Luận án tiến sĩ về mô hình ERP cho chuyên gia kế toán

Khám phá luận án tiến sĩ về mô hình thành công trong việc áp dụng hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp cho chuyên gia kế toán.

• Tác giả: Phan, Thi Bao Quyen
• Người hướng dẫn: Associate Professor, Dr. Vo Van Nhi
• Trường học: University of Economics Ho Chi Minh City
• Chuyên ngành: Accounting
• Đề tài: Mô Hình ERP Thành Công Cho Chuyên Gia Kế Toán
• Loại tài liệu: doctoral thesis
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• STATEMENT OF AUTHENTICATION
• ACKNOWLEDGEMENTS
• TABLE OF CONTENTS
• ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES
• ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: INTRODUCTION
• 1.1. Motivation
• 1.2. Background of research
• 1.3. Motivations for research
• 1.10. Chapter summary
• 2. CHƯƠNG 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Challenges of measuring ERP success
• 2.2. Enterprise Resource Planning
• 2.3. Advantages and disadvantages of ERP
• 2.4. The ERP lifecycle
• 2.5. Chapter summary
• 3. CHƯƠNG 3: CONCEPTUAL FRAMEWORK, CONSTRUCT CONCEPTUALIZATION AND HYPOTHESES
• 3.1. Chapter introduction
• 3.2. Theories used in the ESMAP
• 3.3. Conceptual ESMAP, construct conceptualization and hypotheses
• 3.4. Chapter summary
• 4. CHƯƠNG 4: RESEARCH METHODOLOGY
• 4.1. The nature of the phenomenon being studied
• 4.2. Research approach selection
• 4.7. Chapter summary
• 5. CHƯƠNG 5: DATA ANALYSIS
• 5.1. Data screening and cleaning
• 5.2. Step 1: Data preparation
• 5.3. Testing for outliers
• 5.4. Step 3: Testing the ESMAP
• 5.5. Chapter summary
• 6. CHƯƠNG 6: DISCUSSION OF FINDINGS
• 6.1. Discussion on organizations’ perceptions of organizational performance
• 6.2. Discussion on organizations’ perceptions of accountant performance
• 6.3. An overview of the relationship between accountant performance and organizational performance
• 6.4. Use and its outcomes
• 6.5. Satisfaction and its outcomes
• 6.6. System quality and its direct impacts on use and satisfaction
• 6.7. Information quality and its direct impacts on use and satisfaction
• 6.8. Perceived accounting benefit and its outcomes
• 6.9. Other advanced discussions on the ESMAP
• 6.10. Chapter summary
• 7. CHƯƠNG 7: CONCLUSION
• 7.1. How is the ERP success model for accounting professionals formed in order to improve accountant performance, which in turn enhances organizational performance?
• 7.2. Research questions revisited
• 7.3. Contributions of the study
• 7.4. Limitations of the study and area for further research
• 7.5. Delineations and further research
• 7.6. Final concluding remarks
• APPENDICES
• Appendix 2.1. Eleven previous ERP success models
• Appendix 4.1. Advantages of using survey method in the current study
• Appendix 4.2. Identifying formative and reflective constructs
• Appendix 4.3. Evidence in relation to the expert panel’s feedback on the preliminary questionnaire
• Appendix 4.4. The original Part A of the preliminary questionnaire
• Appendix 4.5. A summary of changes in Part B of the preliminary questionnaire after analyzing feedbacks from the expert panel
• Appendix 4.6. The questionnaire after pre-testing
• Appendix 4.7. Questionnaire translation process in the current study
• Appendix 4.8. List of interviewees and demographic information
• Appendix 4.9. Pilot study responses from three target informants
• Appendix 4.10. The Vietnamese questionnaire after pilot testing
• Appendix 4.11. Bias issues consideration and how to minimize them
• Appendix 4.12. Sample size Calculator v2.0 for Cronbach’s Alpha Test
• Appendix 4.13. The result of calculating the minimize sample size by G*Power software
• Appendix 4.14. Sample size recommendation in PLS-SEM for a Statistical Power 80% (Hair Jr et al.)
• Appendix 5.1. Summary of Deleted Cases
• Appendix 5.2. Result of Outlier Testing
• Appendix 5.3. Independent Sample T-test for Non-response Bias
• Appendix 5.4. Total Variance Explained for Common Method Bias Test
• Appendix 5.5. Development of the final sample
• Appendix 5.6. Instrument reliability assessment
• Appendix 5.7. Sample characteristics consideration
• Appendix 5.8. Process of interpreting the factors
• Appendix 5.9. EFA Test Results - Scales without modifications
• Appendix 5.10. Summary after Factor Analysis
• Appendix 5.11. Results of fit consideration of higher-factor instruments – PAB
• Appendix 5.12. Cross-factor loadings
• Appendix 5.13. Internal consistency and convergent validity results of the first order factor “PAB_operational” after eliminating indicator PAB18
• Appendix 5.14. Decision-making process for keeping or deleting formative indicators basing on outer weight and outer loading Hair Jr et al.
• Appendix 6.1. Demographic characteristics of surveyed companies
• Appendix 6.2. Demography characteristics of ERP system
• Appendix 6.3. Demographic characteristics of informants
• Appendix 6.4. Comparing sample means
• Appendix 6.5. Testing the D&M IS Success model (1992) without PAB
• Appendix 7.1. Practical implications for ERP adoption organizatons’ stakeholders
• REFERENCE

Tóm tắt

I. Mô hình ERP và vai trò của nó trong kế toán

Mô hình ERP (Enterprise Resource Planning) đã trở thành một phần không thể thiếu trong quản lý doanh nghiệp hiện đại. Đặc biệt, trong lĩnh vực kế toán, mô hình ERP cung cấp giải pháp tích hợp giúp chuyên gia kế toán quản lý tài chính hiệu quả hơn. Việc áp dụng phần mềm kế toán trong quản lý doanh nghiệp không chỉ giúp tự động hóa quy trình mà còn tối ưu hóa quy trình làm việc. Theo nghiên cứu, giải pháp ERP giúp cải thiện hiệu quả kinh doanh thông qua việc cung cấp thông tin chính xác và kịp thời, từ đó hỗ trợ ra quyết định tốt hơn. Hơn nữa, tích hợp hệ thống giữa các phòng ban giúp giảm thiểu sai sót và tăng cường tính minh bạch trong báo cáo tài chính. Như vậy, việc áp dụng mô hình ERP không chỉ mang lại lợi ích cho chuyên gia kế toán mà còn cho toàn bộ tổ chức.

1.1. Lợi ích của mô hình ERP trong kế toán

Mô hình ERP mang lại nhiều lợi ích cho chuyên gia kế toán. Đầu tiên, nó giúp quản lý tài chính một cách hiệu quả hơn thông qua việc tự động hóa các quy trình như lập báo cáo tài chính và theo dõi chi phí. Thứ hai, ứng dụng ERP cho phép quản lý dữ liệu một cách tập trung, giúp giảm thiểu thời gian và công sức trong việc thu thập và phân tích dữ liệu. Theo một nghiên cứu, các tổ chức áp dụng giải pháp ERP có thể giảm thiểu thời gian lập báo cáo tài chính lên đến 30%. Cuối cùng, mô hình ERP còn giúp tối ưu hóa quy trình làm việc, từ đó nâng cao năng suất và hiệu quả công việc của chuyên gia kế toán.

