Luận văn đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ vnua đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang và đề xuất hướng phát triển bền vững.

• Tác giả: Hoàng Đức Vượng
• Người hướng dẫn: Pgs. Phan Quốc Hưng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Và Đề Xuất Hướng Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Huyện Hiệp Hòa, Tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. KHÁI NIỆM, THUẬT NGỮ VỀ ĐẤT, ĐẤT ĐAI VÀ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP
• 2.1.1. Khái niệm về đất đai
• 2.1.2. Khái niệm và phân loại đất nông nghiệp
• 2.1.2.1. Khái niệm đất nông nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Hiệp Hòa

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển nông nghiệp bền vững. Đất đai không chỉ là tài nguyên quý giá mà còn là yếu tố quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Việc đánh giá này giúp xác định các loại hình sử dụng đất hiệu quả, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện năng suất và thu nhập cho nông dân.

1.1. Khái Niệm Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được hiểu là khả năng tạo ra sản phẩm từ đất đai trong điều kiện nhất định. Điều này bao gồm các yếu tố như năng suất cây trồng, chi phí sản xuất và lợi nhuận thu được. Đánh giá hiệu quả này không chỉ dựa vào khía cạnh kinh tế mà còn cần xem xét các yếu tố xã hội và môi trường.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất giúp xác định các vấn đề tồn tại trong quản lý và sử dụng đất nông nghiệp. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Việc này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực gia tăng về nhu cầu lương thực.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Hiệp Hòa

Mặc dù huyện Hiệp Hòa có nhiều tiềm năng về đất nông nghiệp, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên này. Các vấn đề như suy thoái đất, biến đổi khí hậu và áp lực đô thị hóa đang ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất.

2.1. Suy Thoái Đất Nông Nghiệp

Suy thoái đất nông nghiệp tại Hiệp Hòa chủ yếu do việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu. Điều này không chỉ làm giảm độ phì nhiêu của đất mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân và môi trường xung quanh.

2.2. Biến Đổi Khí Hậu Và Ảnh Hưởng Đến Nông Nghiệp

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện khí hậu, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng. Những hiện tượng như hạn hán, lũ lụt ngày càng trở nên phổ biến, đe dọa đến sản xuất nông nghiệp tại huyện Hiệp Hòa.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Để đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc này bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích và so sánh các chỉ tiêu hiệu quả.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ các cuộc khảo sát thực địa, phỏng vấn nông dân và các cơ quan chức năng. Việc này giúp có cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng đất và hiệu quả sản xuất.

3.2. Phân Tích Hiệu Quả Kinh Tế Xã Hội Và Môi Trường

Phân tích hiệu quả sử dụng đất cần xem xét ba khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường. Điều này giúp đánh giá toàn diện về tác động của việc sử dụng đất đến đời sống người dân và môi trường.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất Tại Hiệp Hòa

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Hiệp Hòa còn thấp so với tiềm năng. Nhiều loại hình sử dụng đất chưa được khai thác triệt để, dẫn đến năng suất cây trồng không cao.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế

Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất như lúa, màu và cây lâu năm cho thấy sự chênh lệch lớn. Các loại hình có giá trị kinh tế cao cần được khuyến khích phát triển.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Xã Hội

Hiệu quả xã hội của việc sử dụng đất nông nghiệp tại Hiệp Hòa cần được cải thiện. Việc tạo ra nhiều việc làm và nâng cao đời sống cho nông dân là mục tiêu quan trọng trong phát triển nông nghiệp.

V. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Hiệp Hòa, cần có các giải pháp cụ thể và khả thi. Những giải pháp này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn bảo vệ môi trường.

5.1. Đưa Giống Mới Vào Sản Xuất

Việc đưa các giống cây trồng mới có năng suất cao vào sản xuất là cần thiết. Điều này giúp tăng cường khả năng cạnh tranh và nâng cao thu nhập cho nông dân.

5.2. Khuyến Khích Sử Dụng Phân Bón Hữu Cơ

Khuyến khích nông dân sử dụng phân bón hữu cơ và các biện pháp sinh học trong sản xuất nông nghiệp. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn cải thiện chất lượng đất.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Hiệp Hòa là một quá trình liên tục và cần thiết. Việc này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đảm bảo phát triển bền vững cho nông nghiệp trong tương lai.

