CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Những quan điểm, lý luận về công tác quản lý. Các quan điểm nôỉ bật của Trung Hoa cổ đại: Formatted: Indent: First line: 0 cm Vào các năm 770 - 403 TrCN, thời Trung Hoa cổ đại đã xuất hiện tư tưởng quản lý của Khổng Tử đó là thực hiện cải cách xã hội bằng con đường đức trị từ trên xuống. Trong hệ thống lý luận của Khổng Tử về Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín thì Nhân là quan trọng nhất.
Xét dưới góc độ của khoa học quản lý, “Nhân” vừa là nguyên tắc cơ bản của hoạt động quản lý, vừa là đạo đức, hành vi của chủ thể quản lý. Khổng Tử đã nâng Nhân lên thành “đạo”, đạo làm người, đạo xử thế, đạo cai trị và tất nhiên cả đạo của người bị trị. Trong quan niệm về đạo của Khổng Tử phải kể đến quan niệm “ tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”. Bên cạnh đó, Khổng Tử còn coi Nhân - Trí - Dũng là phẩm chất cơ bản của người quân tử, là tiêu chuẩn quan trọng của người cai trị / quản lý.
Chính sách dùng người của Khổng Tử là: - Trí là hiểu biết người. Đề bạt người chính trực; Formatted: French (France) - Chọn người theo năng lực, tài đức, không phân biệt giai cấp, huyết thống; - Không quá cầu toàn, cần đặt người đúng chỗ, giao việc đúng khả năng; - Quan tâm đến đời sống con người, có chính sách thưởng phạt công bằng; - Trọng hiền gắn liền với trừ ác. Với tư tưởng nói trên, tuy chưa thực sự chuyên sâu về quản lý, nhưng đã thể hiện những quan điểm về nâng cao năng lực đội ngũ CBQL (CBQL) trong xã hội lúc bấy giờ. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong thời Chiến Quốc (403-221 TrCN), Hàn Phi Tử có quan điểm quản lý: Đề cao chính sách dùng người, tài năng của người cai trị thể hiện ở việc dùng sức và dùng trí của người khác.
Ông nói: “Sức một người không địch nổi đám đông, trí một người không biết được mọi việc; dùng một người không bằng dùng cả nước,. Các luận thuyết của Tây Âu. Formatted: Indent: First line: 0 cm Vào giữa thế kỷ XVIII, các nhà khoa học Robert Owen (1771-1858), Andrew Ure (1778- 1875) đưa ra ý tưởng muốn tăng năng xuất lao động cần tập trung giải quyết một số yếu tố chủ yếu là tạo ra phúc lợi công cộng, tìm giải pháp giám sát công nhân, quan tâm đến mối quan hệ giữa người quản lý với người bị quản lý và nâng cao trình độ quản lý cho các nhà quản lý. Tiếp đó Frederick Win slow Taylor (1856-1915) với công trình tiêu biểu là cuốn: “Những nguyên tắc quản lý khoa học” [44] xuất bản năm 1911, ông quan niệm: “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”.
Henri Fayol (1841-1925) người Pháp đã có công trình “Tổng quát về quản lý hành chính” [45] xuất bản năm 1916. Cống hiến lớn nhất của Ông là đưa ra 5 chức năng cơ bản của quản lý, 16 quy tắc về chức trách quản lý và 14 nguyên tắc quản lý hành chính. Theo Ông người quản lý nếu có đủ năng lực tư duy và năng lực thực tiễn kết hợp nhuần nhuyễn các chức năng, các quy tắc, các nguyên tắc quản lý thì chất lượng và hiệu quả hoạt động của tổ chức được nâng cao. Mari Parker Follet (1868 - 1933), Người có đóng góp quan trọng vào thuyết quan hệ con người trong quản lý.
Trong quá trình nghiên cứu bà đã xuất bản hai tác phẩm: Nhà nước mới và Kinh nghiệm sáng tạo [46], trong đó đã đưa ra năng lực cần có ở người lãnh đạo: - Phải biết thống nhất những cái khác biệt. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Có sự hiểu biết thấu đáo, có lòng tin vào tương lai, có tầm nhìn xa trông rộng. - Phải kiên trì, có năng lực thuyết phục, khéo léo trong ứng xử,. - Phải là người biết phối hợp giữa giáo dục và đào tạo.
- Phải biết phát huy và phát triển quyền lãnh đạo của những người dưới quyền. Từ đầu thập niên 60 của thế kỷ XX đến nay, khi xã hội công nghiệp có dấu hiệu sự bùng nổ thông tin và dần chuyển thành xã hội thông tin, các nhà khoa học nghiên cứu về quản lý đã có các công trình nghiên cứu về quản lý trong môi trường luôn luôn biến đổi, quản lý theo quan điểm hệ thống, quản lý tình huống và từ đây vấn đề năng lực của người quản lý thực sự đã được đề cập tới với những yêu cầu và cách thức nâng cao năng lực đội ngũ đó. Cụ thể, công trình của ba tác giả: Harold Koontz, Ciril Odonnell, Heinz Weihrich với tác phẩm nổi tiếng là cuốn những vấn đề cốt yếu của quản lý[47], công trình này đã đề cập nhiều hơn về các yêu cầu, năng lực của người quản lý. Các quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam về nâng cao năng Formatted: Indent: First line: 0 cm lực đội ngũ CBQL giáo dục 1.
