phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2. Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng giải toán trong dạy học nội dung phƣơng trình lƣợng giác lớp 11 ban cơ bản Chƣơng 3. Thực nghiệm sƣ phạm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Khái niệm kĩ năng Khái niệm “kỹ năng” đƣợc sử dụng nhiều trong môn toán cũng nhƣ trong đời sống. Sau đây là một số khái niệm về kĩ năng : Theo Thái Duy Tuyên: “Kỹ năng là năng lực sử dụng các dữ kiện, các tri thức hay các khái niệm đã có, năng lực vận dụng chúng để phát hiện những thuộc tính, bản chất của các sự vật và giải quyết thành công nhiệm vụ lí luận hay thực hành xác định”. [0] Theo từ điển tiếng Việt: “Kĩ năng là khả năng của con người trong việc vận dụng kiến thức để thực hiện một nhiệm vụ nghề nghiệp mang tính kỹ thuật, giải quyết vấn đề tổ chức, quản lý và giao tiếp.” [16] Trong thực tế cuộc sống, con ngƣời luôn luôn cần có nhiều kỹ năng để có thể sống, có thể hòa nhập và có thể đóng góp cho cộng đồng.Trong giáo dục, ngƣời ta coi kỹ năng là một phần của thực hành và hoạt động quản lý.Ví dụ nhƣ, một cử nhân luật kinh tế sau khi tốt nghiệp với tấm bằng loại giỏi thì cần có tối thiểu những kĩ năng sau: Kĩ năng tƣ duy, sắp xếp; kĩ năng tranh tụng; kĩ năng dân sự; kĩ năng giao tiếp bằng tiếng anh;…Đối với học sinh, sinh viên nói chung, trình độ kiến thức là điều kiện cần nhƣng chƣa đủ.
Kĩ năng chính là điều kiện cần nhƣng lại rất thiếu hiện nay. Theo nhà tâm lý học ngƣời Liên XôL.Lêvitôv thì kỹ năng là có kết quả của sự thực hiện một động tác hay một hoạt động phức tạp hơn thông qua việc lựa chọn và sử dụng những phƣơng thức đúng đắn. Theo quan điểm của ông, một ngƣời có kỹ năng là ngƣời phải nắm đƣợc và có thể vận dụng một cách đúng đắn các phƣơng thức hành động với mục tiêu có đƣợc kết quả nhƣ mong muốn.Ngƣời có kỹ năng là ngƣời không những nắm chắc lý thuyết mà phải vận dụng đƣợc lý thuyết về hành động vào thực tế. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Polya, nhà toán học, nhà sƣ phạm ngƣời Mỹ cũng đã cho rằng kỹ năng chính là một nghệ thuật, là khả năng ngƣời ta vận dụng những hiểu biết, kiến thức có đƣợc để đạt đƣợc mục đích.
Kỹ năng có thể hiểu là khả năng làm việc thông qua vận dụng các phƣơng pháp. Theo từ điển Hán - Việt:“Kỹ năng là khả năng vận dụng tri thức khoa học vào thực tiễn”. [2] Trong đó khả năng đƣợc hiểu là sức đã có về mặt nào đó để có thể làm tốt việc gì. Theo một định nghĩa khác, kĩ năng là năng lực vận dụng có kết quả tri thức về phƣơng thức hành động.
Nói cách khác kĩ năng chính là sự vận dụng, ứng dụng kiến thức có đƣợc trong hoạt động nhằm có đƣợc kết quả. Qua phân tích một số quan điểm về kĩ năng nhƣ trên, tôi đã hiểu về kĩ năng nhƣ sau: “Kĩ năng là khả năng của chủ thể vận dụng kiến thức để thực hiện thành thạo một chuỗi các hoạt động nhằm đạt được kết quả mong đợi”. Đặc điểm và sự hình thành kĩ năng Kĩ năng là một vấn đề phức tạp, đƣợc các nhà nghiên cứu trao đổi, bàn luận khá nhiều. Mỗi kĩ năng mới đƣợc hình thành đều trải qua các bƣớc: mục đích – kế hoạch – cập nhật – luyện tập – ứng dụng – điều chỉnh.
Kĩ năng đƣợc hình thành nhanh hay chậm, bền vững hay là không phụ thuộc vào năng lực tiếp nhận của chủ thể, cách thức luyện tập và mức độ phức tạp của chính kĩ năng đó. - Mục đích: Chủ thể cần xác định đƣợc mục đích của hành động. Chủ thể cần tự mình trả lời đƣợc câu hỏi “Tại sao cần sở hữu kĩ năng đó?”. - Kế hoạch: Lên kế hoạch, phác thảo ý tƣởng thực hiện mục tiêu đề ra.Cần xây dựng đƣợc những kế hoạch từ đơn giản đến phức tạp, từ ngắn hạn đến dài hạn.Xác định đƣợc điều kiện, các cách thức để có thể đi đến kết quả, để có thể thực hiện hành động.
- Cập nhật: Tiếp cận nội dung kiến thức và lý thuyết liên quan đến kĩ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cập nhật thông qua tài liệu, trƣờng lớp, báo chí, các kênh thông tin khác và trong cả thực tế cuộc sống. - Luyện tập: Áp dụng kiến thức tiếp thu đƣơc vào thực tế, vào trong công việc và cuộc sống. Đây là giai đoạn quan trọng để chủ thể biến kiến thức thành hành động, hành động thành kĩ năng của mình.
