Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU GẠO BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Cơ sở lý luận về vận tải đường biển 1. Vận tải Vận tải là hoạt động kinh tế có mục đích của con người nhằm thay đổi vị trí của hàng hóa và con người từ nơi này sang nơi khác bằng các phương tiện vận tải. Trong lĩnh vực kinh doanh thương mại, vận tải có vai trò quan trọng: Nói đến thương mại phải kể đến vận tải, thương mại nghĩa là hàng hóa được thay đổi người sở hữu, còn vận tải làm cho hàng hóa thay đổi vị trí.
Nói cách khác, vận tải liên kết các nền kinh tế, rút ngắn khoảng cách về không gian địa lý nhằm giảm chi phí, giảm giá thành sản phẩm, thúc đẩy thương mại phát triển, tạo ra lợi ích cho người sản xuất, người tiêu dùng và xã hội. Vì vậy vận tải đóng vai trò huyết mạch của nền kinh tế, thúc đẩy các ngành kinh tế cùng phát triển. Vận tải hàng hóa là sự di chuyển hàng hóa trong không gian bằng sức người hay phương tiện vận tải nhằm thực hiện các yêu cầu mua – bán, dự trữ trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh. Đặc điểm lớn nhất của ngành vận tải là mang tính phục vụ, đảm bảo các ngành sản xuất vật chất khác hoạt động bình thường.
Quá trình sản xuất của ngành vận tải không làm thay đổi tính chất lý hóa mà chỉ làm thay đổi vị trí đối tượng lao động. Hoạt động ngành vận tải không tạo ra sản phẩm mới mà chỉ làm tăng thêm giá trị của hàng hóa được vận chuyển hoặc thỏa mãn nhu cầu dịch chuyển của hành khách trong không gian. Vận tải đường biển Vận tải đường biển là một bộ phận cấu thành ngành vận tải. Đó là việc sử dụng đường biển để di chuyển hàng hóa và con người nhằm thực hiện các mục đích nhất định.
Sản phẩm của ngành vận tải đường biển là tạo ra sự di chuyển hàng hóa và hành khách bằng các đường giao thông trên biển với các phương tiện như: tàu thủy, thuyền, xà lan,. nhằm thỏa mãn nhu cầu của con người. Vận tải đường biển giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong chuyên chở hàng hóa trên thị trường thế giới, là ngành vận tải chủ chốt so với các phương tiện vận tải khác trong vận chuyển hàng 4 hóa xuất nhập khẩu, đảm nhận vận chuyển trên 80% tổng khối lượng hàng hóa trong thương mại quốc tế. * Ưu và nhược điểm của vận tải đường biển Ưu điểm: - Các tuyến đường biển đều là đường giao thông tự nhiên trừ các hải cảng và kênh đào nhân tạo.
Do vậy đòi hỏi không nhiều về vốn cũng như sức lao động để xây dựng và bảo dưỡng các tuyến đường này. - Năng lực chuyên chở bằng đường biển được coi là không hạn chế, ví dụ như có những tàu cực lớn như Sea Wize với trọng tải 560.000 tấn, dài 458 mét. - Trên cùng một tuyến đường có thể cùng lúc hoạt động hai chiều cho nhiều chuyến tàu. - Giá thành vận tải đường biển rất thấp so với các phương tiện vận tải khác.
Giá thành vận tải 1 tấn/km của vận tải biển chỉ bằng 49,2% giá thành vận tải đường sắt, bằng 18% so với đường ô tô, 70% đường sông và chỉ bằng 2,5 % so với vận tải hàng không. Nguyên nhân chủ yếu là do trọng tải chuyên chở lớn, quãng đường vận chuyển trung bình dài, chi phí thấp. Nhược điểm: Bên cạnh những ưu điểm nói trên, vận tải đường biển có những nhược điểm sau: - Vận tải đường biển phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên như khí hậu, thủy văn, thời tiết,… Tai nạn rủi ro trong phương thức vận tải đường biển thường gây ra nhiều thiệt hại lớn, thậm chí có thể tổn thất toàn bộ con tàu, hàng hóa trên tàu và thủy thủ đoàn. Thống kê trên thế giới cho thấy cứ 90 phút có một tai nạn đường biển, nguyên nhân chủ yếu 50% do va đụng, 25% do cháy nổ, do sơ suất của con người, do tính chất nguy hiểm của hàng hóa và 25% do các nguyên nhân khác.
