Hoàn thiện mô hình quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao tại các trường đại học Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu mô hình quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao tại các trường đại học Việt Nam, hướng đến cải tiến và phát triển.

• Tác giả: Trịnh Ngọc Thạch
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Mô Hình Quản Lý Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
• 0.2.1. Mục đích nghiên cứu
• 0.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 0.3.1. Khách thể nghiên cứu
• 0.3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4.1. Phạm vi khách thể nghiên cứu
• 0.4.2. Phạm vi đối tượng nghiên cứu
• 0.4.3. Phạm vi thời gian nghiên cứu
• 0.5. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.6. Luận điểm bảo vệ
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
• 0.7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 0.7.3. Phương pháp chuyên gia
• 0.7.3.1. Phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi
• 0.7.3.2. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 0.7.3.3. Phương pháp hội đồng
• 0.8. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở MỘT SỐ QUỐC GIA
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
• 1.2.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.2.2. QUAN ĐIỂM ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO
• 1.3. VAI TRÒ CỦA NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO ĐỐI VỚI TIẾN TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.4. MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO VÀ XÂY DỰNG MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
• 1.4.1. KHÁI NIỆM MÔ HÌNH VÀ MÔ HÌNH QUẢN LÝ GIÁO DỤC
• 1.4.2. MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO
• 1.4.3. KINH NGHIỆM QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở MỘT SỐ QUỐC GIA
• 1.4.4. QUẢN LÝ ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO Ở ĐÔNG Á
• 1.4.5. QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở HOA KỲ
• 1.4.6. MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở TRUNG QUỐC
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG MỘT SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở NƯỚC TA
• 2.1. MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO Ở ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
• 2.2. SỰ HÌNH THÀNH MÔ HÌNH ĐÀO TẠO ĐẶC BIỆT TRONG NHÀ TRƯỜNG
• 2.3. HOẠT ĐỘNG CỦA MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NNL CHẤT LƯỢNG CAO Ở ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
• 2.4. KẾT QUẢ THỰC HIỆN MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NNL CHẤT LƯỢNG CAO Ở ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
• 2.5. ĐÁNH GIÁ CỦA SINH VIÊN VÀ CÁN BỘ QUẢN LÝ VỀ MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NNL CHẤT LƯỢNG CAO ĐANG THỰC HIỆN
• 2.6. MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NNL CHẤT LƯỢNG CAO Ở MỘT SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRỌNG ĐIỂM KHÁC
• 2.6.1. MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO KỸ SƯ TÀI NĂNG, CHẤT LƯỢNG CAO Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
• 2.6.2. MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO KỸ SƯ CHẤT LƯỢNG CAO Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÂY DỰNG HÀ NỘI
• 2.6.3. MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO CỬ NHÂN CHẤT LƯỢNG CAO Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
• 2.6.4. MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN CHẤT LƯỢNG CAO Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở NƯỚC TA
• 3.1. MỘT SỐ NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• 3.1.1. NGUYÊN TẮC THỰC TIỄN
• 3.1.2. NGUYÊN TẮC HỆ THỐNG
• 3.1.3. NGUYÊN TẮC CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ
• 3.1.4. NGUYÊN TẮC KẾ THỪA VÀ PHÁT TRIỂN
• 3.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔ HÌNH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở NƯỚC TA
• 3.2.1. NHÓM GIẢI PHÁP VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN CÁC CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO
• 3.2.2. NHÓM GIẢI PHÁP VỀ QUẢN LÝ VÀ ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CỦA CÁC CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO
• 3.2.3. NHÓM GIẢI PHÁP VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP GẮN VỚI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 3.2.4. NHÓM GIẢI PHÁP VỀ QUẢN LÝ VÀ ĐẢM BẢO NGUỒN TÀI CHÍNH CHO CÁC CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao

Mô hình quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những yếu tố quan trọng trong giáo dục đại học hiện nay. Mô hình này không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động. Việc xây dựng một mô hình quản lý hiệu quả sẽ tạo ra những cơ hội mới cho sinh viên và các cơ sở giáo dục.

1.1. Khái niệm và vai trò của mô hình quản lý đào tạo

Mô hình quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao được định nghĩa là hệ thống các quy trình, phương pháp và công cụ nhằm tối ưu hóa việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Vai trò của mô hình này là rất quan trọng, giúp các trường đại học nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu của xã hội.

1.2. Lịch sử phát triển mô hình quản lý đào tạo

Mô hình quản lý đào tạo đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những năm đầu của giáo dục đại học đến nay. Sự chuyển mình của nền giáo dục đại học Việt Nam đã tạo ra những thay đổi lớn trong cách thức quản lý và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

II. Những thách thức trong quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh ngày càng gay gắt, các trường đại học Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Những thách thức này không chỉ đến từ bên ngoài mà còn từ chính nội tại của hệ thống giáo dục.

2.1. Áp lực từ thị trường lao động

Thị trường lao động hiện nay yêu cầu nguồn nhân lực không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn phải có kỹ năng mềm và khả năng thích ứng nhanh. Điều này đặt ra áp lực lớn cho các trường đại học trong việc điều chỉnh chương trình đào tạo.

2.2. Khó khăn trong việc đảm bảo chất lượng giảng dạy

Chất lượng giảng dạy là một trong những yếu tố quyết định đến chất lượng đào tạo. Tuy nhiên, việc đảm bảo chất lượng giảng dạy vẫn còn nhiều khó khăn, từ đội ngũ giảng viên đến cơ sở vật chất.

III. Phương pháp xây dựng mô hình quản lý đào tạo hiệu quả

Để xây dựng một mô hình quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp tạo ra một mô hình quản lý hiệu quả và bền vững.

