CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG CÁN BỘ LÃNH ĐẠO, QUẢN LÝ CẤP HUYỆN 1. Cơ sở lý luận về chất lượng cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp huyện 1. Một số khái niệm cơ bản * Khái niệm cán bộ: Cán bộ là thuật ngữ chỉ những người được bẩu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo thời gian, theo nhiệm kỳ trong một cơ quan Nhà nước (cơ quan dân cử, cơ quan hành chính) và thuộc biên chế của một cơ quan, đơn vị và hưởng lương từ NSNN (NSNN). Ở Việt Nam, theo quy định tại Khoản 1 Điều 4 của Luật CBCC số 22/2008/QH12 quy định: Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội Trung ương, cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, ở huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh, trong biên chế và hưởng lương từ NSNN và CBCCVC đều là những người đang thi hành công vụ hay dịch vụ công [14].
Theo quy định này thì tiêu chí xác định cán bộ gắn với cơ chế bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ. Những người đủ các tiêu chí chung của CBCC mà được tuyển vào làm việc trong các cơ quan của Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội thông qua bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ chức danh theo nhiệm kỳ thì được xác định là cán bộ. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, “Cán bộ là những người đem chủ trương, chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành, đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng” [8]. * Khái niệm lãnh đạo, quản lý: Lãnh đạo, quản lý được hiểu là hoạt động.
Lãnh đạo là một quá trình theo đó một cá nhân ảnh hưởng đến một cá nhân hoặc nhóm cá nhân khác để đạt được một 6 mục tiêu chung. Nói đến lãnh đạo là nói đến khả năng thuyết phục và gây ảnh hưởng đến người khác để hoàn thành những mục tiêu mong muốn. Quản lý là sự tác động có tổ chức và hướng đích của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Quản lý bao gồm các chức năng: lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, điều hành, kiểm tra.
Lãnh đạo, quản lý thường gắn liền với chức danh quản lý, lãnh đạo trong tổ chức. Lãnh đạo và quản lý có vai trò mật thiết với nhau. Lãnh đạo là một chức năng của nhà quản lý. Muốn quản lý tốt phải có phong cách lãnh đạo phù hơp.
Nhà lãnh đạo sẽ có nhiều cơ hội gây ảnh hưởng tới các cá nhân trong tổ chức hơn nếu có vị trí quản lý. * Khái niệm cấp huyện: Cấp huyện là đơn vị hành chính lãnh thổ trung gian nằm giữa tỉnh và xã. Chính quyền địa phương cấp huyện chịu sự QLNN trực tiếp của chính quyền địa phương cấp tỉnh và trực tiếp QLNN (QLNN) đối với chính quyền địa phương cấp xã [15]. Mối quan hệ giữa chính quyền địa phương cấp tỉnh với chính quyền địa phương cấp huyện và giữa chính quyền địa phương cấp huyện với chính quyền địa phương cấp xã được xem xét dưới hai góc độ: - Quan hệ trong hoạt động QLNN.
- Quan hệ trong việc cung cấp dịch vụ (kể cả dịch vụ hành chính công). Chính quyền địa phương cấp huyện ở Việt Nam bao gồm: - Hội đồng nhân dân (HĐND): là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương; đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân địa phương, chịu trách nhiệm với dân địa phương và với cơ quan nhà nước cấp trên. HĐND thực hiện QLNN mang tính chất lãnh thổ, gắn với ý chí, nguyện vọng của người dân trên địa bàn đơn vị hành chính lãnh thổ được phân công quản lý. - Ủy ban nhân dân (UBND): là cơ quan chấp hành của HĐND và là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương.
UBND thực hiện QLNN các vấn đề của địa phương thông qua chấp hành Nghị quyết của HĐND cùng cấp [15]. * Khái niệm cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp huyện: Cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp huyện là những người hiện đang hưởng phụ cấp 7 chức vụ; là người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu các cơ quan trong bộ máy tổ chức của Đảng, chính quyền, ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) và ban chấp hành các đoàn thể chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị của huyện. Cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp huyện là những người được bố trí công tác ở các vị trí: - Bí thư, Phó Bí thư Huyện ủy. - Chủ tịch, Phó Chủ tịch HĐND.
- Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND. - Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ - Trưởng, Phó các ban, ngành, đoàn thể, cơ quan trực thuộc Huyện ủy, HĐND, UBND huyện [15]. * Khái niệm chất lượng: Theo Từ điển tiếng Việt của Nhà xuất bản Khoa học xã hội:’’Chất lượng là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một con người, một sự vật, sự việc” [9]. Sản phẩm hay dịch vụ được coi là có chất lượng khi chúng đạt được những chuẩn mực chất lượng được quy định trước, độ phù hợp với yêu cầu người tiêu dùng hay thoả mãn nhu cầu người sử dụng.
