phần mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc chia làm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về chất lƣợng đào tạo nghề Chƣơng 2: Thực trạng chất lƣợng đào tạo tại trƣờng Cao đẳng nghề Thƣơng mại và Công nghiệp Chƣơng 3: Một số giải pháp nâng cao chất lƣợng đào tạo tại trƣờng Cao đẳng nghề Thƣơng mại và Công nghiệp. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG ĐÀO TẠO NGHỀ 1. Đào tạo nghề và chất lƣợng đào tạo nghề 1. Khái niệm về nghề và đào tạo nghề a.
Khái niệm nghề Khái niệm nghề theo quan niệm ở mỗi quốc gia đều có sự khác nhau nhất định. Cho đến nay thuật ngữ “Nghề” đƣợc hiểu và định nghĩa theo nhiều cách khác nhau. Dƣới đây là một số khái niệm về nghề. + Khái niệm nghề ở Nga đƣợc định nghĩa: "Là một loại hoạt động lao động đòi hỏi có sự đào tạo nhất định và thƣờng là nguồn gốc của sự sinh tồn" + Khái niệm nghề ở Pháp: "Là một loại lao động có thói quen về kỹ năng, kỹ xảo của một ngƣời để từ đó tìm đƣợc phƣơng tiện sống".
+ Khái niệm nghề ở Anh đƣợc định nghĩa: "Là công việc chuyên môn đòi hỏi một sự đào tạo trong khoa học nghệ thuật". + Khái niệm nghề ở Đức đƣợc định nghĩa:"Là hoạt động cần thiết cho xã hội ở một lĩnh vực lao động nhất định đòi hỏi phải đƣợc đào tạo ở trình độ nào đó". Nhƣ vậy nghề là một hiện tƣợng xã hội có tính lịch sử rất phổ biến gắn chặt với sự phân công lao động, với tiến bộ khoa học kỹ thuật, và văn minh nhân loại. Bởi vậy đƣợc nhiều ngành khoa học khác nhau nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau + Ở Việt Nam, nhiều định nghĩa nghề đƣợc đƣa ra song chƣa đƣợc thống nhất, chẳng hạn có định nghĩa đƣợc nêu: "Nghề là một tập hợp lao động do sự phân công lao động xã hội quy định mà giá trị của nó trao đổi đƣợc.
Nghề mang tính tƣơng đối, nó phát sinh, phát triển hay mất đi do trình độ của nền sản xuất và nhu cầu xã hội". Mặc dù khái niệm nghề đƣợc hiểu dƣới nhiều góc độ khác nhau song chúng ta có thể nhận thấy một số nét đặc trƣng nhất định sau: - Đó là hoạt động, là công việc về lao động của con ngƣời đƣợc lặp đi lặp lại. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Là sự phân công lao động xã hội, phù hợp với yêu cầu xã hội. - Là phƣơng tiện để sinh sống.
- Là lao động kỹ năng, kỹ xảo chuyên biệt có giá trị trao đổi trong xã hội đòi hỏi phải có một quá trình đào tạo nhất định. Hiện nay xu thế phát triển của nghề chịu tác động mạnh mẽ của tác động KHKT và văn minh nhân loại nói chung và về chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia nói riêng. Bởi vậy phạm trù "Nghề" biến đổi mạnh mẽ và gắn chặt với xu hƣớng phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc. Khái niệm đào tạo nghề - Đào tạo: “Đào tạo là quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm truyền đạt các kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo trong lý thuyết và thực tiễn, tạo ra năng lực để thực hiện thành công một hoạt động nghề nghiệp hoặc xã hội cần thiết.