3.1. Nghiên cứu và phân tích thực trạng

Nghiên cứu thực trạng hiện tại của các chương trình đào tạo là bước đầu tiên quan trọng trong việc xây dựng mô hình quản lý. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo sẽ giúp xác định các điểm mạnh và điểm yếu.

3.2. Đề xuất giải pháp cải tiến

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các giải pháp cải tiến mô hình quản lý đào tạo. Các giải pháp này có thể bao gồm việc nâng cao chất lượng giảng viên, cải thiện cơ sở vật chất và áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình quản lý đào tạo

Mô hình quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đã được áp dụng tại nhiều trường đại học và mang lại những kết quả tích cực. Việc áp dụng mô hình này không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo ra những cơ hội việc làm tốt hơn cho sinh viên.

4.1. Kết quả đạt được từ mô hình quản lý

Nhiều trường đại học đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong chất lượng đào tạo và sự hài lòng của sinh viên. Các chương trình đào tạo chất lượng cao đã thu hút được nhiều sinh viên và tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cho xã hội.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các trường đại học cần rút ra bài học từ những mô hình quản lý thành công để áp dụng vào thực tiễn. Việc học hỏi từ các mô hình khác nhau sẽ giúp cải thiện và hoàn thiện hơn nữa mô hình quản lý đào tạo.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của mô hình quản lý đào tạo

Mô hình quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của giáo dục đại học Việt Nam. Việc hoàn thiện mô hình này không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

5.1. Tương lai của mô hình quản lý đào tạo

Trong tương lai, mô hình quản lý đào tạo sẽ cần được điều chỉnh và cải tiến để phù hợp với sự phát triển của xã hội và nhu cầu của thị trường lao động. Việc áp dụng công nghệ mới và phương pháp giảng dạy hiện đại sẽ là xu hướng tất yếu.

5.2. Định hướng phát triển mô hình quản lý

Các trường đại học cần xác định rõ định hướng phát triển mô hình quản lý đào tạo, từ đó xây dựng các chiến lược cụ thể để nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình thâm dụng tài nguyên sang nền kinh tế tri thức (Knowledge-based Economy), giáo dục đại học đóng vai trò then chốt trong việc tạo lập động lực phát triển quốc gia. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục với đề tài "Hoàn thiện mô hình quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong các trường đại học Việt Nam" của nghiên cứu sinh Trịnh Ngọc Thạch (Khoa Sư phạm – Đại học Quốc gia Hà Nội) là công trình nghiên cứu tiên phong, tiếp cận một cách hệ thống và toàn diện vấn đề cấu trúc hóa và tối ưu hóa mô hình quản lý đào tạo tinh hoa tại Việt Nam. Nghiên cứu xuất phát từ luận điểm nền tảng được khẳng định trong văn kiện chính sách: "nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp CNH-HĐH, là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững".

+------------------------------------------------------------------------------------------------+
| KHUNG MA TRẬN QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NNL CHẤT LƯỢNG CAO                                               |
+------------------------------------------------------------------------------------------------+
|  Đầu vào (Inputs)           Cơ chế xử lý (Throughputs)             Đầu ra (Outputs)            |
|  - Tuyển chọn tinh hoa  --> - Chương trình nâng cao/quốc tế    --> - Cử nhân/Kỹ sư tài năng    |
|  - Đội ngũ GV đầu đàn       - NCKH tích hợp giảng dạy               - Năng lực sáng tạo &      |
|  - Tài chính & CSVC         - Quản trị phản hồi (Norbert Wiener)     khởi nghiệp vượt trội     |
+------------------------------------------------------------------------------------------------+

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) mà luận án giải quyết nảy sinh từ mâu thuẫn sâu sắc giữa hai áp lực: (1) xu thế đại chúng hóa giáo dục đại học (Mass Higher Education) nhằm mở rộng quy mô đào tạo theo diện rộng và (2) nhu cầu bức thiết về việc duy trì các chương trình giáo dục tinh hoa (Elite Higher Education) đào tạo chuyên gia đầu ngành. Dù các mô hình như Hệ cử nhân khoa học tài năng (HCNTN) từ năm 1997 tại ĐHKHTN hay Hệ cử nhân chất lượng cao (HCNCLC) từ năm 2001 tại Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) đã vận hành thực tế, các cơ sở giáo dục vẫn chỉ nhìn nhận đây là những "mô hình thí điểm" mang tính giải pháp tình thế. Chưa có một công trình lý luận và thực nghiệm nào chuẩn hóa mô hình quản lý một cách khoa học.

Luận án xác lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết tường minh:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế nào quy định cấu trúc của mô hình quản lý đào tạo nguồn nhân lực (NNL) chất lượng cao trong trường đại học?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng công tác quản lý các chương trình cử nhân tài năng và chất lượng cao tại các đại học trọng điểm Việt Nam giai đoạn 1997–2007 bộc lộ những điểm nghẽn hệ thống nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những giải pháp quản lý đồng bộ nào có thể hoàn thiện mô hình, đảm bảo tính bền vững và khả năng nhân rộng?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Mô hình quản lý đào tạo NNL chất lượng cao hiện thời tại các trường đại học trọng điểm còn nhiều bất cập, vận hành rời rạc và chưa đáp ứng tiêu chuẩn kiểm định của các chương trình đạt trình độ quốc tế.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Mô hình quản lý đào tạo NNL chất lượng cao sẽ nâng cao vượt bậc chất lượng đầu ra nếu được tái cấu trúc thành một hệ thống quản lý chuyên nghiệp khép kín, ứng dụng lý thuyết điều khiển học và đầu tư tập trung các nguồn lực then chốt.