Tư tưởng Hồ Chí Minh và các nhà khoa học Việt Nam: Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh khi bàn về công tác cán bộ đã khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”, “có cán bộ tốt thì việc gì cũng xong” [26, tr5-240]. Với xu hướng kế thừa, nhiều nhà khoa học Việt Nam đã chắt lọc những vấn đề tinh túy nhất của hầu hết các tác phẩm về quản lý của nước ngoài để thể hiện trong các công trình nghiên cứu của mình về những vấn đề năng lực của người quản lý. Một số tác giả và tác phẩm tiêu biểu như: cuốn “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý” của Mai Hữu Khuê; Kiều Nam với cuốn “Tổ chức bộ máy lãnh đạo và quản lý” [27]; Nguyễn Minh Đạo với cuốn “Cơ 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sở của khoa học quản lý” [20], Đỗ Hòang Toàn với cuốn “Lý thuyết quản lý” [39]; Phạm Đức Thành cuốn “Giáo trình quản trị nhân lực” [37]; Trần Quốc Thành với cuốn “Chủ tịch Hồ Chí Minh-về năng lực tổ chức cán bộ” [38]; Hoàng Minh Thao với cuốn “Quản lý giáo dục tiểu học theo định hướng CNH,HĐH” [34]; Nguyễn Phú Trọng - Trần Xuân Sầm với cuốn “Luận cứ khoa học cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ đẩy mạnh CNH,HĐH đất nước” [40]. Đứng ở góc độ nghiên cứu lý luận QLGD, dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã tiếp cận quản lý giáo dục và quản lý trường học chủ yếu dựa trên nền tảng lý luận giáo dục học.
Đa số các cuốn Giáo dục học của các tác giả Việt Nam thường dành một chương về quản lý trường học. Các công trình tiêu biểu đó đề cập tới chất lượng và phương thức nâng cao năng lực CBQL trường học như: “Phương pháp luận khoa học giáo dục” [21] của tác giả Phạm Minh Hạc làm tổng chủ biên ấn hành năm 1981; “Giáo dục học” [28] (tập I và II) của Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt, 1987; … Các tài liệu, tác phẩm của các tác giả trên đã đề cập đến những vấn đề chung của khoa học quản lí và quản lí giáo dục cũng như công tác cán bộ, công tác bồi dưỡng giáo viên, bồi dưỡng cán bộ quản lí nói chung. Quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước: Đảng đã đề ra định hướng phát triển giáo dục và đào tạo: “Tiếp tục quán triệt quan điểm giáo dục là quốc sách hàng đầu và tạo sự chuyển biến cơ bản, toàn diện trong phát triển GD&ĐT”. Để đạt được các mục tiêu trên, cần tập trung thực hiện một hệ thống giải pháp đồng bộ có liên quan đến nguồn lực của giáo dục, động lực của đội ngũ, hiệu lực của bộ máy và năng lực của hệ thống.
Trong đó, đổi mới chương trình giáo dục, phát triển đội ngũ nhà giáo là các giải pháp trọng tâm, đổi mới quản lý giáo dục là khâu đột phá. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo kết luận của Hội nghị lần thứ VI của BCHTW Đảng khóa IX, một trong 5 giải pháp cần tập trung làm tốt để tiếp tục thực hiện NQTW2 khóa VIII là: “Xây dựng đội ngũ nhà giáo và CBQL giáo dục một cách toàn diện”. Để cụ thể hóa chủ trương trên, Chính phủ đã xây dựng chương trình hành động trong đó có nhiệm vụ “điều chỉnh nội dung của chương trình mục tiêu Quốc gia về giáo dục và đào tạo theo hướng tập trung xây dựng đội ngũ nhà giáo và CBQL GD-ĐT và dạy nghề nhằm thực hiện Chỉ thị số 18/2001/CT- TTg ngày 27/8/2001 của Thủ Tướng Chính phủ về một số biện pháp cấp bách xây dựng đội ngũ nhà giáo của hệ thống giáo dục quốc dân”. Ngày 15/6/2004, Ban Bí thư Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị số 40- CT/TW về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và CBQL giáo dục, trong đó yêu cầu “Ban Cán sự đảng Chính phủ chỉ đạo các cơ quan chức năng cụ thể hóa các nội dung nêu trong Chỉ thị này thành cơ chế, chính sách, xây dựng kế hoạch triển khai và chỉ đạo thực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và CBQL giáo dục trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước”.
Nghị quyết Quốc hội khoá X cũng đã nêu: “Lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”, “Tiếp tục đổi mới công tác cán bộ, xây dựng đội ngũ cán bộ có trí tuệ, kiến thức và năng lực hoạt động thực tiễn, sáng tạo”(NQĐH X). Ngày 11/01/2005 Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt đề án “Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và CBQLGD giai đoạn 2005-2010”. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành các Thông tư quy định chuẩn Hiệu trưởng trường Mầm non, Tiểu học, Trung học cơ sở, trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học. Những văn bản của Đảng và Chính phủ tập trung chủ yếu ở các quan điểm sau: 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nhà giáo và CBQLGD là đội ngũ cán bộ đông đảo nhất, có vai trò quan trọng hàng đầu trong sự nghiệp nâng cao dân trí, xây dựng con người, đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước.