Chứng Cứ Trong Điều Tra Vụ Án Cướp Tài Sản Tại Tỉnh Hải Dương

Luận văn thạc sĩ phân tích chứng cứ trong điều tra vụ án về tội cướp tài sản từ thực tiễn tỉnh hải dương, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Phạm Thùy Dương
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phùng Thế Vắc
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Chứng Cứ Trong Điều Tra Vụ Án Về Tội Cướp Tài Sản Từ Thực Tiễn Tỉnh Hải Dương
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨNG CỨ TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN VỀ TỘI CƯỚP TÀI SẢN
• 1.1. Khái niệm, các thuộc tính của chứng cứ và phân loại chứng cứ. Đối tượng chứng minh trong vụ án cướp tài sản
• 1.2. Thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ trong điều tra vụ án cướp tài sản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN THU THẬP, KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN CƯỚP TÀI SẢN TẠI TỈNH HẢI DƯƠNG
• 2.1. Những yếu tố tác động tới hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ trong điều tra vụ án cướp tài sản tại tỉnh Hải Dương
• 2.2. Hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ trong điều tra vụ cướp tài sản tại tỉnh Hải Dương từ năm 2013 đến 2017
• 2.3. Đánh giá, nhận xét thực trạng hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ trong điều tra vụ án cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Hải Dương
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG THU THẬP, KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN CƯỚP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG
• 3.1. Một số dự báo về các yếu tố tác động ảnh hưởng đến việc thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ trong điều tra vụ án cướp tài sản tại tỉnh Hải Dương trong thời gian tới
• 3.2. Một số giải pháp cơ bản góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động thu thập, kiểm tra xác minh và đánh giá chứng cứ trong điều tra vụ án cướp tài sản từ thực tiễn tỉnh Hải Dương
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nâng Cao Chất Lượng Điều Tra Vụ Án Cướp Tài Sản Tại Tỉnh Hải Dương

Việc nâng cao chất lượng điều tra vụ án cướp tài sản tại tỉnh Hải Dương là một nhiệm vụ cấp thiết. Tội cướp tài sản không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn ảnh hưởng đến tâm lý của người dân. Để giải quyết vấn đề này, cần có những biện pháp cụ thể nhằm cải thiện quy trình điều tra và thu thập chứng cứ.

1.1. Tình Hình Tội Phạm Cướp Tài Sản Tại Hải Dương

Tình hình tội phạm cướp tài sản tại Hải Dương đang diễn biến phức tạp. Số vụ án cướp tài sản tuy không cao nhưng lại gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho xã hội. Cần có sự quan tâm đặc biệt từ các cơ quan chức năng để giải quyết triệt để vấn đề này.

1.2. Vai Trò Của Chứng Cứ Trong Điều Tra Vụ Án

Chứng cứ là yếu tố quyết định trong việc xác định tội phạm. Việc thu thập và đánh giá chứng cứ đúng cách sẽ giúp cơ quan điều tra làm rõ hành vi phạm tội và người thực hiện. Điều này đặc biệt quan trọng trong các vụ án cướp tài sản.

II. Những Thách Thức Trong Điều Tra Vụ Án Cướp Tài Sản Tại Hải Dương

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc điều tra các vụ án cướp tài sản, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các yếu tố như thiếu hụt nguồn lực, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và sự phức tạp của tội phạm là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Thiếu Hụt Nguồn Lực Trong Điều Tra

Nguồn lực hạn chế là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc điều tra không hiệu quả. Cần có sự đầu tư thích đáng vào trang thiết bị và đào tạo nhân lực để nâng cao chất lượng điều tra.

2.2. Sự Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan Chức Năng

Sự phối hợp giữa các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án còn nhiều hạn chế. Việc thiếu thông tin và sự hỗ trợ lẫn nhau có thể dẫn đến việc điều tra kéo dài và không đạt hiệu quả cao.

III. Phương Pháp Nâng Cao Chất Lượng Điều Tra Vụ Án Cướp Tài Sản

Để nâng cao chất lượng điều tra vụ án cướp tài sản, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc này không chỉ giúp thu thập chứng cứ hiệu quả mà còn tăng cường khả năng phát hiện tội phạm.

3.1. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Điều Tra

Công nghệ hiện đại như phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ trong việc phân tích và đánh giá chứng cứ. Việc áp dụng công nghệ sẽ giúp tăng cường hiệu quả điều tra.