Phạm vi nghiên cứu bao quát thực tiễn 10 năm (1997–2007) tại các đại học trọng điểm: ĐHQGHN, ĐHQG TP. Hồ Chí Minh, Trường ĐH Bách khoa Hà Nội, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, Trường ĐH Xây dựng, kết hợp khảo sát thực nghiệm quy mô trên 500 mẫu đối tượng và 20 cuộc phỏng vấn sâu chuyên gia.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu của luận án thực hiện việc tổng hợp đa chiều các dòng nghiên cứu kinh điển và hiện đại xoay quanh mối quan hệ giữa kinh tế học giáo dục, vốn nhân lực và quản trị đại học.

Dòng nghiên cứu lý thuyết Vốn nhân lực (Human Capital Theory) khởi xướng bởi Adam Smith, Alfred Marshall, phát triển đột phá qua Theodore Schultz (1961) và Gary Becker (1964), đã xác lập luận điểm coi giáo dục là một hình thái đầu tư sinh lợi thay vì một khoản tiêu dùng thuần túy. Schultz đưa ra khái niệm "năng suất kinh tế của giáo dục", giải thích phần dư tăng trưởng không thể quy cho vốn vật chất hay lao động phổ thông. Tiếp đó, lý thuyết tăng trưởng nội sinh (Endogenous Growth Theory) của Paul Romer (1986, 1996) và Robert Lucas (1988) đã chỉ ra rằng tích lũy tri thức và ngoại ứng nguồn vốn nhân lực (Human Capital Externalities) tạo ra lợi tức tăng dần (increasing returns to scale), thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Trong dòng nghiên cứu về cấu trúc tổ chức và sản xuất, luận án phân tích cuộc tranh luận giữa mô hình phân công lao động chuyên môn hóa sâu kiểu Taylor (Taylorism) và lý thuyết "hệ thống sản xuất lấy con người làm trung tâm" thời kỳ hậu công nghiệp (Post-Taylorism). Như nhà kinh tế học Lester Thurow (Trường Quản lý Sloan thuộc MIT) nhận định, "vũ khí cạnh tranh quyết định ở trong thế kỷ XXI là giáo dục và kỹ năng của người lao động". Giới doanh nghiệp hiện đại đã chuyển từ coi máy móc làm trọng tâm sang định vị: "các nguồn tài nguyên là hữu hạn; sức sáng tạo là vô hạn".

Về mặt quản lý giáo dục đại học, luận án định vị khoảng trống thông qua việc đối chiếu với các công trình quốc tế và trong nước:

1. Trường hợp Hoa Kỳ: Công trình của Samuel Schuman (1995) do Hội đồng Quốc gia các Chương trình Tài năng Đại học Hoa Kỳ (National Collegiate Honors Council - NCHC) xuất bản đã đúc kết mô hình Honors Programs tại các trường đại học danh tiếng (như Harvard với các chương trình BEST, HP, EP). Các nghiên cứu này tập trung vào cá thể hóa lộ trình đào tạo, hội thảo chuyên đề liên ngành và nghiên cứu độc lập.
2. Trường hợp Trung Quốc: Chiến lược phát triển đại học đẳng cấp quốc tế thông qua Đề án 211 (1993 - xây dựng 100 đại học trọng điểm) và Đề án 985 (1998 - tập trung nguồn lực khổng lồ cho Đại học Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa). Điển hình tại ĐH Thanh Hoa, quy trình tuyển chọn được thiết kế khắt khe: từ 6.000 học sinh xuất sắc nhất toàn quốc được các trường THPT chuyên giới thiệu, hội đồng xét chọn 600 hồ sơ để phỏng vấn công khai, sau đó tổ chức thi viết Toán, Vật lý, Tiếng Anh để tuyển chọn 300 sinh viên ưu tú nhất.
3. Trường hợp Cộng hòa Pháp: Mô hình của Trường Hành chính Quốc gia Pháp (École Nationale d’Administration - ENA), nơi mỗi năm chỉ tuyển chọn khắt khe 100-120 học viên (50% từ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc đại học năm thứ 4, phần còn lại từ công chức có thâm niên 5-8 năm) để cung cấp nguồn nhân lực công vụ cấp cao.

Tại Việt Nam, các tác giả như Nguyễn Đức Chính (2002), Vũ Ngọc Hải, Đặng Bá Lãm, Trần Khánh Đức (2007), Trần Văn Tùng (2005) mới dừng lại ở việc đánh giá kiểm định chất lượng hoặc khảo lược kinh nghiệm sử dụng nhân tài, hoàn toàn vắng bóng mô hình quản lý điều hành tích hợp ở cấp độ cơ sở giáo dục đại học. Luận án của Trịnh Ngọc Thạch đã lấp đầy khoảng trống này bằng việc xây dựng khung quản lý tổng thể áp dụng riêng cho đào tạo tài năng tại Việt Nam.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những đóng góp nền tảng cho lý thuyết Quản lý giáo dục và Kinh tế học giáo dục:

• Mở rộng lý thuyết điều khiển học của Norbert Wiener vào quản lý giáo dục đại học: Luận án chứng minh rằng quản lý đào tạo chất lượng cao không thể là một quá trình hành chính một chiều mà là một hệ thống điều khiển thích nghi (Adaptive Control System) bao gồm 4 khối chức năng: Đầu vào (Input) -> Quá trình biến đổi/Đào tạo (Process) -> Đầu ra (Output) -> Kênh phản hồi thông tin (Feedback Loop).
• Hệ thống hóa thang bậc phát triển trí tuệ và năng lực: Phân định rạch ròi cơ chế chuyển hóa giữa 4 tầng khái niệm: Tố chất bẩm sinh (Inborn dispositions) -> Năng khiếu (Giftedness / Natural abilities) -> Năng lực được đào tạo (Trained abilities) -> Tài năng (Talent) và đỉnh cao là Thiên tài (Genius).
• Bổ sung nội hàm NNL chất lượng cao trong kỷ nguyên số: Luận án định lượng hóa năng lực chất lượng cao thông qua 2 cấu phần cốt lõi: Năng lực tư duy sáng tạo (Creative thinking ability) và Năng lực sáng nghiệp (Entrepreneurial ability) – khả năng tự tạo việc làm và thích ứng với biến động thị trường.
• Xác lập luận điểm về phân tầng giáo dục: Phá vỡ định kiến "cào bằng" trong quản lý đại học, khẳng định giáo dục tinh hoa và giáo dục đại chúng là hai nhánh bổ trợ tất yếu trong cùng một hệ thống quốc gia.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa lý thuyết: Lý thuyết Vốn nhân lực (Schultz/Becker), Lý thuyết Điều khiển học (Norbert Wiener), Lý thuyết Phân công lao động linh hoạt (Flexible Specialization) và Khung quản trị chất lượng toàn diện (TQM).

                      KHUNG PHÂN TÍCH QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NNL CHẤT LƯỢNG CAO

Boundary conditions (Điều kiện biên): Khung phân tích này vận hành hiệu quả với điều kiện tiên quyết là cơ sở giáo dục đại học phải được trao quyền tự chủ học thuật và tự chủ tài chính ở mức độ nhất định, có hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong vững mạnh và gắn liền với các nhóm ngành khoa học cơ bản (KHCB), kỹ thuật mũi nhọn và công nghệ cao.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan khoa học của chủ nghĩa Thực chứng kết hợp Thực tiễn (Positivism & Pragmatism), sử dụng phương pháp hỗn hợp đa mức độ (Multi-level Mixed Methods Design).

                     THIẾT KẾ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU HỖN HỢP

Thiết kế nghiên cứu tích hợp nghiên cứu điển hình sâu (Deep Case Study) tại Đại học Quốc gia Hà Nội – cái nôi đầu tiên thực hiện chương trình HCNTN và HCNCLC của cả nước – đồng thời so sánh đối chiếu với các mô hình tại Trường ĐH Bách khoa Hà Nội, ĐH Sư phạm Hà Nội, ĐH Xây dựng và ĐH Sư phạm TP. Hồ Chí Minh.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và kiểm định dữ liệu thực hiện nghiêm ngặt theo các tiêu chuẩn học thuật:

• Chiến lược chọn mẫu (Sampling Strategy): Mẫu định lượng thứ nhất gồm $N = 300$ sinh viên đang theo học Hệ cử nhân chất lượng cao tại các khoa KHTN, KHXH&NV thuộc ĐHQGHN, lựa chọn theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên (Stratified Random Sampling). Mẫu định lượng thứ hai gồm $N = 200$ chuyên gia, nhà khoa học và cán bộ quản lý (CBQL) trong và ngoài ĐHQGHN để đánh giá các tiêu chí quy hoạch cán bộ khoa học đầu đàn, đầu ngành.
• Dữ liệu định tính: Tiến hành 20 cuộc phỏng vấn sâu (In-depth Interviews) với lãnh đạo trường thành viên, trưởng khoa, giảng viên trực tiếp giảng dạy hệ chất lượng cao; tổ chức chuỗi hội nghị bàn tròn khoa học (Roundtable Discussions) để phản biện tính khả thi của các giải pháp.
• Tam giác hóa (Triangulation): Kết hợp tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation: sinh viên, giảng viên, cán bộ quản lý, tài liệu lưu trữ 10 năm), tam giác hóa phương pháp (Methodological Triangulation: định lượng qua bảng hỏi kết hợp định tính qua phỏng vấn sâu và quan sát thực địa). Độ tin cậy thang đo (Reliability) và giá trị nội tại (Construct Validity) được thẩm định thông qua thử nghiệm sơ bộ phiếu hỏi trước khi phát hành diện rộng.

                           TAM GIÁC HÓA DỮ LIỆU & PHƯƠNG PHÁP

Data và phân tích

Dữ liệu khảo sát được mã hóa và xử lý bằng phần mềm chuyên dụng SPSS với các kỹ thuật thống kê nâng cao:

• Phân tích thống kê mô tả (Descriptive Statistics) đánh giá thực trạng các điều kiện cơ sở vật chất, giáo trình, phòng thí nghiệm.
• Phân tích bảng chéo (Cross-tabular Analysis) để bóc tách mối liên hệ giữa năng lực nhận thức của sinh viên theo từng năm học và kết quả học tập.
• Phân tích hồi quy đa biến (Multivariate Regression Analysis) nhằm xác định mức độ tác động của các biến độc lập (đội ngũ giảng viên, phương pháp kiểm tra đánh giá, điều kiện tài chính và cơ sở vật chất) lên biến phụ thuộc là chất lượng đầu ra của sinh viên tài năng.
• Phân tích tương quan và kiểm định độ lệch chuẩn để đánh giá sự đồng thuận về tiêu chí học hàm, học vị tối thiểu của cán bộ khoa học (CBKH) đầu đàn, đầu ngành.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả khảo sát thực chứng và phân tích dữ liệu 10 năm mang lại 5 phát hiện cốt lõi:

• Phát hiện 1 (Chất lượng đầu ra vượt trội): Dữ liệu so sánh kết quả học tập và tốt nghiệp (Biểu 4 trong luận án) cho thấy sinh viên HCNCLC và HCNTN có tỷ lệ tốt nghiệp loại Giỏi và Xuất sắc đạt trên 85%, trong khi hệ đại trà cùng ngành chỉ đạt 10–15%. Tỷ lệ sinh viên chuyển tiếp sinh làm thạc sĩ, tiến sĩ và nhận học bổng quốc tế đạt trên 40% (Bảng 17).
• Phát hiện 2 (Bất cập trong cơ sở vật chất và học liệu): Kết quả khảo sát $N=300$ sinh viên cho thấy sự không hài lòng cao về nguồn học liệu: hơn 68% sinh viên phản ánh giáo trình, sách tham khảo chuyên khảo quốc tế chưa đáp ứng yêu cầu nghiên cứu; hệ thống phòng thí nghiệm phục vụ NCKH chuyên sâu còn nghèo nàn, diện tích phòng học/sinh viên còn chật hẹp (Biểu 1, Biểu 2).
• Phát hiện 3 (Phương pháp kiểm tra đánh giá chưa phản ánh đúng năng lực): Có tới 54.7% sinh viên được hỏi khẳng định cách thức kiểm tra, thi cử truyền thống còn thiên về tái hiện kiến thức (ghi nhớ máy móc), chưa đánh giá được năng lực giải quyết vấn đề phức tạp, tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm độc lập (Bảng 7, Bảng 8).
• Phát hiện 4 (Thiếu hụt đội ngũ cán bộ khoa học đầu đàn): Khảo sát $N=200$ nhà khoa học cho thấy sự khủng hoảng về thế hệ kế cận. Đội ngũ GS, PGS đầu ngành phần lớn đã trên 55 tuổi, trong khi cơ chế thu hút tài năng trẻ ở lại trường làm giảng viên bị cản trở bởi mức đãi ngộ tài chính thấp và quy chế tuyển dụng xơ cứng (Biểu 6, Biểu 7, Biểu 8, Biểu 9).
• Phát hiện 5 (Bằng chứng về hiệu quả đổi mới tuyển dụng - Quyết định 1955): Phân tích so sánh trước và sau khi ĐHQGHN ban hành Quyết định số 1955/QĐ-TCCB ngày 16/11/2007 (Bảng 18 và Bảng 19) chứng minh rằng việc chuẩn hóa tiêu chuẩn tuyển dụng giảng viên trực tiếp tham gia hệ chất lượng cao đã tạo ra bước nhảy vọt về tỷ lệ Tiến sĩ và Thạc sĩ đào tạo từ nước ngoài, nâng cao rõ rệt chất lượng giảng dạy.

Implications đa chiều

1. Ý nghĩa lý thuyết: Cung cấp mô hình khái niệm hoàn chỉnh về quản lý đào tạo tinh hoa trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển chuyển đổi sang kinh tế thị trường định hướng XHCN.
2. Ý nghĩa phương pháp luận: Thiết lập bộ chỉ báo đánh giá năng lực giảng viên đầu đàn, đầu ngành và khung kiểm tra năng lực sinh viên dựa trên sản phẩm NCKH thực tế thay vì điểm số thi học kỳ đơn thuần.
3. Ứng dụng thực tiễn: Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược cho các trường đại học: (1) Đổi mới quản lý chương trình theo chuẩn quốc tế; (2) Xây dựng và chuẩn hóa đội ngũ giảng viên đầu đàn; (3) Gắn kết hữu cơ giữa hoạt động giảng dạy và NCKH trong các phòng thí nghiệm trọng điểm; (4) Đa dạng hóa nguồn tài chính thông qua liên kết doanh nghiệp và viện nghiên cứu.
4. Hàm ý chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học để Bộ GD&ĐT và Chính phủ ban hành các cơ chế tài chính đặc thù, phân bổ ngân sách theo kết quả đầu ra (performance-based funding) cho các đại học nghiên cứu trọng điểm.

---

Limitations và Future Research

• Giới hạn về phạm vi không gian và thể chế: Nghiên cứu tập trung chủ yếu vào các trường đại học công lập trọng điểm đa ngành (ĐHQGHN, ĐHBK Hà Nội, ĐH Sư phạm), chưa bao quát khối đại học ngoài công lập và các trường đại học chuyên ngành y dược, nghệ thuật.
• Giới hạn về dữ liệu theo chuỗi thời gian (Longitudinal tracking): Dữ liệu theo dõi sự nghiệp của cựu sinh viên tài năng (career trajectory tracking) sau tốt nghiệp 5–10 năm còn hạn chế do hệ thống cựu sinh viên thời điểm 2008 chưa được số hóa hoàn chỉnh.
• Hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Nghiên cứu tác động của chuyển đổi số và công nghệ giáo dục (EdTech/AI) đến mô hình quản trị đào tạo chất lượng cao.
  2. Đo lường hiệu quả kinh tế – xã hội dài hạn (ROI) của các chương trình cử nhân tài năng đối với sự phát triển của các ngành công nghệ mũi nhọn quốc gia.
  3. Xây dựng mô hình liên minh ĐH - Doanh nghiệp (Triple Helix Model) trong việc đồng tài trợ và đồng quản lý đào tạo nhân lực tài năng.

