CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ GIAO NHẬN HÀNG HÓA VÀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG HÓA NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Tổng quan về nghiệp vụ giao nhận hàng hoá nhập khẩu bằng đường biển 1. Khái niệm, đặc điểm dịch vụ giao nhận 1. Khái niệm, đặc điểm dịch vụ giao nhận Theo quy tắc mẫu của FIATA – Hiệp hội giao nhận quốc tế (Federation Internationale des Associations de Transitaries et Assimilaimes) thì dịch vụ giao nhận được định nghĩa như sau: “Dịch vụ giao nhận là bất kì loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ kể trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”.
Theo luật Thương Mại Việt Nam 2005 thì “giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại, trong đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, sau đó tổ chức việc vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người giao nhận khác (gọi chung là khách hàng) để hưởng thù lao”. Như vậy về cơ bản, giao nhận hàng hóa là tập hợp những công việc có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng). Vì giao nhận là một loại hình dịch vụ nên nó cũng mang những đặc điểm chung sau: là hàng hóa vô hình nên không thể cất giữ được, không có tiêu chuẩn đánh giá chất lượng đồng nhất, sản xuất và tiêu dùng diễn ra đồng 5 thời và chất lượng của dịch vụ thì phụ thuộc vào cảm nhận của người tiêu dùng. Bên cạnh đó thì dịch vụ giao nhận cũng có những đặc điểm riêng như: + Không tạo ra sản phẩm vật chất vì nó chỉ làm cho đối tượng thay đổi vị trí về mặt không gian chứ không tác động về mặt kỹ thuật làm thay đổi đối tượng đó.
Điều này tác động tích cực đến sự phát triển của sản xuất và nâng cao đời sống nhân dân. + Mang tính thụ động vì dịch vụ này phụ thuộc rất nhiều vào nhu cầu của khách hàng, các quy định của người vận chuyển, các ràng buột về luật pháp, thể chế của chính phủ. + Mang tính thời vụ vì giao nhận chủ yếu phục vụ cho hoạt động xuất nhập khẩu mà thường thì hoạt động xuất nhập khẩu chỉ mang tính thời vụ nên hoạt động giao nhận cũng chịu ảnh hường của tính thời vụ. Vai trò của dịch vụ giao nhận Đối với nền kinh tế: - Giao nhận tạo điều kiện cho hàng hóa lưu thông nhanh chóng, an toàn và tiết kiệm mà không cần có sự tham gia của người gửi cũng như người nhận.
- Giao nhận giúp cho người chuyên chở đẩy nhanh tốc độ quay vòng của phương tiện vận tải, tận dụng tối đa và hiệu quả sử dụng của các phương tiện vận tải cũng như các phương tiện hỗ trợ khác - Giao nhận góp phần mở rộng thị trường trong buôn bán quốc tế, như chiếc cầu nối trong việc chuyển dịch hàng hóa trên các tuyến đường mới đến các thị trường mới đúng yêu cầu về thời gian và địa điểm đã đặt ra. Đối với công ty kinh doanh về xuất nhập khẩu: - Giảm thiểu được những rủi ro cho hàng hóa trong quá trình vận chuyển vì những người giao nhận là người có nhiều kinh nghiệm trong việc thuê phương tiện, nhất là tàu biển vì họ thường xuyên tiếp xúc nhiều với các 6 hãng tàu nên biết rõ hãng tàu nào có uy tín, cước phí phù hợp, lịch trình tàu chạy… - Giúp chủ hàng tiết kiệm được thời gian làm các thủ tục và tìm kiếm người giao nhận, tiết kiệm chi phí phát sinh cho chủ hàng. - Việc sử dụng dịch vụ giao nhận thường xuyên sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp giảm bớt nhân sự - Ngoài ra do tính chuyên môn của lĩnh vực này nên người giao nhận thường tiến hành các công việc một cách nhanh chóng, tránh được tình trạng chậm trễ trong việc thực hiện hợp đồng xuất nhập khẩu. Trong trường hợp hàng hóa phải chuyển tải dọc đường thì người giao nhận sẽ đảm trách việc này, giúp doanh nghiệp không cần người đại diện tại nước chuyển tải cũng như đảm bảo hàng hóa ít bị tổn thất trong quá trình chuyển tải hàng hóa.
Người giao nhận, quyền và nghĩa vụ của người giao nhận Khái niệm người giao nhận: Theo FIATA, người giao nhận được hiểu là “Người lo toan để hàng hóa được chuyên chở theo hợp đồng ủy thác và hành động vì lợi ích của người ủy thác. Người giao nhận cũng đảm nhận mọi công việc thực hiện liên quan đến hợp đồng giao nhận như bảo quản, lưu kho trung chuyển, làm thủ tục hải quan, kiểm hóa”. Người giao nhận có thể là chủ hàng khi chủ hàng tự đứng ra đảm nhận công việc giao nhận hàng hóa của mình, là chủ tàu khi chủ tàu thay mặt chủ hàng thực hiện dịch vụ giao nhận, công ty xếp dỡ hay kho hàng, người giao nhận chuyên nghiệp hay bất kỳ người nào khác có đăng ký kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa. Người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa giữ vai trò quan trọng trong vận tải và buôn bán quốc tế.