3.2. Đào Tạo Đội Ngũ Điều Tra Viên

Đào tạo đội ngũ điều tra viên chuyên nghiệp là rất cần thiết. Việc nâng cao kỹ năng và kiến thức cho điều tra viên sẽ giúp họ thực hiện công việc một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Hải Dương

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao chất lượng điều tra đã mang lại những kết quả tích cực tại Hải Dương. Các vụ án cướp tài sản đã được điều tra và xử lý kịp thời hơn, góp phần bảo đảm an ninh trật tự tại địa phương.

4.1. Kết Quả Điều Tra Các Vụ Án Cướp Tài Sản

Trong những năm qua, tỷ lệ điều tra thành công các vụ án cướp tài sản tại Hải Dương đã tăng lên đáng kể. Điều này cho thấy sự cải thiện trong công tác điều tra và thu thập chứng cứ.

4.2. Phản Hồi Từ Cộng Đồng

Cộng đồng dân cư đã có những phản hồi tích cực về công tác điều tra. Sự an tâm của người dân là một trong những thành công lớn nhất của các cơ quan chức năng trong việc đấu tranh với tội phạm cướp tài sản.

V. Kết Luận Về Nâng Cao Chất Lượng Điều Tra Vụ Án Cướp Tài Sản

Nâng cao chất lượng điều tra vụ án cướp tài sản tại tỉnh Hải Dương là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp hiệu quả để đảm bảo an ninh trật tự và bảo vệ quyền lợi của người dân.

5.1. Tương Lai Của Công Tác Điều Tra

Công tác điều tra sẽ tiếp tục được cải thiện với sự hỗ trợ của công nghệ và đào tạo nhân lực. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc phát hiện và xử lý tội phạm.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cụ Thể

Cần có các giải pháp cụ thể và đồng bộ từ các cơ quan chức năng để nâng cao chất lượng điều tra. Việc này không chỉ giúp giải quyết các vụ án cướp tài sản mà còn góp phần bảo đảm an ninh trật tự tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam, Tội cướp tài sản luôn được xác định là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm, xâm phạm đồng thời đến hai khách thể quan trọng là quyền sở hữu tài sản và tính mạng, sức khỏe, tự do của con người theo quy định tại Điều 168 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Để chứng minh tội phạm và bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội theo Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, hệ thống chứng cứ giữ vai trò then chốt, mang tính chất quyết định sự thật khách quan của vụ án.

Hải Dương là tỉnh nằm ở vị trí trung tâm vùng đồng bằng sông Hồng, thuộc tam giác kinh tế trọng điểm phía Bắc gồm Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh. Với mạng lưới giao thông đường bộ huyết mạch gồm các Quốc lộ 5, 10, 18, 37, 38, địa bàn tỉnh luôn tiềm ẩn nguy cơ phức tạp về an ninh trật tự khi các đối tượng tội phạm liên tỉnh thường xuyên lợi dụng để hoạt động gây án và tẩu thoát. Theo số liệu thống kê của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hải Dương, trong giai đoạn 5 năm từ năm 2013 đến năm 2017, toàn tỉnh đã phát hiện 3.888 vụ phạm pháp hình sự, điều tra làm rõ 3.094 vụ (đạt tỷ lệ 80%). Riêng tội phạm cướp tài sản ghi nhận 145 vụ xảy ra, cơ quan điều tra đã khám phá 130 vụ với 255 bị can, đạt tỷ lệ phá án 91%.

Tuy nhiên, thực tiễn tố tụng giai đoạn này vẫn còn 13 vụ án cướp tài sản chưa thể làm rõ (chiếm 9%), có 12 trường hợp Viện kiểm sát phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung (chiếm 9,2%) và 3 vụ án với 5 bị can buộc phải đình chỉ điều tra do thiếu chứng cứ vững chắc. Luận văn thạc sĩ tập trung nghiên cứu toàn diện thực trạng thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ trên địa bàn tỉnh Hải Dương giai đoạn 2013–2017, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng điều tra, khắc phục triệt để các sai sót tố tụng và chống bỏ lọt tội phạm trong tình hình mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng nhận thức luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, khẳng định mọi hành vi phạm tội trong thế giới khách quan đều để lại dấu vết vật chất hoặc phản ánh qua tâm lý con người. Khung lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng trên sự kết hợp giữa lý luận khoa học điều tra hình sự và các quy định pháp luật tố tụng hình sự hiện hành.

Nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm cốt lõi:

• Khái niệm chứng cứ: Theo Điều 86 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục luật định, dùng làm căn cứ xác định sự tồn tại của hành vi phạm tội và người thực hiện hành vi.
• Ba thuộc tính bắt buộc của chứng cứ: Tính khách quan (tồn tại độc lập với ý thức chủ quan), tính liên quan (mối quan hệ nhân quả trực tiếp hoặc gián tiếp với vụ án) và tính hợp pháp (thu thập từ nguồn luật định bởi chủ thể có thẩm quyền).
• Nguồn chứng cứ: Gồm 7 nguồn luật định theo Điều 88 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, bao gồm vật chứng, lời khai, dữ liệu điện tử, kết luận giám định, biên bản hoạt động tố tụng, kết quả ủy thác tư pháp và các tài liệu đồ vật khác.
• Đối tượng chứng minh: 3 nhóm vấn đề cốt lõi gồm các yếu tố cấu thành tội cướp tài sản (khách thể, mặt khách quan, mặt chủ quan, chủ thể theo Điều 168 Bộ luật Hình sự), các tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, và các tình tiết về nhân thân bị can.
• Quy trình xử lý chứng cứ: Bao gồm ba giai đoạn biện chứng là thu thập (phát hiện, ghi nhận, thu giữ, bảo quản), kiểm tra xác minh và đánh giá chứng cứ theo Điều 108 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 dựa trên niềm tin nội tâm và ý thức pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp từ 130 hồ sơ vụ án cướp tài sản đã được Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hải Dương điều tra làm rõ, kết hợp với 5 báo cáo tổng kết năm giai đoạn 2013–2017 và hệ thống các bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật.

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Cỡ mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ 130 vụ án cướp tài sản được khám phá trong giai đoạn 5 năm khảo sát. Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu khảo sát thực chứng có chủ đích (purposive sampling) trên phạm vi 12 đơn vị hành chính cấp huyện thuộc tỉnh Hải Dương nhằm bảo đảm tính bao quát, đại diện và tính chính xác tuyệt đối của dữ liệu.
• Phương pháp phân tích: Luận văn kết hợp phương pháp thống kê hình sự, phương pháp phân tích quy nạp – diễn dịch, phương pháp so sánh đối chiếu văn bản quy phạm pháp luật và phương pháp nghiên cứu điển cứu (case study) với 4 vụ án cướp tài sản điển hình. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm định lượng hóa bức tranh tội phạm cướp tài sản, đồng thời đi sâu phân tích định tính từng thao tác nghiệp vụ của Điều tra viên tại hiện trường, chỉ rõ nguyên nhân dẫn đến các sai phạm tố tụng cụ thể trong quá trình giải quyết vụ án.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát 130 vụ án cướp tài sản tại Hải Dương giai đoạn 2013–2017 đã mang lại những phát hiện quan trọng về đặc điểm tội phạm học và hoạt động thu thập chứng cứ:

Thứ nhất, về phương thức và công cụ gây án, tội phạm cướp tài sản có tính chất đặc biệt manh động với tỷ lệ sử dụng vũ khí rất cao. Trong 130 vụ án được điều tra, có tới 119 vụ (chiếm 90%) đối tượng sử dụng vũ khí thô sơ như dao bầu, kiếm, phớ, mã tấu, tuýp sắt; 2 vụ (chiếm 1,54%) sử dụng hóa chất độc hại hoặc thuốc mê để vô hiệu hóa sự kháng cự của nạn nhân; và chỉ có 8 vụ (chiếm 6,15%) đối tượng không sử dụng vũ khí mà chỉ dùng sức mạnh thể chất.