---

Tác động và ảnh hưởng

                                  TÁC ĐỘNG VÀ ẢNH HƯỞNG

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Nhà nghiên cứu Quản lý giáo dục: Tiếp cận hệ thống khung lý thuyết, bảng hỏi chuẩn hóa và mô hình điều khiển học áp dụng trong giáo dục đại học.
• Ban Giám hiệu & Nhà quản trị Đại học: Sở hữu cẩm nang giải pháp toàn diện để thiết kế, vận hành, kiểm định và tối ưu hóa các chương trình đào tạo chất lượng cao, tài năng, tiên tiến.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách (Bộ GD&ĐT, Bộ KH&CN, Bộ Tài chính): Có căn cứ thực chứng để phân bổ nguồn lực, xây dựng cơ chế tự chủ và đầu tư trọng điểm cho các đại học nghiên cứu.
• Doanh nghiệp & Viện Nghiên cứu: Hiểu rõ cấu trúc chất lượng của nguồn nhân lực sau đại học để xây dựng chiến lược tuyển dụng và đặt hàng R&D chính xác.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Hệ thống Điều khiển học của Norbert Wiener vào lĩnh vực Quản lý giáo dục đại học, chuyển dịch mô hình quản lý từ cấu trúc "hành chính can thiệp tuyến tính" sang "hệ thống điều khiển thích nghi khép kín". Điểm độc đáo nằm ở việc lượng hóa kênh phản hồi thông tin (Feedback loop) từ thị trường lao động và kết quả NCKH của sinh viên để tự động điều chỉnh chương trình đào tạo và tiêu chuẩn giảng viên.

2. Điểm mới về mặt phương pháp luận so với các công trình trước đây?

So với các nghiên cứu trước (như Nguyễn Đức Chính, 2002; Vũ Ngọc Hải, 2007) vốn chỉ dừng lại ở phân tích định tính hoặc thống kê mô tả đơn giản, luận án kết hợp phương pháp hỗn hợp chặt chẽ: xử lý dữ liệu $N=500$ mẫu định lượng bằng kỹ thuật phân tích bảng chéo (cross-tabulation) và hồi quy đa biến (multivariate regression) trên SPSS, kết hợp với 20 cuộc phỏng vấn sâu và chuỗi tọa đàm bàn tròn (Roundtable) để kiểm định tính khả thi của giải pháp.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất?

Phát hiện về sự "nghịch lý trong đánh giá học tập" (Bảng 7, Bảng 8): Mặc dù sinh viên HCNCLC là đối tượng ưu tú có điểm tuyển vào rất cao, hơn 54.7% sinh viên cho rằng phương pháp kiểm tra đánh giá hiện hành không phản ánh đúng năng lực sáng tạo thực tế của họ mà chỉ đo lường trí nhớ ngắn hạn. Đồng thời, luận án chỉ ra sự thiếu hụt tài liệu tham khảo ngoại văn (68.4%) là rào cản lớn nhất đối với năng lực tự học của sinh viên tinh hoa.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không?

Có. Luận án cung cấp bộ quy trình 4 bước chuẩn hóa có thể chuyển giao cho các trường đại học khác: (1) Quy trình tuyển chọn đầu vào đa giai đoạn kết hợp hồ sơ, trắc nghiệm IQ/CQ và phỏng vấn chuyên sâu; (2) Quy trình thiết kế khung chương trình mềm dẻo theo chuẩn quốc tế; (3) Bộ tiêu chí đánh giá và quy hoạch giảng viên đầu đàn/đầu ngành; (4) Quy trình quản lý hoạt động NCKH tích hợp vào đào tạo.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được phác thảo ra sao?

Luận án đề xuất chương trình nghiên cứu tiếp nối gồm 3 trục: (1) Xây dựng mô hình đại học nghiên cứu (Research University) định hướng đẳng cấp quốc tế tại Việt Nam; (2) Thiết lập cơ chế tự chủ tài chính toàn diện cho các đơn vị đào tạo tinh hoa; (3) Nghiên cứu mô hình liên kết ĐH - Doanh nghiệp trong việc đồng tài trợ và đào tạo nhân lực công nghệ cao.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Trịnh Ngọc Thạch là một công trình khoa học mẫu mực, giải quyết trọn vẹn cả phương diện lý luận lẫn thực tiễn quản lý giáo dục đại học tại Việt Nam. Nghiên cứu mang lại 5 đóng góp cốt lõi:

1. Xác lập hệ thống cơ sở lý luận vững chắc về phân tầng năng lực và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong nền kinh tế tri thức.
2. Ứng dụng thành công lý thuyết điều khiển học của Norbert Wiener để mô hình hóa hệ thống quản trị đại học thích nghi.
3. Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện, chuẩn xác về 10 năm vận hành hệ cử nhân tài năng và chất lượng cao tại ĐHQGHN và các đại học trọng điểm.
4. Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp quản lý mang tính đột phá, đồng bộ về chương trình, giảng viên, NCKH và tài chính.
5. Định hình chuẩn mực học thuật và thực tiễn cho sự phát triển của các chương trình đào tạo tinh hoa, góp phần quyết định vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của giáo dục đại học Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, các trang bìa, mục lục, danh mục các chữ viết tắt, danh mục các bảng, biểu, hình vẽ, tài liệu tham khảo, phục lục, nội dung luận án đƣợc trình bày trong ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lƣợng cao trong giáo dục đại học ở một số quốc gia Chƣơng 2: Mô hình quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lƣợng cao trong một số trƣờng đại học ở nƣớc ta Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện mô hình quản lý tạo nguồn nhân lực chất lƣợng cao trong các trƣờng đại học ở nƣớc ta 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHỦ YẾU CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƢỢNG CAO TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở MỘT SỐ QUỐC GIA 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Mô hình quản lý đào tạo NNL chất lƣợng cao trong các trƣờng đại học là vấn đề khá mới mẻ trong quản lý nhà trƣờng ở nƣớc ta. Do ảnh hƣởng của kinh tế thị trƣờng và nhu cầu NNL cho sự nghiệp phát triển KT-XH, các trƣờng đại học đều phải mở rộng quy mô đào tạo để tiếp nhận nhu cầu học tập của xã hội, trong khi các nguồn lực về đội ngũ GV, cán bộ quản lý, cơ sở vật chất, tài chính còn rất hạn hẹp. Nguyên nhân này đã khiến cho chất lƣợng đào tạo của các trƣờng đại học giảm sút đến mức báo động.

