chương IN. Ví dụ 2 :Moàn thành sơ dé phản ứng sau : Propan—> propen propylenglycol ¥ 2-clopropan PP Bài tập này giúp học sinh ôn lại các kiến thức về tính chất hóa học của ankan, anken, cách gọi tên, viết công thức cấu tao, phương trình phản ứng. SVTH: Nguyễn Thị Trúc Phương Trang 11 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Cô Vũ Thị Thư - Bài tập hóa học thúc đẩy thường xuyên sự rèn luyện kỹ năng ,kỹ xảo cần thiết về hóa học. Trong quá trình giải bài tập, học sinh được rèn luyện các kỹ nắng như lap công thức hóa hoc, cân bằng phương trình phản ứng, tính toán hóa hoc, kỹ năng giải từng loại bài tập khác nhau, các kỹ năng, kỹ xảo làm thí nghiệm.
Ví dụ : "Đằng phản ứng hóa học ,hãy phân biệt các Hidrocacbon: axetilen, etilen, metan.” Bài tập này giúp học sinh rèn luyện các ky năng : viết công thức cấu tạo Hirocacbon, đọc tên, cân bằng phương trình, nhận biết hóa chất và rèn luyện kỹ năng làm thí nghiệm nhận biết hóa chất. - Bài tập hóa học tạo điều kiện để tư đuy phát triển. Khi giải một bài tap, học sinh bất buộc phải suy lý hoặc quy nạp hoặc diễn dịch, loại suy. Trong quá trình giải bài tập hóa học, các thao tác tư đuy cơ bản như phân tích, tổng hợp.
khái quát, trừu tượng. đều được vận dụng. Vì khi giải một bài tập, đòi hỏi học sinh phải biết phân tích những yêu cầu của để bài, hệ thống lại kiến thức đã học. chọn lựa những vấn để cần thiết, Từ đó, học sinh phát hiện ra nhiều cách giải khác nhau, biết chọn lựa cách giải hay nhất cho từng bài cụ thể.
Chính nhờ vậy tư duy của học sinh ngày càng phát triển. Ví dụ : Để giải bài tập nhận biết trên , học sinh phải trải qua các bước tư duy sau : © Phân tích : +C;H; có 2 cách nhận biết : eLàm mất màu dung dịch Brom. eTác dung AgNO, / NH; sinh ra hết tủa vàng nhạt. +C;H, có một cách nhận biết : làm mất màu dung dịch Brom.
© Tổng hợp các dữ kiện để đi đến kết luận: có 2 cách nhân biết các Hirocacbon trên: " Cách |: eCho 3 chất tác dung AgNO, / NH: nhận biết C;H;. e2 chất còn lại tác dụng dung dịch Br;: Nhận biết C;H:. «Còn lại là CH¡. " Cách 2: eCho 3 chất tác dụng dung dịch Br; : CH, không phan ứng, ta nhân được CH¡.
C;H;: dùng AgNO, / NH, nhận biết C›;H;. eCòn lại là C;H,. SVTH: Nguyễn Thị Trúc Phương Trang 12 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Cô Vũ Thị Thơ b. Tác dụng đức duc : Bài tập hóa học có tác dụng giáo dục tư tưởng cho học sinh vì giải bài tập là rèn luyện cho học sinh tính kiên nhẫn, tính trung thực trong lao động, học tập, tính xáng tạo khi xử lý các vấn để xảy ra.
Mặt khác, nó còn rèn luyện cho học sinh tính chính xác của khoa học và nâng cao lòng yêu thích bộ môn. Tuy nhiên, tác dụng đức dục của bài tập có được phát huy hay không còn phụ thuộc vào cách dạy của giáo viên. Ví dụ : Cho học sinh làm bài tập sau : "Tính néng độ % của dung dich thu được trong các trường hợp sau : a) Hòa tan 50 gam mudi ăn vào 450 gam HạO.* Ở câu a đa số học sinh trả lời đúng vì trường hợp này chỉ cẩn áp dung công thức tính C% là có thể giải được. Ở câu b đa số học sinh trả lời sai do hấp tấp, vội vàng nên xác định sai khối lượng chất tan và sai khối lượng dung dịch.
