Luận văn: Vai trò chính quyền trong quản lý xuất khẩu lao động ở Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị nghiên cứu vai trò của chính quyền địa phương đối với hoạt động xuất khẩu lao động tại Phú Thọ giai đoạn hiện nay.

• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Vai trò của chính quyền địa phương trong hoạt động xuất khẩu lao động ở tỉnh Phú Thọ hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan vai trò chính quyền Phú Thọ trong xuất khẩu lao động

Xuất khẩu lao động là định hướng chiến lược trong giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân tại tỉnh Phú Thọ. Dưới góc độ kinh tế chính trị, hoạt động này thúc đẩy tích lũy nguồn vốn và tiếp thu kỹ năng sản xuất hiện đại. Chính quyền địa phương giữ vị trí chủ đạo trong việc định hình môi trường pháp lý cấp tỉnh. Cơ quan quản lý ban hành các quyết định điều tiết dòng dịch chuyển lao động ra thị trường quốc tế. Việc quản lý hiệu quả giúp bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người đi làm việc ở nước ngoài. Đồng thời, công tác này hạn chế rủi ro phát sinh từ các hợp đồng kinh tế quốc tế. Chính quyền tỉnh phối hợp chặt chẽ với các bộ ngành trung ương và doanh nghiệp dịch vụ. Mục tiêu nhằm tuyển chọn đúng đối tượng và bảo đảm tính minh bạch trong tuyển dụng. Hoạt động này tạo động lực chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp dịch vụ. Nguồn ngoại tệ gửi về góp phần xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Năng lực quản lý của bộ máy hành chính quyết định sự ổn định của chương trình xuất khẩu lao động.

1.1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với xuất khẩu lao động

Quản lý nhà nước về xuất khẩu lao động là sự tác động có định hướng của các cơ quan công quyền. Quá trình này bao gồm hoạch định chính sách, cấp phép, đào tạo nghề và kiểm soát hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài. Dưới góc độ kinh tế chính trị, đây là quá trình phân bổ lại nguồn lực lao động trên phạm vi toàn cầu. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo hành lang pháp lý an toàn và minh bạch. Mục tiêu cốt lõi là bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động và tối ưu hóa lợi ích kinh tế quốc gia. Chính sách đúng đắn sẽ kích thích tăng trưởng kinh tế xã hội bền vững.

1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội tác động đến xuất khẩu lao động Phú Thọ

Phú Thọ là tỉnh trung du miền núi phía Bắc với lực lượng lao động dồi dào nhưng phân bố không đồng đều. Tỷ lệ lao động trong lĩnh vực nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể. Nhu cầu tìm kiếm việc làm có thu nhập cao của người dân địa phương rất lớn. Tỉnh có mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp phát triển tương đối đồng bộ. Tuy nhiên, trình độ tay nghề và ngoại ngữ của người lao động vẫn còn hạn chế. Điều này tạo áp lực lớn lên công tác điều hành của chính quyền tỉnh. Chính quyền địa phương cần xây dựng kế hoạch đào tạo bám sát yêu cầu từ các thị trường tiếp nhận lao động.

II. Thực trạng quản lý xuất khẩu lao động của chính quyền tỉnh Phú Thọ

Chính quyền tỉnh Phú Thọ đã ban hành nhiều cơ chế hỗ trợ người dân tham gia làm việc ở nước ngoài. Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo các sở ngành thẩm định chặt chẽ các doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn. Số lượng lao động xuất cảnh gia tăng đều qua các năm tại các thị trường trọng điểm như Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan. Tỉnh triển khai các chính sách vay vốn ưu đãi thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội. Nguồn vốn vay tạo điều kiện thuận lợi cho các gia đình nghèo và đối tượng chính sách. Tuy nhiên, công tác quản lý vẫn còn bộc lộ một số hạn chế nhất định. Trình độ chuyên môn của một bộ phận cán bộ chuyên trách tại cấp huyện và xã chưa đồng đều. Việc kiểm tra và giám sát các cơ sở môi giới bất hợp pháp đôi lúc chưa kịp thời. Tình trạng lao động hết hạn hợp đồng không về nước vẫn xuất hiện cục bộ. Công tác định hướng nghề nghiệp và hỗ trợ tái hòa nhập thị trường lao động trong nước sau khi về nước chưa được đầu tư thỏa đáng.

2.1. Kết quả đạt được trong chỉ đạo và hỗ trợ người lao động

Chính quyền tỉnh Phú Thọ đã chủ động phối hợp với các doanh nghiệp uy tín để tuyển chọn và đào tạo lao động. Hệ thống văn bản hướng dẫn được ban hành đồng bộ, tạo hành lang minh bạch cho hoạt động xuất khẩu lao động. Hàng nghìn hộ gia đình đã thoát nghèo nhờ nguồn ngoại tệ gửi về từ nước ngoài. Các trung tâm dịch vụ việc làm tổ chức nhiều phiên giao dịch lưu động tại các huyện miền núi. Tỷ lệ lao động qua đào tạo trước khi xuất cảnh có xu hướng tăng dần theo từng giai đoạn. Cơ chế một cửa trong giải quyết thủ tục hành chính giúp giảm thiểu chi phí và thời gian cho người dân.

2.2. Hạn chế và bất cập trong công tác giám sát tại địa phương

Công tác thanh tra, kiểm tra các tổ chức phái cử lao động trên địa bàn tỉnh vẫn còn khoảng trống. Hiện tượng tư vấn sai sự thật và thu phí vượt mức quy định của một số đầu mối trung gian chưa được ngăn chặn triệt để. Tỷ lệ lao động có tay nghề kỹ thuật cao vẫn còn chiếm tỷ trọng thấp so với tổng số xuất cảnh. Hệ thống cơ sở dữ liệu theo dõi lao động làm việc tại nước ngoài chưa được kết nối đồng bộ giữa các cấp. Công tác xử lý tranh chấp lao động và hỗ trợ pháp lý ở nước ngoài gặp nhiều rào cản về mặt địa lý cũng như nhân lực.

III. Giải pháp quản lý xuất khẩu lao động của chính quyền tỉnh Phú Thọ

Chính quyền tỉnh Phú Thọ cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý xuất khẩu lao động. Trước hết, tỉnh cần đổi mới công tác lập quy hoạch nguồn nhân lực gắn liền với dự báo nhu cầu thị trường nước ngoài. Việc đẩy mạnh đào tạo nghề và trang bị kỹ năng ngoại ngữ là nhiệm vụ trọng tâm. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội cần siết chặt quy trình thẩm định các doanh nghiệp dịch vụ trước khi cho phép tuyển dụng. Các cơ quan chức năng phải xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật và lừa đảo lao động. Công tác cải cách thủ tục hành chính cần được thực hiện quyết liệt để tạo thuận lợi cho người dân. Chính quyền địa phương cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ với cơ quan ngoại giao tại nước ngoài. Mạng lưới thông tin liên lạc giúp kịp thời hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho kiều bào lao động. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản trị dữ liệu lao động giúp nâng cao hiệu lực giám sát toàn diện.

3.1. Đổi mới công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao

Tỉnh cần đầu tư nâng cấp trang thiết bị cho các trường trung cấp và cao đẳng nghề trên địa bàn. Chương trình giảng dạy phải tích hợp ngoại ngữ chuyên ngành và giáo dục định hướng về văn hóa, pháp luật nước sở tại. Các cơ sở đào tạo cần ký kết hợp tác trực tiếp với doanh nghiệp phái cử nhằm bảo đảm chất lượng đầu ra. Người lao động cần được rèn luyện kỷ luật lao động và tác phong công nghiệp trước khi xuất cảnh. Mô hình liên kết ba bên gồm Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp sẽ tối ưu hóa chi phí đào tạo. Đây là tiền đề nâng cao giá trị gia tăng và vị thế của lao động Phú Thọ.

3.2. Tăng cường thanh tra và hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ

Chính quyền tỉnh cần duy trì công tác thanh tra định kỳ và đột xuất đối với các tổ chức tư vấn du học, việc làm. Quy trình xử lý vi phạm phải công khai, minh bạch nhằm răn đe các hành vi trục lợi tài chính. Đồng thời, tỉnh cần mở rộng đối tượng được hưởng chính sách vay vốn ưu đãi đi làm việc ở nước ngoài. Hạn mức vay cần điều chỉnh linh hoạt tương ứng với chi phí thực tế của từng thị trường tiếp nhận. Sau khi người lao động hoàn thành hợp đồng về nước, chính quyền cần có giải pháp kết nối tuyển dụng vào các khu công nghiệp địa phương.

IV. Kết luận vai trò của chính quyền Phú Thọ trong xuất khẩu lao động

Vai trò quản lý của chính quyền địa phương giữ vị trí quyết định đến chất lượng và tính bền vững của hoạt động xuất khẩu lao động tại Phú Thọ. Luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị làm rõ bản chất mối quan hệ giữa can thiệp nhà nước và thị trường lao động. Sự vào cuộc đồng bộ của các cấp chính quyền giúp giảm tỷ lệ thất nghiệp và gia tăng thu nhập cho người dân. Nguồn vốn tích lũy và kỹ năng nghề nghiệp của lao động hồi hương là nguồn lực quý báu cho sự phát triển kinh tế tỉnh. Để phát huy hiệu quả thực tiễn, chính quyền cần liên tục đổi mới phương thức quản lý theo hướng minh bạch và hiện đại. Việc liên kết chặt chẽ giữa các bên tham gia tạo lập môi trường phái cử lành mạnh và an toàn. Các định hướng chính sách cần gắn liền với chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa của địa phương trong giai đoạn mới. Việc hiện thực hóa các giải pháp nêu trên sẽ nâng tầm uy tín của nguồn nhân lực Phú Thọ trên trường quốc tế.