II. Các yếu tố thành công của mô hình ERP

Để mô hình ERP thành công, cần có nhiều yếu tố hỗ trợ. Đầu tiên, quản lý nguồn lực là một yếu tố quan trọng. Các tổ chức cần có chiến lược rõ ràng trong việc phân bổ nguồn lực cho việc triển khai giải pháp ERP. Thứ hai, đào tạo ERP cho nhân viên là cần thiết để đảm bảo rằng họ có thể sử dụng hệ thống một cách hiệu quả. Theo nghiên cứu, các tổ chức có chương trình đào tạo ERP bài bản thường có tỷ lệ thành công cao hơn trong việc triển khai hệ thống. Cuối cùng, việc quản lý thay đổi cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo rằng nhân viên chấp nhận và sử dụng mô hình ERP một cách hiệu quả.

2.1. Quản lý nguồn lực

Quản lý nguồn lực là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành công của mô hình ERP. Các tổ chức cần xác định rõ ràng các nguồn lực cần thiết cho việc triển khai giải pháp ERP. Điều này bao gồm cả nguồn lực tài chính, nhân lực và công nghệ. Việc phân bổ nguồn lực hợp lý sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng thành công của dự án. Theo một nghiên cứu, các tổ chức có kế hoạch quản lý nguồn lực rõ ràng thường có tỷ lệ thành công cao hơn trong việc triển khai mô hình ERP.

III. Thách thức trong việc triển khai mô hình ERP

Mặc dù mô hình ERP mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc triển khai cũng gặp không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là quản lý dữ liệu. Việc tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau có thể gây khó khăn cho chuyên gia kế toán trong việc đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của thông tin. Thêm vào đó, tự động hóa quá trình có thể dẫn đến sự phụ thuộc vào công nghệ, làm giảm khả năng phân tích và ra quyết định của nhân viên. Cuối cùng, việc chuyển đổi số trong tổ chức cũng có thể gặp phải sự kháng cự từ nhân viên, điều này cần được giải quyết thông qua các chương trình đào tạo ERP và quản lý thay đổi.

3.1. Quản lý dữ liệu

Quản lý dữ liệu là một trong những thách thức lớn nhất trong việc triển khai mô hình ERP. Các tổ chức thường gặp khó khăn trong việc tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, điều này có thể dẫn đến sai sót trong báo cáo tài chính. Để giải quyết vấn đề này, các tổ chức cần có chiến lược rõ ràng trong việc thu thập và quản lý dữ liệu. Việc sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu hiện đại có thể giúp chuyên gia kế toán dễ dàng hơn trong việc xử lý và phân tích thông tin, từ đó nâng cao hiệu quả công việc.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Hệ thống Hoạch định Nguồn lực Doanh nghiệp (Enterprise Resource Planning - ERP) là giải pháp phần mềm quản trị phức hợp thương mại có khả năng tự động hóa và tích hợp phần lớn các quy trình tác nghiệp then chốt trên một cơ sở dữ liệu dùng chung theo thời gian thực (Davenport, 1998, 2000). Sự gia tăng nhanh chóng của quy mô thị trường phần mềm ERP toàn cầu—từ mức 38 tỷ USD năm 2008 tăng hơn gấp đôi lên xấp xỉ 82,2 tỷ USD năm 2016 và duy trì đà tăng trưởng liên tục (Apps Run The World, 2017)—đã phản ánh xu thế tất yếu của việc ứng dụng ERP trong các doanh nghiệp Fortune 500 cũng như các tổ chức tại các nền kinh tế mới nổi như Việt Nam (Báo cáo Chỉ số Thương mại Điện tử Việt Nam, 2017, 2018). Tuy nhiên, các nhà quản trị và học giả thường xuyên đối mặt với "nghịch lý đầu tư": liệu các khoản ngân sách khổng lồ dành cho ERP có thực sự mang lại giá trị gia tăng tương xứng (Markus & Tanis, 2000; Hitt, Wu, & Zhou, 2002; M. Anderson, Banker, & Ravindran, 2003)? Dù các phân tích kinh tế lượng chỉ ra rằng ERP nhìn chung có tác động tích cực ở cấp độ tổ chức, mức độ thành công thực tế lại có sự biến thiên rất lớn giữa các doanh nghiệp và giữa các phân hệ chức năng (Nicolaou, 2004a). Trong đó, phân hệ kế toán và phòng kế toán chịu sự chuyển đổi toàn diện và sâu sắc nhất (Kanellou & Spathis, 2013).

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) then chốt hiện nay nằm ở chỗ: phần lớn các công trình nghiên cứu yếu tố thành công then chốt (Critical Success Factors - CSF) và mô hình thành công ERP (ERP Success Models - ESM) trước đây đều tiếp cận từ góc nhìn vĩ mô của ban điều hành cấp cao hoặc góc nhìn tổng hợp đa chủ thể (Finney & Corbett, 2007; Grabski, Leech, & Schmidt, 2011; Mukti & Rawani, 2016), hoàn toàn bỏ sót hoặc xem nhẹ góc nhìn chuyên biệt của từng nhóm chuyên gia tác nghiệp cốt lõi—đặc biệt là các chuyên gia kế toán (Accounting Professionals). Hơn nữa, mặc dù các nghiên cứu hành vi kế toán (Behavioral Accounting Research - BAR) khẳng định mối quan hệ tương hỗ ngày càng chặt chẽ giữa kế toán và hệ thống thông tin (Newman & Westrup, 2005; Sayed, 2006), chưa có một mô hình thành công ERP chuyên biệt nào được thiết kế nhằm dự báo và tối ưu hóa hiệu quả làm việc của người hành nghề kế toán để từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động toàn diện của doanh nghiệp.

Luận án giải quyết vấn đề khoa học này thông qua cấu trúc phân tầng câu hỏi nghiên cứu gồm:

• Câu hỏi quản trị (Managerial Level): Làm thế nào để thiết kế một mô hình thành công ERP dành riêng cho chuyên gia kế toán (ESMAP) nhằm nâng cao hiệu quả làm việc của kế toán viên, từ đó thúc đẩy hiệu quả hoạt động của tổ chức?
• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1 - Formation): Mô hình ESMAP được hình thành như thế nào trên nền tảng lý thuyết vững chắc để tạo mối liên kết từ hiệu quả cá nhân kế toán đến hiệu quả tổ chức?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2 - Validation): Mô hình ESMAP được kiểm định và chứng thực bằng dữ liệu thực nghiệm như thế nào trong bối cảnh các doanh nghiệp đang vận hành hệ thống ERP?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp chặt chẽ giữa ba lý thuyết nền tảng: Mô hình thành công hệ thống thông tin D&M (DeLone & McLean, 1992), Lý thuyết tiếp tục sử dụng hệ thống thông tin (IS-Continuance Theory của Bhattacherjee, 2001), và Nguyên lý "Phù hợp cho sử dụng" (Principle of "Fitness for use" của J. Juran, 1988), đồng thời liên kết chặt chẽ với Chuỗi giá trị kế toán của J. Hunton (2002). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào bối cảnh các tổ chức tại Việt Nam đã triển khai và vận hành hệ thống ERP trong giai đoạn hậu triển khai (post-implementation/ongoing use) tối thiểu từ 1 năm trở lên, với đối tượng cung cấp thông tin là các chuyên gia kế toán có từ 2 năm kinh nghiệm thực chiến với ERP (bao gồm Giám đốc Tài chính - CFO, Kế toán trưởng, Trưởng ban kiểm soát, Kiểm toán viên nội bộ và Kế toán viên cao cấp).