Như vậy, để giải đúng bài tập này đòi hỏi học sinh phải cẩn thận, kiên nhẫn phân tích để bài, nhạy bén phát hiện ra những tình huống của từng câu hỏi. Qua các bài tập như thế, giáo viên không chỉ chú ý chữa vé mat kiến thức mà còn là một dip để giáo duc học sinh. Giáo viên cẩn phân tích cho học sinh thấy những thiếu sót vé cách suy nghĩ, ít cân nhấc cho thật kỹ lưỡng để làm bài đạt kết quả tốt nhất. Để phát huy tác dụng giáo dục tư tưởng cho học sinh, giáo viên phải giáo dục cho học sinh cách làm bài nghiêm chỉnh và thông minh, biết tìm phương án tối ưu khi giải quyết công việc, không chấp nhận cách là việc tùy tiện, cẩu thả, đối phó.
Ngoài ra, bài tập hóa học có nội dung thực nghiệm còn có tác dụng rèn luyện tính cẩn thận, khéo léo, tuân thủ triệt để quy định khoa học, chống tác phong luôm thuộm. vi phạm những nguyên tắc của khoa học. Tác dụng giáo duc kỹ thuật tổng hợp : Những vấn để kỹ thuật của nền sản xuất hóa học được biến thành nội dung của các bài tập hóa học. lôi cuốn học sinh suy nghĩ về các quá trình sản xuất hóa học trong thực tế.
Bài tập hóa học còn cung cấp cho học sinh những số liệu mởi về các phát mình, về năng suất lao động, về sản lượng mà ngành sản xuất hóa học đạt được, giúp học sinh hòu nhịp với sự phát triển khoa học kỹ thuật thời đại mình đang sống. Ví dụ 1: Muốn cá thạch cao nung (CaSO, );.H;O để nặn tượng hay làm xi mang, người ta nung thạch cao sống CaSO,2H;O đến 180'C để mất di một số phân từ H,O. Hỏi muốn có 2 tấn thạch cao nung cần bao nhiêu thạch cao sống ? SVTH: Nguyễn Thị Trúc Phương Trang 13 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Cô Vũ Thị Thơ Ví dụ 2: Người ta sản xuất rượu êtylic từ tỉnh bột. Viết các phương trình phản ứng và tính khốt lượng rượu thu được từ Ì tấn nguyên liệu chứa 70% tinh bột, biết rằng sự hao hut trong toàn bộ quá trình sản xuất là 15%.
Tóm lai, bài tập hóa học có tác dung rất lớn trong việc rèn luyện kỹ năng vin dung, đào sâu và mở rộng kiến thức đã học một cách sinh động, phong phú. Bài tập hóa học còn được dùng để rèn luyện một số kỹ năng cần thiết về hóa học. rèn tính tích cực, tu lực, trí thông minh, sáng tạo cho học sinh, giúp các em hứng thú hơn trong học tập. Phân loại bài tập hóa học: Trong nhiều tài liệu về phương pháp giảng dạy hóa học, các tác giả đã phân loại bài tập hóa học theo những cách khác nhau dựa trên những cơ sở khác nhau.Vì vậy, cẩn có một cách nhìn tổng quát về các đạng bài tập dựa vào việc nấm chắc các cơ sở phân loại sau: a.
Phân loại dựa vào nôi dung toán học của bài tập: -Bai tập định tính (không có tính toán). -Bài tập định lượng (có tính toán). Dựa vào hoạt đông của học sinh khi giải bài tập: -Bài tập lý thuyết ( không có tiến hành thí nghiệm). -Bài tập thực nghiệm (có tiến hành thí nghiệm ).
Dựa vào nội dung hóa học của bài tập : -Bài tập đại cương: Bài tập về chất khí. Bài tập về dung dịch. Bài tập về điện phân. Bài tập về điện li.
Bài tập về cân bằng hóa học. - Bài tập hóa võ cơ: Bài tập về các kim loại. Bài tập về các phi kim. Bài tập về các loại hợp chất oxit,axit,bazơ,muối.