4.1. Đóng góp lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

Đề tài hệ thống hóa cơ sở khoa học về quản lý nhà nước đối với xuất khẩu lao động theo góc nhìn kinh tế chính trị. Công trình cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng dịch chuyển lao động tại tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn vừa qua. Các phát hiện nghiên cứu chỉ rõ những điểm nghẽn về chính sách, đào tạo và giám sát doanh nghiệp. Kết quả đề tài là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách địa phương. Đây cũng là cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ các nghiên cứu tiếp theo về quản trị nhân lực công và phát triển kinh tế vùng trung du.

4.2. Khả năng ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn địa phương

Các giải pháp đề xuất mang tính khả thi cao và phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội tỉnh Phú Thọ. Việc áp dụng mô hình liên kết đào tạo giúp giảm gánh nặng ngân sách và nâng cao tay nghề thực chất cho người lao động. Cơ chế vay vốn linh hoạt tạo động lực thúc đẩy người dân các vùng khó khăn mạnh dạn đăng ký đi làm việc ở nước ngoài. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu số hóa hỗ trợ các cơ quan chức năng quản lý chặt chẽ thông tin lao động. Chính sách hỗ trợ việc làm sau khi hồi hương giúp tận dụng tối đa chất xám và tay nghề của lực lượng này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu lao động trở thành giải pháp chiến lược nhằm giải quyết việc làm, giảm nghèo bền vững và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tỉnh Phú Thọ sở hữu quy mô dân số trên 1,4 triệu người, trong đó lực lượng trong độ tuổi lao động đạt 844.897 người (chiếm khoảng 60% đến 65% dân số). Tuy nhiên, khu vực nông thôn chiếm tới 73% lực lượng lao động toàn tỉnh, tạo ra sức ép việc làm rất lớn cho chính quyền địa phương.

Trên bình diện cả nước, năm 2014 Việt Nam đã đưa 105.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài, đạt 110% kế hoạch năm, mang lại nguồn kiều hối hàng năm ước tính trên 1,6 tỷ USD. Người lao động làm việc tại thị trường Malaysia đạt thu nhập bình quân từ 6 đến 8 triệu đồng mỗi tháng, tại Đài Loan và Hàn Quốc đạt từ 500 đến 1.000 USD mỗi tháng. Dù tiềm năng dồi dào, hoạt động xuất khẩu lao động tại Phú Thọ vẫn đối mặt với nhiều rào cản do tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo cao và cơ chế điều hành cấp tỉnh còn phân tán.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý nhà nước của chính quyền tỉnh Phú Thọ đối với hoạt động xuất khẩu lao động trong giai đoạn 2009 - 2014, đồng thời định hình tầm nhìn phát triển đến năm 2020. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng cung - cầu nhân lực, đánh giá các chính sách hỗ trợ tài chính, chỉ ra những điểm nghẽn thể chế và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu gắn liền với mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo trước khi xuất cảnh lên 100%, tỷ lệ có tay nghề đạt 40%, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết kinh tế chính trị về hàng hóa sức lao động đặc thù và quy luật cung - cầu quốc tế. Dưới tác động của toàn cầu hóa, sự chênh lệch về thu nhập và cơ cấu nhân khẩu học giữa các quốc gia tạo ra dòng dịch chuyển lao động tất yếu từ nơi dư thừa nhân lực sang nơi thiếu hụt theo nguyên lý bình thông nhau.

Đồng thời, đề tài áp dụng lý thuyết quản lý nhà nước về di cư lao động với bốn chức năng cốt lõi: hoạch định chiến lược, tổ chức bộ máy nhân sự, chỉ đạo thực thi chính sách và kiểm tra giám sát thị trường. Hệ thống lý luận này được cụ thể hóa qua Chỉ thị số 41-CT/TW của Bộ Chính trị và Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm:

• Xuất khẩu lao động: Hoạt động kinh tế dịch vụ cung ứng nguồn nhân lực ra nước ngoài có thời hạn trên cơ sở hiệp định chính phủ hoặc hợp đồng thương mại.
• Quản lý nhà nước về xuất khẩu lao động: Quá trình cơ quan công quyền ban hành và thực thi thể chế, điều tiết hoạt động tuyển dụng, đào tạo và bảo vệ quyền lợi người lao động.
• Giáo dục định hướng và đào tạo nghề: Công tác bồi dưỡng ngoại ngữ, tay nghề, pháp luật và văn hóa nước sở tại cho lao động trước xuất cảnh.
• Tạo nguồn xuất khẩu lao động: Hoạt động khảo sát, phân loại và liên kết đào tạo nhân lực tại các đơn vị hành chính cơ sở.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2001 - 2014 từ Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Phú Thọ, Cục Quản lý lao động ngoài nước và Tổng cục Thống kê. Số liệu sơ cấp được tổng hợp từ cuộc điều tra cung - cầu thị trường lao động toàn tỉnh với cỡ mẫu bao quát 740.628 người tham gia hoạt động kinh tế trên địa bàn 13 huyện, thị xã, thành phố. Phương pháp chọn mẫu phân tầng toàn diện theo đơn vị hành chính xã, phường và nhóm ngành kinh tế được áp dụng để đảm bảo độ tin cậy cao.

Phương pháp phân tích bao gồm trừu tượng hóa khoa học, phân tích hệ thống, thống kê mô tả, phân tích so sánh liên hệ và phương pháp quy nạp - diễn dịch logic. Việc lựa chọn phương pháp này cho phép bóc tách bản chất của các mối quan hệ quản lý phức tạp giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp phái cử và người lao động, đồng thời lượng hóa chính xác các chỉ tiêu việc làm trong giai đoạn 2009 - 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu lực lượng lao động tại tỉnh Phú Thọ có sự mất cân đối rõ rệt giữa các khu vực và ngành nghề. Trong tổng số 740.628 lao động tham gia hoạt động kinh tế, khu vực nông thôn chiếm áp đảo với 544.866 người (tương đương 73%), trong khi khu vực thành thị chỉ có 201.569 người. Xét theo cơ cấu ngành, nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất với 52,3% (393.527 lao động), ngành công nghiệp - xây dựng chiếm 26,5% (199.120 lao động) và ngành dịch vụ chiếm 21,2% (159.609 lao động).

Thứ hai, chất lượng đào tạo nghề cho người lao động còn tồn tại bất cập lớn về trình độ chuyên môn. Thống kê giai đoạn 2001 - 2014 cho thấy tỉnh đã đào tạo nghề cho 502.568 lượt người, nhưng đào tạo ngắn hạn chiếm tới 80,1% (402.333 người), trong khi đào tạo dài hạn chỉ chiếm khiêm tốn 19,9% (100.235 người). Dù giai đoạn 2009 - 2014 có 84.154 học sinh trúng tuyển đại học, cao đẳng (chiếm 41,4% học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông), nguồn nhân lực kỹ thuật cao sẵn sàng tham gia xuất khẩu lao động vẫn thiếu hụt nghiêm trọng.

Thứ ba, công tác ban hành chính sách hỗ trợ bước đầu mang lại chuyển biến tích cực nhưng quy mô còn hạn hẹp. Quyết định số 05/2009/QĐ-UBND-TM đã hỗ trợ 300.000 đồng/người cho đào tạo giáo dục định hướng, cấp 10 triệu đồng/năm cho mỗi xã để điều tra cung - cầu và hỗ trợ bù lãi suất vay vốn. Tuy nhiên, số lượng lao động tiếp cận được các thị trường có thu nhập cao như Nhật Bản hay châu Âu vẫn ở mức thấp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên xuất phát từ việc công tác lập kế hoạch xuất khẩu lao động tại nhiều cơ quan, doanh nghiệp địa phương trước đây còn mang tính hình thức, chưa bám sát nhu cầu thực tế của thị trường nước ngoài. Mạng lưới đào tạo nghề chủ yếu tập trung vào các khóa sơ cấp ngắn hạn, chưa đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về ngoại ngữ và kỷ luật lao động của các quốc gia phát triển.

Khi so sánh với tỉnh Thanh Hóa – địa phương đưa trên 8.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài mỗi năm, mang lại lượng kiều hối trên 45 triệu USD/năm nhờ chính sách hỗ trợ học phí 1 triệu đồng/người và bù 50% lãi suất vay ngân hàng – chính sách của tỉnh Phú Thọ còn thiếu tính đột phá và mức trợ cấp chưa đủ sức hấp dẫn đối với hộ nghèo. Bên cạnh đó, kinh nghiệm từ tỉnh Bắc Ninh với việc ban hành Quyết định 1363/QĐ-CT thành lập Ban chỉ đạo chuyên trách và Quyết định 57/2010/QĐ-UBND hỗ trợ đào tạo nghề trực tiếp cũng cho thấy Phú Thọ cần tăng cường cơ chế kiểm tra, thẩm định doanh nghiệp phái cử.

Để trực quan hóa các phát hiện nghiên cứu, dữ liệu có thể được trình bày thông qua biểu đồ tròn phản ánh tương quan 80,1% lao động đào tạo ngắn hạn so với 19,9% dài hạn, kết hợp biểu đồ cột thể hiện cơ cấu 3 nhóm ngành kinh tế và bảng so sánh mức hỗ trợ tài chính giữa Phú Thọ, Thanh Hóa và Bắc Ninh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ tài chính và tín dụng ưu đãi: Nâng mức hỗ trợ kinh phí đào tạo nghề, ngoại ngữ và giáo dục định hướng từ 300.000 đồng lên mức 1.000.000 đến 1.500.000 đồng/lao động; triển khai gói cấp bù 50% lãi suất vay vốn tại Ngân hàng Chính sách Xã hội cho các đối tượng chính sách và hộ cận nghèo trong thời hạn 24 tháng; hỗ trợ doanh nghiệp đưa từ 200 lao động trở lên với định mức 200.000 - 250.000 đồng/người. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân tỉnh phối hợp Sở Tài chính và Ngân hàng Chính sách Xã hội, hoàn thành trong giai đoạn 2015 - 2020.