- Ứng dụng: Áp dụng những kiến thức tiếp thu đƣợc vào công việc và trong cuộc sống. Kĩ năng mới đã đƣợc hình thành nhƣng để thuần thục cần gọt giũa một vài điểm để đƣa kĩ năng mới lên đến đỉnh cao. - Điều chỉnh: Tiếp thu các góp ý, chỉnh sửa để hoàn thiện kĩ năng tới mức thành thục, sẵn sàng, tự tin, sẻ chia, hƣớng dẫn ngƣời khác. Nhƣ vậy, để hình thành đƣợc kĩ năng, chủ thể cần phải: - Nắm vững kiến thức cơ sở làm nền cho việc hiểu biết.
Hiểu đƣợc mục đích, điều kiện, cách thức hành động để đi đƣợc đến kết quả. - Kiến thức là cơ sở của kĩ năng, vì thế cho nên tùy theo kiến thức cần nắm đƣợc mà chủ thể có những yêu cầu rèn luyện tƣơng ứng và thực hiện hành động. - Thu đƣợc kết quả phù hợp với mục đích ban đầu đề ra. - Có thời gian để rèn luyện kĩ năng một cách thuần thục, có hiệu quả trong những điều kiện khác nhau.
Kĩ năng đƣợc hình thành thông qua quá trình tƣ duy nhằm giải quyết các nhiệm vụ đặt ra. Con đƣờng hình thành kĩ năng rất phong phú và phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhƣ kiến thức nền tảng xác định kĩ năng, yêu cầu rèn luyện, luyện tập kĩ năng, sự chủ động của chủ thể, mức độ phức tạp của kĩ năng. Vì vậy để có thể hình thành kỹ năng cho học sinh cần truyền thụ cho học sinh những kiến thức cần thiết, định hƣớng cho học sinh bằng những bài toán vận dụng có thể giải quyết đƣợc thông qua những kiến thức đó.Bên cạnh đó cần dạy cho học sinh nhận biết những dấu hiệu để học sinh tìm tòi, thử nghiệm và xách định đƣợc hƣớng đi đúng cho các bài toán. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Kĩ năng giải toán 1. Khái niệm kĩ năng giải toán Theo Thái Duy Tuyên: “Kỹ năng là khả năng vận dụng những tri thức khoa học vào các vấn đề thực tiễn”.Polya: “Trong toán học kỹ năng là khả năng giải bài toán, thực hiện các chứng minh cũng như phân tích có phê phán các lời giải và chứng minh nhận được”.[6] Thông qua tìm hiểu và tổng hợp các quan niệm về giải toán, tôi nhận thấy giải toán là một hoạt động trí tuệ tích cực của bản thân đƣa ra đƣợc các giải pháp, tìm đƣợc phần cần tìm, trình bày đƣợc lời giải của bài toán. Từ một số quan điểm nêu trên về kỹ năng, tôi cho rằng: “Kĩ năng giải toán là khả năng vận dụng những kiến thức đã đƣợc học trong môn Toán, các môn học khác cùng với kiến thức thực tế để tìm ra lời giải cho các bài toán”. Kỹ năng giải toán có thể chia thành ba cấp độ nhƣ sau: - Cấp độ 1: Vận dụng lý thuyết vừa học để giải đƣợc các bài toán ở mức độ thông hiểu.
- Cấp độ 2: Sử dụng các cách giải đã biết để giải chính xác, nhắn gọn, nhanh chóng các bài toán đƣợc đƣa ra. - Cấp độ 3: Giải quyết đƣợc các bài toán ngắn gọn, nhanh chóng, cách giải độc đáo và sáng tạo. Rèn luyện kĩ năng giải toán cho học sinhtrung học phổ thông Luật giáo dục Việt Nam quy định mục tiêu của giáo dục phổ thông: “Mục tiêu giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người việt nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân. Chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng bảo vệ tổ quốc”.
[13] 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cụ thể hóa mục tiêu nêu trên trong dạy học nói chung và dạy học môn Toán nói riêng thì nội dung phát triển trí tuệ cho học sinh luôn là mục tiêu đƣợc đƣa lên hàng đầu. Học sinh cần đƣợc phát triển những năng lực và phẩm chất trí tuệ, nhằm giúp học sinh biết tƣ duy, rèn luyện các kĩ năng cần thiết, có thể biến những tri thức tiếp thu đƣợc thành kiến thức của chính bản thân mình và thành công cụ để nhận thức và vận dụng. Ngƣời giáo viên dạy toán là chiếc cầu nối đƣa học sinh đến với Toán học và những điều tốt đẹp mà Toán học mang lại. Đồng thời, yêu cầu về nội dung, phƣơng pháp cũng đƣợc nêu rõ: “Nội dung giáo dục phổ thông phải bảo đảm tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và có hệ thống; gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục ở mỗi cấp học…….
Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thứ vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh. [13] Từ mục tiêu cũng nhƣ yêu cầu về nội dung và phƣơng pháp giáo dục phổ thông đƣợc nêu ra ở trên, để có thể rèn luyện kĩ năng giải toán cho học sinh theo tôi cần phải thực hiện đồng bộ các hoạt động sau: 1. Trang bị các kiến thức về phương pháp giải toán cho học sinh Giáo viên trƣớc hết cần chú ý cách thức xây dựng bài toán để tăng hiệu quả dạy Toán: + Nguyên tắc lựa chọn hệ thống bài tập: Bài tập phải đi từ đơn giản đến phức tạp; đa dạng, phong phú; có thể phân loại học sinh; giúp học sinh hiểu và ghi nhớ đƣợc phƣơng pháp giải các loại bài tập điển hình.