CHƯƠNG 1: QUẢN LÍ BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN TIỂU HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC Ở CẤP QUẬN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên và bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực (NL). Nhiều nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên trên thế giới và tại Việt Nam đã khẳng định tầm quan trọng của bồi dưỡng giáo viên và bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực dạy học.
Mỗi nghiên cứu có một hướng tiếp cận riêng song đều khẳng định sự cần thiết phải bồi dưỡng giáo viên đặc biệt giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực dạy học. Việc thiết kế khóa bồi dưỡng giáo viên được coi là một thách thức không chỉ đối với những người tham gia khóa học mà còn đối với cả những người thiết kế khóa học, đặc biệt, khi những giáo viên tham gia khóa bồi dưỡng có nền tảng và điều kiện chuyên môn khác nhau. Bài báo này cho rằng những thay đổi đối với thiết kế khóa học nên được thực hiện ngay lập tức để đáp ứng nhu cầu cụ thể của học viên. Bối cảnh đào tạo lại giáo viên trường nông thôn tại Đại học Kỹ thuật Bang Novosibirsk ở Nga minh họa những lý do cần thực hiện những thay đổi ngay lập tức khi khóa học diễn ra và phản ứng đối với những thay đổi đó.
Bài viết thảo luận về một mô hình cho khóa đào tạo lại giáo viên trong đó cải thiện năng lực cho giáo viên là yếu tố cốt lõi4 Cung cấp một cách tiếp cận mạch lạc và chiến lược để phát triển chuyên môn trong giảng dạy ngôn ngữ cho giáo viên: tự giám sát, nhóm hỗ trợ, viết nhật ký, quan sát lớp học, danh mục giảng dạy, phân tích phản biện sự cố, phân tích trường hợp, huấn luyện đồng đẳng, giảng dạy nhóm và nghiên cứu hành động5 4 Elena Melekhina,Teacher-Retraining Course Design Renewal, 5 Jack Richards, Professional Development for Language Teachers: Strategiesfor Teacher Learning, 7 Nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học người dân tộc tỉnh Bình Phước, Nguyễn Thanh Phú, 2006, đã tổng quan một số vấn đề lý luận có liên quan đến công tác phát triển đội ngũ giáo viên và giáo viên tiểu học người dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Bình Phước. Đánh giá hiện trạng đội ngũ giáo viên tiểu học người dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Bình Phước và đề xuất các biện pháp khả thi để phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học người dân tộc thiểu số của tỉnh: biện pháp xây dựng quy hoạch đội ngũ giáo viên; biện pháp về nghiệp vụ và đào tạo giáo viên; biện pháp về bồi dưỡng giáo viên; biện pháp sử dụng đội ngũ giáo viên; biện pháp về tạo môi trường, chính sách cho giáo viên; Góp phần nâng cao chất lượng bồi dưỡng giáo viên tiểu học (môn toán) đáp ứng yêu cầu của chương trình, sách giáo khoa mới, Phùng Như Thụy, 2008, đã làm rõ thêm cơ sở lý luận về bồi dưỡng giáo viên tiểu học, thực trạng bồi dưỡng giáo viên hiện nay trên cơ sở đó đề xuất biện pháp nâng cao năng lực giáo viên tiểu học Công trình nghiên cứu về nâng cao năng lực nghề nghiệp đáp ứng được yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học được thể hiện qua công trình nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên tiểu học - Thực trạng và biện pháp của Nguyễn Quang Nhữ, 2013 thông qua nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng hoạt động bồi dưỡng giáo viên tiểu học. Một nghiên cứu khác của Nguyễn Quang Nhữ, 2014, “Một số vấn đề về bồi dưỡng giáo viên tiểu học” đã đề cập đến vấn đề bồi dưỡng giáo viên tiểu học, sự cần thiết và tầm quan trọng của việc bồi dưỡng giáo viên tiểu học, bồi dưỡng cái gì, bồi dưỡng như thế nào, cơ quan nào thực hiện việc bồi dưỡng và cần kiểm tra đánh giá kết quả bồi dưỡng ra sao; Tác giả Trần Thị Yên, 2015, Một số biện pháp bồi dưỡng đội ngũ giáo viên tiểu học người dân tộc thiểu số để thực hiện chương trình sách giáo khoa mới, đề xuất một số biện pháp bồi dưỡng đội ngũ giáo viên tiểu học nói chung, giáo viên người dân tộc thiểu số nói riêng nhằm nâng cao kiến thức, năng lực của đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu thực hiện chương trình mới, sách giáo khoa mới hay 8 nghiên cứu về Phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học người dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo của tác giả này vào 2016 đã đưa ra cơ sở khoa học về phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học người dân tộc thiểu số theo hướng phát triển phát triển nguồn nhân lực; đánh giá thực trạng đội ngũ giáo viên, phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học người dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc; đề xuất một số biện pháp để phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học người dân tộc thiểu số của vùng Nhiều tác giả khác có các công trình nghiên cứu điển hình về phát triển và bồi dưỡng giáo viên tại các tỉnh, thành phố tại Việt Nam cũng đã xây dựng được hệ thống cơ sở lý luận, đánh giá được thực trạng và đề xuất các giải pháp phát triển và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên các cấp và có cả các công trình nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp như Tác giả Phan Minh Tiến, Nguyễn Thị Thanh Tình, 2016, Nguyễn Thị Thanh Vân, 2012, Nguyễn Văn Tuân, 2012; Nông Thị Quyên, 2000; Ngoài ra có các công trình nghiên cứu đặc trưng đã nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên tiểu học. Đặc điểm của quản lý giáo dục và những yêu cầu cần có sự thay đổi và đổi mới như phân cấp quản lý, nâng cao tính tự chủ, hình thành văn hóa trường học được tác giả Đặng Thành Hưng nghiên cứu và đề cập qua một số công trình [69].