2. Nâng cao chất lượng đào tạo nghề gắn với tiêu chuẩn quốc tế: Tái cơ cấu hệ thống 42 cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh, phấn đấu tăng tỷ lệ đào tạo nghề dài hạn lên 40% vào năm 2015 và đạt 48% (tương đương 36.000 người trong tổng số 75.000 học viên) vào các năm tiếp theo; bảo đảm 100% lao động xuất cảnh được bồi dưỡng ngoại ngữ và định hướng văn hóa. Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp các trường cao đẳng, trung cấp nghề, triển khai từ năm 2015.

3. Mở rộng mô hình liên kết ba bên và thanh tra thị trường: Thiết lập mạng lưới tuyển dụng trực tiếp giữa doanh nghiệp xuất khẩu lao động và chính quyền địa phương tại 70% số xã, phường, thị trấn; công khai 100% thông tin chi phí và danh sách doanh nghiệp đủ điều kiện trên cổng thông tin điện tử; kiên quyết xóa bỏ các tổ chức môi giới bất hợp pháp nhằm khống chế tỷ lệ lao động gặp rủi ro dưới 3%. Chủ thể thực hiện: Ban chỉ đạo Xuất khẩu lao động tỉnh và Ủy ban nhân dân cấp huyện, thực hiện liên tục hàng năm.

4. Xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu và hỗ trợ tái hòa nhập: Triển khai cơ sở dữ liệu số hóa theo dõi 100% lao động đang làm việc tại hơn 40 quốc gia; định kỳ liên kết với cơ quan ngoại giao và đối tác nước ngoài để hỗ trợ bảo hộ quyền lợi công dân; tổ chức sàn giao dịch việc làm chuyên biệt để tiếp nhận, tái sử dụng nguồn nhân lực có vốn tích lũy từ 100 đến 300 triệu đồng sau khi về nước. Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì, giai đoạn 2016 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh và huyện (UBND, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội): Ứng dụng khung giải pháp để hoàn thiện chính sách hỗ trợ ngân sách 10 triệu đồng/xã, xây dựng quy trình thẩm định năng lực pháp lý của doanh nghiệp phái cử và quản lý hiệu quả thị trường lao động địa phương.

2. Doanh nghiệp dịch vụ xuất khẩu lao động và các cơ sở đào tạo nghề: Khai thác nguồn dữ liệu về 844.897 người trong độ tuổi lao động tại Phú Thọ để thiết kế chương trình tuyển chọn, đào tạo nghề dài hạn chuẩn hóa và mở rộng ký kết hợp đồng cung ứng nhân lực với các thị trường có thu nhập từ 500 đến 1.000 USD/tháng.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên ngành Quản lý công, Kinh tế phát triển: Sử dụng chuỗi số liệu 14 năm (2001 - 2014) về chuyển dịch cơ cấu nhân lực vùng trung du miền núi làm tài liệu tham khảo khoa học, phục vụ công tác giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan đến chính sách an sinh xã hội.

4. Người lao động và các tổ chức đoàn thể cơ sở (Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân): Nắm vững quy trình pháp lý, các tiêu chuẩn tuyển dụng và cách thức tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng ưu đãi nhằm phòng ngừa rủi ro lừa đảo, bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi đi làm việc ở nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng chất lượng lao động xuất khẩu của tỉnh Phú Thọ giai đoạn nghiên cứu bộc lộ hạn chế gì?
Trong giai đoạn 2001 - 2014, tỉnh đào tạo nghề cho 502.568 người nhưng đào tạo ngắn hạn chiếm tới 80,1% (402.333 người), trong khi dài hạn chỉ đạt 19,9% (100.235 người). Sự thiếu hụt lao động tay nghề cao và ngoại ngữ khiến phần lớn nhân lực chỉ tham gia các thị trường lao động phổ thông, khó tiếp cận thị trường có mức lương trên 1.000 USD/tháng.

Chính quyền tỉnh Phú Thọ đã áp dụng các chính sách tài chính cụ thể nào để khuyến khích xuất khẩu lao động?
Theo Quyết định số 05/2009/QĐ-UBND-TM và Quyết định số 09/2011/QĐ-UBND, tỉnh hỗ trợ 300.000 đồng/người chi phí bồi dưỡng định hướng, cấp bù chênh lệch lãi suất vay vốn cho người lao động nghèo và trích ngân sách 10 triệu đồng/năm cho mỗi xã để tổ chức điều tra cung - cầu lao động.