- Tốc độ của tàu biển chậm, chỉ khoảng 12-20 hải lý/ giờ nên không phù hợp với các loại hàng cần vận chuyển nhanh như hàng tươi sống hay những loại hàng đòi hỏi phải được điều tiết gấp. Để thực hiện việc vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển thì nhà kinh doanh xuất nhập khẩu cần phải thực hiện những hợp đồng thuê tàu. Theo Incoterm 2020: 5 + Người xuất khẩu thuê tàu biển nếu bán hàng theo giá hàng thuộc nhóm C và nhóm D. + Người nhập khẩu thuê tàu biển khi mua hàng theo giá hàng thuộc nhóm E và nhóm F.
Tùy theo nhu cầu chuyên chở hàng hóa mà người thuê tàu lựa chọn phương thức thuê tàu cho phù hợp. Hệ thống vận tải gạo xuất khẩu Hệ thống vận tải gạo xuất khẩu là một khâu hay một quá trình của chuỗi cung ứng gạo xuất khẩu, tập hợp các yếu tố đầu vào có mối quan hệ chặt chẽ lẫn nhau như: Khối lượng vận tải, thị trường vận tải, phương tiện vận tải, phương thức vận tải, hệ thống cảng biển và cảng nội thủy trong nước và quốc tế, cước phí vận tải,… để vận tải gạo từ nước xuất khẩu gạo đến quốc gia nhập khẩu gạo, đảm bảo mục tiêu tổng chi phí vận tải nhỏ nhất. Quá trình hoạt động của hệ thống vận tải gạo xuất khẩu diễn ra như sau: Hàng hóa từ kho của nhà xuất khẩu theo hệ thống vận tải bằng phương thức đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt hoặc kết hợp giữa các phương thức này đến địa điểm tập kết kho hàng xuất. Hàng gạo từ kho xuất được xếp lên tàu biển vận tải đến điểm tập kết kho hàng nhập thông qua hệ thống vận tải nêu trên, hàng gạo đưa đến địa điểm bên mua hàng theo hợp đồng ký kết.
Để vận tải hàng gạo xuất khẩu được tối ưu hóa nhất cần đưa ra phương án vận tải sao cho cước phí vận tải thấp và vẫn đạt được hiệu quả. Đặc điểm của hàng gạo và vận tải hàng gạo Gạo là hàng hóa thiết yếu và có vai trò quan trọng đối với đời sống con người, nó không chỉ là sản phẩm thương mại mà còn mang ý nghĩa chính trị (an ninh lương thực quốc gia, ổn định chính trị xã hội và công ăn việc làm, đời sống của nhân dân ở nhiều quốc gia). Ngoài ra gạo là mặt hàng rời nên khi xuất khẩu sẽ yêu cầu đóng bao bì, việc làm này rất cần thiết để đảm bảo gạo giữ được chất lượng tốt, tránh hư hỏng. Hàng gạo là hàng rời khi vận chuyển bằng các phương tiện vận tải được thực hiện dưới dạng đóng bao bì riêng (thông thường là loại 25 kg/ bao và loại 50 kg/bao) hoặc container chứa các bao gạo.
Do hàng đóng bao, dễ bị rách, bị vỡ trong quá trình xếp, dỡ tại các cảng nên phải được thực hiện theo đúng quy trình mà các 6 bên thỏa thuận, được ghi rõ trong điều kiện chất xếp, điều kiện bảo quản và ký kết trong hợp đồng vận tải. Gạo là nông sản có khả năng thay đổi hút hoặc tỏa hơi nước theo độ ẩm của môi trường. Nếu độ ẩm xung quanh thấp, gạo sẽ tỏa hơi nước ra bên ngoài làm giảm trọng lượng có thể đến 3,5% và lớn hơn. Còn nếu độ ẩm xung quanh quá cao thì gạo sẽ hút ẩm.