Những dịch vụ người giao nhận thực hiện không chỉ dừng lại ở các công việc cơ bản như đặt chỗ đóng hàng, giao nhận hàng hóa 7 mà còn thực hiện những dịch vụ chuyên nghiệp hơn như tư vấn chọn tuyến đường vận chuyển, chọn tàu vận tải, đóng gói bao bì hàng hóa. Quyền và nghĩa vụ của người giao nhận: Điều 235 Luật Thương Mại năm 2005 quy định người giao nhận có những quyền và nghĩa vụ sau: - Người giao nhận được hưởng tiền công và khoản thu nhập hợp lý khác. - Thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình theo hợp đồng. - Trong quá trình thực hiện hợp đồng, nếu có lý do chính đáng vì lợi ích của khách hàng thì có thể thực hiện khác với chỉ dẫn của khách hàng nhưng phải thông báo ngay cho khách hàng.
- Sau khi ký kết hợp đồng, nếu xảy ra trường hợp có thể dẫn đến việc không thực hiện được toàn bộ hoặc thực hiện một phần những chỉ dẫn của khách hàng thì phải thông báo ngay cho khách hàng biết để xin chỉ dẫn thêm. - Phải thực hiện nghĩa vụ của mình trong thời gian hợp lý, nếu trong hợp đồng không thỏa thuận về thời gian thực hiện nghĩa vụ với khách hàng. Phạm vi và trách nhiệm của người giao nhận Phạm vi của người giao nhận: Thường thì người giao nhận sẽ thay mặt người gửi hàng hoặc người nhận hàng thực hiện quá trình vận chuyển hàng hóa qua các công đoạn. Người giao nhận có thể làm các dịch vụ trực tiếp hay thông qua những đại lý mà họ thuê, những dịch vụ này bao gồm: Đại diện người gửi hàng (người xuất khẩu): Theo những chỉ dẫn của người gửi hàng, người giao nhận sẽ: - Chọn tuyến đường, phương thức vận tải và người chuyên chở thích hợp, lưu cước.
Nhận hàng và cung cấp chứng từ liên quan. 8 - Nghiên cứu kĩ điều khoản thư tín dụng (L/C), luật pháp, luật lệ của nước xuất nhập khẩu, kể cả nước chuyển tải và chuẩn bị các chứng từ cần thiết. - Vận chuyển hàng hóa tới cảng, làm thủ tục thông quan, giao hàng cho người vận chuyển. Chi các khoản phí, lệ phí, cước phí.
Nhận vận đơn từ người vận chuyển và giao cho người xuất khẩu. Theo dõi quá trình vận chuyển hàng hóa tới cảng đích thông qua các hợp đồng với người vận chuyển và liên hệ với đại lý nước ngoài. - Ghi chú tổn thất, mất mát hàng hóa (nếu có), giúp người gửi hàng khiếu nại những mất mát, tổn thất này. Đại diện người nhận hàng (người nhập khẩu): Theo những chỉ dẫn giao hàng của người nhập khẩu người giao nhận sẽ: - Thay mặt người nhận hàng giám sát việc vận chuyển hàng hóa khi người nhận giành được quyền vận tải.
- Nhận hàng từ người vận chuyển, thanh toán cước phí (nếu cần). Thu xếp kho chuyển tải (nếu cần). Làm thủ tục thông quan và giao hàng cho người nhận hàng. - Giúp người nhận hàng khiếu nại với người vận chuyển nếu hàng hóa bị hư hại, tổn thất.
Giúp người nhận hàng gửi hàng vào kho và phân phối hàng hóa (nếu cần) Các dịch vụ khác: Ngoài các dịch vụ trên, người giao nhận còn cung cấp các dịch vụ phụ trợ khác như gom hàng, tư vấn (có thể miễn phí) về thị trường XNK, cạnh tranh, logistics, hoạt động quản lý chuỗi cung ứng, các điều kiện incoterm phù hợp, 9 kênh thông tin hữu ích về thương mại quốc tế cho doanh nghiệp XNK non trẻ mới vào ngành. Trách nhiệm của người giao nhận: - Khi là đại lý của chủ hàng, người giao nhận có tư cách sau Thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình theo hợp đồng đã ký kết và phải chịu trách nhiệm về: + Giao hàng trái chỉ dẫn + Dù có chỉ dẫn mua bảo hiểm nhưng quên không mua hoặc sai sót việc bảo hiểm hàng hóa. + Sai lỗi trong thủ tục hải quan + Giao hàng sai địa chỉ + Giao hàng không đúng tên người nhận + Giao hàng mà không thu tiền từ người nhận hàng + Tái xuất không theo những thủ tục cần thiết hoặc không hoàn lại thuế + Ngoài ra, NGN còn phải chịu trách nhiệm về sơ xuất của mình gây tổn hại cho người thứ ba trong khi tiến hành hoạt động của mình. + NGN không phải chịu trách nhiệm với lỗi lầm của người thứ ba như người chuyên chở hoặc người giao nhận khác nếu chứng minh được là đã lựa chọn cho cẩn nhận.
+ Khi làm Agent NGN phải tuân thủ “Điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn “ (Standard Trading Conditions) - Khi là người chuyên chở, người giao nhận có tư cách sau Lúc này NGN đóng vai trò là một nhà thầu độc lập, nhân danh chính mình chịu trách nhiệm cung cấp các dịch vụ mà khách hàng yêu cầu, và phải chịu trách nhiệm về hành vi, lỗi lầm của người chuyên chở, của người giao nhận khác… mà người giao nhận thuê để thực hiện hợp đồng giao nhận hàng hóa như thể là hành vi thiếu sót của mình.