Bài học kinh nghiệm từ tỉnh Thanh Hóa và Bắc Ninh có ý nghĩa gì đối với Phú Thọ?
Thanh Hóa xuất khẩu trên 8.000 lao động/năm và thu về 45 triệu USD kiều hối nhờ chính sách hỗ trợ học phí 1 triệu đồng cùng 50% lãi suất vay vốn; Bắc Ninh quản lý chặt chẽ thông qua Ban chỉ đạo theo Quyết định 1363/QĐ-CT. Phú Thọ cần học tập việc tăng định mức hỗ trợ và siết chặt kiểm tra doanh nghiệp phái cử.

Xuất khẩu lao động đóng góp như thế nào vào giải quyết việc làm và tạo nguồn ngoại tệ?
Hoạt động xuất khẩu lao động đóng góp từ 3,42% đến 5% tổng số việc làm mới được tạo ra cho người lao động trong các giai đoạn 2001 - 2010. Trên quy mô quốc gia, lượng kiều hối gửi về đạt 1,6 tỷ USD mỗi năm, mang lại thu nhập bình quân từ 6 đến 8 triệu đồng/tháng tại Malaysia và 500 - 1.000 USD/tháng tại Đài Loan, Hàn Quốc.

Chính quyền địa phương áp dụng biện pháp gì để ngăn chặn hiện tượng lừa đảo trong tuyển dụng xuất khẩu lao động?
Sở Lao động - Thương binh và Xã hội thẩm định hồ sơ pháp lý 100% doanh nghiệp trước khi cho phép tuyển chọn tại cơ sở, công khai chi phí tuyển dụng trên cổng thông tin điện tử và mở rộng mô hình liên kết trực tiếp tại 70% số xã, phường nhằm loại bỏ hoàn toàn các khâu trung gian bất hợp pháp.

Kết luận

• Luận văn khẳng định vai trò quyết định của quản lý nhà nước cấp tỉnh trong việc tối ưu hóa tiềm năng 844.897 người thuộc độ tuổi lao động tại Phú Thọ.
• Nhận diện rõ hạn chế cốt lõi khi tỷ lệ đào tạo nghề ngắn hạn chiếm tới 80,1%, đặt ra yêu cầu cấp bách phải nâng tỷ lệ đào tạo dài hạn lên 48% nhằm đáp ứng thị trường chất lượng cao.
• Đề xuất tăng mức hỗ trợ tài chính từ 300.000 đồng lên 1.000.000 - 1.500.000 đồng/người và mở rộng hỗ trợ 50% lãi suất ngân hàng chính sách cho người lao động nghèo.
• Xác lập mục tiêu đưa mô hình liên kết đào tạo - tuyển chọn ba bên phủ sóng tại ít nhất 70% số xã, phường trên toàn địa bàn tỉnh.
• Thiết lập hệ thống quản lý số hóa nhằm giám sát 100% lao động ở nước ngoài và hỗ trợ tái hòa nhập nghề nghiệp sau khi hồi hương.

Đóng góp chính của luận văn là hệ thống hóa luận cứ khoa học và xây dựng bộ giải pháp thực tiễn giúp chính quyền cấp tỉnh nâng cao hiệu lực quản lý xuất khẩu lao động tại vùng trung du miền núi. Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi các cơ quan chuyên môn khẩn trương rà soát thể chế và ban hành đề án phát triển nhân lực giai đoạn 2015 - 2020. Các cấp chính quyền, doanh nghiệp phái cử và người lao động cần chủ động phối hợp đồng bộ để biến xuất khẩu lao động thành đòn bẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên quê hương Đất Tổ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỂN VỀ VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG 1. Xuất khẩu lao động và vai trò của xuất khẩu lao động đối với sự phát triển kinh tế xã hội 1. Xuất khẩu lao động 1. Khái niệm và đặc điểm xuất khẩu lao động * Khái niệm XKLĐ Có rất nhiều khái niệm khác nhau về xuất khẩu lao động, dưới đây là một số các khái niệm cơ bản về xuất khẩu lao động.

Theo Đại từ điển kinh tế thị trường:”Xuất khẩu lao động là đưa sức lao động ra nước ngoài, bao gồm hai hình thức do Chính phủ tổ chức và xuất khẩu tự nhiên. Xuất khẩu lao động tạo ra thu nhập nhất định về ngoại tệ, có thể giải quyết một phần áp lực yêu cầu việc làm trong nước” Một khái niệm nữa của xuất khẩu lao động là: Xuất khẩu lao động là một hình thức đặc thù của xuất khẩu nói chung và là một bộ phận của kinh tế đối ngoại, hàng hoá đem xuất khẩu là sức lao động của con người, còn khách mua là chủ thể người nước ngoài. Nói cách khác xuất khẩu lao động là một hoạt động kinh tế dưới dạng dịch vụ cung ứng lao động cho người nước ngoài, mà đối tượng của nó là con người XKLĐ là hoạt động trao đổi, mua bán hay thuê mướn hàng hóa sức lao động giữa Chính phủ một quốc gia hay tổ chức, cá nhân cung ứng sức lao động của nước đó với Chính phủ, tổ chức, cá nhân sử dụng sức lao động nước ngoài trên cơ sở Hiệp định hay hợp đồng cung ứng lao động. Như vậy xuất khẩu lao động là một loại xuất khẩu đặc biệt, trong đó hàng hoá được giao bán là sức lao động của con người.