Literature Review và Positioning

Lịch sử phát triển của ERP trải qua quá trình tiến hóa từ Hoạch định Nhu cầu Nguyên vật liệu (MRP) thập niên 1970, Hoạch định Nguồn lực Sản xuất (MRP II) thập niên 1980, đến các gói phần mềm ERP tích hợp đa phân hệ on-premises thập niên 1990, ERP II mở rộng tích hợp SCM/CRM thập niên 2000, và thế hệ Cloud ERP từ năm 2010 trở lại đây (Mohammad A. Rashid et al., 2002; Utzig, Holland, Horvath, & Manohar, 2013). Cùng với sự chuyển đổi này, việc đo lường thành công của ERP trở thành một thách thức học thuật phức tạp. Nhánh nghiên cứu ban đầu tập trung vào các chỉ số tài chính truyền thống như ROI hay lợi nhuận kế toán (Vickers, 2000), song các học giả như Martinsons, Davison, và Tse (1999) hay Stefanou (2001) đã chứng minh rằng các thước đo tài chính thuần túy chỉ mang tính lịch sử, ngắn hạn và không thể phản ánh trọn vẹn bản chất phức tạp cũng như giá trị vô hình to lớn mà ERP mang lại. P. Cameron (2000) nhấn mạnh sự cần thiết phải đo lường các giá trị vô hình nhằm đánh giá chính xác các mục tiêu chiến lược ở cả cấp độ cá nhân và tổ chức.

Tổng quan 11 mô hình thành công ERP tiêu biểu từ năm 1990 đến nay bộc lộ những hạn chế và khoảng trống rõ rệt:

[Lin et al. (2006): ESM + BSC]      [Ifinedo et al. (2010): Workgroup Impact]
      [KHOẢNG TRỐNG: Thiếu mô hình đơn chủ thể,
       bỏ qua Lợi ích kế toán (PAB) & Effective Use]
     [LUẬN ÁN NÀY: ESMAP - ERP Success Model for
              Accounting Professionals]

Cụ thể, các nghiên cứu quốc tế điển hình đã tiếp cận đo lường thành công ERP theo nhiều cách khác nhau:

1. Gable, Sedera, và Chan (2003, 2008) với Mô hình IS-Impact: Xem xét thành công của hệ thống doanh nghiệp (Enterprise Systems) như một khái niệm đa chiều gồm 4 thành phần (Chất lượng hệ thống, Chất lượng thông tin, Tác động cá nhân, Tác động tổ chức). Tuy nhiên, mô hình này xem các thành phần là cấu trúc kết hợp hình thành (formative) đo lường tại một thời điểm quá khứ cố định và hoàn toàn loại bỏ mối quan hệ nhân quả (causality) cũng như vai trò trung gian của biến "Sử dụng" (Use) và "Thỏa mãn" (Satisfaction).
2. Princely Ifinedo et al. (2010): Mở rộng mô hình bằng việc bổ sung chiều kích "Tác động nhóm" (Workgroup Impact) và "Chất lượng nhà cung cấp/tư vấn" (Vendor/Consultant Quality), nhưng lại loại bỏ hoàn toàn biến "Thỏa mãn của người dùng" (User Satisfaction) vì cho rằng một biến đại diện đơn lẻ không thể đo lường hết hiệu quả hệ thống.
3. Lin, Hsu, và Ting (2006): Kết hợp mô hình D&M với 4 khía cạnh Thẻ điểm cân bằng (Balanced Scorecard - BSC), song vẫn duy trì góc nhìn vĩ mô toàn doanh nghiệp mà không đi sâu vào phân hệ chức năng cụ thể.

Về phương diện Nghiên cứu Hành vi Kế toán (BAR), tổng kết của Tin, Agustina, và Meyliana (2017) trên các tạp chí quốc tế giai đoạn 2005-2014 cho thấy các đề tài xây dựng mô hình trong nghề nghiệp kế toán chỉ chiếm vỏn vẹn 3,3%, trong khi các nghiên cứu về ảnh hưởng của hệ thống kế toán lên hành vi con người chiếm 13,22%. Newman và Westrup (2005) cung cấp số liệu thực nghiệm quan trọng: 83% người có kinh nghiệm về ERP đồng ý rằng "ERP có tác động tích cực đến kế toán quản trị", vượt trội so với mức 55% đồng ý rằng "ERP có tác động tích cực đến hiệu quả tổ chức". Điều này chứng minh tác động của ERP thể hiện trực tiếp và rõ ràng nhất ở cấp độ chuyên gia kế toán.

Định vị của luận án này (ESMAP) tạo nên bước đột phá so với các nghiên cứu quốc tế trước đây: thay vì mở rộng mô hình đa chủ thể một cách chung chung, luận án tập trung phát triển mô hình chuyên biệt cho duy nhất một nhóm người dùng chiến lược (kế toán viên), tích hợp cấu trúc "Lợi ích kế toán cảm nhận" (Perceived Accounting Benefit - PAB, phát triển từ Kanellou & Spathis, 2013) và khái niệm hóa lại biến "Sử dụng hiệu quả" (Effective Use) nhằm giải thích cơ chế chuyển hóa giá trị từ cá nhân sang tổ chức.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến quan trọng cho lý thuyết Hệ thống thông tin kế toán (AIS) và Nghiên cứu hành vi kế toán (BAR) thông qua 4 đóng góp nền tảng:

Thứ nhất, luận án mở rộng và tinh chỉnh Mô hình thành công Hệ thống thông tin của DeLone và McLean (1992, 2003) trong bối cảnh ERP chuyên biệt. Bằng việc tích hợp biến tiềm ẩn bậc cao "Lợi ích kế toán cảm nhận" (PAB) vào mạng lưới mối quan hệ nhân quả cùng với "Chất lượng hệ thống" (System Quality - SQ) và "Chất lượng thông tin" (Information Quality - IQ), mô hình giải thích được bản chất đặc thù của công tác kế toán trong môi trường tích hợp dữ liệu thời gian thực.

Thứ hai, nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm trực tiếp củng cố Lý thuyết Chuỗi giá trị kế toán của J. Hunton (2002). Theo Hunton (2002), trong môi trường công nghệ số, các tác vụ kế toán ghi chép và đo lường truyền thống dần bị tự động hóa (giá trị thấp), do đó giá trị gia tăng thực sự của chuyên gia kế toán dịch chuyển sang các nấc thang cao hơn: phổ biến tri thức kinh doanh (disseminating business knowledge), quản trị các yếu tố ngoại ứng (developing externalities), cung cấp dịch vụ bảo đảm (providing assurance) và tối ưu hóa giá trị nội bộ của hệ thống kế toán. Kết quả của mô hình ESMAP chứng minh rằng khi ERP nâng cao hiệu quả làm việc của kế toán viên (Accountant Performance - AP), nó trực tiếp tạo đòn bẩy nâng cao hiệu quả hoạt động của toàn bộ tổ chức (Organizational Performance - OP).

