Luận Văn Thạc Sĩ Về Xây Dựng Văn Hóa Ứng Xử Ở Các Trường THCS Huyện Việt Yên, Tỉnh Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu xây dựng văn hóa ứng xử tại trường THCS huyện Việt Yên, Bắc Giang, đề xuất giải pháp nâng cao môi trường giáo dục.

• Tác giả: Đỗ Văn Hùng
• Người hướng dẫn: TS. Lê Trọng Tuấn
• Trường học: Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Xây Dựng Văn Hóa Ứng Xử Tại Các Trường THCS Huyện Việt Yên, Tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về xây dựng văn hóa ứng xử ở trường trung học cơ sở

Xây dựng văn hóa ứng xử tại các trường trung học cơ sở (THCS) là một nhiệm vụ quan trọng nhằm tạo ra môi trường giáo dục tích cực. Văn hóa ứng xử không chỉ là cách thức giao tiếp giữa các thành viên trong nhà trường mà còn phản ánh giá trị và chuẩn mực xã hội. Theo nghiên cứu, văn hóa ứng xử ở trường học bao gồm các yếu tố như sự tôn trọng, lòng nhân ái và sự hợp tác. Những yếu tố này cần được giáo dục và phát triển trong từng cá nhân, từ cán bộ quản lý đến học sinh. Việc xây dựng văn hóa ứng xử không chỉ giúp cải thiện mối quan hệ trong nhà trường mà còn nâng cao chất lượng giáo dục. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, khi mà các hành vi lệch chuẩn ngày càng gia tăng, việc xây dựng văn hóa ứng xử trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Theo tác giả Phạm Minh Hạc, việc xây dựng văn hóa ứng xử trong nhà trường là cách ứng xử văn minh, thân thiện, biết tôn trọng và quan tâm đến người khác.

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu về văn hóa ứng xử đã được thực hiện ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Các nghiên cứu này chỉ ra rằng văn hóa ứng xử có ảnh hưởng lớn đến chất lượng giáo dục. Tại Việt Nam, khái niệm này đã được đề cập nhiều trong các diễn đàn giáo dục. Tuy nhiên, thực trạng văn hóa ứng xử trong các trường THCS hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Các hành vi bạo lực học đường, sự thiếu tôn trọng giữa thầy và trò là những vấn đề nổi cộm. Điều này đòi hỏi các nhà quản lý giáo dục cần có những biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình. Theo Nghị quyết 29-NQ/TW, việc đổi mới giáo dục và đào tạo là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục, trong đó có việc xây dựng văn hóa ứng xử trong nhà trường.

II. Thực trạng xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường THCS huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang

Thực trạng văn hóa ứng xử tại các trường THCS huyện Việt Yên cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Qua khảo sát, nhiều học sinh cho biết họ cảm thấy không thoải mái khi giao tiếp với giáo viên. Điều này cho thấy sự thiếu hụt trong việc xây dựng mối quan hệ thân thiện giữa thầy và trò. Bên cạnh đó, một số giáo viên cũng phản ánh rằng họ gặp khó khăn trong việc quản lý lớp học do hành vi không đúng mực của học sinh. Theo báo cáo, có khoảng 30% học sinh tham gia vào các hành vi bạo lực học đường. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục mà còn gây ra tâm lý lo lắng cho phụ huynh. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa, các buổi hội thảo về văn hóa ứng xử sẽ giúp nâng cao nhận thức cho học sinh và giáo viên.

2.1. Khái quát về thực trạng khảo sát

Khảo sát thực trạng văn hóa ứng xử tại các trường THCS huyện Việt Yên cho thấy nhiều vấn đề nghiêm trọng. Hầu hết các giáo viên đều nhận thức được tầm quan trọng của văn hóa ứng xử, nhưng việc thực hiện còn nhiều hạn chế. Nhiều giáo viên cho rằng họ chưa được đào tạo đầy đủ về cách thức xây dựng văn hóa ứng xử trong lớp học. Hơn nữa, sự thiếu hụt trong cơ sở vật chất cũng là một yếu tố cản trở việc xây dựng văn hóa ứng xử tích cực. Các lớp học chật chội, thiếu trang thiết bị hiện đại khiến cho việc tổ chức các hoạt động giáo dục khó khăn hơn. Điều này dẫn đến việc học sinh không có đủ không gian để phát triển kỹ năng giao tiếp và ứng xử. Do đó, việc cải thiện cơ sở vật chất và nâng cao năng lực cho giáo viên là rất cần thiết.

III. Biện pháp xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường THCS huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang

Để xây dựng văn hóa ứng xử hiệu quả tại các trường THCS huyện Việt Yên, cần thực hiện một số biện pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tổ chức các buổi tập huấn cho giáo viên về văn hóa ứng xử và kỹ năng giao tiếp. Điều này sẽ giúp giáo viên có thêm kiến thức và kỹ năng để quản lý lớp học tốt hơn. Thứ hai, cần xây dựng các tiêu chí đánh giá văn hóa ứng xử trong nhà trường. Các tiêu chí này sẽ giúp các trường có cơ sở để đánh giá và cải thiện tình hình. Cuối cùng, cần tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong việc giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh. Các buổi họp phụ huynh nên được tổ chức thường xuyên để thông báo về tình hình học tập và hành vi của học sinh. Theo ý kiến của nhiều chuyên gia, việc xây dựng văn hóa ứng xử không chỉ là trách nhiệm của nhà trường mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội.

3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp xây dựng văn hóa ứng xử

Các nguyên tắc đề xuất biện pháp xây dựng văn hóa ứng xử cần đảm bảo tính mục tiêu, thực tiễn, hiệu quả và khả thi. Tính mục tiêu đảm bảo rằng các biện pháp được đưa ra phải hướng tới việc nâng cao chất lượng giáo dục và cải thiện mối quan hệ giữa các thành viên trong nhà trường. Tính thực tiễn yêu cầu các biện pháp phải phù hợp với điều kiện cụ thể của từng trường. Tính hiệu quả là yếu tố quyết định đến sự thành công của các biện pháp, trong khi tính khả thi đảm bảo rằng các biện pháp có thể được thực hiện trong thực tế. Việc áp dụng các nguyên tắc này sẽ giúp xây dựng văn hóa ứng xử một cách bền vững và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG VĂN HÓA ỨNG XỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Khái niệm “Văn hoá tổ chức” (organisational culture) xuất hiện lần đầu tiên trên báo chí Mỹ vào khoảng thập niên 1960 và chính thức trở thành một khái niệm trong Khoa học tổ chức - Quản lí, xuất hiện ở Âu Mỹ từ những năm 80 của thế kỉ XX, hiện nay là một khái niệm thịnh hành và được phổ biến rộng rãi. Thuật ngữ tương đương “Văn hoá công ty” (corporate culture) xuất hiện muộn hơn, khoảng thập niên 1970, và trở nên hết sức phổ biến sau khi tác phẩm VH công ty của Terrence Deal và Atlan Kennedy được xuất bản tại Mỹ năm 1982.

Thuật ngữ “Văn hóa ứng xử ở trường học” (Behavioral culture at school) là một khái niệm mới xuất hiện trong nhiều chục năm gần đây. Nội dung của “Văn hoá ứng xử ở trường học” bao hàm nội dung của “Trường học thân thiện” do Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đề xướng từ những thập kỷ cuối thế kỷ XX. Tác giả Purkey và Smith(1982), xác định văn hóa ứng xử ở các nhà trường như một kết cấu, một quá trình và một không gian của các giá trị và chuẩn mực có khả năng dẫn các thành viên (các giáo viên, học sinh và cán bộ nhân viên) theo hướng dạy và học chất lượng. Như vậy, tác giả này nhấn mạnh đến yếu tố giá trị và chuẩn mực trong văn hóa nhà trường trong đó có văn hoá ứng xử.

Yếu tố có vai trò định hướng và điều chỉnh các hoạt động của người dạy và người học, của các cán bộ nhân viên của nhà trường. Nói cách khác các giátrị và chuẩn mực của nhàtrường vàcủa xã hội định hướng và điều chỉnh hành vi của các thành viên trong tổ chức nhà trường [dẫn theo 9]. Văn hoá ứng xử là một chủ đề đang nhận được sự chú ý nhiều trong các cuộc tranh luận về trường hiệu quả và cải tiến trường học ở các nước phát triển. Donahoe khi là Tổng giám đốc eBay cũng chỉ ra rằng: “Nếu văn hoá thay đổi thì mọi thứ sẽ thay đổi” đặc biệt là văn hoá ứng xử (dẫn theo [17]).