Nhƣ vậy, đào tạo là sự phát triển có hệ thống kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo cho mỗi cá nhân để họ thực hiện một nghề hoặc một nhiệm vụ cụ thể một cách tốt nhất. Đào tạo đƣợc thực hiện bởi các loại hình tổ chức chuyên ngành nhằm thay đổi hành vi và thái độ làm việc của con ngƣời, tạo cho họ khả năng đáp ứng đƣợc tiêu chuẩn và hiệu quả của công việc chuyên môn. - Nghề: Là một hình thức phân công lao động, nó đòi hỏi kiến thức lý thuyết tổng hợp và thói quen thực hành để hoàn thành những công việc nhất định nhƣ nghề mộc, nghề cơ khí vv… - Đào tạo nghề: “Đào tạo nghề là những hoạt động nhằm mục đích nâng cao tay nghề hay kỹ năng, kỹ xảo của mổi cá nhân đối với công việc hiện tại và trong tƣơng lai”. Đào tạo nghề bao gồm hai quá trình có quan hệ hữu cơ với nhau.
Đó là: + Dạy nghề: Là quá trình giảng viên truyền bá những kiến thức về lý thuyết và thực hành để các học viên có đƣợc một trình độ, kỹ năng, kỹ xảo, sự khéo léo, thành thục nhất định về nghề nghiệp. + Học nghề: “Là quá trình tiếp thu những kiến thức về lý thuyết và thực hành của ngƣời lao động để đạt đƣợc một trình độ nghề nghiệp nhất định”. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đào tạo nghề cho ngƣời lao động là giáo dục kỹ thuật sản xuất cho ngƣời lao động để họ nắm vững nghề nghiệp, chuyên môn bao gồm đào tạo nghề mới, đào tạo nghề bổ sung, đào tạo lại nghề. Đào tạo nghề mới: Là đào tạo những ngƣời chƣa có nghề, gồm những ngƣời đến tuổi lao động chƣa đƣợc học nghề, hoặc những ngƣời trong độ tuổi lao động nhƣng trƣớc đó chƣa đƣợc học nghề.
Đào tạo mới nhằm đáp ứng tăng thêm lao động đào tạo nghề cho Xã hội. Đào tạo lại nghề: Là đào tạo đối với những ngƣời đã có nghề, có chuyên môn nhƣng do yêu cầu mới của sản xuất và tiến bộ kỹ thuật dẫn đến việc thay đổi cơ cấu ngành nghề, trình độ chuyên môn. Một số công nhân đƣợc đào tạo lại cho phù hợp với cơ cấu ngành nghề và trình độ kỹ thuật mới. Đào tạo lại thƣờng đƣợc hiểu là quá trình nhằm tạo cho ngƣời lao động có cơ hội để học tập một lĩnh vực chuyên môn mới để thay đổi nghề.
Bồi dƣỡng nâng cao tay nghề: Bồi dƣỡng có thể coi là quá trình cập nhật hóa kiến thức còn thiếu, đã lạc hậu, bổ túc nghề, đào tạo thêm hoặc củng cố các kỹ năng nghề nghiệp theo từng chuyên môn và thƣờng đƣợc xác nhận bằng một chứng chỉ hay nâng lên bậc cao hơn. Nhƣ vậy, xác định rõ ranh giới giữa đào tạo, bồi dƣỡng và đào tạo lại nghề hiện nay là một việc phức tạp, khó khăn. Dựa vào lý thuyết quy luật số đông, các khái niệm trên đƣợc phân biệt theo các tiêu chí sau: Nội dung: Nội dung học có liên quan tới nghề chuyên môn mới hay cũ. Mục đích: Để tiếp tục làm nghề cũ hay đổi nghề.
Lần đào tạo: Lần đầu tiên hay tiếp nối. Văn bằng: Đƣợc cấp bằng, chứng chỉ hay không đƣợc cấp sau khi học. Sự phân biệt có thể đƣợc tóm tắt ở bảng biểu 1. Tiêu chí phân loại đào tạo, bồi dƣỡng, đào tạo lại.
Tiêu chí phân loại Đào tạo Bồi dƣỡng Đào tạo lại Nội dung Bắt đầu Tiếp tục Học nghề 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Mục đích học Để có nghề Tiếp tục nghề cũ Nghề mới Thời gian học 12 tháng và 18 tháng 1÷3 tháng 3÷6 tháng Văn bằng Bằng nghề Chứng chỉ nghề Chứng chỉ Nguồn: “Vấn đề bồi dưỡng và đào tạo lại các loại hình lao động đáp ứng nhu cầu của sự phát triển Kinh tế - Xã hội”. Đề tài cấp Nhà nước KX07 – 14. Đào tạo nghề là một bộ phận quan trọng của hệ thống giáo dục quốc dân. Theo quy định của Luật giáo dục, hệ thống giáo dục bao gồm: Giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục học nghề, giáo dục đại học và sau đại học.