6.1. Tương Lai Của Nông Nghiệp Tại Hiệp Hòa

Tương lai của nông nghiệp tại Hiệp Hòa phụ thuộc vào việc áp dụng các giải pháp hiệu quả trong quản lý và sử dụng đất. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và nông dân để đạt được mục tiêu này.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững trong sử dụng đất nông nghiệp là cần thiết. Cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang, tổng diện tích tự nhiên đạt 20.599,62 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm hơn 15.000 ha và đóng góp 28,3% vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GDP) năm 2017. Mặc dù giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản năm 2013 từng chạm mốc 498 tỷ đồng, giá trị canh tác trung bình chỉ dao động trong ngưỡng 50 đến 70 triệu đồng/ha/năm, khiến thu nhập bình quân của nông hộ chưa tương xứng với tiềm năng đất đai. Áp lực đô thị hóa dọc tuyến Quốc lộ 37 và tiến trình công nghiệp hóa vùng ven thủ đô Hà Nội (cách 60 km) đang làm thu hẹp quỹ đất nông nghiệp màu mỡ, đồng thời gia tăng nguy cơ suy thoái tài nguyên đất do thâm canh thiếu khoa học.

Vấn đề cốt lõi của địa phương là cơ cấu cây trồng còn phân tán, việc lựa chọn loại hình sử dụng đất chưa bám sát đặc tính sinh thái của từng tiểu vùng, dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa tối ưu và tiềm ẩn rủi ro môi trường. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá toàn diện hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên 3 khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường; từ đó xác định các kiểu sử dụng đất triển vọng và đề xuất phương án chuyển dịch quỹ đất hợp lý cho giai đoạn tiếp theo.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ địa giới hành chính huyện Hiệp Hòa, với nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp liên tục trong giai đoạn 2012-2017 và số liệu sơ cấp điều tra thực địa năm 2017. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn quan trọng khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học định lượng, giúp các cơ quan quản lý chuyển đổi thành công 15% đến 20% diện tích đất lúa kém hiệu quả sang các mô hình canh tác đạt giá trị trên 200 triệu đồng/ha/năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng khung đánh giá đất chuẩn hóa của Tổ chức Nông - Lương Liên Hợp Quốc (FAO), kết hợp chặt chẽ với Khung quản lý đất bền vững được công bố tại Nairobi năm 1991 dựa trên 5 trụ cột: nâng cao năng suất, giảm thiểu rủi ro, bảo vệ tài nguyên, duy trì tính bền vững và đạt mức độ chấp nhận của xã hội. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp lý thuyết hiệu quả kinh tế trong nông nghiệp của Theodore W. Schultz, phân định rõ ba trạng thái: hiệu quả kỹ thuật (Technical Efficiency - TE), hiệu quả phân bổ (Allocative Efficiency - AE) và hiệu quả kinh tế tổng hợp (Economic Efficiency - EE với EE = TE * AE).

Hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm:

• Loại hình sử dụng đất (LUT): Đơn vị mô tả trạng thái canh tác với các thuộc tính quản lý, kỹ thuật và thị trường xác định.
• Đơn vị bản đồ đất đai (LMU): Khoanh đất đồng nhất về đặc tính thổ nhưỡng, địa hình và khả năng thích nghi cây trồng.
• Giá trị sản xuất (GTSX): Toàn bộ giá trị sản phẩm thu hoạch trên 1 ha tính theo giá hiện hành.
• Thu nhập hỗn hợp (TNHH): Hiệu số giữa GTSX với chi phí trung gian (CPTG) và chi phí thuê lao động ngoài.
• Hiệu quả đồng vốn (HQĐV): Tỷ số giữa TNHH và CPTG, phản ánh khả năng sinh lời trực tiếp của đồng vốn đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2012-2017 từ Phòng Tài nguyên & Môi trường, Chi cục Thống kê huyện Hiệp Hòa với số liệu sơ cấp qua điều tra 90 nông hộ trong năm 2017. Cỡ mẫu 90 hộ được phân bổ đều cho 3 xã đại diện (30 hộ/xã) gồm xã Thanh Vân (đại diện tiểu vùng 1 phía Bắc với địa hình đồi núi thấp, độ dốc 8-15 độ, cao độ 120-150 m), xã Lương Phong (đại diện tiểu vùng 2 trung huyện chuyển tiếp) và xã Xuân Cẩm (đại diện tiểu vùng 3 hạ huyện đồng bằng bằng phẳng, độ dốc 0-8 độ, cao độ 10-20 m). Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cao nhất về tập quán canh tác, thổ nhưỡng và điều kiện thủy văn đặc thù.