8 Tùy theo tình hình kinh tế quốc tế và tình hình kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, XKLĐ thường được hoạch định cùng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, bởi vì nó là loại hoạt động mang tính tất yếu của mọi quốc gia, nhất là các nước đang phát triển. Tính tất yếu của XKLĐ là do mấy yếu tố cơ bản sau đây: Một là, những thay đổi về nhu cầu sức lao động trên phạm vi toàn cầu do sự phát triển không đều về các yếu tố đầu vào của quá trình tái sản xuất giữa các quốc gia làm nảy sinh nhu cầu trao đổi quốc tế về hàng hóa sức lao động. Hai là, sự chênh lệch về thu nhập và mức sống giữa các nước ngày càng tăng trở thành lực hút người lao động từ nước có thu nhập và mức sống thấp sang nước có thu nhập và mức sống cao. Ba là, chênh lệch về mức tăng dân số tự nhiên giữa các nước trở thành lực đẩy từ nước có mức tăng dân số tự nhiên cao sang nước có mức tăng dân số thấp hơn.

Bốn là, do tác động của toàn cầu hóa và nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế của mỗi quốc gia. Năm là, nhu cầu tăng thu ngoại tệ, tăng thu ngân sách, thu nhập, năng cao trình độ tay nghề cho người đi làm việc ở nước ngoài. - Xuất khẩu lao động mang tính tất yếu khách quan. Xuất khẩu lao động diễn ra chủ yếu là do giữa các nước trên thế giới có sự chênh lệch về kinh tế - xã hội.

Những nước giàu có nền kinh tế phát triển mạnh thường có nhiều lao động có tay nghề cao, nhiều chuyên gia giỏi có trình độ cao mà lại thiếu những lao động phổ thông, lao động cho những công việc vất vả, nặng nhọc, độc hại hoặc những công việc có thu nhập tương đối thấp so với thu nhập chung của xã hội. Điều ngược lại, lại diễn ra tại những quốc gia nghèo đang phát triển, nơi mà dân số đông nên rất dồi dào về lao động song do nền 9 kinh tế chậm phát triển nên trình độ lao động còn thấp chủ yếu là lao động giản đơn thủ công là chính cộng thêm với mức thu nhập thấp, thiếu việc làm, thiếu hụt những chuyên gia giỏi trình độ chuyên môn kỹ thuật cao.Cũng tương tự như quy tắc hai bình thông nhau trong vật lý vậy điều đương nhiên sẽ xảy ra là lao động từ chỗ dư thừa sẽ chảy về chỗ thiếu hụt. Đó cũng chính là nguyên lý chính của quy luật cung - cầu trong nền kinh tế thị trường. - Xuất khẩu lao động là một hoạt động xuất nhập khẩu đặc biệt.

Chắc hẳn rằng trong mỗi chúng ta ai cũng đã từng nghe qua cụm từ xuất nhập khẩu. Xuất nhập khẩu là hoạt động không thể tách rời giữa các quốc gia trên thế giới. Không thể có một quốc gia nào có thể tồn tại và phát triển nếu nền kinh tế của họ đóng cửa hoàn toàn với thế giới bên ngoài, bởi vậy xuất nhập khẩu là một hoạt động mang tính chất hết sức quan trọng, nhờ có xuất nhập khẩu mà hàng hóa và dịch vụ trên toàn thế giới được lưu thông, trao đổi. Xuất khẩu lao động cũng là một hoạt động như thế, vậy nó cũng là một hoạt động xuất nhập khẩu song là một hoạt động xuất nhập khẩu đặc biệt.

Điểm đặc biệt là ở chỗ thay vì xuất nhập khẩu các loại thực phẩm hàng hóa tiêu dùng. như bình thường thì “hàng hóa” được xuất nhập khẩu ở đây là sức lao động của người lao động. Trong hoạt động xuất khẩu lao động, người lao động sẽ đem “bán” sức lao động của mình cho chủ sử dụng lao động ở nước ngoài và nhận về khoản tiền công là tiền lương được trả. Chính vì sức lao động là một loại hàng hóa đặc biệt nên tính chất của xuất khẩu lao động không chỉ đơn thuần như hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa thông thường, tranh chấp về hàng hoá giữa các nước đã là một việc khó giải quyết bao nhiêu thì tranh chấp và những vi phạm trong việc xuất khẩu lao động giữa các nước lại càng khó giải quyết và xử lý hơn rất nhiều.Bởi đó mà đòi hỏi phải có sự quản lý và quan tâm đặc biệt của Nhà nước.

