Đặt vấn đề Với mục tiêu công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, hiện nay ngành nông nghiệp ít được quan tâm hơn, đặc biệt là ở khu vực nông thôn có quy mô nhỏ, lợi ích người nông dân đang bị xem nhẹ. Tốc độ phát triển kinh tế cao bên cạnh những lợi ích mang lại, cũng có không ít những khó khăn cần giải quyết, vấn đề khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn giữa các khu vực trong cả nước, nhất là giữa khu vực thành thị và khu vực nông thôn. Phần lớn các hộ nông dân trên khắp cả nước đều sử dụng phương tiện thô sơ, kĩ thuật lạc hậu trong sản xuất nông nghiệp, mang lại hiệu quả thấp về kinh tế. Hàng loạt các vấn đề cần giải quyết tại các địa phương để nâng cao mức sống cho người dân như: giải quyết việc làm, cải thiện giáo dục, y tế, cơ sở hạ tầng, kĩ thuật sản xuất nuôi trồng, công tác quản lý tại các địa phương … Xây dựng nông thôn thân thiện với môi trường là 1 trong 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng sống của người nông dân.
Tuy vậy, tại nhiều địa phương, tiêu chí này vẫn chưa được thật sự quan tâm. Tại nhiều nơi, người dân nông thôn vẫn không có thói quen gom rác lại để xử lý. Chất thải chăn nuôi bị đẩy ra cống rãnh. Cùng với hệ thống nhà vệ sinh tự hoại, nước thải sinh hoạt cũng chảy theo ra cống rãnh gây ô nhiễm nguồn nước mặt, ao hồ, lâu dần ngấm xuống làm ô nhiễm nguồn nước ngầm.
Nhận thức rõ điều đó, trong bối cảnh chúng ta bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam đã ra Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 25/6/1998 về “Tăng cường công tác BVMT trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Ngay những dòng đầu tiên, Chỉ thị đã nêu rõ: “BVMT là một vấn đề sống còn của đất nước, của nhân loại; là nhiệm vụ có tính xã hội sâu sắc, gắn liền với cuộc đấu tranh xóa đói giảm nghèo ở mỗi nước, với cuộc đấu tranh vì hòa bình và tiến bộ trên phạm vi toàn thế giới”. Như vậy BVMT có ý nghĩa hết sức lớn lao đối với sự nghiệp phát triển của đất nước. Mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” không thể thực hiện được nếu chúng ta không làm tốt hơn nữa công tác BVMT.
c 2 Trong những năm qua, huyện Ba Bể - tỉnh Bắc Kạn nói chung và xã Khang Ninh nói riêng đã tiến hành chương trình “Xây dựng nông thôn mới” với 19 tiêu chí Quốc gia nâng cao hiệu quả của nền kinh tế nông thôn tại địa phương. Với sự cố gắng nỗ lực của Đảng bộ chính quyền địa phương cùng toàn thể nhân dân trong huyện, chương trình cũng đã dần dần đi vào thực hiện, nhờ đó mà kinh tế tăng trưởng; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân trong huyện đang được cải thiện và nâng cao rõ rệt. Trong số 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn phải kể đến hiệu quả của tiêu chí 17 - tiêu chí môi trường góp phần không nhỏ trong việc phát triển kinh tế, cải thiện chất lượng môi trường tại địa bàn xã. Xuất phát từ thực tế trên, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm khoa Môi trường cùng với sự hướng dẫn của thầy giáo ThS.
Hà Đình Nghiêm, tôi tiến hành thực hiện nghiên cứu đề tài: “Xây dựng mô hình xử lý môi trường nông thôn tại xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Tìm hiểu tiêu chí 17 tại xã Khang Ninh và trên cơ sở đó xây dựng các mô hình xử lý môi trường nhằm đẩy nhanh quá trình xây dựng nông thôn mới tại xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Mục tiêu cụ thể − Tìm hiểu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường tại xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.
− Đánh giá tiêu chí môi trường (tiêu chí 17) trong xây dựng nông thôn mới tại xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. − Xây dựng các mô hình xử lý môi trường nông thôn tại xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. − Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả xây dựng nông thôn mới tại xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: − Giúp cho sinh viên nắm được thực trạng về môi trường tại đơn vị thực tập. Qua đó, liên hệ với phần lý luận của nhà trường nhằm đưa ra giải pháp công tác quản lý, bảo vệ, giữ gìn vệ sinh môi trường tại địa phương. − Bằng kiến thức đã học ở nhà trường đề xuất được các giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới cũng như tất cả 19 tiêu chí trong nông thôn mới nhằm sớm đưa địa phương hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới. − Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này.