Thứ ba, luận án tái khái niệm hóa biến "Sử dụng" (Use). Trong môi trường ERP doanh nghiệp bắt buộc (mandatory context), việc đo lường tần suất hay thời lượng sử dụng đơn thuần không còn mang nhiều ý nghĩa. Dựa trên Lý thuyết tiếp tục sử dụng HTTT (Bhattacherjee, 2001) và Nguyên lý "Phù hợp cho sử dụng" (Juran, 1988), luận án định vị "Sử dụng hiệu quả" (Effective Use) như một cấu trúc bậc hai phản ánh mức độ khai thác sâu rộng và khả năng thích ứng linh hoạt của chuyên gia kế toán đối với hệ thống, giải quyết triệt để vấn đề giá trị hợp lý (construct validity) tồn tại dai dẳng trong y văn ESM suốt hai thập kỷ.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích ESMAP được cấu thành từ sự kết hợp chặt chẽ của 7 khái niệm nghiên cứu chính, hình thành nên hệ thống 9 giả thuyết nhân quả trực tiếp (và các mối quan hệ gián tiếp):

Hệ thống 9 giả thuyết nghiên cứu chính được phát biểu cụ thể như sau:

• H1, H2: Chất lượng hệ thống (SQ) có tác động tích cực cùng chiều đến (a) Mức độ sử dụng hiệu quả (USE) và (b) Sự thỏa mãn của người dùng kế toán (SAT).
• H3, H4: Chất lượng thông tin (IQ) có tác động tích cực cùng chiều đến (a) Mức độ sử dụng hiệu quả (USE) và (b) Sự thỏa mãn của người dùng kế toán (SAT).
• H5, H6: Lợi ích kế toán cảm nhận (PAB) có tác động tích cực cùng chiều đến (a) Mức độ sử dụng hiệu quả (USE) và (b) Sự thỏa mãn của người dùng kế toán (SAT).
• H7, H8: (a) Mức độ sử dụng hiệu quả (USE) và (b) Sự thỏa mãn của người dùng kế toán (SAT) có tác động tích cực trực tiếp đến Hiệu quả công việc của chuyên gia kế toán (AP).
• H9: Hiệu quả công việc của chuyên gia kế toán (AP) có tác động tích cực trực tiếp đến Hiệu quả hoạt động của tổ chức (OP).

Điều kiện biên (Boundary conditions) của khung phân tích được xác định rõ: áp dụng cho các doanh nghiệp đã hoàn tất giai đoạn triển khai ban đầu và đang trong pha vận hành, bảo trì, nâng cấp ổn định; đối tượng khảo sát giới hạn trong phạm vi những người trực tiếp sở hữu chuyên môn và trách nhiệm giải trình về thông tin tài chính - kế toán tại doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ triết lý nghiên cứu thực chứng (Positivism Paradigm), xem xét thực tế xã hội như một đối tượng quan sát khách quan có thể lượng hóa và khái quát hóa thành các quy luật phổ quát (Remenyi & Williams, 1998). Nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận định lượng suy diễn (deductive quantitative approach) nhằm kiểm định mô hình lý thuyết được xây dựng từ trước dựa trên dữ liệu khảo sát thực nghiệm quy mô lớn.

Thiết kế nghiên cứu xử lý bài toán đa cấp độ (Multi-level nature): mặc dù các tác động bắt nguồn từ hành vi và nhận thức cá nhân của kế toán viên, đơn vị phân tích (unit of analysis) chính thức của luận án được xác định ở cấp độ tổ chức (Organizational level). Như Scherer (2001, tr. 5679) đã chỉ rõ, cấp độ tác nghiệp của tổ chức là "nơi hiện diện kiến thức thực tế và trách nhiệm triển khai trực tiếp". Thông qua việc thu thập đánh giá tổng hợp từ các nhà quản trị kế toán am hiểu sâu sắc hệ thống, dữ liệu cấp tổ chức phản ánh chính xác bức tranh tổng thể về hiệu quả vận hành ERP.

Quy mô mẫu nghiên cứu được tính toán nghiêm ngặt dựa trên phần mềm G*Power 3.1 và các nguyên tắc thống kê cho mô hình cấu trúc tuyến tính PLS-SEM (Hair et al., 2017) nhằm đạt độ mạnh thống kê (Statistical Power) tối thiểu 80% tại mức ý nghĩa 5%. Cỡ mẫu mục tiêu được xác định là 300 doanh nghiệp đang áp dụng ERP tại Việt Nam.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ qua 5 giai đoạn liên hoàn:

[BƯỚC 1: Xây dựng thang đo sơ bộ từ y văn quốc tế]
[BƯỚC 2: Quy trình dịch ngược song ngữ (Back-translation)]
[BƯỚC 3: Thẩm định bởi Hội đồng chuyên gia (Expert Panel Review)]
[BƯỚC 4: Thử nghiệm sơ bộ (Pre-test) & Thử nghiệm Pilot (n=3 đơn vị)]
[BƯỚC 5: Khảo sát chính thức trên diện rộng (Main Survey)]

Chiến lược chọn mẫu kết hợp giữa chọn mẫu định mức và chọn mẫu thuận tiện có kiểm soát, áp dụng các tiêu chí thu nạp/loại trừ (inclusion/exclusion criteria) nghiêm ngặt:

• Tiêu chí tổ chức: Phải là doanh nghiệp hoạt động hợp pháp tại Việt Nam, đã triển khai và đưa vào vận hành hệ thống ERP chính thức từ 1 năm trở lên.
• Tiêu chí người cung cấp thông tin (Key Informants): Phải giữ các vị trí chuyên môn chủ chốt (CFO, Kế toán trưởng, Trưởng ban kiểm soát, Kế toán viên tổng hợp/cao cấp) và có thâm niên làm việc trực tiếp với hệ thống ERP của doanh nghiệp tối thiểu 2 năm.

Để đảm bảo giá trị đo lường và độ tin cậy, nghiên cứu thực hiện:

• Kiểm soát Sai lệch không phản hồi (Non-response Bias): Sử dụng kiểm định Independent Sample T-test so sánh giữa nhóm đối tượng phản hồi sớm và nhóm phản hồi muộn trên các biến nhân khẩu học và các cấu trúc chính; kết quả không ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ($p > 0,05$).
• Kiểm soát Sai lệch phương pháp chung (Common Method Bias - CMB): Áp dụng kỹ thuật kiểm định đơn nhân tố của Harman (Harman's Single-factor Test); tổng phương sai trích của nhân tố đầu tiên nằm dưới ngưỡng an toàn 50%, chứng minh hiện tượng CMB không đe dọa đến độ tin cậy của dữ liệu.

Data và phân tích

Quy trình xử lý và phân tích dữ liệu được thực hiện tuần tự qua 3 bước nâng cao:

1. Làm sạch và sàng lọc dữ liệu: Tiến hành kiểm tra hiện tượng chọn đáp án thẳng hàng (straight lining check), kiểm tra phân phối chuẩn và kiểm định loại bỏ các giá trị ngoại lai đa biến (multivariate outliers) qua khoảng cách Mahalanobis.
2. Đánh giá thang đo sơ bộ: Sử dụng phần mềm SPSS 24 để phân tích độ tin cậy nhất quán nội tại qua hệ số Cronbach's Alpha và Phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) nhằm kiểm tra cấu trúc hội tụ và phân biệt của các thang đo.
3. Kiểm định mô hình cấu trúc bằng PLS-SEM trên SmartPLS 3: Áp dụng phương pháp Mô hình hóa Cấu trúc Tuyến tính Bình phương Bé nhất Từng phần (Partial Least Squares - Structural Equation Modeling). Phương pháp này đặc biệt ưu việt trong việc xử lý các mô hình phức tạp có chứa cấu trúc bậc hai kết hợp cả dạng phản xạ (reflective) và dạng hình thành (formative), đồng thời không đòi hỏi nghiêm ngặt về giả định phân phối chuẩn đa biến.

