MỞ ĐẦU 1. Lý do nghiên cứu Tại Hội nghị Trung Ương 8 khóa XI Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 về đổi mới căn bản toàn diện GD và đào tạo. Một trong những quan điểm chỉ đạo về đổi mới, đó là “chuyển mạnh quá trình GD từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện NL và phẩm chất người học, học đi đôi với hành, lí luận gắn với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”. Bộ GD&ĐT đã xây dựng đề án Đổi mới CT, SGK GDPT sau năm 2015, trong đó các định hướng về việc xây dựng CT và viết SGK được đề cập một cách cụ thể.
Tuy nhiên, để thực hiện quan điểm này, song song với việc đổi mới CT và SGK PT, việc đổi mới SGV cũng là một nhiệm vụ vô cùng cần thiết. SGV phải được thay đổi cho phù hợp, cần được biên soạn dựa trên một mô hình hoàn chỉnh cả về chức năng, cấu trúc và hình thức thể hiện mới, cung cấp nhiều thông tin, công cụ dạy học, tận dụng được nhiều hơn các thành tựu khoa học, CNTT từ đó giúp giáo viên vận dụng linh hoạt, sáng tạo vào QTDH, tạo hứng thú, say mê học tập cho học sinh. Bên cạnh đó, định hướng đổi mới PPDH môn Toán trong giai đoạn hiện nay đã được xác định là: “PPDH Toán trong nhà trường các cấp phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triển NL tự học, trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy”[12]. Theo định hướng này, giáo viên là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn, điều khiển quá trình học tập còn học sinh là chủ thể nhận thức, biết cách tự học, tự rèn luyện, từ đó hình thành, phát triển nhân cách, phẩm chất và các NL cần thiết của con người mới.
Trước những đòi hỏi và yêu cầu mới của hội nhập quốc tế, của công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước, của CTGD Toán mới sau 2015, SGV môn Toán THCS hiện hành phải được thay đổi một cách căn bản và toàn diện, phù hợp với CTGDPT theo định hướng phát triển NL và có thể đáp ứng được xu thế phát triển chung của thời đại. Mặt khác, sau 2015, CTGDPT theo kế hoạch sẽ thực hiện theo CT và SGK mới, theo đó CT môn Toán sẽ xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12, trong đó ở cấp THCS môn Toán là một môn học độc lập có nhiều thay đổi cả về ND lẫn định hướng CT. Chính vì vậy, để có được những cuốn SGV mới, có chất lượng cao đáp ứng được những định hướng về phát triển NL chung cũng như những định hướng phát triển NL môn học nói riêng cho người học thì quá trình biên soạn và viết SGV phải được tiến 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hành dựa trên một mô hình được luận giải thuyết phục cả về mặt lí luận cũng như thực tiễn, có xem xét, học hỏi với những mô hình SGV mới và hiện đại đang được sử dụng thịnh hành trên thế giới. Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Xây dựng mô hình sách giáo viên môn Toán Trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực người học” sẽ là một sự cần thiết đúng lúc, vừa mang ý nghĩa lí luận, vừa mang ý nghĩa thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học, đổi mới PPDH môn Toán ở cấp THCS, phù hợp với nhu cầu và xu thế chung của GD nước nhà và thế giới.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Dựa trên định hướng chiến lược của đề án Đổi mới CT và SGK GDPT sau 2015, dựa trên những quan điểm dạy học theo định hướng phát triển NL người học, dựa trên những yêu cầu của đổi mới PPDH, kiểm tra và ĐG môn Toán THCS, đề tài nghiên cứu SGV môn Toán THCS của Việt Nam và một số nước trong giai đoạn hiện nay từ đó đề xuất một mô hình SGV môn Toán THCS theo định hướng phát triển NL người học nhằm phù hợp với xu thế đổi mới, mang tính hiện đại và khả thi cho giai đoạn sau 2015. Nhiệm vụ nghiên cứu Với mục đích nghiên cứu trên, trong quá trình triển khai nghiên cứu đề tài sẽ tập trung giải quyết các nhiệm vụ chủ yếu sau đây: 2. Nghiên cứu tổng quan về cơ sở lí luận của đề tài: Làm rõ một số khái niệm về NL, định hướng phát triển NL người học, mô hình, sách giáo viên, chức năng sách giáo viên,.
Nghiên cứu một số vấn đề về cơ sở thực tiễn của đề tài: Tìm hiểu thực trạng và nhu cầu sử dụng SGV môn Toán THCS của giáo viên đang trực tiếp giảng dạy tại trường THCS hiện nay; Nghiên cứu về SGV của Việt Nam nhằm tìm ra những mặt mạnh cần duy trì, khắc phục những mặt hạn chế trong phát triển NL người học; Nghiên cứu một số bộ SGV môn Toán THCS của một số nước trên thế giới có thể áp dụng được vào thực tiễn Việt Nam. Đề xuất một mô hình SGV môn Toán THCS theo định hướng phát triển NL người học. Dựa trên mô hình đã xây dựng, tiến hành viết mẫu và thiết kế một số bài hoặc một chương cụ thể của SGV. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Mẫu khảo sát và phạm vi nghiên cứu 3. Mẫu khảo sát Đề án đổi mới CT và SGK GDPT sau năm 2015; SGV môn Toán THCS của Việt Nam, Mỹ, Hàn Quốc và một số nước khác giai đoạn 2005 đến 2015. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi về ND: Đề tài giải quyết 3 nhiệm vụ đã đề ra. - Phạm vi về thời gian: Từ năm 2005 đến năm 2015.
