Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Chất lượng thẩm phán tòa án nhân dân là một mảng đề tài hẹp, nghiên cứu trong một ngành cụ thể. Có thể thấy, việc nghiên cứu mảng đề tài này đòi hỏi sự chuyên sâu và phục vụ trực tiếp cho việc nâng cao chất lượng thẩm phán tòa án nhân dân; đồng thời, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức và hoạt động của hệ thống các cơ quan tòa án nhân dân ở nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào. Đội ngũ thẩm phán tòa án nhân dân vừa có những điểm chung, lại vừa có những điểm riêng, khác biệt mang tính đặc trưng so với đội ngũ cán bộ, công chức ngành tòa án nhân dân nói chung, đặc biệt là đội ngũ cán bộ, công chức hành chính nhà nước. Họ vừa là những cán bộ, công chức chịu sự quản lý hành chính trong bộ máy nhà nước theo chế định pháp luật về công vụ, công chức nhưng đồng thời còn thực hiện các công vụ, nhiệm vụ đặc thù của ngành tư pháp, của hệ thống cơ quan thực hiện chức năng xét xử, trực tiếp tham gia việc bảo vệ tính đúng đắn của Hiến pháp và pháp luật, góp phần vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Lào.
Đó cũng chính là việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, trọng tâm là bảo vệ nhân dân, bảo vệ Nhà nước, bảo vệ chế độ và bảo vệ Đảng Nhân dân cách mạng Lào trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước Lào. Những nghiên cứu về chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức trong ngành tòa án nhân dân nói chung, thẩm phán tòa án nhân dân nói riêng thường xuất hiện trong các tổng quan nghiên cứu về các chương trình nghiên cứu sâu rộng xoay quanh chủ trương cải cách nền tư pháp quốc gia. Các công trình nghiên cứu ở nướcngoài – Nguyễn Phú Trọng, Trần Xuân Sầm (chủ biên), “Luận cứ khoa học cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ thời kỳ công nghiệp hóa, hiện 12 đại hóa đất nước”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001. Các tác giả của công trình này nghiên cứu về thuật ngữ cán bộ, công chức, viên chức và lịch sử phát triển của quan niệm về cán bộ, công chức, viên chức; góp phần lý giải, hệ thống hóa các căn cứ khoa học của việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức nói chung.
Từ đó đưa ra những kiến nghị, đề xuất về phương hướng và giải pháp nhằm củng cố, phát triển đội ngũ cán bộ, công chức về số lượng, cơ cấu và cả chất lượng trong đó lấy yêu cầu của công cuộc phát triển đất nước (Việt Nam) trong thời kỳ đổi mới, thời kỳ đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. – Lương Trọng Yêm, “Công vụ, công chức”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997. Công trình cũng góp phần củng cố những vấn đề lý luận và thực tiễn về công vụ, công chức ở Việt Nam; những đánh giá về thực trạng công vụ, công chức và vấn đề hoàn thiện chế định công vụ, công chức nhà nước ở Việt Nam trong giai đoạn đổi mới toàn diện. – Lê Như Thanh, “Cơ sở lý luận và thực tiễn về nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của công chức Việt Nam hiện nay”, Luận án, Hà Nội, 2009.
Luận án hệ thống cơ sở lý luận về nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của công chức nhà nước trong công vụ trên cơ sở làm rõ những khái niệm, nguyên tắc, phân loại và chất lượng thực thi công vụ, khái niệm, chất lượng, nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm, quy định về nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của công chức của một số nước và giá trị tham khảo cho Việt Nam; thực trạng quy định về nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của công chức trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam, đánh giá thực trạng và những nguyên nhât xuất phát từ bên trong và bên ngoài hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước; tính tất yếu, những yêu cầu, phương hướng và những giải pháp cụ thể để hoàn thiện chế độ về nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của công chức Việt Nam hiện nay. 13 – Tô Tử Hạ, “Công chức và vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998. Trong công trình này, tác giả đã trình bày và phân tích những vấn đề lý luận về công chức và xây dựng đội ngũ công chức. Từ đó, nêu bật những vấn đề thực trạng của đội ngũ công chức Việt Nam thời điểm mới có Pháp lệnh Cán bộ, công chức năm 1998 và yêu cầu, nhiệm vụ cấp bách là xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong thời kỳ đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và cũng để góp phần thực hiện cải cách một bước nền hành chính nhà nước ở Việt Nam theo đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam trọng tâm là cải cách một bước nền hành chính theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 8 khóa VII diễn ra tại Hà Nội tháng 01 năm 1995.