Thứ hai, về thời gian và đặc điểm nhân thân đối tượng, có 79% số vụ cướp tài sản xảy ra vào ban đêm (từ 19 giờ tối đến rạng sáng), chỉ có 21% số vụ xảy ra vào ban ngày (từ 8 giờ đến 16 giờ). Về giới tính, nam giới chiếm áp đảo với 94,3%, nữ giới chiếm 5,7% (chủ yếu giữ vai trò đồng phạm giúp sức). Về độ tuổi, nhóm đối tượng từ 18 đến 30 tuổi chiếm 58,4%; nhóm dưới 18 tuổi chiếm 20,39%; và nhóm trên 30 tuổi chiếm 21,17%. Đáng chú ý, 75% đối tượng có động cơ cướp tài sản được hình thành từ trước do nợ nần, cờ bạc hoặc nghiện ma túy.

Thứ ba, về hoạt động thu thập nguồn chứng cứ, công tác khám nghiệm hiện trường được thực hiện trong 130/130 vụ án (đạt tỷ lệ 100%), và 100% các vụ án nạn nhân tử vong đều được khám nghiệm tử thi để xác định nguyên nhân chết. Lời khai của người bị hại được thu thập ở 125/130 vụ (chiếm 96,15%), trong đó 95% lời khai phản ánh chính xác tình tiết khách quan. Lời khai của người làm chứng xuất hiện trong 100% các vụ án, trong đó có 10 vụ án (chiếm 7,69%) lực lượng điều tra đã lần ra tung tích thủ phạm trực tiếp từ nguồn tin của nhân chứng.

Thảo luận kết quả

Khi phân tích diễn biến tội phạm, các dữ liệu thống kê có thể được trực quan hóa thông qua bảng cơ cấu nhân thân tội phạm và biểu đồ tròn phân bổ phương tiện gây án, giúp làm nổi bật mối liên hệ giữa việc sử dụng vũ khí thô sơ (90%) với tính chất bạo lực của tội phạm cướp tài sản.

Nguyên nhân cốt lõi khiến tội phạm cướp tài sản tại Hải Dương diễn biến phức tạp xuất phát từ đặc điểm địa lý nằm trên trục giao thông kết nối Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, tạo điều kiện cho các băng nhóm lưu động hoạt động liều lĩnh trên các tuyến đường vắng vào ban đêm (79% số vụ). Điển hình như chuỗi cướp xe máy trên Quốc lộ 5B và Quốc lộ 37 do nhóm 12 đối tượng thực hiện năm 2015, hoặc vụ cướp tiệm vàng Tuấn Anh tại huyện Bình Giang năm 2013, các đối tượng đã lên kế hoạch tẩu thoát liên tỉnh ngay sau khi gây án.

Bên cạnh những thành công trong việc phá án đạt tỷ lệ 91%, thực tiễn điều tra vẫn bộc lộ hạn chế khi có 12 vụ án (chiếm 9,2%) bị Viện kiểm sát trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung và 3 vụ án phải đình chỉ. Nguyên nhân của tình trạng này là do một số Điều tra viên còn chủ quan, nôn nóng lấy lời khai khi nạn nhân đang trong trạng thái hoảng loạn hoặc sức khỏe yếu, chưa chú trọng bảo vệ hiện trường triệt để để thu thập các dấu vết vi vết, hoặc chưa đối chiếu chặt chẽ giữa lời khai bị can với các vật chứng thu giữ được. So sánh với các nghiên cứu tại địa bàn đô thị lớn, công tác thu thập chứng cứ tại địa bàn bán đô thị như Hải Dương đòi hỏi phải kết hợp nhuần nhuyễn hơn giữa trinh sát ngoại tuyến và kỹ thuật hình sự hiện trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ trong điều tra tội cướp tài sản, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Chuẩn hóa quy trình khám nghiệm hiện trường và thu thập dữ liệu điện tử: Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hải Dương cần chủ trì trang bị đồng bộ phương tiện kỹ thuật hình sự hiện đại, bảo đảm 100% hiện trường vụ cướp tài sản được bảo vệ nghiêm ngặt và khám nghiệm toàn diện; phấn đấu kéo giảm tỷ lệ án bị trả hồ sơ để điều tra bổ sung xuống dưới 2% trong giai đoạn 2018–2023.
• Nâng cao kỹ năng lấy lời khai và hỏi cung khoa học: Tổ chức tập huấn chuyên sâu trong thời gian 12 tháng cho 100% Điều tra viên và Cán bộ điều tra về tâm lý học tư pháp; tuyệt đối tuân thủ quy trình hỏi cung ghi âm, ghi hình có âm thanh theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, loại bỏ triệt để hiện tượng nôn nóng, bức cung hoặc mớm cung.
• Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành Công an – Viện kiểm sát – Tòa án: Thiết lập quy chế giao ban án hình sự định kỳ hàng tháng giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát; bảo đảm 100% các vụ án cướp tài sản có tính chất phức tạp, có tổ chức đều có sự tham gia trực tiếp của Kiểm sát viên ngay từ giai đoạn khám nghiệm hiện trường ban đầu.
• Xây dựng mạng lưới camera an ninh và cơ sở dữ liệu nhận dạng sinh trắc học: Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương phối hợp cùng Công an tỉnh triển khai lắp đặt hệ thống camera giám sát độ phân giải cao trên 5 tuyến quốc lộ trọng điểm (Quốc lộ 5, 10, 18, 37, 38) hoàn thành trước năm 2025; mục tiêu nâng tỷ lệ phát hiện dấu vết điện tử và nhận dạng thủ phạm từ hình ảnh lên trên 35%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng trong hệ thống pháp luật:

