Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật, đạo đức trong lĩnh vực y tế, mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong xây dựng đội ngũ cán bộ công chức, viên chức áp dụng trong lĩnh vực y tế ở Việt Nam hiện nay. Chương 2: Thực trạng mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức viên chức áp dụng trong lĩnh vực y tế ở Việt Nam hiện nay. Chương 3: Giải pháp, kiến nghị, hoàn thiện mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức y tế áp dụng trong lĩnh vực y tế ở Việt Nam hiện nay 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC TRONG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ, CÔNG CHỨC, VIÊN CHỨC ÁP DỤNG TRONG LĨNH VỰC Y TẾ Ở NƢỚC TA HIỆN NAY 1.1 Những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật, đạo đức trong lĩnh vực y tế, mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong lĩnh vực y tế ở nƣớc ta hiện nay 1.1 Khái niệm và các thuộc tính của pháp luật trong lĩnh vực y tế 1. Khái niệm pháp luật Pháp luật y tế là một bộ phận cấu thành của hệ thống pháp luật của quốc gia, vì vậy trước khi đi vào xác định khái niệm pháp luật y tế, tác giả xin trình bày một số vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật nói chung và lấy đó làm nền tảng, cơ sở để xác định nội hàm của khái niệm pháp luật y tế.
Để tổ chức và quản lý các mặt khác nhau của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực y tế, Nhà nước với tư cách là chủ thể quản lý phải thường xuyên sử dụng các công cụ quản lý tác động lên đối tượng quản lý. Pháp luật là một công cụ quan trọng giúp Nhà nuớc quản lý các quan hệ xã hội đúng mục đích. Trong quá trình nghiên cứu, có rất nhiều tài liệu với các cách giải thích khác nhau về khái niệm pháp luật, có thể kể đến một số khái niệm pháp luật như sau: Theo quan điểm giáo trình lý luận nhà nuớc và pháp luật của Đại học Luật Hà Nội năm 2003: “Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử xự do nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị trong xã hội là nhân tố điều chỉnh các quan hệ xã hội” [52, tr102]. Theo quan điểm giáo trình lý luận nhà nuớc và pháp luật của Khoa Luật - Đại học Quốc Gia Hà Nội năm 2005: “Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận, thể hiện ý chí của nhà nước của giai cấp thống trị trên cơ sở ghi nhận các nhu cầu về lợi ích của toàn xã hội, được đảm bảo thực hiện bằng nhà nước nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội với mục đích trật tự và ổn định xã hội vì sự phát triển bền vững của xã hội” [26, tr 288].
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo quan điểm giáo trình lý luận nhà nuớc và pháp luật của Đại học Luật năm 2010: “Pháp luật là hệ thống quy tắc xử xự mang tính bắt buộc chung do nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội theo mục tiêu, định hướng cụ thể” [53, tr98]. Trên cơ sở những quan điểm nêu trên, có thể thấy pháp luật có những đặc điểm sau: Pháp luật là quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung, pháp luật do Nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận, pháp luật là phương tiện để xác định, thiết lập trật tự xã hội có hiệu lực bắt buộc và được kiểm soát, đảm bảo, bảo vệ của Nhà nước. Tuy nhiên, khác với hệ thống pháp luật quốc gia, pháp luật y tế chỉ điều chỉnh mảng quan hệ xã hội gắn liền với lĩnh vực y tế. Kế thừa có chọn lọc các khái niệm trên tác giả luận văn đồng ý với quan điểm pháp luật là hệ thống các quan điểm pháp luật là “hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do Nhà nuớc đặt ra hoặc thừa nhận” nhưng không đồng ý với quan điểm “thể hiện ý chí của giai cấp thống trị”, bởi ngoài ý chí của giai cấp thống trị trong xã hội hiện nay pháp luật còn phải thể hiện ý chí chung của toàn xã hội.
Do đó, tác giả luận văn mạnh dạn đề xuất khái niệm pháp luật lĩnh vực y tế như sau: Pháp luật y tế là hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do Nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận nhằm điều chỉnh mối quan hệ trong lĩnh vực y tế theo mục tiêu, định hướng cụ thể và được Nhà nước đảm bảo thực hiện. Thuộc tính cơ bản của pháp luật trong lĩnh vực y tế Các sự vật, hiện tượng xã hội được phân biệt với nhau nhờ vào các thuộc tính của chúng. Thuộc tính là những dấu hiệu đặc trưng riêng có của sự vật, hiện tượng. Thuộc tính của pháp luật là những dấu hiệu riêng có của pháp luật, là tiêu chí để phân biệt pháp luật với các hiện tượng xã hội khác, các quy phạm pháp luật khác.
