Luận văn kinh tế chính trị: Việc làm cho lao động nữ ngoại thành Hà Nội

Luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị nghiên cứu thực trạng và giải pháp việc làm cho lao động nữ tại các huyện ngoại thành Hà Nội trong bối cảnh đô thị hóa.

• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Việc làm cho lao động nữ ở các huyện ngoại thành Hà Nội trong quá trình đô thị hóa hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về việc làm cho lao động nữ ngoại thành Hà Nội

Quá trình đô thị hóa tại Hà Nội diễn ra với tốc độ nhanh chóng. Sự mở rộng không gian đô thị làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế ngoại thành. Đất nông nghiệp dần chuyển đổi thành khu công nghiệp và khu dân cư mới. Lực lượng lao động nữ tại các huyện ven đô đối mặt với bước ngoặt lớn về sinh kế. Dưới góc độ kinh tế chính trị, việc làm cho lao động nữ không chỉ bảo đảm nguồn thu nhập. Đây còn là thước đo tiến bộ xã hội và bình đẳng giới. Lao động nữ ngoại thành giữ vai trò kép quan trọng. Họ vừa tham gia sản xuất vật chất, vừa chăm lo đời sống gia đình. Khi diện tích canh tác thu hẹp, cơ hội việc làm truyền thống bị cắt giảm. Nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp trở nên vô cùng cấp thiết. Việc tạo lập việc làm bền vững giúp tối ưu hóa nguồn nhân lực xã hội. Điều này củng cố sự ổn định kinh tế địa phương và giảm thiểu rủi ro an sinh. Nghiên cứu kinh tế chính trị khẳng định giải quyết việc làm cho lao động nữ là mục tiêu trọng tâm trong chiến lược phát triển đô thị bền vững.

1.1. Bản chất kinh tế chính trị của việc làm lao động nữ

Việc làm phản ánh mối quan hệ giữa con người với tư liệu sản xuất. Trong nền kinh tế thị trường, sức lao động là hàng hóa đặc biệt. Lao động nữ bán sức lao động để nhận tiền công và tái sản xuất sinh lực. Quá trình đô thị hóa làm biến đổi phương thức sở hữu tư liệu sản xuất tại nông thôn. Nông dân mất đất buộc phải chuyển đổi sang thị trường lao động phi nông nghiệp. Đối với phụ nữ, quá trình này đòi hỏi sự thích ứng về kỹ năng và trình độ chuyên môn. Giải quyết việc làm giúp phân phối lại giá trị thặng dư xã hội công bằng hơn. Đồng thời, quyền lợi kinh tế của lao động nữ được bảo đảm vững chắc.

1.2. Tác động của đô thị hóa đến cung cầu lao động nữ

Đô thị hóa làm thay đổi đồng thời cả cung và cầu lao động ngoại thành. Về phía cầu, các doanh nghiệp dịch vụ và công nghiệp mở rộng quy mô. Họ tìm kiếm nhân lực có kỹ năng công nghệ và tác phong công nghiệp. Về phía cung, số lượng phụ nữ nông thôn dư thừa sức lao động tăng nhanh do thu hồi đất. Phần lớn lao động nữ chưa qua đào tạo nghề bài bản. Họ chủ yếu quen với tập quán canh tác nông nghiệp thủ công. Sự lệch pha cung cầu tạo ra sức ép việc làm gay gắt. Khu vực phi chính thức trở thành nơi tiếp nhận nhiều lao động nữ tự do.

II. Thực trạng việc làm cho lao động nữ ngoại thành Hà Nội

Thực tế giai đoạn đô thị hóa tại Hà Nội cho thấy nhiều kết quả tích cực song song cùng thách thức. Hàng loạt khu công nghiệp và cụm làng nghề ngoại thành thu hút đông đảo nhân lực nữ. Thành phố đã ban hành nhiều đề án hỗ trợ chuyển đổi nghề và vay vốn ưu đãi. Nhiều phụ nữ năng động vươn lên làm chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ. Thu nhập bình quân của lao động nữ được cải thiện đáng kể so với canh tác thuần nông. Mặc dù vậy, hạn chế về chất lượng việc làm vẫn là bài toán nan giải. Tỷ lệ lao động nữ ngoại thành qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật còn ở mức thấp. Đa số phụ nữ sau thu hồi đất làm các công việc giản đơn, thiếu tính bền vững. Thời gian làm việc kéo dài nhưng chế độ bảo hiểm xã hội chưa được bảo đảm toàn diện. Lao động nữ lớn tuổi gặp khó khăn lớn nhất khi tìm kiếm việc làm tại doanh nghiệp chính thức. Tình trạng thiếu việc làm cục bộ và bất bình đẳng thu nhập theo giới vẫn tồn tại ở các huyện ngoại thành.