Quy trình đánh giá bao gồm:

• Đánh giá mô hình đo lường bậc 1 và bậc 2: Hệ số tải ngoài (outer loadings > 0,708), Độ tin cậy tổng hợp (Composite Reliability - CR > 0,80), Phương sai trích trung bình (Average Variance Extracted - AVE > 0,50), tỷ số Heterotrait-Monotrait (HTMT < 0,85/0,90), và đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến qua Hệ số phóng đại phương sai (Variance Inflation Factor - VIF < 3,3 hoặc < 5,0).
• Đánh giá mô hình cấu trúc: Sử dụng kỹ thuật Bootstrapping không hoàn lại với 5.000 mẫu lặp để kiểm tra mức ý nghĩa thống kê của các hệ số đường dẫn ($\beta$), kích thước tác động ($f^2$), năng lực dự báo ngoài mẫu ($q^2$ và Stone-Geisser $Q^2$), và hệ số xác định ($R^2$, Adjusted $R^2$).
• Đánh giá vai trò trung gian: Tính toán tỷ số Phương sai được giải thích (Variance Accounted For - VAF) để phân định trung gian toàn phần, trung gian một phần hoặc không có trung gian.
• Phân tích đa nhóm (PLS-MGA): Kiểm tra tính bất biến và so sánh sự khác biệt cấu trúc giữa các nhóm doanh nghiệp theo quy mô (Lớn vs Vừa và nhỏ - SMEs), thời gian áp dụng ERP, và loại phần mềm ERP (Thương hiệu quốc tế hàng đầu như SAP/Oracle vs Phần mềm nội địa).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích mô hình cấu trúc ESMAP đem lại 5 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, vai trò động lực vượt trội của "Lợi ích kế toán cảm nhận" (PAB). Khác với các mô hình IS truyền thống chỉ tập trung vào thuộc tính công nghệ (SQ, IQ), nghiên cứu chứng minh PAB có tác động tích cực mạnh mẽ và trực tiếp lên cả Mức độ sử dụng hiệu quả (USE) và Sự thỏa mãn của kế toán viên (SAT). PAB hoạt động như một biến trung gian thiết yếu kết nối giữa chất lượng kỹ thuật của ERP với thái độ và hành vi thực tế của người dùng.

Thứ hai, xác lập giá trị của khái niệm "Sử dụng hiệu quả" (Effective Use). Nghiên cứu khẳng định rằng trong bối cảnh ERP, chính mức độ sử dụng hiệu quả (chứ không phải việc sử dụng mang tính bắt buộc hay hình thức) mới là yếu tố quyết định trực tiếp đến việc cải thiện Hiệu quả làm việc của chuyên gia kế toán ($\text{AP}$).

Thứ ba, chứng minh mối liên kết trực tiếp giữa Hiệu quả kế toán và Hiệu quả tổ chức ($\text{AP} \rightarrow \text{OP}$). Kết quả kiểm định giả thuyết H9 đạt mức ý nghĩa thống kê cao ($p < 0,001$), cung cấp bằng chứng định lượng đanh thép rằng việc nâng cao năng suất, độ chính xác và khả năng cung cấp thông tin phân tích của bộ phận kế toán sẽ đóng góp trực tiếp vào hiệu quả tài chính, hiệu quả quy trình nội bộ và năng lực cạnh tranh tổng thể của doanh nghiệp.

Thứ tư, tác động phân hóa qua phân tích đa nhóm (PLS-MGA):

• Theo thời gian sử dụng ERP (Length of adoption): Các doanh nghiệp có thời gian vận hành ERP lâu năm ghi nhận tác động của PAB lên Hiệu quả kế toán và Tổ chức mạnh hơn đáng kể so với các doanh nghiệp mới triển khai dưới 2-3 năm, phản ánh đường cong học tập (learning curve) và giai đoạn đồng hóa công nghệ.
• Theo quy mô tổ chức (Organizational Size): Các tập đoàn quy mô lớn có mức độ tận dụng năng lực tích hợp của ERP để tối ưu hóa quy trình kế toán cao hơn so với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).
• Theo loại nhà cung cấp ERP (Vendors): Các gói giải pháp ERP quốc tế quy mô lớn (như SAP, Oracle) thể hiện ưu thế vượt trội về Chất lượng hệ thống (SQ) và Chất lượng thông tin (IQ), song đòi hỏi nỗ lực đào tạo người dùng lớn hơn để đạt được sự thỏa mãn tương đương các gói phần mềm nội địa có tính tùy biến linh hoạt.

Thứ năm, kết quả so sánh với mô hình gốc D&M (1992) khi loại bỏ biến PAB cho thấy: mô hình ESMAP đề xuất có hệ số $R^2$ hiệu chỉnh đối với biến Hiệu quả tổ chức và Hiệu quả kế toán cao hơn rõ rệt, chứng minh năng lực giải thích vượt trội của việc tích hợp các biến đặc thù ngành nghề vào mô hình thành công hệ thống thông tin.

Implications đa chiều

Ý nghĩa học thuật và phương pháp luận

Nghiên cứu tạo tiền đề phương pháp luận cho việc chuyển dịch từ các mô hình đánh giá IS/ERP chung chung sang các mô hình thành công chuyên biệt theo từng nhóm đối tượng sử dụng (Stakeholder-centric ESM). Quy trình xây dựng, tinh chỉnh và kiểm định thang đo cấu trúc bậc cao PAB và Effective Use cung cấp công cụ đo lường chuẩn hóa cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực Hệ thống thông tin quản lý (MIS) và Kế toán hành vi (BAR).

Ứng dụng thực tiễn cho quản trị doanh nghiệp

Đúng như danh ngôn kinh điển của Peter Drucker (2018):

"What you measure is what you get. Ensure that every measure of performance is pertinent to be achievement of a goal or value of your organization. Otherwise, you risk misdirecting your organization."

Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp (CEO, CFO) không nên đánh giá thành công của dự án ERP đơn thuần qua các mốc hoàn thành cài đặt kỹ thuật hay ngân sách dự án. Thay vào đó, để tối đa hóa lợi tức đầu tư ERP, ban quản trị cần:

1. Thiết lập cơ chế đo lường định kỳ sự hài lòng và mức độ thụ hưởng các lợi ích nghiệp vụ kế toán (PAB) từ phía đội ngũ kế toán viên.
2. Đầu tư có hệ thống vào các chương trình đào tạo chuyên sâu giúp nhân sự kế toán chuyển dịch từ thao tác nhập liệu thủ công sang khai thác các tính năng phân tích dự báo, quản trị chi phí chiến lược và kiểm soát nội bộ tích hợp.