Đại học Thị Cao đẳng Cao đẳng nghề trƣờng lao động Trung học Trung cấp Trung cấp nghề phổ thông chuyên nghiệp Trung học cơ Trung tâm dạy sở nghề Tiểu học Mẫu giáo Nhà trẻ Sơ đồ 1.1: Hệ thống đào tạo nghề trong hệ thống giáo dục quốc dân 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo sơ đồ hệ thống khung giáo dục quốc dân thì đào tạo nghề đƣợc thực hiện ở các cấp khác nhau, ở lứa tuổi khác nhau và đƣợc phân luồng để đào tạo nghề phù hợp với trình độ về văn hóa, khả năng phát triển của con ngƣời và độ tuổi. Sơ đồ trên cho thấy sự liên thông giữa các cấp học, các điều kiện cần thiết để học nghề hoặc các cấp học tiếp theo. Nó là cơ sở quản lý giáo dục, nâng cao hiệu quả của đào tạo, tránh lãng phí trong đào tạo (cả ngƣời học và xã hội), tránh trùng lặp nội dung chƣơng trình, đồng thời là cơ sở đánh giá trình độ ngƣời học và cấp các văn bằng, chứng chỉ tốt nghiệp. Tuy vậy, sơ đồ trên cũng cho thấy sự liên thông giữa các cấp đào tạo nghề chƣa rõ ràng.
Bộ phận đƣợc phân luồng học nghề từ cấp học dƣới khi muốn học nghề ở cấp cao hơn thì theo con đƣờng nào hay thì lại phải tiếp tục học cấp cao hơn thì mới chuyển đƣợc. Đây là điều hết sức lƣu ý trong viêc xây dựng hệ thống chƣơng trình khung giáo dục quốc dân, đảm bảo tính liên thông giữa các cấp học nghề. Phân loại và các hình thức đào tạo nghề Một trong những nhiệm vụ quan trọng của kế hoạch đào tạo là xác định các hình thức đào tạo thích hợp. Hình thức đào tạo là cơ sở để xây dựng kế hoạch đào tạo, đồng thời cũng là cơ sở để tính toán hiệu quả kinh tế của đào tạo.
Tùy theo yêu cầu và điều kiện thực tế có thể áp dụng hình thức đào tạo này hay hình thức đào tạo khác. Những hình thức đào tạo nghề đang đƣợc áp dụng chủ yếu hiện nay là: - Kèm cặp trong sản xuất: Là hình thức đào tạo trực tiếp tại nơi làm việc, chủ yếu là thực hành ngay trong quá trình sản xuất do xí nghiệp tổ chức. Kèm cặp trong sản xuất đƣợc tiến hành dƣới hai hình thức: Kèm cặp theo cá nhân và kèm cặp theo tổ chức, đội sản xuất. Với kèm cặp theo cá nhân, mỗi thợ học nghề đƣợc một công nhân có trình độ tay nghề cao hƣớng dẫn.
Ngƣời hƣớng dẫn vừa sản xuất vừa tiến hành dạy nghề theo kế hoạch. Với hình thức kèm cặp theo tổ, đội sản xuất, thợ học nghề đƣợc tổ chức thành từng tổ và phân công cho những công nhân dạy nghề thoát ly sản xuất chuyên trách trình độ nghề nghiệp và phƣơng pháp sƣ phạm nhất định. Quá trình đào tạo đƣợc tiến hành qua các bƣớc: 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Bƣớc 1: Phân công những công nhân có tay nghề cao vừa sản xuất vừa hƣớng dẫn thợ học nghề. Trong bƣớc này, ngƣời hƣớng dẫn vừa sản xuất vừa phải giảng cho ngƣời học về cấu tạo máy móc thiết bị, nguyên tắc vận hành, quy trình công nghệ, phƣơng pháp làm việc.