CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG THỨC KINH DOANH NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI 1.1 Tình hiểu mô hình kinh doanh nhượng quyền thương mại 1.1 Khái niệm về nhượng quyền thương mại Nhượng quyền thương mại là một phương thức nhân rộng thương hiệu, nhân rộng mô hình kinh doanh có xuất xứ từ Châu Âu cách đây cả trăm năm nhưng lại phát triển rất mạnh tại Mỹ. Đến nay nhượng quyền thương mại đã trở thành một phương thức kinh doanh hiện đại, rất phổ biến. Theo Luật Thương mại của nước CHXHCN VN số 36/2005/QH11 ngày 14 tháng 6 năm 2005 có hiệu lực từ ngày 01/01/2006: nhượng quyền thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện sau đây: 1. Việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ được tiến hành theo cách thức tổ chức kinh doanh do bên nhượng quyền quy định và được gắn với nhãn hiệu hàng hoá, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, quảng cáo của bên nhượng quyền; 2.
Bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền trong việc điều hành công việc kinh doanh. Theo Awalan Abdul A., tác giả quyển sách ‘A guide to franching in Malaysia’: Nhượng quyền thương mại là một phương thức tiếp thị và phân phối sản phẩm hay dịch vụ dựa trên mối quan hệ giữa hai đối tác: một bên gọi là franchisor (người bán franchise) và một bên gọi là franchisee (người mua franchise). Bên mua franchise được cấp phép sử dụng thương hiệu của bên bán franchise để kinh doanh tại một địa điểm hay một khu vực nhất định, trong một khoảng thời gian nhất định. Theo Hội đồng Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (Federal Trade Commission) định nghĩa nhượng quyền thương mại như sau: Nhượng quyền thương mại là một hợp đồng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hay một thỏa thuận giữa ít nhất hai người, trong đó: người mua franchise được cấp quyền bán hay phân phối sản phẩm, dịch vụ theo cùng một kế hoạch hay hệ thống tiếp thị của người chủ thương hiệu.
Hoạt động của nguời mua franchise phải triệt để tuân theo kế hoạch hay hệ thống marketing này, gắn liền với nhãn hiệu, thương hiệu, biểu tượng, khẩu hiệu, quảng cáo và những biểu tượng thương mại khác của chủ thương hiệu. Người mua franchise phải trả một khoản phí, trực tiếp hay gián tiếp, gọi là phí franchise. Mặt dù chưa có định nghĩa thống nhất trên thế giới, nhưng khái quát chung, nhượng quyền thương mại là phương thức kinh doanh mà theo đó, Bên nhượng quyền cho phép Bên nhận quyền sử dụng nhãn hiệu hàng hóa, khẩu hiệu kinh doanh và bí quyết kinh doanh hoặc quy trình vận hành hệ thống kinh doanh. Ngược lại, Bên nhận quyền phải trả phí ban đầu (initial fee) và phí franchise hàng tháng (royalty fee/montly fee).
Hình thức kinh doanh nhượng quyền thương mại vẫn thường nằm một trong hai loại điển hình sau đây: nhượng quyển phân phối sản phẩm và nhượng quyền sử dụng công thức kinh doanh (hay gọi tắc là nhượng quyền kinh doanh). Đối với hình thức nhượng quyền phân phối sản phẩm (product distribution franchise), bên mua franchise thường không nhận được sự hỗ trợ đáng kể từ phía chủ thương hiệu ngoại trừ được phép sử dụng tên nhãn hiệu (trade mark), thương hiệu (trade name), biểu tượng (logo), khẩu hiệu (slogan) và phân phối sản phẩm hay dịch vụ của bên chủ thương hiệu trong một phạm vi khu vực và thời gian nhất định. Điều này có nghĩa là bên mua franchise sẽ quản lý điều hành cửa hàng nhượng quyền của mình khá độc lập, ít bị ràng buộc nhiều bởi những quy định từ phía chủ thương hiệu. Bên mua franchise trong trường hợp này thậm chí có thể chế biến cung cách phục vụ và kinh doanh theo ý mình.