Nghiên cứu cơ sở lý luận và các biện pháp bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học của giaó viên tiểu học người dân tộc ở miền núi, đã hệ thống được cơ sở lý lụân và các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực giảng dạy của giáo viên tiểu học người dân tộc [73], [77],[78]…; đánh giá thực trạng năng lực giảng dạy và công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học ở Cao Bằng và đề xuất được biện pháp bồi dưỡng nâng cao năng lực giảng dạy của giáo viên tiểu học[136]; Đào tạo và bồi dưỡng giáo viên đáp ứng nhu cầu của trường tiểu học, Nguyễn Thị Thu Hà, 2002. Đã nêu lên một số vấn đề cơ bản có liên quan đến đào tạo bồi dưỡng giáo viên tiểu học qua các cuộc nghiên cứu khảo sát về việc sử dụng, tổ chức dạy học, thực hiện chương trình ở tiểu học, qua sự khác biệt giữa giáo viên tiểu học ở các vùng miền, qua nhận định về chương trình của trường sư phạm từ 9 đó đưa ra một vài ý tưởng về đào tạo và bồi dưỡng giáo viên xuất phát từ thực tiễn; Nghiên cứu phương pháp bồi dưỡng giáo viên tiểu học và trung học cơ sở đáp ứng chương trình sách giáo khoa mới, Nguyễn Thị Hà, 2003, đã đưa ra những vấn đề chung: Kinh nghiệm quốc tế về bồi dưỡng giáo viên, Những yêu cầu đặt ra cho công tác BDGV nhìn từ góc độ chương trình, SGK mới ở tiểu học và THCS; Thực trạng bồi dưỡng giáo viên tiểu học và THCS đáp ứng chương trình, SGK mới và đề xuất được một số biện pháp đổi mới phương thức BDGV đáp ứng yêu cầu chương trình SGK mới ở tiểu học và THCS; Xây dựng một số bài bồi dưỡng giáo viên tiểu học về giáo dục bảo vệ môi trường phát trên chương trình truyền hình khoa học và giáo dục VTV2, Phan Thị Lạc, 2004 đã trình bày được cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng các bài bồi dưỡng giáo viên tiểu học về GDBVMT: Môi trường, giáo dục bảo vệ môi trường, vấn đề bồi dưỡng giáo viên về GDBVMT qua kênh truyền hình; Xây dựng bài, ghi băng hình và phát sóng chương trình; Các bài bồi dưỡng GV về GDBVMT. Đào tạo giáo viên tiểu học và chuyên môn của giáo viên tiểu học là điểm lưu tâm trong quản lý giáo dục tiểu học. Tác giả Toutaoui và Mebdoua Zoulikha khẳng định [8] đào tạo một giáo viên tức là chuẩn bị cho người giáo viên kỹ năng giáo dục và để đạt được sự kiện đó phụ thuộc vào Năng lực của giáo viên, tạo và tương tác, và làm chủ khoa học và ứng dụng các phương pháp giảng dạy khác nhau theo từng tình hình học tập, và điều đó xảy ra khi giáo viên quản lý lớp học của mình một cách vững chắc và thành công, và quản lý này cũng dựa vào tính cách của giáo viên và phong cách của mình trong giao tiếp với học sinh trong và ngoài lớp học, vì vậy tất cả cải cách giáo dục thực sự phải dựa trên việc đào tạo giáo viên; Hướng phát triển NL trong giáo dục nói chung, dạy học nói riêng được hình thành, phát triển rộng khắp ở Mỹ vào những năm 1970 và trở thành một phong trào với những nấc thang mới trong những năm 1990 ở Anh, Úc, New Zealand, xứ Wales.
10 Rất nhiều học giả và các nhà thực hành phát triển nguồn nhân lực xem hướng phát triển NL là cách thức có ảnh hưởng nhiều nhất, được ủng hộ mạnh mẽ nhất để cân bằng giáo dục và quá trình dạy học, là “cách thức để chuẩn bị lực lượng lao động cho một nền kinh tế cạnh tranh toàn cầu” [27] và là “một câu trả lời mạnh mẽ đối với những vấn đề mà các nhà trường, cá nhân, tổ chức đang phải đối mặt trong thế kỷ XXI”. Rodger [5], “Hướng phát triển năng lực trong dạy học tập trung vào kết quả học tập, nhắm tới những gì học sinh dự kiến phải làm được hơn là nhắm tới những gì họ cần phải học được”. Khi tổng kết các lý thuyết về hướng phát triển dựa trên NL trong dạy học và phát triển, K. Paprock đã chỉ ra năm đặc tính cơ bản của hướng phát triển này: 1) Hướng phát triển NL dựa trên triết lý học sinh là trung tâm; 2) Hướng phát triển NL thực hiện việc đáp ứng các đòi hỏi của chính sách; 3) Hướng phát triển NL là định hướng cuộc sống thật; 4) Hướng phát triển NL rất linh hoạt và năng động; 5) Những tiêu chuẩn của NL được hình thành một cách rõ ràng.
Chính những đặc tính nói trên đã làm cho hướng phát triển theo NL có những ưu thế nổi bật so với các cách hướng phát triển khác trong dạy học.