Tháng 01 năm 1996 Trung tâm Lãnh đạo và học tập tại Đại học Calgary ở Alberta, Canada đã tổ chức một cuộc Hội thảo về vấn đề "Tìm hiểu văn hoá học". Những người tham gia đã có quan điểm đa dạng về VH học như Smith và Stolp 5 (1995) khẳng định rằng "Có lẽ cách tốt nhất để bắt đầu là khuyến khích một bầu không khí nơi các nhân viên và HS thấy những ý tưởng, đó là cung cấp tầm nhìn xa trông rộng thoải mái" (dẫn theo [15]). Nghiên cứu của GS. Peter Smith trường ĐH Sunderlans, Vương quốc Anh đã khẳng định văn hóa ứng xử có ảnh hưởng vô cùng to lớn đối với chất lượng cuộc sống và hiệu quả hoạt động của các nhà trường.

Nghiên cứu ở trong nước Thuật ngữ “Văn hoá ứng xử ở nhà trường” là một khái niệm mới xuất hiện trong mấy năm gần đây và được đề cập ngày một nhiều trong các diễn đàn cũng như các hội thảo. Nhưng thực ra bản chất và nội dung của văn hoá ứng xửđã được các nhà trường ở Việt Nam từ xa xưa xây dựng và trở thành các truyền thống quý báu của dân tộc ta như: “Tôn sư trọng đạo”, “Kính thầy yêu bạn”, “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”,. Trong quá trình xây dựng và phát triển, văn hoá ứng xử biểu hiện ngay trong mọi phương diện QL, trong các hoạt động dạy học cũng như trong mọi hành vi ứng xử của các thành viên trong nhà trường tạo nên sự khác biệt, các dấu ấn riêng của nhà trường. Văn hóa nhà trường cũng thu hút được sự quan tâm lớn của các tác giả Việt Nam.

Những nghiên cứu ở Việt Nam tiếp cận vấn đề văn hóa nhàtrường từ nhiều góc độ khác nhau. Có thể nêu ra một số nghiên cứu sau: Tác giả Phạm Minh Hạc (2009), đã tìm hiểu một số vấn đề lý luận về xây dựng văn hoá ứng xử ở trong nhà trường cụ thể ông đã chỉ ra: Xây dựng văn hóa ứng xử, văn hóa giao tiếp trong nhà trường đó là cách ứng xử văn minh, thân thiện, biết tôn trọng, quan tâm đến người khác [12]. Tác giả Phạm Minh Hạc (1991), đã công bố cuốn sách “Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI”. Trong cuốn sách này tác giả đã phân tích sâu về giáo dục nếp sống văn hóa cho sinh viên trong học tập, sinh hoạt, văn hóa, tiêu dùng và trong ứng xử [9].

Tác giả Hồ Bá Thâm (2009), đã nêu một số quan điểm về xây dựng văn hóa ứng xử trong nhà trường. Theo tác giả, văn hóa ứng xử gồm văn hóa dạy, văn hóa học, văn hóa quản lý, phục vụ. Tác giả có nêu ra văn hóa ứng xử thời phong kiến ở nước ta là “Tiên học lễ, hậu học văn” - Học ứng xử trước rồi mới học nghề, học chữ. Văn hóa ứng xử ngày này gắn với khoa học công nghệ, gắn hiện đại với truyền thống.

6 Tác giả cũng nêu ra một số biểu hiện tiêu cực của văn hóa ứng xử hiện nay ở nước ta là: bạo lực học đường, bệnh giáo điều rập khuôn, hình thức chủ nghĩa, bảo thủ, bình quân chủ nghĩa,…Văn ứng xử phải là văn hóa mở, phải kích thích sáng tạo, vừa hướng tới hiện đại, mang tính dân tộc [23]. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến giáo dục "cái nền” đạo đức cách mạng cho thế hệ trẻ để họ trở thành những người “vừa hồng vừa chuyên” được thể hiện qua khẩu hiệu “Tiên học Lễ, hậu học Văn”, “Lễ” chính là văn hoá, là đạo đức, một trong những nội dung cốt lõi của văn hoá nhà trường. Trong những năm gần đây, quan điểm về đổi mới, phát triển GD&ĐT đã được Đảng ta đề ra từ Đại hội toàn quốc lần thứ VI và ngày càng cụ thể, hoàn thiện để sát hợp với thực tiễn và tiếp tục được khẳng định trong Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII (2016). Ngày 15-5-2016 Bộ Chính trị khoá XII ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW về tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng đạo đức, phong cánh Hồ Chí Minh.

