CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN CUA PHÁT THANH CƠ SỞ TUYEN TRUYEN DAY MANH HOC TAP VA LAM THEO TƯ TƯỞNG, ĐẠO ĐỨC, PHONG CÁCH HO CHÍ MINH 1. Một số khái niệm có liên quan đến đề tài Khái niệm Phát thanh Dựa vào đặc điểm của loại hình và phương thức truyền thông tin, người ta đưa ra các khái niệm khác nhau về phát thanh. Phát thanh là một loại hình báo chí mà đặc trưng cơ bản của nó là dùng âm thanh phong phú, sinh động như: lời nói, tiếng động, âm nhạc để truyền tải thông điệp nhờ sử dụng sóng điện từ và hệ thống truyền thanh tác động vào thính giác công chúng. Trong giáo trình “Truyền thông đại chúng” PGS.
Tạ Ngọc Tân đã đưa ra khái niệm: “Phát thanh (radio) là loại hình truyền thông đại chúng, trong đó nội dung thông tin được chuyển tải qua âm thanh. Âm thanh trong phát thanh bao gom lời nói, âm nhạc, các loại tiếng động làm nên hoặc minh họa cho lời nói như tiếng mưa, gió, nước chảy, sóng vỗ, chim hót, tiếng võ tay, tiếng on đường pho. Thuật ngữ phát thanh (radio) thực ra bao gồm cả hai loại hình nhỏ trong đó là phát thanh qua làn sóng điện từ và truyền thanh qua hệ thống dây dẫn” Theo PGS. Nguyễn Văn Dững, phát thanh là một loại hình báo chí và trong giáo trình “Tác phẩm báo chi’ tập 2 các tác giả đưa ra khái niệm: “Phát thanh được hiểu như một kênh truyền thông, một loại hình báo chí điện tử hiện đại mà đặc trưng cơ bản của nó là dùng thế giới âm thanh phong phú và sinh động (lời nói, tiếng động, âm nhạc) dé chuyén tải thong điệp nhờ sử dụng ky thuật sóng điện từ va hệ thong truyền thanh, tác động vào thính giác (vào tai) của công chúng”.
Phạm Thành Hung cũng đã định nghĩa phát thanh như sau: “Phá thanh là một phương tiện truyền thông đại chúng dựa trên nguyên tắc kỹ thuật truyền âm thanh dé chuyển tải các chương trình tin tức, tri thức, nghệ thuật tới đông dao công chúng thính giả cũng như cho các nhóm thính giả đặc thù”. Báo phát thanh cũng có một tên gọi khác là báo nói. Luật Báo chí năm 2016 định nghĩa: “Báo nói là loại hình báo chí sử dụng tiếng nói, âm thanh, được 11 truyền dẫn, phát sóng trên các hạ tang kỹ thuật ứng dung công nghệ khác nhau” (Luật Báo chí năm 2016, điều 3, khoản 4). Trong hệ thống báo chí nước ta hiện nay, phát thanh là phương tiện thông tin đại chúng thuận tiện, gần dân nhất, với mạng lưới phủ khắp quốc gia, vươn tới tận từng xóm thôn, xóm, khu dân cư.
Trong Chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010 ban hành kèm theo Quyết định số 219/2005/QĐ-TTg ngày 09/09/2005 của Thủ tướng Chính phủ phát thanh được định nghĩa như sau: “Phát thanh là loại hình thông tin đại chúng mà nội dung thông tin được chuyển tải bằng âm thanh, tiếng nói qua làn sóng vô tuyến điện và truyền thanh qua hệ thong dây dân” (Chiên lược phát triển thông tin đến năm 2010, điều 2, mục a). Truyền thanh: Theo từ điển Tiếng Việt “7r„yên” là truyền âm thanh đi xa bang sóng điện từ hoặc bằng dây. Theo các nhà ngôn ngữ học, thì động từ “7r„uyên” thường đi liền với phương thức truyền, cũng từ điển này định nghĩa “7ruyên” là lan rộng ra hoặc làm lan rộng ra cho nhiễu người, nhiễu nơi biết. Truyền thanh có nghĩa là truyền âm thanh đi xa bang radio (Vô tuyến truyền thanh) hoặc bang “đường đây”.