2.1. Chuyển dịch cơ cấu nghề nghiệp của lao động nữ ven đô

Cơ cấu nghề nghiệp của lao động nữ ngoại thành dịch chuyển rõ nét từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp. Tỷ trọng phụ nữ làm nông nghiệp thuần túy giảm mạnh hàng năm. Nhóm ngành thương mại, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ gia đình tăng trưởng nhanh. Tại các huyện như Hoài Đức, Đông Anh, Thanh Trì, phụ nữ tham gia tích cực vào chuỗi cung ứng dịch vụ đô thị. Tuy nhiên, sự dịch chuyển này mang tính tự phát tương đối cao. Nhiều lao động nữ chỉ chuyển sang buôn bán nhỏ lẻ hoặc làm gia công tại nhà. Vị thế việc làm chưa thực sự ổn định trước biến động kinh tế.

2.2. Những rào cản và khó khăn của lao động nữ khi mất đất

Khi đất nông nghiệp bị thu hồi, phụ nữ nông thôn chịu nhiều thiệt thòi hơn nam giới. Trình độ học vấn và kỹ năng nghề hạn chế cản trở họ tiếp cận việc làm công nghệ cao. Gánh nặng việc nhà và định kiến giới làm giảm cơ hội tham gia các khóa học nghề dài hạn. Lao động nữ trên 35 tuổi gần như bị các nhà máy công nghiệp từ chối tuyển dụng. Nguồn tiền đền bù đất đai đôi khi không được chuyển hóa hiệu quả thành vốn đầu tư sản xuất. Tâm lý an phận và thiếu thông tin thị trường lao động khiến nhiều phụ nữ rơi vào thế yếu.

III. Giải pháp tạo việc làm cho lao động nữ ngoại thành Hà Nội

Giải quyết việc làm cho lao động nữ ngoại thành đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi. Chính quyền thành phố cần kết hợp giữa chính sách vĩ mô và hỗ trợ cụ thể tại địa phương. Ưu tiên hàng đầu là đổi mới công tác đào tạo nghề gắn liền với nhu cầu tuyển dụng thực tế của doanh nghiệp. Các chương trình dạy nghề cần thiết kế linh hoạt về thời gian và địa điểm nhằm phù hợp với điều kiện gia đình của phụ nữ. Bên cạnh đó, việc mở rộng nguồn vốn tín dụng ưu đãi đóng vai trò then chốt. Quỹ Quốc gia về việc làm và các ngân hàng chính sách cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn cho phụ nữ khởi nghiệp. Địa phương cần khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế tập thể, hợp tác xã nông nghiệp công nghệ cao và làng nghề truyền thống. Hoạt động tư vấn việc làm, kết nối cung cầu lao động thông qua các phiên giao dịch lưu động phải được tăng cường. Những giải pháp này trực tiếp nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo việc làm bền vững cho phụ nữ ngoại thành.

3.1. Đổi mới đào tạo nghề gắn với nhu cầu đô thị hóa

Đào tạo nghề cho phụ nữ ngoại thành cần chuyển từ số lượng sang chất lượng thực chất. Các cơ sở đào tạo cần khảo sát kỹ nhu cầu của các khu công nghiệp và chuỗi dịch vụ đô thị. Chương trình giảng dạy nên tập trung vào các ngành nghề phù hợp như thương mại điện tử, may mặc cao cấp, chế biến thực phẩm và du lịch sinh thái nông nghiệp. Hình thức đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp cần được nhân rộng. Nhà nước hỗ trợ kinh phí học nghề và cấp chứng chỉ đạt chuẩn cho học viên nữ hoàn thành khóa học. Mô hình này giúp lao động nữ nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc hiện đại.

3.2. Hỗ trợ vốn và phát triển mô hình kinh tế phụ nữ

Nguồn vốn là đòn bẩy quan trọng thúc đẩy phụ nữ ngoại thành tự tạo việc làm. Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp cần phát huy vai trò ủy thác vốn vay tín chấp. Nguồn vốn vay lãi suất thấp giúp phụ nữ đầu tư máy móc, mở rộng xưởng sản xuất hoặc phát triển dịch vụ thương mại. Thành phố cần xây dựng vườn ươm khởi nghiệp dành riêng cho lao động nữ mất đất canh tác. Các mô hình tổ liên kết sản xuất và câu lạc bộ nữ tiểu thương tạo điều kiện chia sẻ kinh nghiệm kinh doanh. Giải pháp tài chính toàn diện giúp phụ nữ vươn lên làm chủ kinh tế gia đình.

IV. Kết luận về giải quyết việc làm cho lao động nữ Hà Nội

Giải quyết việc làm cho lao động nữ ở các huyện ngoại thành Hà Nội trong quá trình đô thị hóa là nhiệm vụ chiến lược lâu dài. Quá trình này không đơn thuần là xử lý vấn đề kinh tế sau thu hồi đất nông nghiệp. Đây là nhân tố cốt lõi bảo đảm công bằng xã hội và phát triển đô thị nhân văn, bền vững. Thực tiễn đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị từ cấp thành phố đến từng cơ sở thôn, xã. Các nghiên cứu kinh tế chính trị cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoạch định chính sách lao động. Việc kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế thị trường và bảo trợ an sinh xã hội giúp phụ nữ nông thôn không bị bỏ lại phía sau. Đầu tư cho lao động nữ chính là đầu tư cho tương lai của gia đình và cộng đồng ven đô. Khai phóng tiềm năng lao động của phụ nữ sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho sự thịnh vượng của Thủ đô trong thời kỳ hội nhập.

4.1. Ý nghĩa kinh tế xã hội của việc làm bền vững cho nữ giới

Việc làm bền vững cho phụ nữ ngoại thành mang lại lợi ích kinh tế xã hội to lớn. Thu nhập ổn định của phụ nữ góp phần trực tiếp xóa đói giảm nghèo và cải thiện chất lượng sống gia đình. Con cái được tiếp cận môi trường giáo dục và y tế tốt hơn. Vị thế của phụ nữ trong gia đình và xã hội được nâng cao rõ rệt. Về mặt kinh tế vĩ mô, tận dụng tốt nguồn lực lao động nữ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương. Sự tham gia tích cực của phụ nữ giúp giảm thiểu các tệ nạn xã hội và duy trì trật tự an ninh khu vực ven đô.

4.2. Khuyến nghị định hướng chính sách phát triển tương lai

Trong tương lai, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện khung khổ chính sách an sinh xã hội bao trùm. Các dự án quy hoạch đô thị bắt buộc phải tích hợp phương án tạo việc làm lâu dài cho người dân mất đất. Thành phố nên mở rộng mạng lưới bảo hiểm xã hội tự nguyện cho lao động phi chính thức. Cần có chế tài khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng lao động nữ địa phương trên 35 tuổi. Đồng thời, công tác truyền thông bình đẳng giới phải được đẩy mạnh nhằm xóa bỏ rào cản tâm lý xã hội. Những chính sách này bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa đô thị hóa và tiến bộ xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại Việt Nam, hằng năm có khoảng 1,1 đến 1,5 triệu người bước vào độ tuổi lao động, trong đó khu vực nông thôn chiếm tới 50,6% là lao động nữ, tương đương khoảng 16 triệu người. Tại thành phố Hà Nội, phụ nữ chiếm trên 49% dân số toàn thành phố và là lực lượng nòng cốt trong mọi hoạt động sản xuất. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng cùng quá trình thu hồi đất nông nghiệp phục vụ công nghiệp hóa đã tác động trực tiếp đến sinh kế của người dân ngoại thành. Hiện nay, số lao động nữ nông thôn Hà Nội có việc làm đạt khoảng 1,141 triệu người, song tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức 4,57% và tình trạng thiếu việc làm mùa vụ còn phổ biến.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là diện tích đất canh tác bị thu hẹp trong khi trình độ chuyên môn của phụ nữ nông thôn chưa kịp thích ứng với yêu cầu của thị trường lao động hiện đại. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn tập trung vào việc hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích toàn diện thực trạng giải quyết việc làm cho lao động nữ ngoại thành Hà Nội giai đoạn 2010 - 2015, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi cho giai đoạn 2015 - 2020.

Không gian nghiên cứu tập trung vào 7 huyện ngoại thành có tốc độ đô thị hóa và thu hồi đất mạnh nhất gồm Đông Anh, Gia Lâm, Mê Linh, Sóc Sơn, Hoài Đức, Đan Phượng và Thanh Trì. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định chính sách việc làm cho hơn 652.000 lao động ngoại thành, hướng đến mục tiêu giảm tỷ lệ thất nghiệp xuống dưới 4,5% và nâng tỷ lệ sử dụng thời gian lao động lên trên 82%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin về vai trò của lao động đối với sự phát triển xã hội, kết hợp cùng lý thuyết phân công lao động xã hội và cơ cấu hữu cơ tư bản. Trong kinh tế lao động, mối quan hệ giữa chi phí tư liệu sản xuất và chi phí sức lao động quyết định trực tiếp khả năng tạo việc làm mới. Thực tế chỉ ra rằng chi phí để tạo một chỗ làm mới trong khu vực nông nghiệp dao động từ 10 đến 15 triệu đồng, trong khi khu vực công nghiệp đòi hỏi tới 50 triệu đồng.

Bên cạnh đó, luận văn kế thừa lý thuyết về vai trò kinh tế của phụ nữ của tác giả Ester Boserup công bố năm 1970 cùng các tiêu chuẩn quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Điều 13 Bộ luật Lao động Việt Nam. Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm nền tảng: việc làm hợp pháp, thất nghiệp cơ cấu, thất nghiệp chuyển đổi và quá trình đô thị hóa nông thôn. Mô hình nghiên cứu nhấn mạnh sự tương tác đa chiều giữa chính sách vĩ mô của Nhà nước, nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và năng lực thích ứng của lao động nữ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, logic và lịch sử với phương pháp trừu tượng hóa khoa học, phân tích thống kê và tổng hợp định lượng. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê thành phố Hà Nội giai đoạn 2010 - 2015, các báo cáo chuyên đề của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội cùng dữ liệu khảo sát từ các chương trình mục tiêu quốc gia.

Về phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu sử dụng kỹ thuật chọn mẫu phân tầng có chủ đích với cỡ mẫu đại diện bao quát hơn 652.000 lao động tại 7 huyện ngoại thành trọng điểm thu hồi đất. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho các mức độ đô thị hóa khác nhau, phản ánh chân thực mối tương quan giữa quy mô vốn đầu tư xây dựng cơ bản nông thôn (đạt 2.540 tỷ đồng, chiếm 26% tổng vốn xây dựng cơ bản toàn thành phố) và khả năng chuyển đổi sinh kế của lao động nữ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu kinh tế thành phố chuyển dịch rất nhanh nhưng cơ cấu lao động nữ chuyển biến chưa đồng bộ. Trong giai đoạn 2010 - 2014, GDP Hà Nội tăng trưởng bình quân 11,1%/năm, cơ cấu kinh tế đạt tỷ trọng dịch vụ 57,5%, công nghiệp 40,5% và nông nghiệp chỉ còn 2,0%. Tuy nhiên, tỷ trọng lao động nông nghiệp vẫn chiếm tới 20,04%, trong khi lao động công nghiệp chiếm 28,37% và dịch vụ chiếm 51,59%. Đáng chú ý, tỷ lệ lao động nữ nông thôn qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật mới chỉ đạt khoảng 25%.

Thứ hai, áp lực dân số tại khu vực nông thôn gia tăng nhanh chóng. Ngoại thành Hà Nội chiếm tới 80,59% diện tích nhưng chỉ tập trung 37,47% dân số toàn thành phố (khoảng 1,6 triệu người). Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên khu vực ngoại thành tăng từ 1,16% năm 2009 lên 1,34% năm 2014, cao hơn đáng kể so với khu vực nội thành (1,10%). Huyện Sóc Sơn ghi nhận tỷ lệ tăng tự nhiên cao nhất là 1,51%. Hằng năm, số người bước vào độ tuổi lao động tăng thêm gần 19.000 người, tạo sức ép gay gắt về việc làm tại chỗ.

Thứ ba, công tác giải quyết việc làm đạt kết quả khả quan về số lượng nhưng chất lượng chưa bền vững. Giai đoạn 2009 - 2014, thành phố đã giải quyết việc làm cho 275.059 lao động, trung bình mỗi năm tạo thêm từ 70.000 đến 80.000 việc làm. Dù vậy, phần lớn phụ nữ bị thu hồi đất nông nghiệp chỉ chuyển sang các công việc giản đơn, buôn bán nhỏ lẻ hoặc giúp việc gia đình, với hơn 20% quỹ thời gian lao động chưa được huy động hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng trên bắt nguồn từ rào cản về trình độ học vấn thấp, thiếu kỹ năng nghề nghiệp và ảnh hưởng của các định kiến giới truyền thống tại vùng đồng bằng sông Hồng. Phụ nữ ngoại thành thường bị ràng buộc bởi trách nhiệm nội trợ gia đình nên phạm vi tiếp cận thông tin tuyển dụng bị hạn chế.

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự đối lập rõ nét khi trình bày qua biểu đồ so sánh: trong khi tốc độ tăng dân số tự nhiên ngoại thành (1,34%) vượt xa nội thành (1,10%), thì tỷ lệ lao động qua đào tạo lại thấp hơn một nửa. So sánh với các địa phương khác, mô hình tại Hải Phòng đã giải quyết việc làm cho 94.023 lao động nữ nhờ Quỹ Quốc gia về việc làm, còn Đà Nẵng đã tạo việc làm cho 144.380 lao động nhờ chính sách cấp đất dịch vụ và bồi thường 13,68 triệu đồng/sào. Các bài học này chỉ ra rằng Hà Nội cần kết hợp đồng bộ giữa bồi thường đất đai, cấp mặt bằng kinh doanh và đào tạo nghề để giải quyết tận gốc bài toán việc làm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, mở rộng quy mô giải ngân vốn vay ưu đãi từ Quỹ Quốc gia về việc làm (Chương trình 120). Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội cần ưu tiên cấp hạn mức tín dụng lãi suất thấp cho lao động nữ ngoại thành, đặt mục tiêu hỗ trợ tối thiểu 30.000 lượt phụ nữ tiếp cận vốn trong giai đoạn 2015 - 2020 để phát triển mô hình kinh tế trang trại và dịch vụ thương mại.

Thứ hai, đổi mới toàn diện hệ thống đào tạo nghề và hướng nghiệp ngắn hạn. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp cùng các doanh nghiệp tại các khu công nghiệp trên địa bàn Đông Anh, Sóc Sơn để xây dựng chương trình đào tạo theo đơn đặt hàng, phấn đấu nâng tỷ lệ lao động nữ nông thôn qua đào tạo nghề lên 38,4% vào năm 2020.

Thứ ba, quy hoạch và phát triển các cụm công nghiệp làng nghề tiểu thủ công nghiệp. Chính quyền các huyện ngoại thành cần hoàn thiện hạ tầng cho ít nhất 10 cụm làng nghề truyền thống như mây tre đan, may mặc, chế biến thực phẩm, tạo việc làm tại chỗ cho hơn 25.000 lao động nữ mỗi năm theo phương châm ly nông bất ly hương.

Thứ tư, nâng cao năng lực hệ thống Trung tâm Dịch vụ việc làm và tổ chức đoàn thể. Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp cần tăng cường mở các phiên giao dịch việc làm lưu động, cung cấp thông tin thị trường lao động định kỳ, nhằm hạ tỷ lệ thất nghiệp khu vực ngoại thành xuống dưới 4,0% và nâng tỷ lệ sử dụng thời gian lao động lên 83% trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố Hà Nội sử dụng kết quả nghiên cứu làm căn cứ hoàn thiện chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, đền bù giải phóng mặt bằng và an sinh xã hội cho khu vực ngoại thành.

Nhóm lãnh đạo chính quyền địa phương cấp huyện và xã: Ủy ban nhân dân các huyện Đông Anh, Gia Lâm, Sóc Sơn, Mê Linh, Hoài Đức ứng dụng các giải pháp quy hoạch cụm công nghiệp làng nghề và phân bổ nguồn vốn vay giải quyết việc làm phù hợp với đặc thù từng địa bàn.

Nhóm viện nghiên cứu, trường đại học và học viên cao học: Giảng viên và học viên chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế phát triển, Xã hội học sử dụng tài liệu làm nguồn tham khảo khoa học với hệ thống lý luận vững chắc và số liệu thực chứng chi tiết giai đoạn 2010 - 2015.

Nhóm doanh nghiệp và hợp tác xã khu vực ngoại thành: Các chủ cơ sở sản xuất kinh doanh khai thác dữ liệu về đặc điểm cung lao động nữ để xây dựng kế hoạch tuyển dụng, tổ chức các lớp truyền nghề tại chỗ và liên kết góp vốn bằng quyền sử dụng đất.

Câu hỏi thường gặp

Quá trình đô thị hóa tại Hà Nội tác động lớn nhất đến khía cạnh nào của lao động nữ ngoại thành? Tác động lớn nhất là việc thu hồi đất canh tác làm mất đi tư liệu sản xuất truyền thống của phụ nữ nông thôn. Trong khi một chỗ làm mới trong công nghiệp cần tới 50 triệu đồng vốn đầu tư, phần lớn lao động nữ thiếu kỹ năng chuyên môn nên dễ rơi vào tình trạng thất nghiệp hoặc chuyển sang khu vực phi chính thức bấp bênh.

Tỷ lệ thất nghiệp và mức độ sử dụng thời gian của lao động nữ nông thôn Hà Nội ra sao? Theo số liệu khảo sát, tỷ lệ thất nghiệp của lao động nữ nông thôn là 4,57%, trong khi tỷ lệ sử dụng quỹ thời gian lao động chỉ đạt khoảng 78% đến 80%. Điều này phản ánh thực tế hơn 20% thời gian nhàn rỗi trong năm của phụ nữ nông nghiệp vẫn chưa được khai thác hiệu quả vào sản xuất.

Chính sách đất dịch vụ từ kinh nghiệm Đà Nẵng có ý nghĩa gì đối với Hà Nội? Tại Đà Nẵng, chính sách giao đất dịch vụ kết hợp mức bồi thường bình quân 13,68 triệu đồng/sào và phát triển 9 cụm tiểu thủ công nghiệp đã giúp giải quyết việc làm cho 144.380 lao động. Đây là kinh nghiệm quý để Hà Nội bố trí mặt bằng sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp cho các hộ mất đất.

Những huyện ngoại thành nào tại Hà Nội chịu áp lực việc làm gay gắt nhất? Các huyện chịu áp lực lớn nhất gồm Đông Anh, Gia Lâm, Sóc Sơn, Mê Linh, Hoài Đức, Đan Phượng và Thanh Trì. Trong đó, huyện Sóc Sơn có tỷ lệ tăng dân số tự nhiên cao nhất thành phố với mức 1,51%, làm tăng mạnh lượng lao động mới cần giải quyết việc làm mỗi năm.

Phương thức nào giúp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp hiệu quả nhất cho lao động nữ ngoại thành? Phương thức tối ưu là tổ chức các lớp dạy nghề ngắn hạn, linh hoạt tại chỗ do doanh nghiệp và nghệ nhân làng nghề trực tiếp hướng dẫn. Giải pháp này giúp nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 25% lên trên 38,4%, đáp ứng ngay nhu cầu tuyển dụng của thị trường.

Kết luận

• Đô thị hóa nhanh chóng làm biến đổi sâu sắc cơ cấu kinh tế Hà Nội với 57,5% dịch vụ và 40,5% công nghiệp, đòi hỏi sự chuyển dịch tương ứng của lực lượng lao động nữ ngoại thành.
• Rào cản lớn nhất hiện nay là chất lượng nguồn nhân lực khi chỉ có khoảng 25% lao động nữ nông thôn qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật.
• Thành phố đã đạt bước tiến lớn khi tạo việc làm cho 275.059 lao động giai đoạn 2009 - 2014, song tính bền vững và thu nhập của lao động nữ vẫn cần được nâng cao.
• Mô hình kết hợp vốn vay ưu đãi Chương trình 120 với phát triển cụm làng nghề tiểu thủ công nghiệp là hướng đi đột phá để giải quyết việc làm tại chỗ.
• Mục tiêu giai đoạn 2015 - 2020 cần hướng tới nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 38,4% và tỷ lệ sử dụng thời gian làm việc đạt trên 82%.

Luận văn đã đóng góp hệ thống luận cứ khoa học toàn diện và khung giải pháp thực tiễn có giá trị cao cho công tác giải quyết việc làm khu vực ngoại thành Hà Nội. Trong các bước tiếp theo, các cơ quan ban ngành cần tiến hành rà soát, đánh giá định kỳ chỉ số việc làm nữ hàng năm và mở rộng khảo sát tại các địa bàn mới sáp nhập. Các nhà quản lý và nhà nghiên cứu hãy vận dụng ngay những phát hiện từ công trình này để hiện thực hóa các chính sách an sinh, nâng cao vị thế và thu nhập cho lao động nữ Thủ đô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NỮ Ở CÁC HUYỆN NGOẠI THÀNH TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA 1. Việc làm cho lao động nữ ở các huyện ngoại thành trong quá trình đô thị hóa 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Lao động Lao động là hoạt động có mục đích của con người thông qua hoạt động đó con người tác động vào tự nhiên cải biến chúng thành những vật có lợi nhằm thỏa mãn nhu cầu của con người.

Bất kỳ một xã hội nào muốn tồn tại và phát triển phải không ngừng sản xuất, điều đó có nghĩa là không thể thiếu lao động. Lao động là hoạt động chính của xã hội, là nguồn gốc và động lực phát triển để phát triển xã hội. Sự phát triển của lao động, sản xuất là thước đo sự phát triển của xã hội. Theo Ănghen: Lao động đã sáng tạo ra con người và xã hội loài người.

Vì vậy, xã hội càng văn minh thì tính chất, hình thức và phương pháp tổ chức lao động càng tiến bộ. Việc làm Việc làm là phạm trù tổng hợp liên kết các quá trình kinh tế xã hội và nhân khẩu, nó thuộc những vấn đề chủ yếu của toàn bộ đời sống xã hội. Tùy theo cách tiếp cận mà người ta có những cách định nghĩa khác nhau về việc làm.A Gowlop thì “việc làm là mối quan hệ sản xuất nảy sinh do sự kết hợp giữa cá nhân người lao động và phương tiện sản xuất”. Theo Huyhanto (Viện Hải ngoại Luân Đôn) thì “việc làm theo nghĩa rộng là toàn bộ hoạt động kinh tế của một xã hội, là tất cả những gì liên quan đến cách kiếm sống của con người kể cả quan hệ sản xuất và các tiêu chuẩn hành vi tạo ra khuôn khổ của quá trình kinh tế”.Tại điều 13, chương II (Việc làm) Bộ luật Lao 7 động của nước Cộng hoà XHCN Việt Nam nêu rõ: "Mọi hoạt động lao động tạo ra nguồn thu nhập, không bị pháp luật cấm đều được thừa nhận là việc làm" [10, tr.

Từ khái niệm được cụ thể hoá thành ba dạng hoạt động sau: * Làm các công việc để người lao động được nhân tiền công, tiền lương bằng tiền mặt hoặc bằng hiện vật từ người sử dụng lao động. * Làm các công việc để tự đem lại thu nhập cho bản thân thông qua các hoạt động kinh tế mà bản thân người lao động làm chủ. * Làm công việc đem lại thu nhập cho hộ gia đình mà bản thân người thực hiện công việc đó là thành viên của hộ gia đình, do gia đình quản lý. Như vậy, một hoạt động được xem xét có phải là việc làm hay không phải là việc làm chủ yếu dựa trên tính hợp pháp của hoạt động đó.

Từ khái niệm trên một hoạt động được coi là việc làm cần thoả mãn hai điều kiện: Thứ nhất, hoạt động đó phải có ích và đem lại thu nhập cho người lao động và cho các thành viên trong gia đình. Thứ hai, đó là các hoạt động không bị pháp luật ngăn cấm. Điều này chỉ rõ tính pháp lý của việc làm. Mọi người lao động, có quyền tự tìm kiếm cho mình những công việc phù hợp với khả năng hoặc cũng có thể tạo việc làm cho người khác, trong khuôn khổ pháp luật.

Như vậy, quan niệm về việc làm khác hẳn so với trước đây. Trước đây, chúng ta chỉ coi những người làm trong biên chế nhà nước mới là có việc làm. Hai điều kiện này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, là điều kiện cần và đủ cho một hoạt động được thừa nhận là việc làm. Còn tất cả những hoạt động khác, có tạo ra thu nhập nhưng không được thừa nhận về mặt pháp lý thì không thể được gọi là việc làm.

Ngược lại, có những hoạt động có ích dù là hợp pháp nhưng không đem lại thu nhập cũng không được thừa nhận là việc làm. 8 Theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO): Việc làm là những hoạt động lao động được trả công bằng tiền và bằng hiện vật. Theo giáo trình Kinh tế lao động của trường ĐHKTQD do Phạm Đức Thành và Mai Quốc Chánh chủ biên thì quan niệm việc làm là phạm trù để chỉ trạng thái phù hợp giữa sức lao động và những điều kiện cần thiết (vốn, tư liệu sản xuất,công nghệ.) để sử dụng sức lao động đó. Trạng thái phù hợp được thể hiện thông qua quan hệ tỷ lệ giữa chi phí ban đầu (C) như nhà xưởng, máy móc thiết bị, nguyên vật liệu.và chi phí về sức lao động (V).

Có thể biểu hiện mối quan hệ tỷ lệ này bằng phương trình sau: C Việc làm = ------- V Quan hệ tỷ lệ biểu hiện sự kết hợp giữa C và V phải phù hợp với trình độ công nghệ của sản xuất. Khi trình độ kỹ thuật công nghệ thay đổi thì sự kết hợp đó cũng thay đổi theo, có thể công nghệ sử dụng nhiều vốn hoặc công nghệ sử dụng nhiều sức lao động. Do đó, tuỳ từng điều kiện cụ thể mà lựa chọn phương án phù hợp để tạo việc làm cho người lao động. Từ quan niệm này ta thấy, để đảm bảo cho người lao động có việc làm cần thiết phải có những điều kiện quan trọng để đảm bảo cho sự kết hợp giữa sức lao động và tư liệu sản xuất.

Đồng thời quan niệm này cũng cho thấy rằng quan hệ tỷ lệ này luôn luôn thay đổi. Vì vậy, đối với mỗi quốc gia phải căn cứ vào điều kiện, hoàn cảnh thực tế của mình để lựa chọn những chiến lược phát triển phù hợp nhưng vẫn giải quyết tốt vấn đề việc làm. Chỉ có như vậy mới tránh được tình trạng lãng phí nguồn lực, đặc biệt là nguồn lực con người Phân loại việc làm: 9 Căn cứ vào thời gian thực hiện công việc. Tổ chức lao động quốc tế phân “việc làm” thành các loại: Việc làm ổn định và việc làm tạm thời: Căn cứ vào số thời gian có việc làm thường xuyên trong một năm.

