phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,… nội dung chính của luận văn được kết cấu thành 4 chương: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; Chƣơng 2. Phương pháp nghiên cứu; Chƣơng 3. Thực trạng chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã huyện Tam Dương tỉnh Vĩnh Phúc; Chƣơng 4.
Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã huyện Tam Dương tỉnh Vĩnh Phúc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Tổng quan về cán bộ, công chức và cán bộ, công chức cấp xã 1. Khái niệm cán bộ, công chức - Khái niệm cán bộ Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước [23].
- Khái niệm công chức Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 6 trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật [23]. Khái niệm, hệ thống các chức danh cán bộ, công chức cấp xã - Khái niệm cấp xã Khái niệm cấp xã là một khái niệm ra đời khá lâu. Do vậy có rất nhiều quan niệm khác nhau về cấp xã. Dưới đây, tác giả xin đưa ra một vài khái niệm về cấp xã theo quan điểm hành chính.
Theo từ điển Bách khoa toàn thư thì đơn vị hành chính cấp xã là tên gọi chung của các đơn vị hành chính thuộc cấp thấp nhất ở khu vực nông thôn, ngoại thành, ngoại thị của Việt Nam. Thuật ngữ đơn vị hành chính cấp xã đôi khi được dùng để chỉ toàn bộ cấp đơn vị hành chính thấp nhất của Việt Nam, nghĩa là bao gồm cả xã phường, thị trấn. Dưới góc độ quản lý hành chính thì hệ thống hành chính của nhà nước ta hiện nay chia làm bốn cấp hoàn chỉnh: Trung ương, tỉnh, huyện, xã. Trong đó cấp xã là cấp thấp nhất trong hệ thống hoàn chỉnh đó, nó là tên gọi chung của chính quyền xã - phường - thị trấn.
- Khái niệm cán bộ cấp xã Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước [23]. - Khái niệm công chức cấp xã Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 7 Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước [23]. - Về cơ cấu tổ chức bộ máy cấp xã, gồm Đảng ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân (HĐND&UBND) và 05 đoàn thể, gồm: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (UBMTTQ), Hội Liên hiệp Phụ nữ (HLHPN), Hội nông dân (HND), Hội cựu chiến binh (HCCB), Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (ĐTNCSHCM). - Các chức vụ cán bộ cấp xã (quy định tại điểm a.
khoản 1, Nghị định số 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 về chức danh, số lượng, một số chế độ, chính sách đối với cán bộ, cán bộ ở xã phường thị trấn và những người hoạt động không chuyên trách) [15], bao gồm: + Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy; + Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân; + Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân; + Chủ tịch Ủy ban mặt trận tổ quốc Việt Nam; + Bí thư Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh; + Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ; + Chủ tịch Hội Nông dân; + Chủ tịch Hội Cựu chiến binh. - Các chức danh công chức cấp xã: + Trưởng Công an; + Chỉ huy trưởng quân sự; + Văn phòng- Thống kê; + Địa chính -xây dựng - đô thị- môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc Địa chính-nông nghiệp- xây dựng- môi trường (đối với xã) + Tài chính - Kế toán; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 8 + Tư pháp - Hộ tịch + Văn hóa - Xã hội. - Về cơ cấu chức danh cán bộ, công chức trong bộ máy cấp xã: Khối Đảng gồm 02 chức danh: Bí thư, Phó Bí thư. Khối Nhà nước: + Hội đồng nhân dân cấp xã, gồm 2 chức danh: Chủ tịch HĐND, Phó Chủ tịch HĐND.
Trong đó một số xã Bí thư hoặc Phó Bí thư Đảng ủy kiêm Chủ tịch HĐND. + Ủy ban nhân dân cấp xã, gồm có: Bộ phận lãnh đạo UBND cấp xã, gồm: Chủ tịch UBND, Phó Chủ tịch UBND (theo quy định của Chính phủ xã trên 8.000 dân, xã biên giới, phường, thị trấn được bố trí 02 Phó Chủ tịch UBND, các xã còn lại bố trí 01 Phó Chủ tịch UBND). Bộ phận công chức chuyên môn: Có 7 chức danh công chức, gồm: Trưởng Công an, Chỉ huy trưởng quân sự, Văn phòng - Thống kê, Tư pháp - Hộ tịch, Địa chính - xây dựng - đô thị - môi trường, Tài chính - Kế toán, Văn hóa - Xã hội. Bình quân mỗi chức danh bố trí từ 01 đến 02 công chức thực hiện công việc theo lĩnh vực quy định quản lý nhà nước ở địa phương.
Khối Đoàn thể: gồm 05 Trưởng đoàn thể (Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh). Vai trò của cán bộ, công chức cấp xã Cán bộ là một trong những nhân tố quan trọng quyết định sự thành công hay thất bại của sự nghiệp cách mạng. Lênin đã chỉ rõ: “Trong lịch sử chưa hề có một giai cấp nào giành được quyền thống trị nếu không đào tạo ra được trong hàng ngũ của mình những lãnh tụ chính trị, người đại biểu tiên phong có đủ khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào” [18, tr. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 9 Nói về cán bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng: “Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành.
Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, Chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng” [17, tr. Cán bộ là “cầu nối” giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, Người đặt cán bộ ở vị trí có tính chất quyết định: chính sách đúng có thể không thu được kết quả nếu cán bộ sai, cán bộ yếu kém. Xác định vai trò của người cán bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”; “Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém” [17, tr.240, 269] Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã có vai trò quyết định trong việc triển khai tổ chức thực hiện thắng lợi các chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước tại cơ sở. là những người giữ vai trò trụ cột, có tác dụng chi phối mọi hoạt động tại cơ sở.
Cán bộ, công chức cấp xã không những phải nắm vững đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, đoàn thể để tuyên truyền phổ biến, dẫn dắt tổ chức cho quần chúng thực hiện mà còn phải am hiểu sâu sắc đặc điểm, tình hình kinh tế xã hội, những yếu tố văn hóa của địa phương để đề ra những nhiệm vụ, biện pháp cụ thể hóa đường lối, chủ trương chính sách cho phù hợp với điều kiện đặc thù của địa phương. Bước vào thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH, Đảng ta xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó “Cán bộ là nhân tố quyết định đến sự thành bại của cách mạng gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước, của chế độ, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng”[2, tr. Đảng ta luôn coi cán bộ có vai trò quyết định đối với sự nghiệp cách mạng.
Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII khẳng định trong công cuộc đổi mới của đất nước thì: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 10 Cán bộ hoặc thúc đẩy hoặc kìm hãm tiến trình đổi mới. Cán bộ nói chung có vai trò rất quan trọng, cán bộ cơ sở nói riêng có vị trí nền tảng cơ sở. Cấp cơ sở là cấp trực tiếp thực hiện mọi chủ trương đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Chất lượng và hiệu quả thực thi pháp luật một phần được quyết định bởi sự triển khai ở cơ sở.
Cấp cơ sở là cấp trực tiếp gắn với quần chúng; tạo dựng phong trào cách mạng quần chúng. Cơ sở xã, phường, thị trấn mạnh hay yếu một phần quan trọng phụ thuộc vào chất lượng đội ngũ cán bộ xã, phường, thị trấn. Trong hệ thống hành chính nhà nước hiện nay, chính quyền cấp xã có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng không chỉ trong cơ cấu tổ chức quyền lực nhà nước mà còn là yếu tố chi phối mạnh mẽ đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của các cộng đồng dân cư và toàn thể nhân dân trong xã; là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là mắt xích quan trọng trong cơ chế thực hiện quyền lực nhân dân. Mọi chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước đều phải thực hiện ở cấp xã.
