CHƯƠNG 1 MỘT SÓ VẤN ĐỀ VỀ TRUYỀN THÔNG PHÁT TRIỂN VÀ VAI TRÒ CỦA BÁO ĐIỆN TỬ VỚI PHÁT TRIỂN BÈN VỮNG VÙNG TÂY BẮC 1.1 Một số khái niệm Hình ảnh & truyền thông hình ảnh Theo từ điển Tiếng Việt, viện Ngôn ngữ học 2000 giải thích hình ảnh là “hình người, vật, cảnh tượng thu được bằng khí cụ quang học như máy ảnh hoặc để lại ấn tượng nhất định và tái hiện được trong trí óc, là khả năng gợi tả sống động trong cách diễn đạt”. Philip Kotler cũng đã định nghĩa: “Hình ảnh là một tập hợp những niềm tin, ý tưởng và ấn tượng của một người về một sự vật” (Philip Kotler, 2006, Quản trị Marketỉng, Nxb Thống kê). Chính niềm tin của một người về một sự vật sẽ quyết định những suy nghĩ, hành động hay thái độ của họ về sự vật ấy. Truyền thông là quá trình trao đổi thông tin, tương tác thông tin với nhau giữa hai hoặc nhiều người với nhau tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đối nhận thức.
Vậy, truyền thông hình ảnh có thể hiểu là quá trình thông tin đễ tạo ấn tượng về chủ thể trong suy nghĩ, tâm trí người khác, tạo dựng niềm tin về chủ thể đó. Trong khuôn khổ luận văn, hình ảnh Tây Bắc có thể hiểu là quá trình thông tin của báo điện tử để lại ấn tượng và tái hiện trong tâm trí người khác về vùng Tây Bắc. Báo điện tử Báo điện tử là một loại hình báo chí ra đời muộn hơn so với các loại hình báo chí khác như báo in, phát thanh và truyền hình. Trước đây, khi một sự kiện xảy ra thì phát thanh đưa tin, truyền hình minh họa, bảo in phân tỉch và giải 11 thích.
Nhưng giờ đây, báo điện tử có thể đảm đương nhiệm vụ của cả phát thanh, truyền hình lẫn báo in một cách dễ dàng. Trên thế giới, có nhiều tên gọi khác nhau cho loại hình báo chí này như "Online Newspaper" - báo chí trực tuyến, E-journal (Electronic journal) - báo chí điện tử, "e- zine" (Electronic magazine) - tạp chí điện tử. Báo điện tử là khái niệm thông dụng nhât ở nước ta. Ngay trong các văn bản pháp quy của Nhà nước cũng sử dụng thuật ngữ “báo điện tử”.
Báo điện tử là loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức một trang web và phát hành dựa trên nền tảng internet. Báo điện tử được xuất bản bởi tòa soạn điện tử, còn người đọc báo dựa trên máy tính, điện thoại di động, máy tính bảng. có kết nối internet. Khác với báo in, tin tức trên báo điện tử được cập nhật thường xuyên, tin ngắn và thông tin từ nhiều nguồn khác nhau.
Nó cũng khác so với trang thông tin điện tử về tần suất cập nhật. Báo điện tử cho phép mọi người trên khắp thế giới tiếp cận tin tức nhanh chóng không phụ thuộc vào không gian và thời gian, sự phát triển của báo điện tử đã làm thay đổi thói quen đọc tin và ít nhiều có ảnh hưởng đến việc phát triển báo giấy truyền thống. Tuy ra đời muộn hơn so với các phương tiện như báo in, phát thanh và truyền hình nhưng phương tiện này đã chứng tỏ rất nhiều thế mạnh và tiện ích của mình. Điều 3 Luật Báo chí quy định: báo điện tử là loại hình báo chí được thực hiện trên mạng thông tin máy tính.
Trong cuốn sách ‘"Báo điện tử: Những vấn đề cơ bản”, Tiến sĩ Nguyễn Thị Trường Giang đưa ra khái niệm: “Báo điện tử”. Theo đó, báo điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web và phát hành trên mạng Internet [8; tr. 49-54] Cũng từ các cách định nghĩa trên, trong luận văn này, báo điện tử được hiểu là loại hình báo chỉ chuyển tải thông tin trên mạng Internet thông qua các phương tiện kỹ thuật có kết nối. Với báo điện tử, một sản phẩm báo chí đa phương tiện phải bao gồm ít nhất từ hai trong những thành phần sau trở lên.
Phát triển và phát triển bền vững Phát triển Trên thế giới, người ta đã đưa ra một vài khái niệm, định nghĩa mô tả sự phát triển, tuy nhiên một định nghĩa thống nhất và hoàn chỉnh về sự phát triển vẫn chưa được ngã ngũ. Ban đầu, các nhà kinh tế học định nghĩa phát triển là “tăng trưởng kinh tế”, nhưng nội hàm của nó từ lâu đã vượt khỏi phạm vi này, được nâng cấp sâu sắc hơn và chính xác hơn. Theo Từ điển Tiếng Việt “phát triển” được hiểu là quá trình vận động, tiến triển theo hướng tăng lên, ví dụ phát triển kinh tế, phát triển văn hoá, phát triển xã hội. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam thì “phát triển là phạm trù triết học chỉ ra tính chất của những biến đối đang diễn ra trong thế giới.