– Bùi Thế Vĩnh, “Xây dựng đạo đức cán bộ, công chức Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa và hội nhập quốc tế”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003. Tác giả khẳng định về tính tất yếu, vai trò quan trọng của đạo đức của đội ngũ cán bộ, công chức ở Việt Nam trong hoạt động thực thi công vụ, nhiệm vụ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Vấn đề đạo đức công vụ tuy không còn mới mẻ ở Việt Nam nhưng thực tiễn xây dựng đạo đức công vụ còn tồn tại nhiều bất cập cần được đánh giá chính xác, khách quan, tìm ra những nguyên nhân tồn tại, yếu kém để có các biện pháp, giải pháp cụ thể và tích cực nhằm xây dựng một nền công vụ hiện đại, văn minh. – Thang Văn Phúc, Nguyễn Minh Phương (Chủ biên), “Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005.
Các tác giả đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về cán bộ, công chức, yêu cầu, mục đích của xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong nền công vụ nói chung, trong bộ máy hành chính nhà nước 14 nói riêng; thực trạng xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức ở Việt Nam và những phương hướng tiếp tục hoàn thiện và phát triển quá trình xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức. – Lương Thanh Cường, “Một số vấn đề lý luận về chế định pháp luật công vụ, công chức”, Nhà xuất bản Chính trị - Hành chính, Hà Nội, 2011. Đây là công trình nghiên cứu chuyên khảo được kết cấu thành 3 phần quan trọng. Trong phần thứ nhất, tác giả phân tích và hệ thống hóa các vấn đề có tính lý luận cao về công vụ, công chức và chế định pháp luật về công vụ, công chức; phần hai của công trình trình bày một cách hệ thống quá trình phát triển của chế định pháp luật Việt Nam về công vụ, công chức trong giai đoạn từ năm 1998 đến hiện nay (2011) thể hiện bước chuyển lên về mặt kỹ thuật lẫn nội dung pháp luật từ Pháp lệnh Cán bộ, công chức 1998 đến Luật Cán bộ, công chức 2008.
Từ những phân tích, đánh giá ở phần hai, tác giả rút ra những nội dung về nhu cầu tiếp tục hoàn thiện chế định công vụ, công chức và đưa ra những phương hướng cũng như giải pháp cụ thể để tiếp tục hoàn thiện chế định pháp luật công vụ, công chức ở Việt Nam. – Nguyễn Trọng Điều, “Về chế độ công vụ Việt Nam”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2007. Đây là một công trình nghiên cứu chuyên khảo về công vụ, công chức và cơ sở khoa học để thực hiện hoàn thiện chế độ công vụ ở Việt Nam hiện nay. Công trình phân tích một cách toàn diện, sâu sắc và hệ thống về lý luận và thực tiễn của chế độ công vụ và cải cách công vụ ở Việt Nam qua các thời kỳ, có tham chiếu, dẫn chứng các mô hình công vụ của các nhà nước tiêu biểu cho các thể chế chính trị khác nhau.
Từ đó, luận giải và đưa ra lộ trình thích hợp cho việc hoàn thiện chế độ công vụ Việt Nam trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nhà nước của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. 15 – Nguyễn Văn Tài, “Phát huy tính tích cực xã hội của đội ngũ cán bộ nước ta hiện nay”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002. Tác giả của công trình đã đi từ việc làm rõ khái niệm, vị trí, vai trò của đội ngũ cán bộ ở Việt Nam trong đó nhấn mạnh vào tính tích cực xã hội của đội ngũ này; giải quyết những vấn đề về thực tiễn phát huy tính tính cực của đội ngũ cán bộ và giải pháp tiếp tục phát huy tính tích cực xã hội của đội ngũ cán bộ nhà nước ở Việt Nam trong giai đoạn mới. – Thang Văn Phúc, Nguyễn Minh Phương,“Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng đòi hỏi của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân”, 2004.
Trên cơ sở nghiên cứu quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò, vị trí người cán bộ cách mạng, cũng như yêu cầu đào tạo, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức; tìm hiểu những bài học kinh nghiệm về tuyển chọn và sử dụng nhân tài trong suốt quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, cũng như kinh nghiệm xây dựng nền công vụ chính quy, hiện đại của các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Từ đó xác định hệ thống các tiêu chuẩn, yêu cầu cán bộ, công chức đáp ứng đòi hỏi xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. – Võ Kim Sơn, “Đổi mới tư duy về đào tạo bồi dưỡng cán bộ, công chức”, Tạp chí Quản lý nhà nước (2010). Theo đó, một vấn đề quan trọng để cải tiến công tác đào tạo, bồi dưỡng là phải đổi mới tư duy, quan điểm cũng như cách tiếp cận.