Chất lượng là khả năng của tập hợp các đặc tính của một sản phẩm, hệ thống hay quá trình để đáp ứng các yêu cầu của khách hàng và các bên có liên quan. * Khái niệm chất lượng cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp huyện: Chất lượng cán bộ lãnh đạo, quản lý không hoàn toàn giống với chất lượng của các loại hàng hóa, dịch vụ, bởi con người là một thực thể phức tạp. Hơn nữa, mỗi cá nhân cán bộ lãnh đạo, quản lý không thể tồn tại biệt lập mà phải được đặt trong mối quan hệ với cả tập thể. Hiệu quả công việc phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng cán bộ.
Có chủ trương, chính sách đúng nhưng phải có đội ngũ cán bộ có đầy đủ khả năng để triển khai thực hiện thì chủ trương, chính sách đó mới đi vào cuộc sống [17]. Chất lượng cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp huyện được xem xét dưới các góc độ sau: - Chất lượng cán bộ lãnh đạo, quản lý biểu hiện qua số lượng tương quan với vị trí, nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ được giao. 8 - Chất lượng cán bộ lãnh đạo, quản lý thể hiện ở phẩm chất chính trị, đạo đức, đó là quan điểm, lập trường, tư tưởng, đạo đức, lối sống của cán bộ cấp xã, sự tín nhiệm của nhân dân và uy tín của họ trước tập thể. - Chất lượng cán bộ lãnh đạo, quản lý được thể hiện ở trình độ, năng lực, bao gồm trình độ học vấn, trình độ lý luận chính trị, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, trình độ QLNN, kỹ năng mềm, sự am hiểu về đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước.
- Chất lượng cán bộ lãnh đạo, quản lý phụ thuộc vào sức khỏe của cán bộ. Chất lượng sức khỏe người cán bộ là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá chất lượng cán bộ trong vai trò công tác, quản lý. Người cán bộ có sức khỏe tốt sẽ có khả năng hoàn thành tốt những nhiệm vụ được giao. Ngoài những tiêu chí ở trên, chất lượng cán bộ lãnh đạo, quản lý còn được thể hiện ở mối quan hệ cộng hưởng giữa cán bộ với nhau: sự phối kết hợp trong công tác, triển khai nhằm hoàn thành nhiệm vụ, giúp đỡ, ủng hộ nhau trong cả quá trình công tác.
Vì thế, khi đề cập tới chất lượng cán bộ lãnh đạo, quản lý, người ta không chỉ hiểu rằng đó là chất lượng của cá nhân từng người cán bộ mà còn hiểu đó là chất lượng của cả một tập thể hay một đội ngũ cán bộ. Vai trò của cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp huyện Để thực hiện thành công sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, xây dựng nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế, Đảng ta đặc biệt quan tâm đến xây dựng và nâng cao chất lượng CBCC, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý. Cán bộ lãnh đạo, quản lý nói chung và cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp huyện nói riêng là nguồn nhân lực rất quan trọng, có vai trò quyết định trong việc nâng cao năng lực, hiệu quả trong bộ máy chính trị hiện nay. Không những thế, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp huyện là một trong những nguồn nhân lực quan trọng trong công cuộc thực hiện CNH, HĐH đất nước [13].
Cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp huyện là lực lượng nòng cốt trong hệ thống chính trị, có nhiệm vụ hoạch định các chính sách, đưa các chính sách và thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước trở thành thực tiễn và tiếp thu nguyện vọng của nhân dân, nắm bắt những yêu cầu thực tiễn của cuộc sống để phản ảnh kịp thời với 9 cấp trên, giúp cho Đảng và Nhà nước đề ra được những chủ trương, chính sách sát với thực tiễn. Cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp huyện là một trong những đội ngũ chủ yếu trực tiếp tham gia xây dựng đường lối đổi mới kinh tế của đất nước, hoạch định các chính sách, chiến lược phát triển KTXH, tổ chức, quản lý và kiểm tra. Điều này thể hiện rõ ở việc quản lý kinh tế vĩ mô. Bởi vì, toàn bộ nền kinh tế quốc dân hoạt động trong môi trường, thể chế, định hướng nào đều là do đội ngũ cán bộ hoạch định và đội ngũ này là những người trực tiếp tạo môi trường, điều kiện về sử dụng công cụ kinh tế, thực lực kinh tế để tác động, quản lý, điều tiết nền kinh tế thị trường.
Ở một mức độ nhất định, đội ngũ lãnh đạo, quản lý là hình mẫu để cấp dưới noi theo, mọi hành vi của họ trong công việc, trong cuộc sống có ý nghĩa giáo dục đối với mọi người. Thực hiện đường lối đổi mới nền kinh tế, trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, vai trò của cán bộ trong hệ thống chính trị huyện càng trở nên quan trọng, bởi các lý do sau đây: - KTXH phát triển toàn diện khiến cạnh tranh trên thị trường thêm quyết liệt, đòi hỏi càng nhiều phương án, quyết định quản lý và sự lựa chọn phương án tối ưu càng khó khăn, phức tạp hơn. - Sự tác động của các quá trình quản lý đối với thực tiễn trong điều kiện mới càng trở nên quan trọng.