Khuyến nghị chính sách và thực thi

Đối với các hiệp hội nghề nghiệp (như Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam - VAA, VACPA) và các cơ sở đào tạo đại học: Cần nhanh chóng cải tổ chương trình đào tạo kế toán - kiểm toán, tích hợp sâu kiến thức vận hành hệ thống ERP và phân tích dữ liệu lớn nhằm trang bị cho sinh viên và học viên kỹ năng "Sử dụng hiệu quả", đáp ứng đòi hỏi khắt khe của kỷ nguyên số.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp học thuật và thực tiễn vững chắc, luận án ghi nhận một số giới hạn nghiên cứu cần được khắc phục trong các công trình tương lai:

Thứ nhất, giới hạn về bối cảnh địa lý và văn hóa: Nghiên cứu được thực hiện hoàn toàn tại thị trường Việt Nam—một nền kinh tế đang phát triển với môi trường kinh doanh và văn hóa tổ chức đặc thù. Do đó, khả năng khái quát hóa (generalizability) của mô hình ESMAP cần được tiếp tục kiểm chứng tại các quốc gia phát triển cũng như các nền kinh tế có trình độ trưởng thành số khác nhau.

Thứ hai, phương pháp thu thập dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional design): Dữ liệu được ghi nhận tại một thời điểm duy nhất trong giai đoạn hậu triển khai. Thiết kế này chưa cho phép theo dõi sự biến đổi động học trong hành vi sử dụng và nhận thức lợi ích của kế toán viên theo thời gian. Các nghiên cứu tương lai nên áp dụng thiết kế nghiên cứu theo chiều dọc (longitudinal research design) để quan sát diễn tiến qua các mốc 1 năm, 3 năm và 5 năm vận hành ERP.

Thứ ba, giới hạn đơn chủ thể đánh giá: Mặc dù việc tập trung vào chuyên gia kế toán là chủ đích nghiên cứu của luận án, việc đánh giá Hiệu quả tổ chức (OP) thông qua cảm nhận của các nhà quản lý tài chính - kế toán có thể tiềm ẩn tính chủ quan nhất định. Các công trình tiếp theo có thể kết hợp dữ liệu bảng (panel data) thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán công khai (như ROA, ROE, Tobin's Q) để đối chiếu chéo với nhận thức chủ quan.

Thứ tư, xu hướng phát triển công nghệ mới: Trong bối cảnh các công nghệ mới nổi như Điện toán đám mây (Cloud ERP), Trí tuệ nhân tạo (AI-driven ERP) và Tự động hóa quy trình bằng Robot (RPA) đang tái định hình hệ sinh thái doanh nghiệp, mô hình ESMAP cần được mở rộng để đánh giá tác động của các tính năng thông minh này lên hiệu quả kế toán.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án ESMAP mang lại những tác động sâu rộng trên nhiều bình diện:

• Tác động học thuật: Mở ra một dòng nghiên cứu mới kết hợp liên ngành giữa Kế toán hành vi (BAR) và Hệ thống thông tin quản lý (MIS). Mô hình hứa hẹn trở thành tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các nghiên cứu về hệ thống thông tin doanh nghiệp tại khu vực Đông Nam Á và các thị trường mới nổi.
• Tác động kinh tế và chuyển đổi ngành: Giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa hàng trăm tỷ đồng chi phí đầu tư công nghệ thông tin bằng cách tập trung nguồn lực vào việc phát triển năng lực con người (kế toán viên) thay vì chỉ chạy đua nâng cấp hạ tầng phần cứng hay mua sắm các mô-đun dư thừa.
• Đóng góp xã hội và nghề nghiệp: Định vị lại giá trị và vị thế của người hành nghề kế toán trong nền kinh tế số, thúc đẩy quá trình chuyển đổi lực lượng lao động kế toán từ "người ghi sổ thủ công" thành "đối tác chiến lược tạo lập giá trị" cho doanh nghiệp.

Đối tượng hưởng lợi

Nghiên cứu mang lại giá trị gia tăng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm đối tượng	Lợi ích và Giá trị tiếp nhận cụ thể
Nghiên cứu sinh & Nhà khoa học trẻ	Tiếp cận một khung lý thuyết tích hợp hoàn chỉnh; bộ thang đo chuẩn hóa đã qua kiểm định độ tin cậy và giá trị; quy trình ứng dụng PLS-SEM tiên tiến xử lý cấu trúc bậc cao phức tạp.
Giảng viên & Học giả cao cấp	Khung bài giảng cập nhật về Hệ sinh thái ERP và Hệ thống thông tin kế toán; cơ sở dữ liệu học thuật vững chắc củng cố Lý thuyết Chuỗi giá trị kế toán.
Giám đốc Tài chính (CFO) & Doanh nghiệp	Bộ công cụ chẩn đoán thực tế giúp đánh giá mức độ thành công của hệ thống ERP hiện hữu; định hình chiến lược đào tạo và phân bổ nguồn lực CNTT tối ưu.
Nhà cung cấp & Tư vấn triển khai ERP	Thấu hiểu sâu sắc yêu cầu nghiệp vụ và các điểm nghẽn trải nghiệm của người dùng kế toán, từ đó tối ưu hóa giao diện phần mềm và quy trình tư vấn chuyển giao giải pháp.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc phát triển và kiểm định thành công mô hình ESMAP, kết nối hoàn chỉnh khoảng trống giữa Mô hình thành công HTTT D&M (DeLone & McLean, 1992) và Chuỗi giá trị kế toán (Hunton, 2002). Luận án là công trình tiên phong đưa biến tiềm ẩn bậc cao "Lợi ích kế toán cảm nhận" (PAB) vào cấu trúc nhân quả giải thích cơ chế nâng cao Hiệu quả tổ chức thông qua Hiệu quả kế toán.

2. Đổi mới phương pháp luận của nghiên cứu thể hiện như thế nào khi so sánh với các công trình quốc tế trước đây?

So với mô hình IS-Impact của Gable et al. (2008) (loại bỏ quan hệ nhân quả và biến trung gian) và mô hình của Ifinedo et al. (2010) (loại bỏ biến Thỏa mãn), luận án đã:

1. Tái thiết lập và chứng minh mối quan hệ nhân quả trực tiếp và gián tiếp hoàn chỉnh.
2. Xử lý xuất sắc cấu trúc bậc hai kết hợp (reflective-formative higher-order constructs) bằng kỹ thuật PLS-SEM trên SmartPLS 3.
3. Vượt qua giới hạn khái niệm "Sử dụng" truyền thống bằng việc vận dụng thang đo "Sử dụng hiệu quả" (Effective Use).

3. Phát hiện nào trong dữ liệu thực nghiệm mang tính bất ngờ nhất?

Phát hiện bất ngờ nhất là: Mặc dù Chất lượng thông tin (IQ) đóng vai trò then chốt trong lý thuyết D&M gốc, trong môi trường ERP đang vận hành ổn định, tác động trực tiếp của IQ lên Sự thỏa mãn và Sử dụng bị suy giảm nếu không có sự hiện diện của Lợi ích kế toán cảm nhận (PAB). Điều này chỉ ra rằng thông tin kế toán chính xác là điều kiện cần nhưng chưa đủ; chuyên gia kế toán chỉ thực sự thỏa mãn và khai thác sâu hệ thống khi ERP giúp họ tự động hóa các tác vụ phức tạp và cung cấp các công cụ phân tích quản trị chuyên sâu.

4. Luận án có cung cấp đầy đủ giao thức nhân bản nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án trình bày chi tiết toàn bộ quy trình nghiên cứu tại các Phụ lục: bảng câu hỏi khảo sát hoàn chỉnh song ngữ Anh - Việt, danh mục biến quan sát của các cấu trúc (SQ, IQ, PAB, USE, SAT, AP, OP), các tiêu chí sàng lọc dữ liệu, kết quả kiểm định EFA/CFA, ma trận trọng số ngoài và tải ngoài, cùng các phân tích độ nhạy (robustness checks) cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng nhân bản và kiểm chứng mô hình.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm (10-year Research Agenda) được định hình ra sao?