Một trong những nội dung chủ yếu của Chỉ thị đó là coi trọng việc giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ. Đầu năm học 2008-2009 Bộ GD&ĐT đã ban hành Chỉ thị số 40/2008/CT- BGDĐT, ngày 22/7/2008 phát động phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” là một trong những bước đi đầu tiên tiếp cận hiện đại trong giáo dục, đó là xây dựng văn hoá nhà trường. Từ năm 2008 đến 2010 theo sự chỉ đạo của Bộ GD&ĐT, Học viện QLGD Việt Nam đã hợp tác với Học viện Giáo dục Singapore tổ chức chương trình bồi dưỡng Hiệu trưởng trường phổ thông theo hình thức liên kết Việt Nam - Singapore giai đoạn 2008-2010. Nội dung chương trình có 7 chuyên đề, trong đó có chuyên đề 3 “Văn hóa ứng xử” được rất nhiều nhà Lãnh đạo đánh giá cao về tầm quan trọng của văn hoá ứng xử và được coi là một trong những yếu tố hàng đầu làm nên sự thành công trong việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường.

Nhằm tăng cường xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học, tạo chuyển biến căn bản về ứng xử văn hóa của cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên, học sinh, sinh viên để phát triển năng lực, hoàn thiện nhân cách, lối sống văn hóa; xây dựng trường học lành mạnh, thân thiện; nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo; góp phần 7 xây dựng con người Việt Nam: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo. Tuy nhiên trong thực tế nội dung xây dựng văn hoá ứng xử ở bậc phổ thông mới được đề cập đến trong mấy năm gần đây nên còn nhiều hạn chế, chưa được cáccấp Lãnh đạo quan tâm, chú ý. “Nói chung, phạm trù Văn hoá ứng xử chưa được đưa vào phạm vi quản lí nhà trường chúng ta, chưa có tiêu chí, chưa ai khảo sát, đánh giá”. Cho đến nay vấn đề quản lí xây dựng văn hoá ứng xử lại có rất ít tác giả quan tâm đi sâu vào nghiên cứu về lí luận một cách có hệ thống và chưa đi vào thực tế các trường THCS.

Một số sách, bài viết gần đây chủ yếu là những Sáng kiến kinh nghiệm, Báo cáo tham luận, Hội thảo khoa học… Nhìn chung, trong các đề tài nghiên cứu, bài viếtlà những nghiên cứu về văn hoá ứng xử ở nhà trường, nhưng chưa đề cập sâu đến công tác quản lí xây dựng văn hoá ứng xử ở trường THCS. Luận văn “Xây dựng văn ứng xử ở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang’’có kế thừa và phát triển những kết quả nghiên cứu trên với hy vọng để làm sáng tỏ biện pháp quản lí xây dựng văn hoá ứng xử ở trường THCS có hiệu quả góp phần xây dựng một môi trường tích cực cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh trong giai đoạn phát triển hiện nay. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm văn hóa Theo nghiên cứu của nhiều tác giả, thuật ngữ “Văn hóa” xuất hiện rất sớm ở Trung Hoa.

Lưu Hướng (Ước đoán 77 - 76 TCN) đời Tây Hán là người sử dụng thuật ngữ “Văn hóa” trong sách Thuyết Uyển, bài Chi Vũ: "Bậc thánh nhân trị thiên hạ, trước dùng văn đức rồi sau mới dùng vũ lực. Phàm dùng vũ lực đều để đối phó kẻ bất phục tùng, dùng văn hóa không thay đổi được thì sau đó sẽ chinh phạt". “Văn hóa” được hiểu như một cách giáo hóa đối lập với vũ lực, dùng văn để trị, để thay đổi, biến đổi. Hiểu theo nghĩa đầy đủ, văn hóa là sự giáo hóa, vun trồng nhân cách con người, làm thay đổi con người [dẫn theo 7].

Văn hóa theo tiếng Latinh là “cultus” nghĩa là sự trồng trọt. Danh từ “cultus” được hiểu theo hai nghĩa khác nhau “cultusagri” là trồng trọt ngoài đồng (trồng cây) và “cultusannimi” là trồng tinh thần, trồng người. Theo từ điển Tiếng Việt văn hóa được định nghĩa là: “Văn hóa là tổng thế nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử”. 8 Như vậy theo nghĩa gốc của từ “văn hóa” thì đó là làm cho sự vật, hiện tượng sinh sôi, nảy nở, phát triển theo chiều hướng tốt đẹp.