CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠO ĐỘNG LỰC LÀM VIỆC CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Động lực làm việc Kreitner (1995), "động lực là một quá trình tâm lí mà nó định hướng các hành vi cá nhân theo mục đích nhất định". Các nhà nghiên cứu phân tích, đánh giá rằng, động lực là tập hợp cả một quá trình nội tại, nó giúp thúc đẩy tinh thần, giúp định hướng đúng đắn và duy trì hành động công việc một cách liên tục và hiệu quả (Murphy & Alexander, 2000; Pintrich, 2003). Động lực làm việc là một tập hợp các lực lượng tràn đầy năng lượng bắt nguồn từ bên trong cũng như bên ngoài một bản thể của cá nhân và xác định hình thức, hướng, cường độ và thời gian của một công việc liên quan đến hành vi. Động lực là một trạng thái và lực lượng bên trong, khuyến khích cá nhân thực hiện hoạt động.
Điều gì được coi là quan trọng như một động lực cho một cá nhân hoặc một nhóm cụ thể có thể không quan trọng đối với cá nhân hoặc nhóm khác. Nói cách khác, cá nhân hoạt động là những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến về động lực (Latham và Pinder, 2005). Theo tác giả Gundry (2007) cũng cho rằng, động lực hàm chứa cả bên trong lẫn bên ngoài. Động lực bên tạo ra động cơ thúc đẩy sự khao khát, sự tìm hiểu, sự sáng tạo ra những cái mới, nằm mục đích tìm kiếm những cơ hội phát triển phát triển cho cá nhân nâng cao chuyên môn của mình.
Động lực bên ngoài bao gồm các nhân tố, yếu tố: môi trường, chính sách, pháp luật…tác động vào mỗi các nhân, tạo ra cho họ sự khát khao làm việc. Cũng theo tác giả Mullins (2007), động lực bên trong nó được tạo ra kích thích tinh thần của mỗi cá nhân nhằm đạt được mục đích cuối cùng để thực hiện đáp ứng các nhu cầu hoặc mong đợi của họ. Theo Bolton (2010), động lực là bao 5 gồm tả các yếu tố được các cá nhân được sinh ra, thực hiện, duy trì và điều chỉnh các hành vi của mình theo nhiều huớng khác nhau, nhưng cuối cùng vẫn phục vụ cho nhu cầu, quyền lợi của họ. Theo Nguyễn Xuân Lan (2010), tạo động lực tạo ra môi trường để phấn đấu, kích thích cho hành động, nhằm động viên, cổ vũ, khích lệ những cố gắng của người lao động mà họ đạt được trong xuyên suốt quá trình lao động.
Như vậy hiện nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về động lực làm việc: Động lực là sự khao khát và tự nguyện của con người để nâng cao mọi nỗ lực của mình nhằm đạt được mục tiêu hay kết quả cụ thể nào đó trong quá trình làm việc.2 Vai trò động lực Theo Bessell và cộng sự (2002). Động lực là một trong những công cụ quan trọng nhất để tạo ra để nhân viên đạt được một kết quả hiệu quả và tạo ra một công việc tích cực môi trường và thực hiện thành công. Động lực là một trong những vấn đề chính trong khoa học hành vi và dựa trên vị trí quan trọng và vai trò quan trọng của nguồn nhân lực trong việc đạt được các mục tiêu của tổ chức (Barzoki và cộng sự, 2008). Vì vậy theo nghiên cứu một số học thuyết trên, theo quan điểm quản trị trên ta thấy được động lực có vai trò rất lớn và quan trọng trong việc quyết định hành vi người lao động.
Theo Ifinedo (2003) cho rằng để người lao động có động lực, mục tiêu phấn đấu thì cần xây dựng, thực hiện các công việc cụ thể để họ hiểu rõ động lực có liên quan đến việc mong muốn đạt kết quả tốt với ho thành tốt nhiệm vụ được giao. Trong quá trình lao động sản xuất kinh doanh, nhân viên có động lực làm việc càng cao sẽ giúp cho doanh nghiệp, công ty đạt được mục tiêu đề ra dễ dàng hơn và có thể cao hơn mong đợi. Lapeniene (2012) cũng nhấn mạnh và đề cao tầm quan trọng của động lực bên trong đến các ý tưởng, thay đổi hợp lý và sáng tạo tại nơi mà họ làm việc. Bằng kết quả nghiên cứu ông đã chỉ ra và chứng minh cụ thể rằng người lao động sẽ 6 được kích thích sự sáng tạo hơn tại môi trường làm việc mà họ cảm thấy hài lòng và thích thú: Động lực thúc đẩy hành vi ở hai góc độ trái ngược nhau đó là tích cực và tiêu cực.
Người lao động có động lực tích cực thì sẽ tạo ra được một tâm lý làm việc tốt, lành mạnh đồng thời cũng góp phần làm cho doanh nghiệp ngày càng vững mạnh hơn. Người lao động sẽ có những hành vi tích cực trong việc hoàn thiện mình thông qua công việc. Tạo động lực luôn là vấn đề quan tâm đặt ra cho mỗi nhà quản trị. Tìm hiểu, nghiên cứu từ các chính sách tiền lương, tiền thưởng có phù hợp hay chưa? Việc bố trí công việc có phù hợp cho từng cá nhân hay không? Công việc có làm thoả mãn được nhu cầu của người lao động hay không? Tất cả những yếu tố này quyết định đến việc hăng say, động lực kế cả sáng tạo làm việc hay có thể làm trì trệ, bất mãn dẫn đến ý định từ bỏ công việc mà đi đến doanh nghiệp khác của người lao động.
Như vậy, dựa theo nghiên cứu một số học thuyết, từ đấy hàm ý quản trị cho thấy động lực có vai trò quan trọng trong việc quyết định hành vi nhân viên (người lao động): Người lao động sẽ có những hành vi tích cực, ý thức tốt trong việc điều chỉnh và hoàn thiện mình thông qua công việc. Tạo động lực luôn là vấn dề cấp thiết đặt ra đối với mỗi nhà quản lý, điều hành doanh nghiệp. Nhà quản lý phải luôn tìm hiểu làm thế nào để tăng năng suất suất trong điều kiện nguồn nhân lực ấy. Vì thế phải luôn tìm yếu tố để kích thích động lực tìm ẩn mà họ chưa phát huy.3 Mối quan hệ giữa nhu cầu và động lực 1.1 Khái niệm về nhu cầu Cũng theo Phạm Thúy Hương (2011), nhu cầu là một hiện tượng tâm lý được hình thành trong mỗi cá nhân, con người là có xu hư đòi hỏi, mong muốn, về yếu tố vật chất lẫn tinh thần để tồn tại và phát triển.
Còn theo quan điểm của tác giả 7 Trần Xuân Cầu (2008): Nhu cầu cũng chính là những đòi hỏi, sự mong đợi xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như: tâm sinh lý, xã hội…Nó hình thành từ nhiều trạng thái khi họ cảm thấy thiếu thốn, khi họ chưa được thỏa mãn về cái gì đó mà họ mong muốn, từ các yếu tố đấy nó tạo ra động cơ thúc đẩy họ thực hiện những hành động nhằm mục đích cuối cùng để thoả mãn ước mong đấy của họ.2 Mối quan hệ nhu cầu và động lực Theo tác giả Ryan và Deci (2000), con người có ba nhu cầu tâm lý cơ bản là nhu cầu gắn kết, nhu cầu năng lực và nhu cầu tự chủ. Để thỏa mãn những nhu cầu này, cá nhân tham gia vào các hoạt động khác nhau và có thể được thúc đẩy bởi hai lại động lực chính là động lực bên trong và động lực bên ngoài. Nhu cầu là các mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển ở bất kỳ trong từng giai đoạn lịch sử. Trong từng cá nhân và hoàn cảnh cụ thể, nhu cầu sẽ thay đổi ở những cấp độ khác nhau.
Thoả mãn nhu cầu đạt được cũng là mục tiêu động lực làm việc của người lao động. Nhu cầu là yếu tố thúc đẩy con người hoạt động, tăng động lực làm việc mang lại lợi ích cao. Nhu cầu càng cấp bách thì khả năng chi phối, thôi thúc, thúc đẩy con người càng cao (Trần Xuân Cầu, 2008).4 Mối quan hệ lợi ích và động lực lao động 1.1 Khái niệm về lợi ích Lợi ích là một trong các mức độ nhằm thỏa mãn nhu cầu của con người trong một hoàn cảnh cụ thể nhất định được biểu hiện trước, trong và sau quá trình lao động. Mức độ thỏa mãn nhu cầu càng lớn thì lợi ích càng cao và ngược lại (Trần Xuân Cầu, 2008).2 Mối quan hệ lợi ích và động lực lao động Luận án tiến sĩ của tác giả Hoàn Văn Khải đã làm rõ những vấn đề lý luận về việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội như khái niệm, nội dung, phương thức và các nhân tố tác động.
Phân tích thực trạng, nguyên nhân của những hạn chế và những vấn đề đặt ra từ giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá 8 nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay. Sau đấy đề xuất những giải pháp chủ yếu để giải quyết hài hòa quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội góp phần thúc đẩy sự phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay (Hoàn Văn Khải, 2019). Từ đấy cho ta thấy được lợi ích và tạo động lực có mối quan hệ chặt chẽ nhau. Nếu ta thực hiện tốt trên thực tế để giải quyết quan hệ giữa lợi ích thì góp phần tạo động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển.5 Một số phương pháp tạo động lực cho nhân viên 1.1 Khái niệm: Tạo động lực “Tạo động lực lao động là tổng hợp các bện pháp và cách hành xử của tổ chức, nhà quản để tạo ra sự khát khao, tự nguyện của người lao động làm họ phải nỗ lực, cố gắn phấn đấu nhằm đạt được các mục tiêu và tổ chức đề ra.
Các biện pháp được đặt ra có thể là các đòn bẩy kích thích về tài chính, phi tài chính, cách hành xử của tổ chức được thể hiện ở điểm tổ chức đó đối xử lại với người lao động thế nào” (Lê Thanh Hà, 2009). Tóm lại “Tạo động lực trong lao động là việc xây dựng, thực thi các biện pháp, giải pháp, khuyến khích người lao động nâng cao năng suất lao động, phát huy sáng kiến cải tiến kỹ thuật… Thông qua các đòn bẩy về kích thích vật chất và tinh thần” (Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Vân Điềm, 2014).2 Các phương pháp tạo động lực làm việc Theo Maslow (1943), để tồn tại và phát triển. Đặc biệt trong quá trình lao động nhằm đạt được nhiều mục đích khác nhau để thoả mãn nhu cầu của họ, con người không ngừng phấn đấu làm việc. Từ những nhu cầu ở mức cơ bản nhất, thiết yếu nhất như: nhu cầu được ăn, nhu cầu được uống.