Hình thức nhượng quyền này tương tự với kinh doanh cấp phép (licensing) mà trong đó chủ thương hiệu quan tâm nhiều đến việc phân phối sản phẩm của mình và không quan tâm nhiều đến hoạt động hàng ngày hay tiêu chuẩn hình thức của cửa hàng nhượng quyền. Do đó, mối quan hệ giữa chủ thương hiệu và người mua franchise là mối quan hệ giữa nhà cung cấp và nhà phân phối. Đối với hình thức nhượng quyền sử dụng công thức kinh doanh (business format franchise) thì hợp đồng nhượng quyền bao gồm thêm việc chuyển giao kỹ thuật kinh doanh và công thức điều hành quản lý. Các chuẩn mực của mô hình kinh doanh phải TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tuyệt đối được giữ đúng.
Mối quan hệ và hợp tác giữa bên bán và bên mua franchise phải rất chặt chẽ và liên tục, và đây là hình thức nhượng quyền phổ biến và hiệu quả nhất hiện nay. Bên mua franchise thường phải trả một khoản phí cho bên bán franchise.2 Lịch sử nhượng quyền thương mại Franchise có xuất xứ từ Châu Âu cách đây hàng trăm năm và sau đó lan rộng và bùng nổ tại Mỹ. Từ ‘’franchise’’ có nguồn gốc từ tiếng Pháp là ‘’franc’’ có nghĩa là ‘’freedom’’ (tự do). Vào thời đó, người được nhượng quyền là một người rất quan trọng, được trao quyền hạn và quyền tự do để thay mặt nhà nước điều hành, triển khai các luật lệ tại một số lãnh thổ nhất định, ví dụ như việc ấn định mức thuế và thu thuế.
Khái niệm trao quyền này được áp dụng trong ngành kinh doanh và khu vực kinh tế tư nhân. Hầu hết các tài liệu, sách vở về franchise cho rằng hình thức franchise hiện đại có lẽ bắt đầu từ việc phát triển ồ ạt các trạm xăng dầu và các gara buôn bán xe hơi ngay sau Thế chiến thứ nhất kết thúc. Sự lớn mạnh của mô hình kinh doanh franchise thật sự chỉ bắt đầu sau Thế chiến thứ hai khi hàng loạt thương hiệu trong các ngành dịch vụ, bán lẻ, chuỗi khách sạn, nhà hàng thức ăn nhanh ra đời như McDonald’s, Burger King, Subway, 7-Eleven …. Mô hình kinh doanh franchise sau đó ngày càng phát triển và phổ biến khắp thế giới và đặc biệt là trong thập niên 90.3 Tại sao nên bán franchise -Nhân rộng mô hình kinh doanh: có lẽ hầu như các doanh nghiệp nào cũng muốn nhân rộng mô hình kinh doanh của mình một khi đã chứng minh là thành công.
