóm BHNT.
Bancassurance BHPNT bao gồm: BH ô tô, xe máy; BH thân vỏ, BH hàng hóa vận chuyển đƣờng bộ, đƣờng biển, thủy nội địa… BH này thƣờng có thời hạn 10 ngắn (tính theo 1 năm/1 hợp đồng).” Nhƣ vậy, NHTM có thể cung cấp cả hai nhóm sản phẩm BHNT và BHPNT. Tuy nhiên sản phầm BHNT đang có tiềm năng phát triển hơn. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, tác giả sẽ phân tích sâu hơn về mảng Bancassurance nhân thọ. Các mô hình dịch vụ Bancassurance Mô hình của bancassurance đƣợc Swiss Re (2007) xác định và tổng kết đƣợc chia thành năm loại, bao gồm: mô hình phân phối thuần tuý, mô hình liên minh chiến lƣợc, mô hình liên doanh dọc: ngân hàng hoặc tập đoàn tài chính/CTBH sở hữu CTBH/NH, mô hình liên doanh và mô hình tập đoàn tài chính.1: Các mô hình bancassurance Nguồn: Swiss Re (2007, tr.5) - Mô hình phân phối thuần tuý: Trƣớc hết, đây là mô hình đầu tiên của bancassurance, có sự tƣơng tác 11 giữa ngân hàng và công ty bảo hiểm, không áp dụng hạn chế và cả hai bên vẫn có thẩm quyền.
Theo đó, các ngân hàng có thể lựa chọn nhiều CTBH (liên minh) để phân phối các sản phẩm bảo hiểm qua chi nhánh của họ, các công ty bảo hiểm phải trả hoa hồng phân phối cho các ngân hàng. Mặt khác, các CTBH cũng có thể tiếp cận với các ngân hàng khác nhau và sau đó, phân phối sản phẩm bảo hiểm của họ thông qua ngân hàng. Với mô hình phân phối thuần túy, NH đƣợc hƣởng hoa hồng dựa trên cơ sở doanh thu phí khai thác qua bancassurance. Lợi thế của mô hình này là nó cung cấp cho khách sự đa dạng về sản phẩm bảo hiểm và cơ hội lựa chọn công ty bảo hiểm (Teunissen, 2008).
Tuy nhiên, trong mô hình này việc các ngân hàng hoặc công ty bảo hiểm có nắm giữ quyền lực cao hơn trong mô hình kết hợp là nhân tố quyết định sự phát triển và hiệu quả của mô hình bancassurance mà hai bên phát triển. Các ngân hàng có thể chỉ cung cấp cho các công ty bảo hiểm một phần của cơ sở dữ liệu khách hàng và điều này dẫn đến việc khó có thể tạo ra các sản phẩm phức tạp đáp ứng nhu cầu thực tế của khách hàng.