Phương pháp phân tích dữ liệu áp dụng cẩm nang đánh giá đất của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn ban hành năm 2009. Việc lựa chọn công cụ phân tích thống kê mô tả và phân tổ đánh giá đa tiêu chí trên phần mềm chuyên dụng cho phép lượng hóa chính xác các chỉ tiêu tài chính (GTSX, TNHH, HQĐV), chỉ tiêu xã hội (số công lao động/ha, giá trị ngày công, tỷ lệ đồng thuận) và chỉ tiêu môi trường (định mức phân bón vô cơ, tần suất sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, mức độ bảo vệ tầng mặt đất).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả đánh giá thực địa cho thấy sự phân hóa sâu sắc về hiệu quả giữa các loại hình sử dụng đất trên địa bàn huyện Hiệp Hòa:

Thứ nhất, xét về hiệu quả kinh tế, các kiểu sử dụng đất luân canh lúa - màu và chuyên canh rau màu đạt mức sinh lời vượt trội so với độc canh 2 vụ lúa. Cụ thể, mô hình chuyên màu tại tiểu vùng 3 tạo ra GTSX vượt 200 triệu đồng/ha/năm và TNHH trên 140 triệu đồng/ha/năm, đạt tỷ suất HQĐV trên 1,7 lần (dao động từ 1,85 đến 2,10 lần). Ngược lại, diện tích 2 vụ lúa thuần túy chỉ mang lại GTSX dưới 100 triệu đồng/ha/năm và TNHH dưới 70 triệu đồng/ha/năm với HQĐV dưới 1,5 lần.

Thứ hai, về phương diện xã hội, mô hình cây lâu năm (cây ăn quả) tại tiểu vùng 2 và nuôi trồng thủy sản thâm canh tại tiểu vùng 3 dẫn đầu về năng lực giải quyết việc làm, thu hút trên 600 công lao động/ha/năm. Giá trị thu nhập ngày công của các mô hình này đạt hơn 250.000 đồng/công, cao hơn 40% đến 65% so với trồng trọt hoa màu truyền thống, qua đó nhận được mức độ đồng thuận mở rộng từ 80% đến 88% hộ dân được phỏng vấn.

Thứ ba, về khía cạnh môi trường, thực trạng canh tác bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Hơn 70% hộ trồng rau màu và lúa thâm canh bón thừa phân đạm vô cơ từ 20% đến 35% so với quy trình kỹ thuật chuẩn của ngành nông nghiệp, trong khi tỷ lệ sử dụng phân chuồng hữu cơ ủ hoai mục đạt mức thấp dưới 15 tấn/ha. Việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học với tần suất 4 đến 6 lần/vụ tại các vùng rau chuyên canh đang tạo áp lực ô nhiễm đất và nguồn nước mặt.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự chênh lệch hiệu quả giữa các tiểu vùng bắt nguồn từ lợi thế vị trí và điều kiện thổ nhưỡng. Tiểu vùng 1 phù hợp với mô hình lúa kết hợp cây vụ đông; tiểu vùng 2 có tầng đất dày thích hợp phát triển cây có múi và nhãn muộn; tiểu vùng 3 sở hữu hệ thống tưới tiêu ven sông Cầu thuận lợi cho thâm canh rau cao cấp và thủy sản. Sự thích ứng này phản ánh đúng xu thế chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại vùng Đồng bằng sông Hồng, nơi các công thức luân canh 3-4 vụ/năm luôn tạo giá trị gấp 2,5 đến 3 lần so với độc canh lúa nước.