Khó khăn lớn nhất thường liên quan đến ngân sách hay khả năng tài chính vì doanh nghiệp nào thành công đến đâu cũng có một giới hạn, đặc biệt là khi doanh nghiệp muốn đưa thương hiệu của mình vươn ra khỏi ranh giới một thành phố hay quốc gia. Ngoài vấn đề ngân sách, các yếu tố khác như yếu tố địa lý, con người, kiến thức và văn hóa địa phương … cũng là những trở ngại không nhỏ. Phương thức nhượng quyền kinh doanh sẽ giúp chủ thương hiệu chia sẻ những khó khăn nêu trên cho bên mua franchise, bên sẽ chịu toàn bộ phần đầu tư của cải vật chất và tự quản trị lấy tài sản của mình. Và một khi mô hình kinh doanh của doanh nghiệp được nhân rộng nhanh chóng thì giá trị của công ty hay thương hiệu cũng lớn nhanh theo.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Tăng doanh số: chủ thương hiệu hoàn toàn có thể cải thiện doanh số của mình bằng việc nhượng quyền sử dụng thượng hiệu và công thức kinh doanh mà ngày nay đã được xem như là một thứ tài sản quý giá nhất của một doanh nghiệp. Thông qua hình thức nhượng quyền kinh doanh, chủ thương hiệu có thể nhận các khoản tiền sau đây từ việc bán franchise: - Phí nhượng quyền ban đầu (initial fee): phí này chỉ được tính một lần và đây là khoản phí hành chính, đào tạo, chuyển giao công thức kinh doanh cho bên mua franchise. - Phí hàng tháng (monthly fee): phí này là phí mà bên mua franchise phải trả cho việc duy trì sử dụng nhãn hiệu, thương hiệu của bên bán franchise và những dịch vụ hỗ trợ mang tính chất tiếp diễn liên tục như đào tạo huấn luyện nhân viên, tiếp thị, quảng bá, nghiên cứu phát triển sản phẩm mới … Phí này có thể là một khoản phí cố định theo thỏa thuận của hai bên hoặc tính theo phần trăm trên doanh số của bên mua franchise và thường dao động trung bình từ 3% - 6% tùy vào loại sản phẩm, mô hình và lĩnh vực kinh doanh. - Bán các nguyên liệu đặc thù: nhiều chủ thương hiệu yêu cầu các đối tác mua franchise của mình phải mua một số nguyên liệu đặc thù do mình cung cấp, vừa để bảo đảm tính đồng bộ của sản phẩm hay mô hình kinh doanh, vừa mang lại nguồn lợi phát triển song song với tình hình kinh doanh của bên mua franchise.
- Tiết giảm chi phí: các doanh nghiệp có thể áp dụng hình thức nhượng quyền đều có ưu thế mua hàng giá rẻ hơn do mua với số lượng lớn hơn (để phân phối cho các cửa hàng nhượng quyền trong một số trường hợp). Ngoài ra các chi phí về tiếp thị, quảng cáo cũng được tiết giảm, nhờ ưu thế có thể chia nhỏ ra nhiều đơn vị cùng mang một nhãn hiệu chia sẻ với nhau thông qua phí nghĩa vụ hàng tháng của bên mua franchise.4 Tại sao nên mua franchise - Đầu tư an toàn: lợi ích ban đầu của việc mua franchise là mang tính ít rủi ro. Việc bắt đầu một sự nghiệp mới – một thương hiệu mới là khá nguy hiểm. Thương hiệu hay uy tín của nhãn hiệu đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với khách hàng khi họ quyết định chọn mua sản phẩm nào.
Trong một cuộc điều tra sơ bộ của trường Đại học Kinh tế TP.HCM thì trong số những người tiêu dùng tại TP.HCM được phỏng vấn, có đến 89% cho rằng thương hiệu là yếu tố quyết định lựa chọn mua sắm. Lý do chủ yếu là họ cảm thấy an tâm về nguồn gốc và chất lượng sản phẩm hơn. Việc mua franchise sẽ TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giảm thiểu những rủi ro đối với các chủ đầu tư thiếu kinh nghiệm trên thương trường. Người mua franchise áp dụng mô hình kinh doanh đã được thiết lập, do đó được cung cấp hoạt động hỗ trợ quản lý, bao gồm thủ tục tài chính, nhân viên, qui trình quản lý.
Một cá nhân với kinh nghiệm trong các lĩnh vực có thể không đồng nghĩa với việc biết cách áp dụng chúng vào một ngành kinh doanh mới. Người cấp quyền kinh doanh sẽ giúp đỡ các cửa hàng franchise vượt qua sự thiếu kinh nghiệm. - Sức mạnh buôn bán theo nhóm: người được nhượng quyền có thể mua các mặt hàng với giá thấp thông qua nơi nhượng quyền, thắng lợi khả năng buôn bán theo nhóm của tất cả người được nhượng quyền. - Sự trung thành của người tiêu dùng: Nhượng quyền kinh doanh sẽ cung cấp một hệ thống nhất quán trong quá trình hoạt động.