Nguyễn Văn Dững thì “truyền thanh” là kênh truyền thông đại chúng sử dụng sóng điện từ và hệ thống truyền dẫn truyền đi âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận. Thông điệp được mã hóa truyền qua kênh truyền thanh và người nhận phải có máy thu thanh mới tiếp nhận được thông điệp. Theo tài liệu Bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ thông tin và truyền thông cơ sở (Bộ Thông tin và Truyền thông, năm 2012): “Truyền thanh là phương thức truyén tải thông tin tiếng động, âm thanh qua dây dẫn tín hiệu từ máy phát tổng đài đến các loa. Hệ thống truyền thanh được vận hành bởi tập hợp các thiết bị đầu cuối từ thu âm, thu tín hiệu đâu vào sóng radio, thiết bị khuếch đại tín hiệu âm thanh, hệ thống dây dân và các loa”.
Truyền thanh cũng được gọi là radio, là một kỹ thuật để chuyên giao dùng biên điện sóng từ có tân sô ít hơn tân sô của ánh sáng. Radio hay vô tuyên, truyén 12 thanh là thiết bị kỹ thuật ứng dụng sự chuyền giao thông tin không dùng cách biến điện sóng điện tử có tần số thấp hơn tần số của ánh sáng, đó là sóng radio. Radio còn được dùng để chỉ máy thu thanh; một thiết bị điện tử dùng để nhận về các sóng âm đã được biến điệu qua ăngten dé khuyéch dai, phuc hồi lai dang âm thanh ban dau và cho phát ra ở loa. Có thé thay, mặc dù đều cung cấp thông tin bằng âm thanh tổng hợp, tác động đến tai người nghe nhưng phát thanh và truyền thanh vẫn có những điểm khác nhau cơ bản.
Phát thanh là phát thông tin bằng sóng điện từ hoặc qua internet, sóng vệ tinh, không gian rộng lớn, còn truyền thanh phải truyền thông tin qua dây dẫn, trong phạm vi nhất định. Phát thanh và truyền thanh cơ sở Trong thời đại bùng nỗ các phương tiện thông tin truyền thông, hệ thống phát thanh cơ sở đóng vai trò là kênh thông tin quan trọng cung cấp các thông tin chính thống thiết thực đến đời sống của người dân, các chủ trương đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các thông tin chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh. Ở thế kỷ XX thay đổi nhanh chóng và toàn diện của các phương tiện truyền thông nhờ các bước tiến đột phá về khoa học kỷ thuật. Công nghệ mới xuất hiện phương tiện truyền thông truyền thống, thay đổi đồng thời hình thành nên những phương tiện chưa từng xuất hiện trước đó với những ưu điểm vượt trội, gọi la phương tiện truyền thông đa phương tiện.
Tiêu biểu chính là thiết bị cá nhân di động (điện thoại di động thông minh, là ipad, may tính bảng, máy tính xách tay.), mạng Internet, hay mới đây là công nghệ thực tại ảo (Virtual Reality - VR). Các phương tiện này có những ưu điểm vượt trội mà không một phương tiện truyền thông truyền thống nào có thế so sánh được. Lợi thế hàng đầu chính là sự tiện lợi, có chức năng cung cấp thông tin trực tiếp đến công chúng. Các phương tiện truyền thông mới tạo sự chủ động hoàn toàn cho công chúng trong quá trình tiếp nhận thông tin.