Khi biểu diễn trực quan, các chỉ số đánh giá có thể được cấu trúc thành biểu đồ mạng nhện (radar chart) 3 trục tích hợp hoặc đồ thị cột nhóm so sánh trực tiếp GTSX và TNHH giữa 3 tiểu vùng. Qua đó, nhà quản lý dễ dàng nhận diện vùng sinh thái nào đang đạt điểm tối ưu kinh tế nhưng cần cảnh báo về chỉ số an toàn hóa chất nông nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Để phát huy tối đa tiềm năng đất nông nghiệp tại huyện Hiệp Hòa đến năm 2025, hệ thống giải pháp đồng bộ cần được triển khai như sau:

1. Quy hoạch phân vùng và chuyển dịch cơ cấu cây trồng: Ủy ban nhân dân huyện Hiệp Hòa cùng Phòng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn cần chỉ đạo chuyển đổi linh hoạt 1.200 đến 1.500 ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang mô hình chuyên màu công nghệ cao và cây ăn quả đặc sản, phấn đấu nâng giá trị sản xuất bình quân toàn huyện đạt 130-150 triệu đồng/ha/năm trước năm 2023.
2. Nâng cấp hạ tầng thủy lợi và giao thông nội đồng: Phòng Tài nguyên & Môi trường phối hợp Phòng Kinh tế - Hạ tầng triển khai kiên cố hóa 100% mạng lưới kênh mương cấp 1, cấp 2 tại 3 tiểu vùng nghiên cứu, mở rộng mặt đường nội đồng lên tối thiểu 3,5 m nhằm bảo đảm tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất và thu hoạch đạt trên 85% trong giai đoạn 2019-2024.
3. Chuyển giao công nghệ sinh học và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Trạm Khuyến nông huyện tổ chức 45-50 lớp tập huấn thực địa mỗi năm, hướng dẫn nông dân cắt giảm 30% lượng phân bón hóa học, thay thế bằng phân hữu cơ sinh học và thuốc bảo vệ thực vật thảo mộc trên 100% diện tích cây ăn quả và rau an toàn từ năm 2020.
4. Xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ nông sản và dồn điền đổi thửa: Ủy ban nhân dân các xã phối hợp các hợp tác xã nông nghiệp hoàn thành công tác dồn đổi ruộng đất quy mô tối thiểu 5-10 ha/vùng chuyên canh, ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm đạt chuẩn VietGAP với các hệ thống phân phối lớn tại Bắc Ninh và Hà Nội trong khung thời gian 2020-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các nhóm đối tượng sau:

1. Cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương: Sở Tài nguyên & Môi trường tỉnh Bắc Giang, Ủy ban nhân dân huyện Hiệp Hòa và cán bộ địa chính 25 xã, thị trấn sử dụng số liệu thực chứng để xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nông nghiệp kỳ 2021-2030.
2. Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên chuyên ngành Quản lý đất đai: Khai thác phương pháp phân vùng sinh thái 3 cấp độ kết hợp định lượng hóa bộ chỉ tiêu kinh tế - xã hội - môi trường theo tiêu chuẩn FAO làm mẫu nghiên cứu điển hình.
3. Hợp tác xã, chủ trang trại và doanh nghiệp nông nghiệp: Vận dụng bảng định mức chi phí trung gian và hiệu quả đồng vốn của các kiểu sử dụng đất (lúa màu, cây ăn quả, thủy sản) để lập phương án kinh doanh khả thi với tỷ suất sinh lời trên 1,7 lần.
4. Cán bộ khuyến nông và các tổ chức phát triển nông thôn: Tham khảo các chỉ tiêu mức độ chấp nhận của người dân và thực trạng phân bón để thiết kế chương trình chuyển giao kỹ thuật canh tác bền vững phù hợp với điều kiện trung du Bắc Bộ.

Câu hỏi thường gặp

Nghiên cứu phân chia huyện Hiệp Hòa thành những tiểu vùng sinh thái nông nghiệp nào? Huyện được phân thành 3 tiểu vùng: Tiểu vùng 1 gồm 8 xã phía Bắc có địa hình đồi núi thấp (độ dốc 8-15 độ); Tiểu vùng 2 gồm 7 xã, thị trấn trung huyện có địa hình chuyển tiếp; Tiểu vùng 3 gồm 11 xã hạ huyện có địa hình đồng bằng bằng phẳng ven sông Cầu (độ dốc 0-8 độ).

