MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Kế toán trong doanh nghiệp có chức năng thu thập, xử lý, phân tích, cung cấp thông tin cho nhà quản trị các cấp trong doanh nghiệp giúp họ thực hiện tốt hơn các chức năng lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra đánh giá và ra quyết định sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; cũng như cung cấp thông tin cho các đối tượng khác bên ngoài doanh nghiệp theo yêu cầu. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng hiện nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp ngày càng được mở rộng, phức tạp và đa dạng trong môi trường kinh doanh mang tính cạnh tranh cao, dẫn đến khối lượng công việc của kế toán không ngừng tăng lên và nhu cầu về thông tin kế toán phục vụ cho việc quản lý, điều hành hoạt động của doanh nghiệp cũng tăng theo cả về khối lượng, tầm quan trọng và sự cần thiết. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (Cách mạng công nghiệp 4.0) với bản chất là cuộc cách mạng công nghệ số, thông qua các công nghệ internet vạn vật, trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, điện toán đám mây, dữ liệu lớn.
để chuyển hoá thế giới thực thành thế giới số, đã và đang thúc đẩy sự phát triển của kinh tế số và thương mại nói chung, thương mại điện tử nói riêng. Tổ chức hệ thống thông tin kế toán là một bộ phận cấu thành trong hệ thống thông tin kinh tế, tài chính của các doanh nghiệp, là nội dung quan trọng cung cấp cho các nhà quản trị đưa ra quyết định điều hành các hoạt động và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn, ngắn hạn. Trong cơ chế thị trường hiện nay, đặc biệt với xu hướng hội nhập và phát triển toàn cầu, các nhà quản trị đều nhận thức rằng: Hệ thống thông tin kế toán là một công cụ đắc lực trong các hoạt động điều hành, kiểm soát hàng ngày và quyết định dài hạn của mọi tổ chức kinh tế. Tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp khoa học, hợp lý, hoạt động hiệu quả sẽ cung cấp được những thông tin tốt nhất cho các nhà quản trị doanh nghiệp, giúp cho các doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, đã và đang trở thành một xu thế ngày càng được quan tâm của tất cả các doanh nghiệp trên thế giới và có tầm quan trọng chiến lược trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia.
Việc nghiên cứu một cách có hệ thống, khoa học về tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao nhận thức và mức độ triển khai trong thực tiễn về hệ thống thông tin kế toán, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, qua đó nâng cao hiệu quả kinh doanh. luan an 2 Doanh nghiệp thương mại là tổ chức kinh tế được thành lập với mục đích chủ yếu là tiến hành các hoạt động thương mại; tức là tiến hành thực hiện hoạt động trao đổi hàng hoá và cung ứng dịch vụ giữa các chủ thể kinh tế mà mỗi cá nhân tham gia vào quá trình này đều đạt được lợi ích của mình hoặc thực hiện các hoạt động đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi. Các doanh nghiệp thương mại có vị trí quan trọng góp phần điều hoà cung cầu hàng hoá trên thị trường, là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng, giúp cho người sản xuất phân phối hàng hoá, đảm bảo cho quá trình sản xuất có hiệu quả, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Thông qua hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại,.
các doanh nghiệp thương mại còn giúp cho nhà sản xuất khuyếch trương sản phẩm, khơi dậy nhu cầu khách hàng và giúp người tiêu dùng biết đến sản phẩm của doanh nghiệp, do đó, cung cấp các thông tin trực tiếp về sản phẩm cho người tiêu dùng thông qua các nhân viên bán hàng, qua catalog quảng cáo,. Cùng với sự phát triển của cả nước, các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội và đặc biệt là các doanh nghiệp thương mại cổ phần đã có sự phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và quy mô góp phần quan trọng vào xây dựng và phát triển thủ đô Hà Nội. Tính đến cuối năm 2016, số lượng doanh nghiệp thương mại cổ phần trên địa bàn Hà Nội là 8.208 chiếm gần 52% số doanh nghiệp thương mại của Hà Nội, vào khoảng 7% số doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội; và chiếm khoảng 4,2% số doanh nghiệp thương mại cả nước. Để đảm bảo cho hoạt động của mình, các doanh nghiệp thương mại cổ phần đã sử dụng nhiều công cụ quản lý, trong đó có hệ thống thông tin kế toán.