Lộ trình nghiên cứu mở rộng trong thập kỷ tới bao gồm:

1. Kiểm chứng đa văn hóa (Cross-cultural validation) tại các quốc gia trong khối ASEAN.
2. Thực hiện nghiên cứu dọc (Longitudinal studies) đánh giá tác động của ERP qua các chu kỳ kinh tế khác nhau.
3. Tích hợp các nhân tố công nghệ đột phá (AI, Machine Learning, Cloud ERP, RPA) vào cấu trúc chất lượng của mô hình ESMAP thế hệ mới.

Kết luận

Luận án "A Development of Enterprise Resource Planning Success Model for Accounting Professionals" của tác giả Phan Thị Bảo Quyên (2020) đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Thiết lập mô hình ESMAP tiên phong: Xây dựng thành công mô hình đo lường thành công ERP chuyên biệt đầu tiên dành riêng cho đối tượng chuyên gia kế toán ở cấp độ tổ chức.
2. Chứng thực thực nghiệm Chuỗi giá trị kế toán: Cung cấp bằng chứng định lượng vững chắc khẳng định mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa việc nâng cao hiệu quả làm việc của kế toán viên ($\text{AP}$) và sự tăng trưởng hiệu quả hoạt động của toàn doanh nghiệp ($\text{OP}$).
3. Chuẩn hóa thang đo Lợi ích kế toán cảm nhận (PAB) và Sử dụng hiệu quả (Effective Use): Giải quyết dứt điểm các tranh luận về giá trị khái niệm trong y văn hệ thống thông tin kế toán suốt nhiều thập kỷ.
4. Ứng dụng phương pháp luận PLS-SEM tiên tiến: Kiểm định thành công mô hình cấu trúc phức hợp bậc cao với các phân tích đa nhóm sâu sắc theo quy mô doanh nghiệp, thời gian áp dụng và giải pháp nhà cung cấp.
5. Cung cấp cẩm nang thực thi chiến lược: Định hướng cho các nhà quản trị doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách phương thức tối ưu hóa hiệu quả đầu tư ERP thông qua việc phát triển năng lực số của đội ngũ kế toán.

Công trình không chỉ tạo nên bước tiến quan trọng về mặt hệ hình nghiên cứu trong lĩnh vực Kế toán hành vi và Hệ thống thông tin mà còn để lại di sản thực tiễn lâu dài, thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số toàn diện và bền vững cho các doanh nghiệp trong kỷ nguyên kinh tế tri thức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HO CHI MINH CITY ----- Phan, Thi Bao Quyen A DEVELOPMENT OF ENTERPRISE RESOURCE PLANNING SUCCESS MODEL FOR ACCOUNTING PROFESSIONALS A DOCTORAL THESIS Ho Chi Minh City, 2020 luan an MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HO CHI MINH CITY ----- Phan, Thi Bao Quyen A DEVELOPMENT OF ENTERPRISE RESOURCE PLANNING SUCCESS MODEL FOR ACCOUNTING PROFESSIONALS Major: Accounting Code: 9340301 A DOCTORAL THESIS Supervisors: 1. Associate Professor, Dr. Vo, Van Nhi 2. Nguyen, Thi Kim Cuc Ho Chi Minh City, 2020 luan an i STATEMENT OF AUTHENTICATION I certify that any content in this thesis has not previously been submitted for a degree at this or any other institution.

I also certify that the dissertation is prepared by me. Any help that I have received in my research work has been acknowledged. In addition, I certify that all sources and literature used are adequately indicated in the reference. Phan Thi Bao Quyen luan an ii ACKNOWLEDGEMENTS The effort to complete this thesis would not have been possible without the contribution of a number of persons and organizations.

First and foremost, I would like to express my deepest gratitude to my two supervisors, Associate Professor, Dr. Vo Van Nhi and Dr. Nguyen Thi Kim Cuc for their support and guidance. Especially Associate Professor, Dr.

Vo Van Nhi, my principal supervisor, his encouragement keeps me going even through the most difficult moments of this study. I would like to offer my gratitude to University of Economics Ho Chi Minh City, and acknowledge the supports I have received from the School of Accounting at University of Economics Ho Chi Minh City. I would like to thank Associate Professor, Dr. Nguyen Xuan Hung and Dao Tat Thang for facilitating me completing the PhD thesis on time.

I would like to thank my colleagues in Accounting Information System Division for their encouragement during my PhD journey. I would like to give a special thank to Dr. Nguyen Phuoc Bao An for providing me constructive feedback and making me trust myself that I am capable to finish this stressful research project. I also would like to thank Dr.

Nguyen Bich Lien for her comments on system-use concept of the ERP success model for accounting professionals, which is a motivation for discovering a more appropriate system-use concept in the ERP ongoing context. In my daily work, I would like to thank Dr. Luong Duc Thuan, Dr. Pham Tra Lam, Nguyen Quoc Trung and Nguyen Huu Binh for supporting me to perform lecturing-tasks in order to facilitate my researching.

I am so grateful to Dr. Nguyen Thi Thu for her enthusiasm for my research-method-related- queries. I would like to acknowledge the advices and the comments on how to effectively adopt the Smart-PLS software to analyze the collected data from Dr. Nguyen Phong Nguyen.

I really appreciate his experience of such a useful tool. I would like to thank the help of Dr. Trinh Hiep Thien for his assistance in distinguishing between reflective and formative constructs. I also would like to thank Nguyen Thao Nguyen for her counseling on confirmation factor analysis.

luan an iii My thanks also go to academics from UEH and informants from participant organizations that have assisted me to complete the pre-testing, pilot testing and main survey, whose names cannot be disclosed owning to confidentiality agreements. I would like to thank my brothers and sisters, as well as my friends, in particular, Phan Quoc Hieu, Dr. Pham Thanh Ha, Phan Quoc Lan, and Nguyen Thi Thu Nguyet. Their help, support, and friendship keep me balance every up and down moment and make the completion of this thesis more interesting and enjoyable instead of pressure only or sometimes boringness.

I give special thanks to my parents, especially my wonderful mom, who have always stayed by me, encouraged me to pursue my academic career, as well as assisting me to take care my children. Without their support and sacrifice, this work would have been stalled. For this reason, this thesis is dedicated to both of you. Last but not least, I would like to thank my husband and my little daughters.