Loại hình sử dụng đất nào đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất trong nghiên cứu? Mô hình chuyên canh rau màu tại tiểu vùng 3 và lúa - màu thâm canh tại tiểu vùng 1 đạt hiệu quả cao nhất, với giá trị sản xuất vượt 200 triệu đồng/ha/năm, thu nhập hỗn hợp trên 140 triệu đồng/ha/năm và hiệu quả đồng vốn đạt từ 1,85 đến 2,10 lần.

Thách thức môi trường nổi bật nhất trong sử dụng đất nông nghiệp tại địa phương là gì? Thách thức lớn nhất là tỷ lệ bón phân đạm vô cơ vượt định mức khuyến cáo từ 20% đến 35% tại các vùng rau chuyên canh và lúa thâm canh, đi kèm việc phun thuốc trừ sâu hóa học 4-6 lần/vụ, làm gia tăng nguy cơ suy giảm độ phì và ô nhiễm đất.

Cỡ mẫu và phương pháp điều tra sơ cấp được thực hiện ra sao? Tác giả đã phỏng vấn trực tiếp 90 nông hộ bằng phiếu điều tra tiêu chuẩn hóa tại 3 xã đại diện gồm Thanh Vân, Lương Phong và Xuân Cẩm (30 hộ/xã), áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo vùng sinh thái.

Giải pháp nào giúp hài hòa giữa mục tiêu tăng thu nhập và bảo vệ đất canh tác? Giải pháp then chốt là mở rộng các mô hình luân canh lúa kết hợp cây họ đậu, áp dụng quy trình VietGAP, giảm 30% phân hóa học, tăng cường phân hữu cơ vi sinh và gắn mã vùng trồng với chuỗi tiêu thụ giá trị cao.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện 3 khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường cho hơn 15.000 ha đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Hiệp Hòa dựa trên dữ liệu 2012-2017.
• Khẳng định tính ưu việt của mô hình luân canh lúa - màu, chuyên màu và cây ăn quả với hiệu quả đồng vốn đạt trên 1,7 lần so với độc canh lúa nước.
• Xác định rõ hiện trạng dư thừa 20-35% phân bón vô cơ, cung cấp cơ sở khoa học để tái thiết lập quy trình canh tác hữu cơ bền vững.
• Đề xuất lộ trình phân vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa và kiên cố hóa hạ tầng thủy lợi đồng bộ theo từng tiểu vùng trong giai đoạn 2018-2025.
• Cung cấp khung khuyến nghị hành động thiết thực cho chính quyền cấp huyện nhằm nâng cao thu nhập nông hộ và bảo vệ an ninh lương thực lâu dài.

Độc giả và các đơn vị quản lý chuyên ngành có thể khai thác trực tiếp cơ sở dữ liệu phân cấp chỉ tiêu của luận văn để áp dụng vào công tác lập quy hoạch sử dụng đất tại các huyện trung du Bắc Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt không gì thay thế được, là thành phần quan trọng của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình văn hoá, kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng, là yếu tố cấu thành lãnh thổ của mỗi quốc gia. Đất đai có những tính chất đặc trưng khiến nó không giống bất kỳ một tư liệu sản xuất nào khác. Đó là nguồn tài nguyên có giới hạn về diện tích nhưng vô hạn về thời gian sử dụng.

Vì vậy, đối với bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, sử dụng đất một cách khôn ngoan là hết sức cần thiết cho sự phát triển bền vững. Xã hội phát triển, dân số tăng nhanh, cùng với đó là những đòi hỏi ngày càng tăng về lương thực, thực phẩm, chỗ ở cũng như các nhu cầu về văn hóa xã hội. Và con người đã tìm mọi cách để khai thác đất đai nhằm thỏa mãn các nhu cầu ngày càng tăng đó, chính vì thế đã tạo nên áp lực ngày càng lớn cho đất đai, đặc biệt là quỹ đất nông nghiệp có hạn về diện tích nhưng lại luôn có nguy cơ bị suy thoái dưới tác động của thiên nhiên và sự thiếu ý thức của con người trong quá trình sản xuất. Đó còn chưa kể đến sự suy giảm về diện tích đất nông nghiệp do quá trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ, trong khi khả năng khai hoang đất mới lại rất hạn chế.

Do vậy việc đánh giá hiệu quả để sử dụng đất hợp lý theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững đang trở thành vấn đề mang tính chất toàn cầu và rất cần thiết đối với một nước có nền kinh tế nông nghiệp chủ yếu như ở Việt Nam chúng ta. Hiệp Hòa là huyện trung du nằm ở phía Tây Nam của tỉnh Bắc Giang trên trục Quốc lộ 37 (từ quốc lộ 1A đi Thái Nguyên), cách thành phố Bắc Giang 30 km, cách Hà Nội 60 km. Với tổng diện tích đất tự nhiên là 20.599,62 ha trong đó diện tích đất nông nghiệp là 15. Trong cơ cấu kinh tế thì ngành nông nghiệp chiếm 34,8 %, Giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản năm 2013 đạt 498 tỷ đồng tuy nhiên thu nhập bình quân của người nông dân không cao.

Nguyên nhân chính là do việc khai thác sử dụng đất nông nghiệp chưa hiệu quả, lựa chọn và phát triển các loại hình sử dụng đất thích hợp với từng tiểu vùng còn hạn chế dẫn đến năng suất cây trồng không cao. Để giải quyết vấn đề này thì việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp nhằm đề xuất hướng sử dụng đất và loại hình sử dụng đất thích hợp là việc rất quan trọng. Xuất phát từ ý nghĩa 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thực tiễn và nhu cầu sử dụng đất, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất và đề xuất hướng sử dụng đất nông nghiệp huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI - Đánh giá được hiệu quả các loại hình sử dụng đất trên 3 mặt kinh tế, xã hội và môi trường.

- Đề xuất định hướng sử dụng đất có hiệu quả trên địa bàn huyện Hiệp Hoà. PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Đối tượng nghiên cứu: Đất nông nghiệp và các loại, kiểu sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Hiệp Hòa. - Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: trong địa giới hành chính huyện Hiệp Hòa + Về thời gian: nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất năm 2017, nghiên cứu số liệu thứ cấp năm 2012-2017. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN - Đánh giá hiệu quả các loại sử dụng đất nông nghiệp trên phương diện hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường.

- Kết quả nghiên cứu của luận văn làm cơ sở cho các nhà quản lý, chỉ đạo, điều hành sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang. - Kết quả nghiên cứu có thể giúp địa phương lựa chọn các loại sử dụng đất/kiểu sử dụng đất có hiệu quả cao, góp phần tăng thu nhập cho người dân trong sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội huyện. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.

KHÁI NIỆM, THUẬT NGỮ VỀ ĐẤT, ĐẤT ĐAI VÀ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP 2. Khái niệm về đất đai V.V Đôcutraiep (1846-1903) người Nga là người đầu tiên đã xác định một cách khoa học về đất rằng: Đất là tầng ngoài của đá bị biến đổi một cách tự nhiên dưới tác dụng tổng hợp của nhiều yếu tố. Theo Đôcutraiep: Đất trên bề mặt lục địa là một vật thể thiên nhiên được hình thành do sự tác động tổng hợp cực kỳ phức tạp của năm yếu tố: sinh vật, đá mẹ, địa hình, khí hậu và tuổi địa phương.Viliam (1863-1939) – Viện sĩ thổ nhưỡng nông hóa Liên Xô (cũ) thì cho rằng đất là vỏ tơi xốp của vỏ lục địa, có độ dày khác nhau, có thể sản xuất ra những sản phẩm của cây trồng. Tiêu chuẩn cơ bản để phân biệt giữa “đá mẹ” và đất là độ phì nhiêu, nếu chưa có độ phì nhiêu, thực vật thượng đẳng chưa sống được thì chưa gọi là đất.

Độ phì nhiêu là khả năng của đất có thể cung cấp nước thức ăn và đảm bảo các điều kiện khác để cây trồng có thể sinh trưởng phát triển và cho năng suất. Như vậy độ phì không chỉ là số lượng chất dinh dưỡng tổng số trong đất mà là khả năng cung cấp chất dinh dưỡng cho cây nhiều hay ít. Khả năng đó nhiều hay ít (tức độ phì cao hay thấp) là do các tính chất lý học, hóa học và sinh học của đất quyết định; ngoài ra còn phụ thuộc vào điều kiện thiên nhiên và tác động của con người. Độ phì là một chỉ tiêu rất tổng hợp, là sự phản ánh tất cả các tính chất của đất (Lê Thanh Bồn và cs.

Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất bao gồm các yếu tố cấu thành của môi trường sinh thái ngay bên trên và dưới bề mặt đó như: Khí hậu thời tiết, thổ nhưỡng, địa hình, mặt nước (hồ, sông suối…), các dạng trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn thực vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả nghiên cứu trong quá khứ và hiện tại để lại (Nguyễn Khang và cs. Như vậy, đất đai là một khoảng không gian có giới hạn gồm: Khí hậu, lớp đất bề mặt, thảm thực vật, động vật, diện tích mặt nước, nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất. Trên bề mặt đất đai là sự kết hợp giữa các yếu tố thổ nhưỡng, địa hình, thuỷ văn, thảm thực vật cùng với các thành phần khác có vai trò quan trọng và ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất và cuộc sống của xã hội loài người. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Khái niệm và phân loại đất nông nghiệp 2. Khái niệm đất nông nghiệp Luật Đất đai (2013) quy định, đất nông nghiệp là đất được xác định bao gồm các loại đất: đất trồng cây hàng năm gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác; đất trồng cây lâu năm; đất rừng sản xuất; đất rừng phòng hộ; đất rừng đặc dụng; đất nuôi trồng thủy sản; đất làm muối; đất nông nghiệp khác gồm đất sử dụng để xây dựng nhà kính và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt, kể cả các hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất; xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép; đất trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản cho mục đích học tập, nghiên cứu thí nghiệm; đất ươm tạo cây giống, con giống và đất trồng hoa, cây cảnh (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013). Trong nông nghiệp, đất đai vừa là đối tượng lao động, vừa là tư liệu lao động. Như vậy đất đai không chỉ là chỗ đứng, chỗ tựa của lao động mà còn cung cấp dinh dưỡng nuôi cây trồng và thông qua sự phát triển của trồng trọt tạo điều kiện cho ngành chăn nuôi phát triển.

Với ý nghĩa đó, đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là cơ sở tự nhiên sản sinh ra của cải vật chất cho xã hội. Ở nước ta với hơn 70% dân số làm nông nghiệp nên vấn đề phát triển nông nghiệp là mặt trận hàng đầu tạo cơ sở vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước (Lê Phong Du, 2007). Phân loại đất nông nghiệp Đất sản xuất nông nghiệp (SXN): là đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp; bao gồm đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm. Đất trồng cây hàng năm (CHN): là đất chuyên trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch không quá một (01) năm, kể cả đất sử dụng theo chế độ canh tác không thường xuyên, đất cỏ tự nhiên có cải tạo sử dụng vào mục đích chăn nuôi.

Loại này bao gồm đất trồng lúa, đất cỏ dùng vào chăn nuôi, đất trồng cây hàng năm khác. Đất trồng cây lâu năm (CLN): là đất trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng trên một năm từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch kể cả cây có thời gian sinh trưởng như cây hàng năm nhưng cho thu hoạch trong nhiều năm như Thanh long, Chuối, Dứa, Nho, v.; bao gồm đất trồng cây công nghiệp lâu năm, đất trồng cây ăn quả lâu năm và đất trồng cây lâu năm khác. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đất lâm nghiệp (LNP): là đất đang có rừng tự nhiên hoặc đang có rừng trồng đạt tiêu chuẩn rừng, đất đang khoanh nuôi phục hồi rừng (đất đã có rừng bị khai thác, chặt phá, hoả hoạn nay được đầu tư để phục hồi rừng), đất để trồng rừng mới (đất có cây rừng mới trồng chưa đạt tiêu chuẩn rừng hoặc đất đã giao để trồng rừng mới); bao gồm đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng. Đất nuôi trồng thuỷ sản (NTS): là đất được sử dụng chuyên vào mục đích nuôi, trồng thuỷ sản; bao gồm đất nuôi trồng thuỷ sản nước lợ, mặn và đất chuyên nuôi trồng thuỷ sản nước ngọt.

Đất làm muối (LMU): là ruộng muối để sử dụng vào mục đích sản xuất muối.