Đã có nhiều người quan tâm nghiên cứu đến hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp thương mại cổ phần tuy nhiên vẫn còn nhiều quan điểm khác biệt, chủ yếu tập trung vào hệ thống thông tin kế toán quản trị, do đó, cần tiếp tục nghiên cứu để làm rõ hơn lý luận cũng như vận dụng lý luận vào thực tiễn tổ chức hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp thương mại cổ phần nói chung và tại các doanh nghiệp thương mại cổ phần trên địa bàn Hà Nội nói riêng. Thời gian vừa qua, các doanh nghiệp thương mại cổ phần trên địa bàn Hà Nội đã có những quan tâm bước đầu đầu tư xây dựng, tổ chức, vận hành hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau như về nhận thức tầm quan trọng, vai trò… của hệ thống thông tin kế toán; về năng lực đội ngũ tham gia hệ thống thông tin kế toán… còn hạn chế nên hệ thống thông tin kế toán ở các doanh nghiệp thương mại cổ phần trên địa bàn Hà Nội chưa thực sự phát huy được vai trò, chức năng của nó. Bên cạnh đó, việc tổ chức hệ thống luan an 3 thông tin kế toán tại các doanh nghiệp thương mại cổ phần trên địa bàn Hà Nội hiện còn nhiều yếu điểm, bất cập như: hệ thống còn phiến diện (chưa chú ý đến cả 2 loại thông tin kế toán trong doanh nghiệp là thông tin kế toán tài chính và thông tin kế toán quản trị); hay tổ chức hệ thống thông tin kế toán chưa hợp lý, thiếu khoa học, chưa căn cứ vào các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp.
Do vậy, cần tiếp tục nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp thương mại cổ phần Hà Nội để thấy rõ ưu điểm để phát huy cũng như những hạn chế, bất cập để khắc phục nhằm đảm bảo kế toán thực sự đáp ứng đầy đủ, kịp thời yêu cầu thông tin cho quản lý và điều hành của các đối tượng liên quan, đặc biệt trong điều kiện cuộc cách mạng Công nghiệp 4. Từ góc độ nghiên cứu, đã có nhiều công trình nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp với các cách tiếp cận khác nhau. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu đã công bố về tổ chức hệ thống thông tin kế toán cho doanh nghiệp ở Việt Nam chủ yếu chỉ tập trung vào hệ thống thông tin kế toán quản trị, chưa có nghiên cứu chuyên sâu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán cho doanh nghiệp thương mại hay doanh nghiệp thương mại cổ phần. Mặt khác, thời gian gần đây, các yếu tố thuộc môi trường cạnh tranh và sự quan tâm của các nhà quản trị đã tác động đến tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp.
Đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và sự bùng nổ của công nghệ đòi hỏi tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp thương mại phải được tổ chức khoa học, hợp lý, và cần nhận thức rõ vai trò quan trọng của tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp. Xuất phát từ những vấn đề trên, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Tổ chức hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp thương mại cổ phần trên địa bàn Hà Nội” làm đề tài luận án của mình, với mong muốn trợ giúp các doanh nghiệp thương mại cổ phần trên địa bàn Hà Nội thiết lập được hệ thống thông tin kế toán được tổ chức khoa học, hợp lý, hoạt động có hiệu quả, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp thương mại cổ phần trên địa bàn Hà Nội trong bối cảnh hội nhập sâu rộng hiện nay. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp trước hết là quá trình sắp xếp, bố trí và thiết lập các mối quan hệ giữa các thành phần trong hệ thống thông tin kế toán để thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin kế toán phục vụ yêu cầu quản lý. Đó còn là quá trình vận hành hệ thống thông tin kế toán nhằm tạo lập và sử luan an 4 dụng thông tin kế toán để hoạch định chiến lược, kiểm soát việc thực thi chiến lược và ra quyết định sản xuất kinh doanh cho doanh nghiệp một cách có hiệu quả.
Theo Thái Phúc Huy (2012) [15] quá trình này bao gồm rất nhiều các công việc từ xác định mục tiêu, yêu cầu, nhận dạng các yếu tố ảnh hưởng, tổ chức lựa chọn con người tham gia vào quá trình phát triển cho đến quá trình tổ chức từng nội dung, thành phần của một hệ thống thông tin kế toán bằng các phương pháp và quy trình riêng có của kế toán doanh nghiệp. Trên thế giới cũng như ở Việt Nam, có khá nhiều nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán nói chung, hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp nói riêng. Sau đây là tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về các nội dung liên quan đến vấn đề nghiên cứu của đề tài được tiếp cận nghiên cứu theo những quan niệm khác nhau. Các nghiên cứu tiếp cận theo thành phần, cấu trúc của hệ thống thông tin kế toán 2.
Các nghiên cứu ngoài nước Có các nghiên cứu điển hình: Hall J. (2011) [46] quan niệm tổ chức hệ thống thông tin kế toán gồm 3 hệ thống con là hệ thống xử lý giao dịch hàng ngày như lập báo cáo, các tài liệu có liên quan; hệ thống báo cáo kế toán tài chính, lập các sổ cái và hệ thống báo cáo quản trị nhằm phục vụ cho mục đích ra quyết định, lập dự toán, lập các báo cáo trách nhiệm.