Phát triển là một thuộc tính của vật chất. Mọi sự vật và hiện tượng của hiện thực không tồn tại trong trạng thái khác nhau từ khi xuất hiện đến lúc tiêu vong. nguồn gốc của phát triển là sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập”. Giới nghiên cứu có rất nhiều quan điểm và lý thuyết khác nhau về việc nghiên cún sự phát triển kinh tế, xã hội như lý thuyết hiện đại hóa, lý thuyết sự phụ thuộc, lý thuyết đa dạng hóa.trong đó, không ít người thường đánh đồng phát triển là tăng trưởng kinh tế hoặc thịnh vượng về kinh tế.
Melkote (Giáo sư tại Khoa Viễn thông, Đại học Bowling Green State, Mỹ) trong bài nghiên cứu khoa học “Lý thuyết truyền thông phát triển” cho rằng, người ta thường nhầm tưởng mức độ phát triển được đo bằng “Tổng thu nhập quốc nội GDP và mọi nhântố trong nước được huy động đê tăng cường và duy trì mức độ tăng trưởng GDP, nhất là trong những ngành tập trung nhiều vốn và công nghệ với nguyên tắc sở hữu tư nhãn, tự do thương mại và thị trường tự do” [36, tr. Theo đó, tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng thu nhập của nền kinh tế trong 13 một khoảng thời gian nhất định và sự gia tăng này được thể hiện ở quy mô và tốc độ. Thu nhập của nền kinh tế có thể biểu hiện dưới dạng hiện vật hoặc giá trị, trong đó thu nhập bằng giá trị phản ánh qua các chỉ tiêu GNP, GNI và được tính cho toàn thể nền kinh tế hoặc tính bình quân trên đầu người. Từ cách tiếp cận này, cả thế giới dịch chuyển theo hướng sản xuất hàng loạt và tiếp theo là chủ nghĩa tiêu dùng.
Điều này đã dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng khi tài nguyên bị khai thác cạn kiệt và môi trường bị hủy hoại, tình trạng thất nghiệp gia tăng, phân hóa giàu nghèo sâu sắc.Bởi vậy, HĐH hay CNH không thể là lời giải cho bài toán phát triển bởi đời sống người dân hoặc mức sống của xã hội không thể được cải thiện nếu người dân không có nước sạch, không khí trong lành. Hơn nữa, tại các quôc gia nghèo đang áp dụng mô hình HĐH, khoảng cách giàu nghèo ngày càng gia tăng và “truyền thống văn hóa sẽ bị hủy hoại nếu người dân các nước này muốn hiện đại hóa” [36, tr. Đối với Việt Nam, thuật ngữ “phát triển” cần được hiểu ở nhiều mức độ khác nhau. Trước hết nó cần được hiểu là các nhu cầu cơ bản của người dân được đáp ứng.
Khi trong xã hội vẫn còn người nghèo và đói, nhiệm vụ đầu tiên của phát triến là đem lại cho họ lương thực, y tế và giáo dục. Còn tại các khu vực thành thị và khu công nghiệp, phát triển cần được hiểu là bảo vệ môi trường và các giá trị truyền thống. Phát triển bền vững Trong quá trình phát triển hướng tới cuộc sống tốt đẹp hơn, các nhu cầu của con người lại luôn tạo nên sự mâu thuẫn gần như khồng sao khắc phục được. Con người ta cần không khí sạch để thở nhưng đồng thời lại rất cần ô tô để đi lại, cần có củi để sưởi nhưng lại rất cần rừng để bảo vệ đất khỏi xói mòn và chống nước mặn xâm nhập hoặc các doanh nghiệp luôn cần sử dụng lao động với giá rẻ lại không có tiếng nói chung với những công nhân luôn cần được trả lương cao để có thể sống tốt hơn.Do vậy, khái niệm “phát triển bền vững” 14 được quan tâm đến để thay thế sự phiến diện của tăng trưởng kinh tế.
Khái niệm “phát triển bền vững” xuất hiện trong phong trào bảo vệ môi trường từ những năm đầu của thập niên 70 của thế kỷ XX, từ đó đến nay đã có nhiều định nghĩa về phát triển bền vững được đưa ra, như: - Phát triền bền vững là sự phát triền kinh tế - xã hội lành mạnh, dựa trên việc sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên và bảo vệ môi trường, nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại nhưng không làm ảnh hưởng bất lợi cho các thế hệ mai sau. - Phát triển bền vững là sự phát triền kinh tế - xã hội với tốc độ tăng trưởng cao, liên tục trong thời gian dài dựa trên việc sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên mà vẫn bảo vệ được môi trường sinh thái. Phát triển kinh tế nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội hiện tại, song không làm cạn kiệt tài nguyên, để lại hậu quả về môi trường cho thế hệ tương lai. - Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm thương tổn đến khả năng của các thế hệ tương lai đáp ứng nhu cầu của họ.
Năm 1980, bản “Chiến lược bảo tồn thế giới” do Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên (lƯCN-International Union for Conservation of Nature and Natural Resources) đưa ra xác định mục tiêu phát triển bền vững là “đạt được sự phát trỉên bền vững bằng cách bảo vệ các tài nguyên sinh vật”. Có nghĩa là thời điểm đó, nội hàm của sự phát triển bền vững mới được đề cập rất hẹp, chỉ nhấn mạnh đến tính bền vững của sự phát triển về mặt sinh thái, nhằm kêu gọi việc bảo tồn các tài nguyên sinh vật. Năm 1987, trong báo cáo “Tương lai chung của chủng ta”, ủy ban Thế giới về Môi trường và Phát triển (WCED) của Liên hợp quốc định nghĩa phát triển bền vững là “sự phát triển đáp ứng được nhu cầu của hiện tại mà không làm tôn thương khả năng cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai”.