Các thuộc tính cơ bản của pháp luật biểu hiện sức mạnh, ưu thế của pháp luật trong hệ thống các công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội. Pháp luật trong lĩnh vực y tế là một phần của hệ thống pháp luật Việt Nam do đó, nó cũng có các thuộc tính cơ bản sau: Tính quy phạm phổ biến, bắt buộc chung, tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức, tính được đảm bảo thực hiện bằng nhà nước. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngoài các thuộc tính cơ bản, pháp luật trong lĩnh vực y tế còn có những đặc điểm sau: - Pháp luật trong lĩnh vực y tế phải có tính hợp hiến, hợp pháp: Các văn bản quy phạm pháp luật y tế được xây dựng dựa trên Hiến pháp, từ các quy định của các Bộ Luật, đạo luật quy định về y tế. Việc xây dựng các văn bản pháp luật y tế phải đảm bảo sự thống nhất, đồng bộ trong bản thân hệ thống pháp luật của quốc gia.
Bản thân pháp luật y tế cũng có mối quan hệ đối với các ngành luật khác trong hệ thống pháp luật Việt Nam. - Pháp luật trong lĩnh vực y tế thể hiện sự tương quan giữa pháp luật về y tế với sự phát triển của ngành y tế với sự phát triển kinh tế- xã hội đất nước, kể cả trình độ, năng lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế. Do vậy, pháp luật trong lĩnh vực y tế còn thể hiện mối quan hệ với pháp luật về y tế với các yếu tố kinh tế, chính trị, đạo đức, truyền thống và các quy phạm xã hội khác. Pháp luật y tế không chỉ điều phối các quan hệ xã hội đã định hình mà còn phải có khả năng dự báo, tức là điều chỉnh những quan hệ mới sẽ nảy sinh trong lĩnh vực y tế.
- Đặc thù về đối tượng điều chỉnh của pháp luật lĩnh vực y tế: Các quan hệ phát sinh giữa cán bộ, công chức, viên chức và người lao động làm việc tại các cơ sở y tế trong toàn quốc. Các quan hệ phát sinh giữa cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến các dịch vụ y tế, các chính sách về y tế… Các quan hệ phát sinh trong việc thành lập, cải tiến cơ cấu bộ máy y tế, cải tiến chế độ làm việc, hoàn chỉnh các quan hệ công tác của các cơ quan nhà nước, hoạt động quản lý y tế, hoạt động kiểm tra, giám sát đối với việc thực hiện pháp luật của các cơ quan, đơn vị trực thuộc, các tổ chức và cá nhân thuộc lĩnh vực y tế, xử lí các cá nhân, cơ quan, tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật y tế. Các quan hệ phát sinh trong hoạt động y tế: Giữa bộ y tế với cơ sở trực thuộc; giữa cá nhân hoạt động trong lĩnh vực y tế với những người được hưởng, sử dụng dịch vụ, chế độ y tế, chăm sóc, khám, chữa bệnh; hoạt động giữa các cơ sở y tế, tổ chức đối với những người có liên quan đến dịch vụ y tế, những người được hưởng, sử dụng dịch vụ y tế, chăm sóc, khám, chữa, bệnh… 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Đặc thù về phương thức điều chỉnh của pháp luật lĩnh vực y tế Phương thức điều chỉnh của pháp luật y tế là cách thức nhà nước áp dụng trong việc điều chỉnh bằng pháp luật để tác động đến các quan hệ y tế. Phương thức điều chỉnh pháp luật y tế là phương thức điều chỉnh mệnh lệnh được điều chỉnh theo quan hệ “ quyền lực – phục tùng” giữa một bên có quyền nhân danh nhà nước ra những mệnh lệnh bắt buộc với một bên là cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có ý nghĩa phục tùng.
Ngoài phương thức điều chỉnh mệnh lệnh, phương pháp điều chỉnh của pháp luật lĩnh vực y tế còn là đảm bảo sự bình đẳng giữa những người bệnh với cơ sở y tế, những người được hưởng, sử dụng dịch vụ y tế, chế độ y tế, chăm sóc khám chữa bệnh. Những chủ thể đó có quyền lựa chọn dịch vụ y tế, lựa chọn chế độ y tế, chế độ chăm sóc, khám, chữa, bệnh. - Đặc thù pháp luật lĩnh vực y tế là lĩnh vực chịu sự tác động mạnh mẽ, sự tham gia tích cực của các quy tắc đạo đức Ngành y tế là ngành đặc thù vì liên quan đến tính mạng, sức khỏe của người bệnh, của nhân dân. Người bệnh đến với người thầy thuốc trong tâm trạng buồn vui, tính tình, cảm xúc vừa do bệnh và nhiều yếu tố khác của cả cuộc đời chi phối.
Họ hy vọng nhiều vào sự giúp đỡ của thầy thuốc. Họ tin tưởng rằng, trí tuệ, lòng nhân đạo cao cả của người thầy thuốc sẽ cứu họ thoát khỏi sự đau đớn về thể xác, tinh thần để trở về với gia đình, đơn vị công tác và xã hội. Ngược lại, người thầy thuốc do chức năng, nhiệm vụ của nghề nghiệp mà đi sâu vào đời sống người bệnh từ thể chất - tâm sinh lý một cách nhân đạo, sâu sắc. Do tính đặc thù của đối tượng nghề y, nên một thiếu sót dù nhỏ cũng có thể gây ra hậu quả lớn.