Việc làm đủ thời gian và việc làm không đủ thời gian: Căn cứ vào số giờ thực hiện công việc trong một tuần. Việc làm chính và việc làm phụ: Căn cứ vào khối lượng thời gian hoặc mức độ thu nhập trong việc thực hiện một công việc nào đó. Thất nghiệp Đây là một hiện tượng gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế hiện đại. Tỷ lệ thất nghiệp cao hay thấp là tiêu chí quan trọng để đánh giá sự thành công hay không thành công trong chính sách phát triển kinh tế của một quốc gia, một chính phủ đưa ra trong quá trình triển khai các chính sách kinh tế của mình.

Có nhiều các khái niệm khác nhau được đưa ra để nói đến thất nghiệp nhưng nội dung cơ bản của vấn đề: thất nghiệp là khái niệm dùng để chỉ những người trong lực lượng lao động chính là những người có khả năng lao động, có sức khỏe và muốn lao động để kiếm sống (thể hiện qua những cố gắng tìm kiếm công ăn việc làm hoặc đang chờ để trở lại nơi làm việc cũ), nhưng hiện đang không có việc làm trong một khoảng thời gian xác định. Theo quan niệm của ILO: thất nghiệp là tình trạng tồn tại khi một số người trong lực lượng lao động muốn làm việc, nhưng không thể tìm được việc làm ở mức tiền công thịnh hành. Thất nghiệp có nhiều loại: Thất nghiệp cơ cấu: là thất nghiệp xuất hiện khi không có sự đồng bộ giữa kỹ năng, trình độ của người lao động với việc làm do cầu lao động và sản xuất thay đổi. 10 Thất nghiệp do chuyển đổi: Đây là một dạng của thất nghiệp cơ cấu, nó xảy ra do có sự chuyển đổi chính sách kinh tế làm chuyển đổi cơ cấu kinh tế và thay đổi nhu cầu sản xuất và tiêu thụ một số loại sản phẩm nào đó.

Vì vậy, một số ngành kinh tế truyền thống bị giảm sút và có sự xuất hiện của một ngành kinh tế mới. Sự xuất hiện của các ngành sản xuất tạo ra sự thay đổi trong kỹ năng, thao tác cũng như tay nghề của người lao động nên số lao động cũ phải thôi việc vì không đáp ứng được yêu cầu của công việc hoặc phải mất một thời gian nhất định để tham gia các lớp đào tạo lại kỹ năng, tay nghề. Loại thất nghiệp này xảy ra ở những quốc gia có nền kinh tế chuyển đổi, nhất là ở các quốc gia đang phát triển hơn nữa do sự biến đổi sâu sắc cơ cấu kinh tế- xã hội của các quốc gia này nên thất nghiệp do chuyển đổi có quy mô lớn hơn và trầm trọng hơn so với thất nghiệp do thay đổi cơ cấu của các nước phát triển. Thất nghiệp theo mùa vụ: Là loại hình thất nghiệp xảy có tính định kỳ trong một khoảng thời gian nhất định do tính mùa vụ của quá trình sản xuất kinh doanh gây ra Thất nghiệp tự nguyện: Là loại thất nghiệp xảy ra khi người lao động bỏ việc do muốn tìm một công việc khác tốt hơn hoặc chưa tìm được việc làm phù hợp với nguyện vọng.

Thất nghiệp không tự nguyện: Đây là loại thất nghiệp mà ở đó người lao động chấp nhận những điều kiện làm việc và mức lương thực tế nhưng vẫn không được tuyển dụng hoặc không có việc làm. Trong điều tra thực trạng lao động và việc làm của Bộ LĐTB - XH, người bị coi là thất nghiệp ở nước ta được hiểu: là người đủ 15 tuổi trở lên trong nhóm dân số hoạt động kinh tế hiện tại đang: - Có hoạt động đi tìm việc làm trong 4 tuần qua hoặc không có hoạt động đi tìm việc làm vì lý do không biết tìm việc ở đâu hoặc tìm nhưng chưa tìm được. - Trong tuần lễ trước đó (tính từ thời điểm điều tra) có tổng số giờ là việc 11 dưới 8 giờ, có mong muốn và sẵn sàng làm thêm giờ nhưng không tìm được việc. Dù vậy, chúng ta cũng có sự phân biệt cho những người từ 15 tuổi trở lên nhưng thuộc những đối tượng sau đây không nằm trong số những người thất nghiệp và không nằm trong lực lượng lao động: người đang đi học; người không có khả năng lao động; người không có nhu cầu tìm việc làm; người làm công việc nội trợ ở gia đình.

Mặc dù những tiêu chí đưa ra để xác định người có việc, người thất nghiệp chỉ mang tính chất tương đối, nhưng nó góp phần quan trọng để chính phủ đưa ra những chính sách ở tầm vĩ mô. Qua đó chống thất nghiệp, phát triển kinh tế mạnh mẽ để tạo nhiều việc làm cho người lao động góp phần vào sự phát triển ổn định và bền vững của quốc gia.