CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Vấn đề giáo dục con người phát triển toàn diện theo quan niệm của Đảng và nhà nước ta. Quan điểm của Mác Lê Nin và Hồ Chí Minh Các Mác quan niệm giáo dục có ba điều: một là giáo dục trí óc, hai là giáo dục thể chất và ba là giáo dục kỹ thuật. Về vị trí của TDTT trong tương lai, C.Mác đã nhấn mạnh: “Trong nền giáo dục của xã hội tương lai, lao động và khoa học sẽ chiếm địa vị ngang nhau, TDTT, lao động chân tay và lao động trí óc sẽ phải bổ trợ cho nhau bởi vì đó là phương pháp duy nhất để phát triển con người toàn diện và cũng là biện pháp đáng tin cậy nhất để tăng cường sức sản xuất của xã hội” [29].
Những tư tưởng của Các Mác, Ph.Lê nin trong việc giữ gìn sức khỏe cho nhân dân lao động và TDTT đã tạo điều kiện cho chúng ta hiểu đúng đắn hơn tính chất của GDTC trong xã hội [30]. Nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng của vai trò sức khỏe đối với vận mệnh đất nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt nam đã luôn luôn chú trọng đến việc tăng cường và mở rộng các hoạt động TDTT, đặc biệt là GDTC cho thanh thiếu niên. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm và chăm lo đến sự nghiệp giáo dục và đào tạo nước nhà. Người coi: “Giáo dục là cốt sách hàng đầu” trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Người luôn nhắc nhở toàn Đảng, toàn dân ta phải chăm lo đến sự nghiệp giáo dục, Người căn dặn: Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên”. Đó là tinh thần, là tình cảm rất sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp giáo dục và đào tạo nước ta. Vào thời điểm khi mà nước nhà vừa độc lập, chính quyền cách mạng còn non trẻ, phải đương đầu với muôn vàn khó khăn, thử thách: thù trong, giặc ngoài, đói kém, giáo dục suy yếu, xã hội chưa ổn định, Bác vẫn quan tâm đến công tác thể dục thể thao. Năm 1946 Bác đã ký sắc lệnh thành lập Nha thể dục trung ương thuộc Bộ Thanh niên, trên cơ sở “ Xét vấn đề thể dục rất cần thiết để tăng cường sức khỏe 5 quốc dân và cải tạo nòi giống Việt Nam”.
Ngay sau đó, ngày 27 tháng 3 năm 1946 Bác Hồ lại gởi thư kêu gọi nhân dân ta giữ gìn sức khỏe. Người chỉ cho nhân dân ta thấy rằng “ Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới thành công” và Người đã chỉ rõ, muốn có sức khỏe thì “ nên luyện tập thể dục” và coi đó là “ bổn phận của mỗi người dân yêu nước”. Ngày 31 tháng 3 năm 1960 Bác Hồ tự tay viết thư gởi hội nghị cán bộ Thể dục Thể thao toàn Miền Bắc. Trong thư Người dạy “ Muốn lao động sản xuất tốt, công tác và học tập tốt, thì cần có sức khỏe.
Muốn có sức khỏe thì nên thường xuyên luyện tập thể dục thể thao. Vì vậy, chúng ta nên phát triển phong trào thể dục thể thao cho rộng khắp”. Ðồng thời Bác còn căn dặn “ Cán bộ thể dục thể thao phải học tập chính trị, nghiên cứu nghiệp vụ và hăng hái công tác” nhằm phục vụ sức khỏe cho nhân dân. Về vị trí thể dục thể thao trong xã hội, Bác Hồ khẳng định “ là một trong những công tác cách mạng khác”.