Bao gạo bị ẩm nhiều sẽ bị mốc hoặc lên men tỏa ra mùi hôi chua và làm ảnh hưởng các bao khác, do đó gạo cũng có tính hấp thụ mùi hôi. Do đó trong quá trình vận tải đặc biệt là trên các tuyến hàng hải quốc tế dài ngày bằng tàu biển, hàng gạo phải được xếp đúng quy định và được lót cẩn thận, đảm bảo khả năng thông gió hàng hóa, tránh hiện tượng đổ mồ hôi hàng hóa và được hun trùng theo yêu cầu của hợp đồng và cơ quan có thẩm quyền quy định. Đối với vận chuyển gạo bằng container cần chú ý thành khoang phải sạch, không bị lủng. Ngoài ra các phương tiện vận chuyển gạo phải đảm bảo quét dọn, vệ sinh hầm hàng sạch sẽ và hầm hàng kín, tránh nước vào.
Không được xếp hàng khác cùng hầm với hàng gạo để tránh hiện tượng lây nhiễm hàng hóa. * Các lưu ý khi vận chuyển hàng gạo: - Công tác chuẩn bị: Dù vận chuyển bằng hầm hàng hay container thì đều phải kiểm tra kĩ: sàn và thành khoang phải sạch, khô ráo, không có mùi hôi; các lỗ thoát nước nếu có cần phải thông suốt để nước không bị giữ lại trong khoang. Các khoang hàng cũng phải được vệ sinh sạch sẽ sau mỗi lần vận chuyển để các mặt hàng cũ không ảnh hưởng đến gạo. Sàn hầm phải được lót để các bao không bị cong khi xếp và tránh ẩm tốt hơn.
Các bao cũng cần đảm bảo thông gió tốt, nên có khoảng cách giữa các bao và thành khoang để khi có hiện tượng ‘‘đổ mồ hôi hàng hóa’’ thì nước sẽ theo thành khoang chảy xuống mà không ảnh hưởng đến bao gạo. - Công tác thông gió (đối với hầm hàng): Hầm hàng cần có các ống thông gió để đảm bảo các vị trí được thông gió đều, các luồng khí đi vào và ra theo một chiều giúp giảm độ ẩm và giảm nhiệt cho hầm hàng. Đối với container không thể lắp đặt các ống thông gió được thì nên lưu ý đến các lỗ thông gió trên thành khoang. Do container được thiết kế kín và khó kiểm tra 7 thường xuyên khi vận chuyển nên cần bố trí các dây hút ẩm giúp tránh ẩm cho khoang gạo xuất khẩu.
- Lưu ý khi xếp dỡ các bao gạo trong quá trình xuất khẩu: + Không kéo lê hàng trên sàn vì sẽ ảnh hưởng đến chất lượng bên trong + Không dùng móc để xếp dỡ hàng. Có thể dùng băng truyền để xếp dỡ hàng nhanh chóng hơn + Không chất hàng cao đến nóc hầm container vì gạo là mặt hàng cần thông gió + Không xếp các mặt hàng kị nhau vào chung container. Vì gạo có khả năng hút ẩm mạnh nên không xếp chung với các mặt hàng thoát ẩm, cũng không xếp chung với các mặt hàng tỏa mùi như hành tỏi, gia vị có mùi nặng,… + Không xếp dỡ hàng nếu có mưa. Luôn có những biện pháp chống ẩm ướt cho hàng như dùng máy hút ẩm, gói hút ẩm, thông gió,… 1.
Khái niệm và vai trò của xuất khẩu 1. Khái niệm xuất khẩu Xuất khẩu là việc bán sản phẩm hoặc dịch vụ ra các thị trường nước ngoài, thị trường khác với thị trường trong nước.