10 - Xuất khẩu lao động mang tính lợi ích cao. Xuất khẩu lao động trước hết mang lại lợi ích cho nước đưa lao động đi xuất khẩu cả về phía nhà nước, doanh nghiệp và bản thân người lao động. Đối với quốc gia hoạt động xuất khẩu lao động mang lại một khoản thu cho ngân sách nhà nước nhờ khoản thuế thu từ hoạt động của các công ty, doanh nghiệp xuất khẩu lao động và khoản ngoại tệ người lao động gửi về nước. Hơn nữa, đối với quốc gia xuất khẩu lao động còn giúp giải quyết việc làm, giảm thiểu thất nghiệp, thông qua xuất nhập khẩu đẩy nhanh được tiến trình phát triển đất nước và mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế.

Đối với các doanh nghiệp, công ty xuất khẩu lao động: hoạt động xuất khẩu lao động mang lại lợi nhuận trước hết cho các nhân viên của doanh nghiệp nhờ vào các khoản thu từ chi phí đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài như: phí môi giới, phí đào tạo,.sau đó là mang lại lợi ích cho chủ doanh nghiệp nhờ khoản lợi nhuận thu được từ hoạt đông của doanh nghiệp. Đối với các đối tượng đi xuất khẩu lao động và người thân: khoản lợi ích mà họ nhận được chính là khoản tiền lương họ được nhận và gửi về nước cho người thân. Khoản tiền đó còn có thể trở thành khoản vốn đầu tư cho những người lao động sau khi họ trở về nước, giúp họ làm giàu và cải thiện cuộc sống của gia đình và bản thân. Một lợi ích vô hình nữa mà họ nhận được từ việc đi xuất khẩu lao động đó là được nâng cao trình độ tay nghề, ý thức lao động, kỷ luật,… cho bản thân họ điều mà ở trong nước không thể có được.

Không chỉ mang lại lợi ích lớn cho các quốc gia đưa lao động đi xuất khẩu mà đối với các nước tiếp nhận hoạt động này cũng mang lại những lợi ích không nhỏ. Trước tiên là nó bù đắp được một khối lượng lao động đang bị thiếu hụt ở những nước này. Kế đến là khoản tiền lương phải trả cho lao động nước ngoài là tương đối rẻ so với khoản lương phải trả cho lao động trong nước. 11 - Xuất khẩu lao động mang tính xã hội cao.

Xuất khẩu lao động không chỉ đơn giản là một hoạt động kinh tế đơn thuần mà nó còn mang tính xã hội rất cao. Việc xuất khẩu lao động giúp cho các quốc gia giải quyết được phần nào những hạn chế của thi trường lao động như giải quyết việc làm cho những lao động dư thừa, giảm thiểu thất nghiệp ở những quốc gia đưa lao động đi xuất khẩu và giải quyết được tình trạng thiếu hụt lao động ở những nước tiếp nhận. Hoạt động xuất khẩu lao động không chỉ đơn giản là đem sức lao động của người lao động từ nước này sang nước kia mà nó còn đem theo cả một khối lượng dân cư từ nước đưa lao động đi xuất khẩu tới nước tiếp nhận lao động. Biên giới giữa các quốc gia không chỉ là mốc ngăn cách các quốc gia với nhau mà còn ngăn cách cả nền văn hoá, lối sống, tín ngưỡng,.của các quốc gia đó.

Chính vì lẽ đó hoạt động xuất khẩu lao động cũng kèm theo nó là một loạt những xáo trộn cho cả xã hội tại nơi tiếp nhận và nơi lao động được đưa đi. Xuất khẩu lao động cũng góp phần cải thiện đời sống của nhân dân thông qua khoản thu nhập mà người lao động gửi về cho gia đình và người thân. Đây cũng là một trong những biện pháp hiệu quả để thực hiện chương trình xoá đói giảm nghèo cho nhân dân. - Xuất khẩu lao động cũng có tính cạnh tranh.

Cũng giống như mọi hoạt động kinh tế khác, hoạt động xuất khẩu lao động cũng được đặt trong một môi trường cạnh tranh gay gắt. Sự cạnh tranh đến trước hết là từ phía những người lao động với nhau. Bởi số lượng lao động được chọn đi xuất khẩu lao động sang các nước là có hạn mà dân số đông, nguồn lao động dư thừa lớn nên họ phải cạnh tranh nhau trên con đường đi đến việc có được một xuất đi lao động nước ngoài. Sự cạnh tranh không chỉ diễn ra giữa những người lao động mà còn giữa các doanh nghiệp xuất khẩu lao động.

Họ phải cạnh tranh nhau khi cùng xuất khẩu vào một thị trường, khi cùng hoạt động trên một địa bàn.