Nhằm khắc phục tình trạng xuống cấp ngày một nghiêm trọng về chất lƣợng, một số trƣờng đại học lớn nhƣ Trƣờng ĐH Tổng hợp Hà Nội (nay là ĐHQGHN), Trƣờng ĐH Sƣ phạm Hà Nội, Trƣờng ĐH Bách khoa Hà Nội. đã tích cực tìm những giải pháp để đổi mới mô hình quản lý, nâng cao chất lƣợng đào tạo. Ngoài việc thực hiện các chƣơng trình đào tạo “đại trà” áp dụng cho nhiều đối tƣợng với quy mô lớn, một số trƣờng đại học nói trên tổ chức những mô hình đào tạo đặc biệt nhƣ tổ chức đào tạo tài năng, chất lƣợng cao trong chƣơng trình đào tạo đại học và sau đó là chƣơng trình SĐH. Các mô hình đào tạo này giống nhƣ mô hình “lớp chọn” ở bậc THPT đã tổ chức tuyển chọn và đào tạo, bồi 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dƣỡng những SV tài năng, chất lƣợng cao, cung cấp đội ngũ cán bộ KHKT có trình độ cao và chất lƣợng cao phục vụ sự nghiệp CNH-HĐH đất nƣớc trong điều kiện chuyển đổi nền kinh tế và KH-CN theo hƣớng hội nhập quốc tế.

Mặc dù các mô hình đào tạo đặc biệt này đã khá ổn định và thu đƣợc kết quả rất khả quan, nhƣng hầu hết các trƣờng đều mới chỉ coi đó là những “mô hình thí điểm” và là một “giải pháp tình thế” để cải thiện chất lƣợng đào tạo, chƣa có trƣờng nào nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm và xây dựng mô hình quản lý đào tạo các chƣơng trình đặc thù này. Tình hình nghiên cứu lý thuyết liên quan đề tài của luận án có thể phân ra thành một số nội dung sau đây: Thứ nhất, về vấn đề tào tạo NNL chất lƣợng cao trong GDĐH, qua khảo sát các nghiên cứu trong nƣớc và quốc tế cho thấy đây là một lĩnh vực còn tƣơng đối mới mẻ. Hầu hết các tài liệu công bố gần đây chủ yếu đề cập vấn đề về quản lý và phát triển NNL; chính sách đào tạo NNL chất lƣợng cao; chính sách phát hiện, bồi dƣỡng và sử dụng nhân tài. Chẳng hạn công trình nghiên cứu “Quản lý nguồn nhân lực” của Paul Hersey và Ken Blanc Hard (bản dịch của NXB Chính trị Quốc gia, 1995) và công trình nghiên cứu về “Quản trị nguồn nhân lực” của Trần Kim Dung (NXB Giáo dục, Hà Nội 2001) đề cập chủ yếu về các lý thuyết và kỹ năng quản lý NNL.

Các công trình nghiên nghiên cứu này chƣa đề cập vấn đề tổ chức và quản lý đào tạo chất lƣợng cao trong GD ĐH. Thứ hai, về đánh giá chất lƣợng đào tạo và mô hình tổ chức đào tạo, có một số công trình đã tập trung nghiên cứu vấn đề về hệ thống GDĐH, kiểm định và đánh giá chất lƣợng đào tạo NNL trong GDĐH.Công trình của Nguyễn Đức Chính về kiểm định chất lƣợng trong GDĐH (NXB ĐHQGHN, 2002), tập trung phân tích các lý thuyết kiểm định chất lƣợng và mô hình kiểm định và đảm bảo chất lƣợng trong GDĐH. Công trình của Vũ Ngọc Hải, 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đặng Bá Lãm, Trần Khánh Đức về giáo dục Việt Nam-đổi mới và phát triển hiện đại hóa (NXB Giáo dục, 2007) trên cơ sở thu thập và phân tích các tài liệu về giáo dục Việt Nam trong giai đoạn từ 1986-2004 đã tập trung phân tích những điều kiện của chất lƣợng và hiệu quả giáo dục Việt Nam, trong đó có GDĐH, những chiến lƣợc và chính sách giáo dục Việt Nam trong thời kỳ CNH-HĐH. Công trình “Giáo dục đại học, chất lƣợng và đánh giá” của nhiều tác giả do Trung tâm đảm bảo chất lƣợng đào tạo và nghiên cứu phát triển giáo dục thuộc ĐHQGHN biên tập (NXB ĐHQGHN 2005) đã tập hợp các bài viết của các nhà nghiên cứu và quản lý giáo dục về những điều kiện của chất lƣợng GD ĐH, nhƣ GV, quản lý, phƣơng pháp đào tạo, cơ sở vật chất… Thứ ba, về mô hình quản lý các chƣơng trình đào tạo NNL chất lƣợng cao có công trình của Samuel Schuman, Trƣờng ĐH Minnesota, Morris, Hoa Kỳ (1995) giới thiệu mô hình quản lý các chƣơng trình tài năng trong GDĐH Hoa Kỳ (Hội đồng quốc gia các chƣơng trình tài năng đại học Hoa Kỳ - National Collegiate Honors Council- xuất bản).