• Điều tra viên và Cán bộ điều tra thuộc lực lượng Công an nhân dân: Tài liệu cung cấp cẩm nang thực hành chi tiết về phương pháp phát hiện, thu giữ dấu vết đường vân, công cụ gây án và quy trình hỏi cung khoa học đối với các đối tượng cướp tài sản manh động, hoạt động lưu động liên tỉnh.
• Kiểm sát viên và Thẩm phán các cấp: Tham khảo hệ thống tiêu chí đánh giá tính hợp pháp, tính khách quan của chứng cứ theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, giúp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra và xét xử, phòng tránh nguy cơ trả hồ sơ điều tra bổ sung (vốn chiếm 9,2% trong thực tế).
• Luật sư và Người bào chữa: Nắm vững các kẽ hở tố tụng thường gặp trong quá trình thu thập chứng cứ và phân loại chứng cứ buộc tội – gỡ tội, từ đó xây dựng phương án bào chữa hiệu quả, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự theo đúng quy định pháp luật.
• Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Luật: Nguồn tư liệu thực chứng phong phú với 130 vụ án thực tế và 4 án lệ điển cứu chuyên sâu là tài liệu tham khảo giá trị cho các học phần Luật Tố tụng hình sự, Khoa học Điều tra hình sự và Tội phạm học.

Câu hỏi thường gặp

• Thuộc tính nào của chứng cứ giữ vai trò quan trọng nhất trong điều tra tội cướp tài sản?
  Cả ba thuộc tính khách quan, liên quan và hợp pháp đều có mối quan hệ biện chứng thống nhất theo Điều 86 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Tuy nhiên, tính hợp pháp về trình tự thu thập là điều kiện tiên quyết; thực tế tại Hải Dương cho thấy 9,2% hồ sơ (12 vụ) bị trả để điều tra bổ sung đều xuất phát từ việc vi phạm thủ tục tố tụng hoặc tài liệu chưa bảo đảm giá trị pháp lý.

• Tỷ lệ sử dụng hung khí trong các vụ án cướp tài sản tại Hải Dương giai đoạn 2013–2017 là bao nhiêu?
  Theo số liệu khảo sát 130 vụ án cướp tài sản, có tới 90% số vụ (119 vụ) các đối tượng sử dụng vũ khí thô sơ có tính sát thương cao như dao, kiếm, mã tấu, tuýp nước. Ngoài ra có 1,54% (2 vụ) sử dụng hóa chất độc hại hoặc thuốc mê và chỉ có 6,15% (8 vụ) không sử dụng vũ khí khi thực hiện hành vi chiếm đoạt.

• Nguồn tin từ người làm chứng đóng góp như thế nào vào kết quả phá án cướp tài sản?
  Người làm chứng xuất hiện trong 100% các vụ án được điều tra, trong đó có 7,69% số vụ (10 vụ) Cơ quan điều tra đã xác định và bắt giữ thủ phạm trực tiếp nhờ lời khai nhân chứng. Điển hình như vụ cướp tiệm vàng tại Bình Giang năm 2013, thông tin nhận dạng và số điện thoại từ người lái xe taxi đã giúp lực lượng công an bắt giữ 2 đối tượng sau 11 ngày truy lùng.

• Tại sao phần lớn các vụ cướp tài sản lại tập trung vào khung giờ ban đêm?
  Thống kê thực tế ghi nhận 79% số vụ án xảy ra từ sau 19 giờ tối, trong khi ban ngày chỉ chiếm 21%. Khung giờ ban đêm cung cấp điều kiện tự nhiên thuận lợi để tội phạm che giấu đặc điểm nhận dạng, dễ dàng khống chế nạn nhân ở những cung đường vắng và nhanh chóng tẩu thoát qua các trục quốc lộ liên tỉnh giáp ranh.

• Những thiếu sót phổ biến nhất của Điều tra viên trong quá trình xử lý chứng cứ tại Hải Dương là gì?
  Hạn chế thường gặp là việc nôn nóng lấy lời khai khi nạn nhân chưa ổn định tâm lý, khám nghiệm hiện trường chưa bao quát hết các vi vết vật chất, và thiếu sự đối chiếu logic giữa các nguồn tài liệu. Những thiếu sót này đã khiến 3 vụ án phải đình chỉ điều tra đối với 5 bị can và 12 vụ án bị Viện kiểm sát trả hồ sơ yêu cầu điều tra lại.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về 3 thuộc tính và 7 nguồn chứng cứ trong điều tra tội cướp tài sản theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
• Đánh giá thực chứng 130 vụ án cướp tài sản tại tỉnh Hải Dương giai đoạn 2013–2017, làm rõ tỷ lệ khám phá án đạt 91% cùng các đặc điểm nổi bật về phương thức gây án ban đêm (79%) và sử dụng vũ khí thô sơ (90%).
• Phân tích thẳng thắn các hạn chế nghiệp vụ khiến 9,2% hồ sơ vụ án bị trả điều tra bổ sung và 13 vụ án chưa được làm rõ trong giai đoạn nghiên cứu.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp hoàn thiện quy trình khám nghiệm hiện trường, bồi dưỡng kỹ năng hỏi cung khoa học, tăng cường phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ giám sát.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học chuẩn xác, có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác lập pháp, giảng dạy học thuật và hoạt động thực tiễn xét xử hình sự.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Hải Dương cần khẩn trương áp dụng đồng bộ các giải pháp trên trong giai đoạn 2018–2023 nhằm phấn đấu hạ tỷ lệ án trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới mức 2%. Các nhà nghiên cứu, cán bộ tư pháp và học viên quan tâm hãy nghiên cứu toàn văn luận văn thạc sĩ để nắm bắt đầy đủ các luận điểm khoa học và kỹ năng nghiệp vụ chuyên sâu trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm cướp tài sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨNG CỨ TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN VỀ TỘI CƯỚP TÀI SẢN 1. Khái niệm, các thuộc tính của chứng cứ và phân loại chứng cứ 1. Khái niệm chứng cứ Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, các cơ quan tiến hành tố tụng chỉ có thể ra các quyết định hoặc bản án dựa trên cơ sở các chứng cứ chứng minh về việc phạm tội cũng như con người thực hiện tội phạm và những tình tiết có liên quan. Việc tiến hành chứng minh làm rõ vụ án là quá trình nhận thức chân lý, sự việc phạm tội đã xảy ra, bằng việc thu thập các tài liệu dùng làm căn cứ để khôi phục toàn bộ diễn biến của vụ án đưa đến một nhận thức đúng đắn mang tính khách quan về sự việc phạm tội và con người phạm tội.

Trên cơ sở lý luận về nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng, thì bất kỳ tội phạm nào xảy ra chúng ta đều có thể phát hiện và chứng minh được. Vì vậy, không thể có tội phạm không bị phát hiện, chỉ có điều chúng ta có chứng minh làm rõ vụ án hay không. Về nguyên tắc, hoạt động của con người bao giờ cũng để lại dấu vết trong thế giới khách quan, trong đó có hành động phạm tội. Những dấu vết của hành vi phạm tội có thể được thể hiện dưới dạng vật chất như: dấu vết phạm tội, tồn tại trên công cụ, phương tiện phạm tội, dấu vân tay của người phạm tội để lại trên hiện trường, vết dao đâm của người phạm tội để lại trên nạn nhân… Hoặc được phản ánh, ghi nhận trong trí nhớ của con người có thể là nạn nhân hay người khác… Thu thập những dấu vết này một cách có hệ thống qua quá trình tiến hành tố tụng sẽ đưa đến sự nhận thức đúng đắn bản chất của vụ án, dựng lại được toàn bộ diễn biến của sự việc phạm tội.

Như vậy, chứng cứ là phương tiện duy nhất để chứng minh tội phạm, làm rõ những tình tiết của vụ án. Chứng cứ được quy định trong Luật tố tụng hình 7 sự, tùy vào bản chất giai cấp của mỗi nhà nước và trên cơ sở phương pháp luận nhận thức khác nhau mà có những quy định khác nhau về chứng cứ. Trên nền tảng của học thuyết duy vật biện chứng và thực tiễn cuộc đấu tranh chống tội phạm ở Việt Nam, Điều 86 BLTTHS năm 2015 đã quy định về chứng cứ như sau: “Chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ Luật này quy định, được dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội và những tình tiết khác có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án” [12. Khái niệm chứng cứ trong Luật TTHS Việt Nam phản ánh nội dung và hình thức của chứng cứ.

Về nội dung, chứng cứ là những gì có thật được dùng làm căn cứ xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội cũng như những tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án. Về hình thức, chứng cứ phải được thu thập theo trình tự, thủ tục do BLTTHS quy định. Chứng cứ được phát hiện, thu thập nhằm mục đích chứng minh tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội và làm rõ những tình tiết khác liên quan đến vụ án để giải quyết đúng đắn vụ án hình sự. Các thuộc tính của chứng cứ Chứng cứ trong Luật tố tụng hình sự được sử dụng làm phương tiện duy nhất để chứng minh tội phạm, làm rõ các tình tiết của vụ án.

Cho nên, bất kỳ thông tin, tài liệu nào chỉ được coi là chứng cứ trong vụ án hình sự khi đảm bảo đầy đủ ba thuộc tính, đó là tính khách quan, tình liên quan và tính hợp pháp. - Tính khách quan của chứng cứ Thuộc tính khách quan của chứng cứ đòi hỏi chứng cứ phải là những gì có thật, tồn tại khách quan độc lập với ý thức chủ quan của con người. Những gì có thật đó phải phù hợp với các tình tiết của vụ án đã xảy ra. Trên cơ sở 8 nhận thức đó những gì là sản phẩm của sự suy đoán chủ quan, không xuất phát từ thực tế khách quan thì không thể là căn cứ chứng minh đối với vụ án hình sự.

- Tính liên quan của chứng cứ Tính liên quan của chứng cứ là sự thể hiện mối liên hệ khách quan của sự kiện có thật với những vấn đề cần phải chứng minh trong vụ án hình sự, nghĩa là nó đòi hỏi những gì có thật (sự việc, hiện tượng, dấu vết, tài liệu… phải liên quan đến những vấn đề cần chứng minh đối với vụ án hình sự. Như vậy, không phải bất kỳ cái gì có thật tồn tại trong thế giới khách quan đều trở thành chứng cứ, mà chỉ những cái có thật, liên quan đến những vấn đề cần phải chứng minh trong vụ án hình sự thì mới có thể trở thành chứng cứ. Thuộc tính liên quan của chứng cứ không phải bao giờ cũng dễ nhận thấy, cũng dễ xác định mà nhiều lúc rất khó xác định trong một khoảng thời gian nhất định. Do đó trong công tác điều tra, truy tố, xét xử phải luôn luôn chủ ý thu thập các sự kiện có thật một cách tỷ mỉ, rộng rãi để không bỏ sót mọi sự kiện có liên quan đến vụ án nhưng cũng tránh tình trạng thu thập một cách tràn lan, tùy tiện, thu thập chứng cứ ở một phạm vi quá rộng so với vụ án hoặc quá hẹp so với yêu cầu chứng minh của một vụ án cụ thể.

- Tính hợp pháp của chứng cứ Tính hợp pháp của chứng cứ được hiểu là những gì có thật, liên quan đến những vấn đề cần chứng minh trong vụ án phải được ghi lại, phản ánh lại từ những nguồn của chứng cứ và được thu thập bằng những biện pháp do BLTTHS quy định. Nguồn chứng cứ là hình thức pháp lý mà trong đó chứa đựng những gì có thật, có liên quan đến vụ án hình sự được dùng làm căn cứ để chứng minh 9 tội phạm. Luật tố tụng hình sự đã quy định những loại nguồn chứng cứ sau đây: + Vật chứng; + Lời khai, lời trình bày; + Dữ liệu điện tử; + Kết luận giám định, định giá tài sản; + Biên bản trong hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án; + Kết quả thực hiện ủy thác tư pháp và hợp tác quốc tế khác; + Các tài liệu, đồ vật khác. Khoản 1, 2, 3 Điều 88 BLTTHS quy định: “1.