-Bài tập hóa hữu cơ: Bài tập về xác định CTPT chất hữu cơ. Bài tập về rượu, phênol, amin , Bài tập về anđêhit, axit cacboxylic, este. Dựa vào nhiệm vu đặt ra và yêu cầu của bài tập: - Bài tập cân bằng phương trình phản ứng. SVTH: Nguyễn Thị Trúc Phương Trang 14 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Cô Vũ Thị Thơ - Bài tập viết chuỗi phản ứng.
- Bài tập điều chế. - Bài tập nhân biết, tỉnh chế, tách rời. - Xác định thành phan hỗn hop. Dựa vào khối lượng kiến thức.
mức độ đơn giản hay phức tạp của bài tập: -Bai tập cơ bản. - Bài tập tổng hợp. Dựa vào các thức tiến hành kiểm tra : - Bài tập trắc nghiệm, - Bài tập tu luận. Dựa vào phương pháp giải bài tập : - Bài tập tính theo công thức và phương trình.
- Bài tập dùng các giá trị trung bình. - Bài tập biện luận. Dựa vào mục đích sử dụng: - Bài tập dùng làm kiểm tra đẩu giờ. + Bài tập ding làm cùng cố kiến thức.
- Bài tập dùng ôn luyén, tổng kết. - Bài tập dùng bồi dưỡng học sinh giỏi. - Bài tập ding phụ đạo học sinh yếu. Như vậy, mỗi cách phân loại có ưu điểm riêng của nó, tùy mỗi trường hợp cụ thể mà giáo viên sử dụng hệ thống phân loại này hay hệ thống phân loại khác.
Thông thường giáo viên hay sử dụng bài tập theo hướng phân loại sau: + Bài tập lý thuyết - Bai tập định lượng - Bài tập thực nghiệm - Bài tập tổng hợp a)Bài tập lý thuyết: Các bài tập về lý thuyết hóa học thường dưới dạng các câu hỏi nhằm mục đích làm chính xác các khái niệm, cing cố và hệ thống các kiến thức, tập vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Bài tập lý thuyết thường được sử dụng trong các trường hợp sau: - Chuẩn bị nghiên cứu một vấn để gì mới. - Để chuẩn bị khái quát,hình thành quy luat(bai tập so sánh). - Để củng cố khái niệm,chính xác cúc khái niệm.
SVTH: Nguyễn Thị Trúc Phương Trang l§ Luận văn tốt nghiệp GVHD: Cô Vũ Thị Thơ - Để rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo sử dụng ngôn ngữ hóa học. - Rèn luyện học sinh van dụng lý thuyết vàođời sống, sản xuất. ~ Trình bày khái niệm, định luật, tính chất của chất. - Viết công thức cấu tạo của chất.
- So sánh khái niệm, định luật, tính chất của chất. - Viết phương trình phản ứng (bổ túc phương trình. hoàn thành chuỗi phương trình). - Nhận biết, phân biệt các chất.
- Tách chất ra khỏi hổn hợp. - Điều chế một chất. b)Bài tap định lug Bài tập định lượng giúp học sinh nắm vững, rèn luyện kỹ năng tính toán nhanh và khả năng vận dụng kiến thức, sử dụng ngôn ngữ hóa học; giúp học sinh thành thạo các kỹ nang cơ bản về hóa học như lập công thức, cân bằng phương trình, tính toán theo công thức. Các dang bài tip định | ' - Bài toán tim CTPT của hợp chất.
- Bài toán xác định ngyên tố hóa học. - Bài toán dung dịch-Nồng độ dung dịch. - Bài toán xác định thành phần hỗn hợp các chất. ~ Bài toán tính theo công thức hóa học và phương trình.
~ Bài toán điện phân. - Bài toán áp dụng các định luật về chất khí. c)Bài tập thực nghiệm: Mục đích: Hiện nay, trong chương trình hóa học phổ thông. bài tập thực nghiệm còn chiếm tỷ lê quá nhỏ, chưa được sử dụng phổ biến và thường xuyên.