Trong đó phân tích kinh nghiệm tổ chức các chƣơng trình tài năng (Honors Programs) trong các trƣờng đại học ở Hoa Kỳ. Điều đáng chú ý là chƣa có một công trình nghiên cứu nào ở trong nƣớc đề cập vấn đề này. Thứ tƣ, về lĩnh vực phát triển NNL, gần đây đã có một số nghiên cứu đƣợc công bố ở trong nƣớc, nhƣ các công trình: “Phát triển NNL - kinh nghiệm thế giới và thực tiễn Việt Nam” của Trần Văn Tùng và Lê Thị Ái Lâm (1996); “Phát triển NNL thông qua GD-ĐT ở một số nƣớc Đông Á: kinh nghiệm đối với Việt Nam” của Lê Thị Ái Lâm (2003); “ Nhân tài trong chiến lƣợc phát triển quốc gia” của Nguyễn Khắc Hƣng và Phan Xuân Dũng (2004); “Đào tạo, bồi dƣỡng và sử dụng NNL tài năng - kinh nghiệm của thế giới” của Trần Văn Tùng (2005); “Khảo lƣợc về kinh nghiệm phát hiện, đào tạo và sử dụng nhân tài trong lịch sử Việt Nam” của Phạm Hồng Tung (2005). 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hầu hết các công trình nêu trên đều đi sâu phân tích vai trò của NNL đối với phát triển KT-XH, đồng thời đƣa ra các mô hình GD-ĐT của một số nƣớc để từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc hoạch định các chính sách đầu tƣ cho GD-ĐT, nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH-HĐH đất nƣớc.

Riêng công trình “Đào tạo, bồi dƣỡng, và sử dụng NNL tài năng, kinh nghiệm của thế giới” của Trần Văn Tùng đã tập trung phân tích chƣơng trình đào tạo tài năng của một số trƣờng đại học Hoa Kỳ trong các lĩnh vực: Khoa học, Công nghệ, Kinh doanh và Quản lý. Trong khi phân tích nội dung và kết quả các chƣơng trình đào tạo, tác giả có đề cập tới một số nội dung của hoạt động quản lý đào tạo, nhƣ phƣơng thức tuyển chọn, phƣơng pháp giảng dạy, xây dựng chƣơng trình, đánh giá khả năng đáp ứng của NNL tài năng sau đào tạo với yêu cầu khắt khe của thị trƣờng lao động, xem nhƣ là những phác hoạ ban đầu về mô hình quản lý đào tạo NNL chất lƣợng cao trong GDĐH. Tuy nhiên, công trình đó vẫn chƣa đi sâu nghiên cứu về mô hình quản lý đào tạo, bởi vậy chƣa thấy rõ đƣợc vai trò của công tác quản lý trong việc tổ chức và thực hiện các chƣơng trình đào tạo tài năng, chất lƣợng cao trong các trƣờng đại học. Qua việc phân tích tổng quan tình hình nghiên cứu lý thuyết liên quan đề tài luận án cho thấy vấn đề mô hình quản lý đào tạo NNL chất lƣợng cao trong trƣờng đại học còn là vấn đề khá mới mẻ, hầu nhƣ chƣa đƣợc nghiên cứu một cách thấu đáo ở các công trình nghiên cứu trong nƣớc và quốc tế.

Nghiên cứu tình hình thực tiễn mô hình đào tạo NNL chất lƣợng cao trong các trƣờng đại học ở nƣớc ta đã cho thấy một bức tranh khá rõ nét về mô hình tổ chức và quản lý đào tạo một số chƣơng trình đặc biệt bậc đại học nhƣ: cử nhân (kỹ sƣ) tài năng, cử nhân (kỹ sƣ) chất lƣợng cao xuất hiện vào những năm 90 của thế kỷ trƣớc. Từ năm 1995, Trƣờng ĐHKHTN thuộc ĐHQGHN đã quyết định xây dựng chƣơng trình và chuẩn bị các điều kiện để 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tổ chức thực hiện một chƣơng trình đào tạo đặc biệt vào thời điểm chƣơng trình “đại trà” với chất lƣợng bình quân đƣợc thực hiện chủ yếu đang chiếm vị trí độc tôn trong tất cả các trƣờng đại học, đó là Chương trình cử nhân khoa học tài năng (B. of Honors program). Đến năm 1997, chƣơng trình này chính thức đƣợc tổ chức đào tạo ở một số ngành KHCB nhƣ: Toán học, Cơ học, Vật lý, Hoá học, Sinh học, Địa lý, Địa chất, Khí tƣợng - Thuỷ văn, Hải dƣơng học, Khoa học môi trƣờng.

Chƣơng trình này dành cho những SV đặc biệt xuất sắc, có năng khiếu về một ngành KHCB để tạo nguồn nhân tài KHCN, với yêu cầu trình độ cao hơn và nội dung rộng hơn, sâu hơn so với chƣơng trình đào tạo chuẩn. Chƣơng trình này đặt mục tiêu chất lƣợng đạt chuẩn quốc tế. Việc tổ chức và quản lý chƣơng trình này đƣợc thực hiện trong một hệ đào tạo riêng, gọi là Hệ cử nhân khoa học tài năng (viết tắt là HCNTN). Đến nay, Hệ này đã tổ chức đào tạo đƣợc 10 năm (1997-2007) và đã đạt đƣợc những thành quả đáng ghi nhận, chất lƣợng đào tạo đạt chuẩn quốc tế.

Phát huy thành quả đạt đƣợc trong đào tạo HCNTN, bắt đầu từ 2001, ĐHQGHN triển khai thực hiện Dự án đào tạo HCNCLC ở hầu hết các đơn vị đào tạo, mở rộng thêm nhiều ngành đào tạo thuộc các nhóm ngành Khoa học Xã hội, Nhân văn, Kinh tế, Luật. thu hút nhiều SV tham gia.