Vấn đề nghiên cứu Trong nghiên cứu này, một số vấn đề sau đây được đưa ra để xem xét: - Thế nào là NL, định hướng phát triển NL người học, PPDH phát triển NL? - Thế nào là một cuốn SGV môn Toán theo định hướng phát triển NL người học? Một cuốn SGV theo định hướng phát triển NL có cấu trúc, chức năng và hình thức thể hiện như thế nào? - Vì sao SGV môn Toán THCS hiện nay chưa thể hiện được định hướng phát triển NL người học? Cần khắc phục những mặt hạn chế hay phát huy những ưu điểm nào của SGV môn Toán THCS hiện nay? - SGV của một số nước trên thế giới có CT định hướng phát triển NL được thể hiện như thế nào trong cấu trúc và hình thức thể hiện? 5. Giả thuyết nghiên cứu Trên cơ sở tiếp tục phát huy những điểm mạnh, khắc phục những thiếu sót của SGV môn Toán THCS hiện hành của Việt Nam, học tập và rút kinh nghiệm từ những bộ SGV môn Toán THCS quốc tế, việc xây dựng được một mô hình SGV môn Toán THCS mới theo định hướng phát triển NL người học sẽ đáp ứng được nhu cầu đổi mới GD của đất nước, phù hợp với xu thế phát triển quốc tế qua đó góp phần hình thành những cơ sở về mặt lí luận và thực tiễn cũng như đề xuất được một mô hình cho SGV môn Toán THCS theo quan điểm của GD hiện đại, phục vụ cho việc đổi mới CT và SGK sau năm 2015. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phân tích tài liệu: Nghiên cứu các tài liệu về NL, CT theo định hướng phát triển NL, quan niệm về SGV, SGV theo định hướng phát triển NL; Phân tích các nguồn tư liệu sẵn có về ĐG CT và SGK môn Toán PT hiện hành trong đó có những ĐG về SGV môn Toán THCS; Nghiên cứu một số SGV của Singapore, Mỹ, Hàn Quốc,. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Điều tra thực nghiệm: Sau khi hoàn thành một số bài viết mẫu theo mô hình mới đề xuất, tác giả tiến hành thực nghiệm sư phạm tại một số trường THCS trên địa bàn Hà Nội để rút kinh nghiệm và hoàn thiện mô hình (nếu có thời gian).
- Thống kê toán học: Phân tích và xử lí số liệu điều tra và thực nghiệm sư phạm. Cấu trúc luận văn Chƣơng 1. Nghiên cứu lí luận về vấn đề năng lực của học sinh và sách giáo viên với mục tiêu phát triển năng lực 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1.
Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Vị trí và ý nghĩa của môn Toán trong Chương trình giáo dục phổ thông 1. Dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực người học 1. Quan điểm về sách giáo viên môn Toán THCS theo định hướng phát triển năng lực người học Chƣơng 2.
Nghiên sách giáo viên môn Toán THCS của Việt Nam và một số nƣớc trên thế giới 2. Một vài nét về thực trạng dạy và học môn Toán ở trường THCS 2. Thực trạng dạy học và nhu cầu sử dụng sách giáo viên môn Toán THCS của Việt Nam 2. Nghiên cứu sách giáo viên môn Toán THCS hiện hành của Việt Nam 2.
Nghiên cứu sách giáo viên môn Toán THCS của một số nước trên thế giới 2. Một số bài học kinh nghiệm rút ra khi nghiên cứu sách giáo viên môn Toán THCS của Việt Nam và một số nước trên thế giới Chƣơng 3. Đề xuất mô hình sách giáo viên môn Toán THCS theo định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học 3. Một số định hướng đổi mới trong biên soạn sách giáo viên môn Toán THCS theo định hướng phát triển năng lực người học 3.
Đề xuất mô hình sách giáo viên môn Toán THCS theo định hướng phát triển năng lực người học 3. Viết mẫu bài soạn theo mô hình sách giáo viên môn Toán THCS đã đề xuất 3. Thực nghiệm bài viết mẫu 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH VÀ SÁCH GIÁO VIÊN VỚI MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Một trong những định hướng của đổi mới PPDH hiện nay là “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ PP dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.
Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng phát triển NL. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập da dạng, chú ý các HĐ xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng CNTT và truyền thông trong dạy và học”; “Đổi mới căn bản hình thức và PP thi, kiểm tra và ĐG kết quả GD, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan.