phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, kết cấu của Đề án đƣợc chia thành 3 chƣơng: Chƣơng 1. Lý luận chung về xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã Chƣơng 2. Thực trạng xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở huyện Kbang, tỉnh Gia Lai Chƣơng 3. Định hƣớng và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở huyện Kbang, tỉnh Gia Lai.
6 Chƣơng 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP XÃ 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Cấp xã, cán bộ, cán bộ chủ chốt Về cấp xã: theo quy định của Hiến pháp năm 2013 là đơn vị hành chính nhà nƣớc ở địa phƣơng thuộc hệ thống hành chính 4 cấp của Nhà nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Cấp xã là hình ảnh xã hội thu nhỏ của một đất nƣớc, là cơ sở, là nền tảng, là nơi tiếp thu, triển khai tổ chức thực hiện các chủ trƣơng, đƣờng lối, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc trên tất cả các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, xã hội, quốc phòng và an ninh.
Là nơi trực tiếp, thƣờng xuyên quan hệ, tiếp xúc với quần chúng nhân dân, nơi thể hiện rõ nhất và kiểm nghiệm tính đúng đắn, hiệu quả của các chủ trƣơng, nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nƣớc. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cấp xã là gần dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm đƣợc việc thì mọi việc đều xong xuôi” [21, tr. Do vậy, cấp xã có vai trò rất quan trọng trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc, đặc biệt là trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc hiện nay.
Từ trƣớc đến nay, trong công tác cán bộ, các văn bản, nghị quyết của Đảng đề cập khá nhiều đến khái niệm cán bộ lãnh đạo chủ chốt. Tuy nhiên, chƣa có một quan niệm thống nhất và những tiêu chí cụ thể để xác định trong bộ máy tổ chức cấp xã thì ai đƣợc gọi là cán bộ chủ chốt và ai không phải là cán bộ chủ chốt. Để nhận thức một cách đúng đắn vấn đề cán bộ chủ chốt, cần làm rõ một số khái niệm sau: 7 Về cán bộ: Đại từ điển tiếng Việt, Nhà xuất bản Văn hoá-Thông tin Hà Nội 1998, do tác giả Nguyễn Nhƣ Ý chủ biên có đƣa ra khái niệm cán bộ nhƣ sau: khái niệm “cán bộ” đƣợc hiểu là: “1. Ngƣời làm công tác có nghiệp vụ chuyên môn trong cơ quan nhà nƣớc, cán bộ nhà nƣớc, cán bộ khoa học, cán bộ chính trị; 2.
Ngƣời làm công tác có chức vụ trong một cơ quan, một tổ chức, phân biệt với ngƣời thƣờng không có chức vụ” [25, tr. Theo Điều 4, Luật Cán bộ, công chức năm 2008 do Quốc hội (khóa XII) ban hành thì khái niệm “cán bộ” đƣợc hiểu là: “Cán bộ là công dân Việt Nam, đƣợc bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nƣớc, tổ chức chính trị- xã hội ở Trung ƣơng, ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng; ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, trong biên chế và hƣởng lƣơng từ ngân sách nhà nƣớc”. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đƣa ra định nghĩa về cán bộ hết sức khái quát, giản dị và dễ hiểu. Theo Ngƣời: “Cán bộ là ngƣời đem chính sách của Đảng, Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành.
Đồng thời đem tình hình dân chúng báo cáo cho Đảng, Chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng” [22, tr. Từ những khái niệm về cán bộ nêu trên có thể hiểu "cán bộ" là khái niệm dùng để chỉ những ngƣời có chức vụ do bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm làm việc trong các cơ quan Đảng, Nhà nƣớc, tổ chức chính trị-xã hội và các lực lƣợng vũ trang nhân dân từ Trung ƣơng đến địa phƣơng, thuộc biên chế Nhà nƣớc và hƣởng lƣơng từ ngân sách nhà nƣớc; giữ vai trò và cƣơng vị nòng cốt trong cơ quan, tổ chức (có thể là ngƣời lãnh đạo, ngƣời quản lý), có tác động, ảnh hƣởng đến hoạt động và sự phát triển của cơ quan, tổ chức. Về cán bộ chủ chốt: Hiện nay có nhiều cách hiểu về thuật ngữ cán bộ chủ chốt. Theo Từ điển tiếng Việt, khái niệm “chủ chốt” đƣợc hiểu là “quan trọng nhất, có tác dụng làm nòng cốt” [27, tr.
8 Từ đó có thể hiểu “cán bộ chủ chốt” là: Ngƣời có chức năng lãnh đạo, đƣợc giao đảm đƣơng các nhiệm vụ quan trọng để lãnh đạo, quản lý, điều hành, tổ chức thực hiện nhiệm vụ; chịu trách nhiệm trƣớc tập thể và cấp trên về nhiệm vụ đƣợc phân công. Là ngƣời giữ vị trí quan trọng trong việc cụ thể hóa đƣờng lối, chủ trƣơng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc vào điều kiện thực tiễn ở cơ sở. Là ngƣời chủ trì hoạch định chiến lƣợc phát triển, xác định mục tiêu, phƣơng hƣớng tổ chức thực hiện tất cả các nhiệm vụ đề ra và nhiệm vụ cấp trên giao; kiểm tra, giám sát, kịp thời khắc phục các biểu hiện lệch lạc, đồng thời bổ sung, điều chỉnh những chủ trƣơng, giải pháp nếu thấy cần thiết, tổng kết, đúc rút kinh nghiệm để thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ đề ra. Hiểu theo nghĩa chung nhất "cán bộ chủ chốt" là ngƣời có chức vụ, nắm giữ các vị trí quan trọng, có ảnh hƣởng lớn đến hoạt động của tổ chức bộ máy, làm nòng cốt trong các tổ chức thuộc hệ thống bộ máy của một cấp nhất định; ngƣời đƣợc giao đảm đƣơng các nhiệm vụ quan trọng để lãnh đạo, quản lý, điều hành bộ máy, có vai trò tham gia định hƣớng lớn, điều khiển hoạt động của bộ máy thực hiện chức năng, nhiệm vụ đƣợc giao; chịu trách nhiệm trƣớc cấp trên và cấp mình về lĩnh vực công tác đƣợc giao.
Xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã Để có quan niệm khoa học về xây dựng đội ngũ CBCC cấp xã, trƣớc hết cần tìm hiểu thuật ngữ “xây dựng” dƣới góc độ chính trị xã hội. Theo Đại từ điển Tiếng Việt, thuật ngữ “xây dựng” dƣới góc độ chính trị xã hội đƣợc hiểu là “làm cho hình thành một tổ chức hay một chỉnh thể về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội theo một phương thức nhất định”. Theo Sách tra cứu các mục từ về tổ chức, đội ngũ là “Nhóm đông ngƣời đƣợc tập hợp lại thành một lực lƣợng để thực hiện một công việc nào đó”. Đội ngũ cũng đƣợc quan niệm là “Tập hợp gồm số đông ngƣời 9 có chung lý tƣởng, mục tiêu phấn đấu, hoặc cùng nghề nghiệp, giai cấp, tầng lớp xã hội…”.
Theo quan niệm trên, thì xây dựng đội ngũ CBCC cấp xã là sự tác động của chủ thể đến đối tƣợng mà kết quả của sự tác động đó làm cho đội ngũ CBCC cấp xã đƣợc hình thành, phát triển theo đúng mục đích, yêu cầu mà chủ thể đã xác định với số lƣợng đủ, cơ cấu hợp lý và chất lƣợng cao. Chủ thể và đối tƣợng xây dựng đội ngũ CBCC cấp xã 1. Chủ thể xây dựng đội ngũ CBCC cấp xã Là hệ thống cấp ủy, tổ chức Đảng, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể từ huyện đến cơ sở, trong đó trƣớc hết là Ban Thƣờng vụ Huyện uỷ, Thị uỷ, thành uỷ và những ngƣời đứng đầu các tổ chức trong hệ thống chính trị cấp huyện; đảng uỷ cấp xã, mà trực tiếp là Ban Thƣờng vụ đảng uỷ cấp xã và ngƣời đứng đầu các tổ chức trong hệ thống chính trị xã là chủ thể lãnh đạo trực tiếp. UBND huyện, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các ban ngành, đoàn thể chính trị- xã hội trong huyện có vai trò quan trọng đối với quá trình xây dựng đội ngũ CBCC cấp xã.
Bên cạnh đó, cán bộ, đảng viên, nhân dân trong huyện cùng các cơ quan, đơn vị, trƣờng học, lực lƣợng vũ trang trên địa bàn huyện là các lực lƣợng tham gia góp phần quan trọng trong xây dựng đội ngũ CBCC cấp xã. Xây dựng đội ngũ CBCC cấp xã là toàn bộ hoạt động của chủ thể có thẩm quyền, nhằm tạo ra một đội ngũ cán bộ xã đủ về số lƣợng, có chất lƣợng, có lập trƣờng chính trị vững vàng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị của địa phƣơng, cơ sở. Đồng thời còn bao hàm cả việc nâng cao chất lƣợng đội ngũ cán bộ cấp xã hiện có, để đội ngũ này thích ứng với cơ chế mới, đáp ứng với yêu cầu của nhiệm vụ chính trị đặt ra. 10 Công tác xây dựng đội ngũ CBCC cấp xã nhằm tìm ra những con ngƣời thật sự có bản lĩnh chính trị, có phẩm chất đạo đức và năng lực đủ sức gánh vác những trọng trách của nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới.
Công tác đó bao gồm: việc xác định đƣờng lối, chủ trƣơng, chính sách về cán bộ và công tác cán bộ của Đảng; xác định tiêu chuẩn, cơ cấu cán bộ và đội ngũ cán bộ, những tiêu chí nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ và thực hiện đồng bộ các khâu trong công tác cán bộ: quản lý, đánh giá, tuyển chọn, quy hoạch, đào tạo, bồi dƣỡng, luân chuyển, bố trí, sử dụng, bảo vệ chính trị nội bộ và thực hiện chính sách cán bộ. Đối tượng CBCC cấp x ã Bao gồm cả cán bộ Đảng, chính quyền, mặt trận, các ban, ngành đoàn thể cấp x ã , là đối tƣợng của công tác xây dựng, đồng thời mỗi cán bộ, kể cả đội ngũ CBCC là chủ thể của quá trình tự học tập, rèn luyện phấn đấu đáp ứng yêu cầu chức trách, nhiệm vụ đƣợc giao. Cán bộ chủ chốt cấp xã là những ngƣời đứng đầu quan trọng nhất trong hệ thống của tổ chức Đảng, chính quyền, Uỷ ban mặt trận tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị-xã hội ở cấp xã; chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện đƣờng lối, nhiệm vụ chính trị, điều hành công tác, chỉ đạo cán bộ công chức thuộc quyền quản lý của mình thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị, kinh tế-xã hội, an ninh quốc phòng của địa phƣơng. Ở thời kỳ nào, quốc gia nào cũng vậy, cán bộ và công tác cán bộ đều là những vấn đề hết sức hệ trọng, liên quan trực tiếp đến vận mệnh của đất nƣớc, sự tồn vong của chế độ, sự thành bại của cách mạng.