− Vận dụng và phát huy các kiến thức đã học tập và nghiên cứu. − Qua đợt thực tập sinh viên học được: tính tổ chức, kỉ luật trong nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm đối với công việc được giao, tinh thần khắc phục mọi khó khăn, phát huy tích cực trong học tập. Ý nghĩa trong thực tiễn: − Kết quả của đề tài sẽ góp phần nâng cao được sự quan tâm của người dân về việc bảo vệ môi trường. − Làm căn cứ để cơ quan chức năng tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục nhận thức của người dân về môi trường.
− Xác định hiện trạng môi trường tại xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. − Đưa ra giải pháp bảo vệ môi trường cho khu vực nông thôn tại xã Khang Ninh thuộc tỉnh Bắc Kạn nói chung. c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số khái niệm cơ bản 2.
Khái niệm liên quan đến môi trường: − Khái niệm về môi trường: Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động tới sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật [8]. Chức năng của môi trường + Môi trường là không gian sống của con người và sinh vật. + Môi trường là nơi cung cấp nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống sản xuất của con người. + Môi trường là nơi chứa đựng phế thải do con người tạo ra trong hoạt động sống và hoạt động sản xuất.
+ Chức năng giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con người và sinh vật trên Trái Đất. + Chức năng lưu trữ và cung cấp thông tin cho con người. − Khái niệm về Ô nhiễm môi trường: Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi các thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến con người và vi sinh vật [8]. − Khái niệm Ô nhiễm môi trường không khí: Ô nhiễm không khí là sự có mặt một chất lạ hoặc một sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch hoặc gây ra sự toả mùi, có mùi khó chịu, giảm tầm nhìn xa (do bụi).
− Ô nhiễm môi trường không nước: Ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý - hóa học - sinh học của nước [8]. c 5 − Ô nhiễm môi trường đất Ô nhiễm môi trường đất là sự biến đổi thành phần, tính chất của đất gây ra bởi những tập quán phản vệ sinh của các hoạt động sản xuất nông nghiệp và những phương thức canh tác khác nhau và do thải bỏ không hợp lý các chất cặn bã đặc và lỏng vào đất. Ngoài ta ô nhiễm đất còn do có sự lắng đọng của các chất gây ô nhiễm không khí lắng xuống đất. − Suy thoái môi trường Là sự suy giảm khả năng đáp ứng các chức năng của môi trường: Mất nơi cư trú an toàn, cạn kiệt tài nguyên, xả thải quá mức, ô nhiễm.
Nguyên nhân gây suy thoái môi trường rất đa dạng: Sự biến động của tự nhiên theo hướng không có lợi cho con người, sự khai thác tài nguyên quá khả năng phục hồi, do mô hình phát triển chỉ nhằm vào tăng trưởng kinh tế, sự gia tăng dân số, nghèo đói, bất bình đẳng. Quản lý môi trường và chống ô nhiễm: “Quản lý môi trường một hoạt động trong quản lý xã hội có tác động điều chỉnh các hoạt động của con người dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kỹ năng điều phối thông tin, đối với các vấn đề môi trường có liên quan đến con người, xuất phát từ quan điểm định lượng, hướng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên. Quản lý môi trường được thực hiện bằng tổng hợp các biện pháp: Luật pháp, chính sách, kinh tế, công nghệ, xã hội, văn hóa, giáo dục,… Các biện pháp này có thể thực hiện đan xen nhau, phối hợp, tích hợp với nhau tùy theo điều kiện cụ thể của vấn đề đặt ra. Việc quản lý môi trường được thực hiện ở mọi quy mô: toàn cầu, khu vực, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ sở sản xuất, hộ gia đình… − Xử lý môi trường: Xử lý môi trường là việc loại bỏ các chất gây ô nhiễm hoặc ô nhiễm từ nước (cả nước ngầm và nước bề mặt) và đất.
Những sản phẩm chất thải được loại bỏ để bảo vệ sức khỏe con người, cũng như để phục hồi môi trường. Xử lý ô nhiễm khôi lại hiện trạng môi trường hoặc để tái phát triển hoặc hoàn trả lại trạng thái tự nhiên của nó. c 6 − Tiêu chuẩn môi trường: Tiêu chuẩn môi trường là giới hạn của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm có trong chất thải, các yêu cầu và quản lý được các cơ quan nhà nước và các tổ chức công bố dưới dạng văn bản tự nguyện áp dụng để bảo vệ môi trường [8]. Khái niệm về nông thôn và xây dựng nông thôn mới − Nông thôn: Đến nay, khái niêm nông thôn được thống nhất với quy định tại Theo Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cụ thể: "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã" [9].