Để thu thập chứng cứ, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng có quyền tiến hành hoạt động thu thập chứng cứ theo quy định của Bộ luật này; yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp chứng cứ, tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử, trình bày những tình tiết làm sáng tỏ vụ án. Để thu thập chứng cứ, người bào chữa có quyền gặp người mà mình bào chữa, bị hại, người làm chứng và những người khác biết về vụ án để hỏi, nghe họ trình bày về những vấn đề liên quan đến vụ án; đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử liên quan đến việc bào chữa. Những người tham gia tố tụng khác, cơ quan, tổ chức hoặc bất cứ cá nhân nào đều có thể đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử và trình bày những vấn đề có liên quan đến vụ án. Từ nội dung trên, thấy rằng chứng cứ ngoài việc phải được rút ra từ những loại nguồn luật định mà còn phải được thu thập bằng những biện pháp được Luật tố tụng hình sự quy định.

Để thu thập chứng cứ, các cơ quan tiến hành Tố tụng có quyền áp dụng các biện pháp thu thập sau đây: 10 + Triệu tập những người biết về vụ án để hỏi và nghe họ trình bày về những vấn đề liên quan đến vụ án; + Trưng cầu giám định; + Tiến hành khám xét khám người, chỗ ở, nơi làm việc, khám đồ vật, thư tín, bưu kiện, bưu phẩm th o quy định của pháp luật); + Khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi; + Tiến hành các hoạt động điều tra khác (hỏi cung bị can, đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra… th o quy định của pháp luật); + Yêu cầu các cơ quan, tổ chức và cá nhân cung cấp tài liệu, trình bày những tình tiết làm sáng tỏ vụ án; Ngoài các cơ quan tiến hành Tố tụng có quyền áp dụng các biện pháp thu thập chứng cứ thì những người tham gia tố tụng khác, cơ quan, tổ chức hoặc bất cứ cá nhân nào cũng đều có thể đưa ra tài liệu, đồ vật và trình bày những vấn đề có liên quan đến vụ án. BLTTHS năm 2015 còn bổ sung quyền tự thu thập chứng cứ của người bào chữa, cho phép người bào chữa có cơ sở pháp lý để tự mình thu thập chứng cứ hoặc đề nghị các cơ quan khác thu thập chứng cứ. Chứng cứ phải được phát hiện, thu thập bởi những người có thẩm quyền do Luật tố tụng hình sự quy định. Để bảo đảm việc áp dụng các biện pháp thu thập chứng cứ được tốt, tránh sai sót, BLTTHS đã quy định trình tự, thủ tục phải tiến hành để đảm bảo tính khách quan và giá trị chứng minh của chứng cứ, cũng như cấm những việc làm sai trái có thể ảnh hưởng đến giá trị chứng minh của chứng cứ đồng thời nhằm hạn chế tối đa sự lạm quyền của người tiến hành tố tụng.

Mặt khác, để giúp cho việc kết luận bản chất vụ án được đúng đắn, khách quan BLTTHS còn quy định chứng cứ phải được kiểm tra, đánh giá th o đúng quy định của pháp luật nhằm kết luận về tính xác thực và giá trị chứng minh của chứng cứ. Điều 108 BLTTHS quy định về kiểm tra, đánh giá chứng cứ: 11 “1. Mỗi chứng cứ phải được kiểm tra, đánh giá để xác định tính hợp pháp, xác thực và liên quan đến vụ án. Việc xác định những chứng cứ thu thập được phải bảo đảm đủ để giải quyết vụ án hình sự.

Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình phải kiểm tra, đánh giá đầy đủ, khách quan, toàn diện mọi chứng cứ đã thu thập được về vụ án. Đã là chứng cứ thì bao giờ cũng tồn tại trong nó các thuộc tính: tính khách quan, tính liên quan và tính hợp pháp.