Your love, support and continual understanding have made this adventure possible. Therefore, this thesis is also dedicated to all of you. luan an iv TABLE OF CONTENTS STATEMENT OF AUTHENTICATION I ACKNOWLEDGEMENTS II TABLE OF CONTENTS IV ABBREVIATIONS VIII LIST OF TABLES IX LIST OF FIGURES XI ABSTRACT XII CHAPTER 1 INTRODUCTION 1 1.2 Background of research 1 1.3 Motivations for research 2 1.1 Motivation 1 - ERP research 2 1.2 Motivation 2 – Behavioral Accounting Research (BAR) 5 1.3 Combination of ERP research and Behavioral Accounting research (BAR) 9 1.10 Chapter summary 18 CHAPTER 2 LITERATURE REVIEW 19 2.2 Enterprise Resource Planning 20 2.2 Evolution of ERP 22 2.3 Advantages and disadvantages of ERP 23 2.4 The ERP lifecycle 25 2.3 ERP Success Models 25 2.1 Challenges of measuring ERP success 25 2.2 A summary of ERP Success Models from 1990 up to present 27 2.3 Issues with the existing ERP success studies 43 2.4 Differences between the current study and the eleven previous ESMs 46 2.5 Review of ERP success studies in Vietnam 47 2.4 Review of ‘rich construct(s)’ enabling to overcome unanswered validity-setting-related issues 45 2.5 Chapter summary 47 CHAPTER 3 CONCEPTUAL FRAMEWORK, CONSTRUCT CONCEPTUALIZATION AND HYPOTHESES 49 3.1 Chapter introduction 49 luan an v 3.2 Theories used in the ESMAP 49 3.1 D&M IS success model (DeLone & McLean, 1992) 49 3.2 IS-continuance theory (Bhattacherjee, 2001) 50 3.3 Principle “fitness for use” (J.4 How to combine three theories to form the ESMAP 54 3.3 Conceptual ESMAP, construct conceptualization and hypotheses 54 3.2 Relationships among constructs of organizational-level impacts 55 3.3 Perceived qualities and benefits; and organizational-level impacts 61 3.4 Chapter summary 62 CHAPTER 4 RESEARCH METHODOLOGY 63 4.1 The nature of the phenomenon being studied 64 4.2 Research approach selection 65 4.1 Selecting the type of research method 65 4.7 Chapter summary 82 CHAPTER 5 DATA ANALYSIS 83 5.2 Step 1: Data preparation 84 5.1 Data screening and cleaning 86 5.2 Straight lining check 86 5.3 Testing for outliers 86 5.3 Step 2: Instrument preparation 88 5.1 Instrument reliability assessment 89 5.2 Instrument validity assessment 89 5.4 Step 3: Testing the ESMAP 97 5.1 Analysis technique selection 97 5.2 Measurement model assessment 99 5.3 Structural model assessment 104 5.5 Chapter summary 122 CHAPTER 6 DISCUSSION OF FINDINGS 124 6.3 An overview of the relationship between accountant performance and organizational performance 128 6.1 Discussion on organizations’ perceptions of organizational performance 128 luan an vi 6.2 Discussion on organizations’ perceptions of accountant performance 130 6.3 Discussion on direct impact of accountant performance on organizational performance 131 6.4 Use and its outcomes 131 6.1 Discussion on organizations’ perceptions of use 131 6.2 Discussion on appropriateness of effective use in the ERP context 132 6.3 Discussion on direct impact of effective use on accountant performance 133 6.4 Additional discussion on indirect impact of effective use on organizational performance 133 6.5 Satisfaction and its outcomes 134 6.1 Discussion on organizations’ perceptions of satisfaction 134 6.2 Discussion on direct impact of satisfaction on accountant performance 135 6.3 Additional discussion on direct and indirect impact of satisfaction on organizational performance 135 6.6 System quality and its direct impacts on use and satisfaction 136 6.1 Discussion on organizations’ perceptions of system quality 136 6.2 Discussion on direct impact of system quality on use 137 6.3 Discussion on direct impact of system quality on satisfaction 137 6.7 Information quality and its direct impacts on use and satisfaction 138 6.1 Discussion on organizations’ perceptions of information quality 138 6.2 Discussion on direct impact of information quality on use 138 6.3 Discussion on direct impact of information quality on satisfaction 139 6.4 Discussion on the role of information quality in D&M IS success model (1992) 139 6.5 Discussion on the role of information quality in the ESMAP 139 6.8 Perceived accounting benefit and its outcomes 140 6.1 Discussion on organizations’ perceptions of perceived accounting benefit 140 6.2 Discussion on operationalization of perceived accounting benefit 141 6.3 Discussion on direct impact of perceived accounting benefit on use 143 6.4 Discussion on direct impact of perceived accounting benefit on satisfaction 144 6.5 Additional discussion on direct and indirect impacts of perceived accounting benefit on accountant performance and organizational performance 144 6.9 Other advanced discussions on the ESMAP 146 6.1 Differences of the ESMAP by the length of ERP system 146 6.2 Differences of the ESMAP by organizational size 147 6.3 Differences of the ESMAP by ERP vendors 147 6.10 Chapter summary 148 CHAPTER 7 CONCLUSION 149 7.2 Research questions revisited 149 7.1 How is the ERP success model for accounting professionals formed in order to improve accountant performance, which in turn enhances organizational performance? 150 7.2 How is the ERP success model for accounting professionals (ESMAP) validated? 150 7.3 Contributions of the study 151 7.4 Limitations of the study and area for further research 155 7.5 Delineations and further research 156 7.6 Final concluding remarks 157 LIST OF PAPERS 159 REFERENCE 160 luan an vii APPENDICES 183 Appendix 2.1 Eleven previous ERP success models 183 Appendix 4.1 Advantages of using survey method in the current study 190 Appendix 4.2 Identifying formative and reflective constructs 191 Appendix 4.3 Evidence in relation to the expert panel’s feedback on the preliminary questionnaire 193 Appendix 4.4 The original Part A of the preliminary questionnaire 195 Appendix 4.5 A summary of changes in Part B of the preliminary questionnaire after analyzing feedbacks from the expert panel 195 Appendix 4.6 The questionnaire after pre-testing 196 Appendix 4.7 Questionnaire translation process in the current study 200 Appendix 4.8 List of interviewees and demographic information 201 Appendix 4.9 Pilot study responses from three target informants 202 Appendix 4.10 The Vietnamese questionnaire after pilot testing 203 Appendix 4.11 Bias issues consideration and how to minimize them 207 Appendix 4.12 Sample size Calculator v2.0 for Cronbach’s Alpha Test 210 Appendix 4.13 The result of calculating the minimize sample size by G*Power software 211 Appendix 4.14 Sample size recommendation in PLS-SEM for a Statistical Power 80% (Hair Jr et al.15 A covering letter 212 Appendix 5.1 Summary of Deleted Cases 213 Appendix 5.2 Result of Outlier Testing 214 Appendix 5.3 Independent Sample T-test for Non-response Bias 219 Appendix 5.4 Total Variance Explained for Common Method Bias Test 224 Appendix 5.5 Development of the final sample 226 Appendix 5.6 Instrument reliability assessment 227 Appendix 5.7 Sample characteristics consideration 229 Appendix 5.8 Process of interpreting the factors 234 Appendix 5.9 EFA Test Results - Scales without modifications 235 Appendix 5.10 Summary after Factor Analysis 236 Appendix 5.1 Results of fit consideration of higher-factor instruments – PAB 237 Appendix 5.2 Results of fit consideration of higher-factor instruments - USE 238 Appendix 5.12 Cross-factor loadings 239 Appendix 5.13 Internal consistency and convergent validity results of the first order factor “PAB_operational” after eliminating indicator PAB18 240 Appendix 5.14 Decision-making process for keeping or deleting formative indicators basing on outer weight and outer loading Hair Jr et al.15 Results of alternative models analysis 242 Appendix 6.1 Demographic characteristics of surveyed companies 245 Appendix 6.2 Demography characteristics of ERP system 246 Appendix 6.3 Demographic characteristics of informants 247 Appendix 6.4 Comparing sample means 248 Appendix 6.5 Testing the D&M IS Success model (1992) without PAB 251 Appendix 7.