Không như báo giấy, không cồng kénh như ti vi, chỉ bằng chiếc điện thoại di động nhỏ gọn luôn mang theo bên mình, việc tiếp nhận thông tin bất cứ ai cũng có thé dé dang nhận được. Dac biệt là 13 thay vì phải ngồi một chỗ, bỏ lại công việc chờ đến giờ để nhận được thông tin mình cần thì ngày nay, chỉ bằng một thiết bị kỹ thuật số nối mạng internet, công chúng có thé dé dang chủ động tìm kiếm tin tức từ nhiều nguồn, nhiều ngôn ngữ ở bất cứ nơi đâu, bất cứ thời điểm nào trong ngày. Công chúng cũng có thể tự lựa chọn những thông tin mình cần chứ không phụ thuộc vào “dòng chảy tin tức” theo thứ tự phát sóng của nhà đài. Một điểm ưu việt khác là các phương tiện truyền thông mới giúp công chúng dễ dàng tiếp cận với ngân hàng đữ liệu khổng lồ trên mọi lĩnh vực của cả thế giới.
Internet là một siêu kênh thông tin toàn cầu, cho phép liên kết con người bằng thông tin, kết nối nguồn tri thức đã tích lũy của toàn nhân loại và chia sẻ một cách dễ dàng, tức thì. Là một thư viện đúng nghĩa, báo mạng điện tử giúp người đọc không chỉ xem các tin, bài hiện tại, mà còn đọc được những tin, bài trong quá khứ. Nó còn cung cấp cho người đọc một công cụ tìm kiếm thông tin khoa học và hiệu quả. Các phương tiện truyền thông mới đã xóa đi ranh giới về không gian, thời gian, lấp đầy những khoảng cách về văn hóa, tri thức, kinh tế, công nghệ.
Thông tin trở nên sẵn có và dễ dàng tiếp cận hơn bao giờ hết. Với sự trợ giúp đắc lực của công nghệ thông tin và mạng viễn thông, tính đa phương tiện được day lên cao nhất, tăng tính chân thực, sinh động, hap dẫn. Nếu như trong báo mạng điện tử hiện nay, thông tin mà báo chí mang lại được xem là đã khá hấp dẫn bởi công chúng có thể tiếp nhận thông tin bằng cả ba hình thức: đọc, nghe và nhìn, thì với sự hỗ trợ của công nghệ thực tại ảo, công chúng còn có thể tiếp nhận thông tin bằng cơ quan xúc giác và bằng cả cảm xúc của mình, bởi họ như được tham gia chính vào thời điểm xảy ra sự kiện. Sự phổ biến của điện thoại thông minh smartphone, mang wifi, 3G, 4G càng tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận thông tin trên internet cho người dân ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào.
Chính vì vậy, đối với người dân đô thị, lượng thông tin phong phú họ tiếp nhận hàng ngày khiến chiếc loa phường ngày càng trở nên ít hiệu quả. Tuy nhiên, ở Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập và khoảng cách trong việc tiếp nhận thông tin giữa thành thị và nông thôn. Có tới 75% báo in được phát hành ở khu vực thành phó, thị xã, trong khi đó ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa chỉ chiếm 25% 14 [6, tr. Tại các thành phố lớn, khoảng 60% gia đình sở hữu 2 chiếc tivi trở lên, 25% số hộ có tới 3-4 chiếc trong nhà [44].
Tuy nhiên, ở nhiều khu vực nông thôn, điều kiện còn khó khăn, việc tiếp cận thông tin từ Internet, truyền hình, hay báo in còn rat hạn chế. Ở nhiều địa phương vùng nông thôn, vùng núi, vùng xa, hệ thống các đài phát thanh-truyền thanh cấp huyện, thị và các đài truyền thanh cấp xã, phường, thị trấn,. vẫn đang tiếp tục cần man đem đến cho nhân dân địa phương những thông tin bổ ích, tham gia một cách tích cực và hiệu quả vào các hoạt động trên tất cả các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng-an ninh. Trong thực tế, cho thấy có những nội dung thông tin mà chỉ có đài phát thanh-truyền thanh cơ sở mới có thê đề cập đến được một cách sâu sát, mang lại hiệu ứng trực tiếp, tức thời đến công chúng.