Cuộc sống của Bác Hồ là một tấm gương mẫu mực về lòng kiên trì rèn luyện thân thể cho khỏe mạnh để làm cách mạng. Cho dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, từ những chặng đường bôn ba ở hải ngoại, cho đến những ngày sống trong lao tù của giặc Tưởng, hay những ngày sống ở chiến khu Bác vẫn kiên trì tập luyện thể dục để nâng cao sức khỏe [9] 1. Quan điểm của Đảng và nhà nước về giáo dục thể chất Với tư tưởng chỉ đạo của Hồ Chủ Tịch, Đảng và Nhà nước ta không ngừng tạo điều kiện thuận lợi để biến học thuyết phát triển con người toàn diện thành hiện thực. Trong công cuộc chống Mỹ cứu nước, sức khỏe của nhân dân, của dân tộc được Đảng và Nhà nước ta hết sức quan tâm, được coi là một nhân tố lớn nhằm tăng cường sức chiến đấu để chiến thắng đế quốc Mỹ "Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhiệm vụ to lớn và cấp bách của toàn Đảng, toàn dân ta là phải ra sức bảo vệ và bồi dưỡng sức khỏe của cán bộ và nhân dân một cách toàn diện để sản xuất và chiến đấu thắng lợi" [15].
6 Sau ngày Miền Nam hoàn toàn giải phóng, các chỉ thị của Ban Bí thư Trung Ương Đảng về công tác thể dục thể thao và giáo dục thể chất, luôn quan tâm đến tình hình sức khỏe của thế hệ trẻ. Đầu tư cho việc nâng cao sức khỏe con người là vấn đề trọng tâm của mọi học thuyết tiên tiến, là cốt lõi của mọi mô hình phát triển các quốc gia, các chế độ chính trị và xã hội. Xây dựng chiến lược phát triển con người Việt Nam là quốc sách hàng đầu để phấn đấu đưa thế hệ trẻ: "Phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức". Đó là mục tiêu của toàn Đảng, toàn dân và cũng là điều mà Bác Hồ hằng mong ước.
Trong thời kỳ đất nước đổi mới hiện nay, Đảng ta tiếp tục phát triển hơn nữa tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề sức khỏe con người. Đại hội Đảng lần thứ VIII (1996) đã khẳng định: "Sự cường tráng về thể chất là nhu cầu của bản thân con người, đồng thời là vốn quý để tạo ra tài sản trí tuệ và vật chất cho xã hội" [14]. Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 đã quy định về những quyền cơ bản của công dân Việt Nam là "Thanh niên được gia đình, Nhà nước và xã hội tạo điều kiện học tập, lao động và giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ, bồi dưỡng đạo đức, truyền thống dân tộc, ý thức công dân và lý tưởng xã hội chủ nghĩa, đi đầu trong công cuộc lao động sáng tạo và bảo vệ Tổ quốc" [17]. Tóm lại: Từ xã hội loài người nguyên thủy đến nay và mãi mãi về sau, vấn đề sức khỏe, nâng cao trí tuệ là vấn đề ảnh hưởng rất lớn đến việc xây dựng và bảo vệ đất nước, đó cũng là vấn đề mà Đảng và nhà nước ta quan tâm hàng đầu để phấn đấu đưa nước ta trở thành một dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh ngang tầm với các nước tiên tiến trên thế giới.
Quan điểm của Đảng và nhà nước về đổi mới giáo dục toàn diện và cơ bản Quan điểm chỉ đạo của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo (Nghị quyết số 29-NQ/TW) có đưa ra một số ý sau: Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước 7 trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội [52]. Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục - đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học. Trong quá trình đổi mới, cần kế thừa, phát huy những thành tựu, phát triển những nhân tố mới, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm của thế giới; kiên quyết chấn chỉnh những nhận thức, việc làm lệch lạc.
Đổi mới phải bảo đảm tính hệ thống, tầm nhìn dài hạn, phù hợp với từng loại đối tượng và cấp học; các giải pháp phải đồng bộ, khả thi, có trọng tâm, trọng điểm, lộ trình, bước đi phù hợp [52]. Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội [52].
Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc; với tiến bộ khoa học và công nghệ; phù hợp quy luật khách quan. Chuyển phát triển giáo dục và đào tạo từ chủ yếu theo số lượng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả, đồng thời đáp ứng yêu cầu số lượng [52]. Đổi mới hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, liên thông giữa các bậc học, trình độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo. Chuẩn hoá, hiện đại hoá giáo dục và đào tạo [52].
Chủ động phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển giáo dục và đào tạo. Phát triển hài hòa, hỗ trợ giữa giáo dục công lập và ngoài công lập, giữa các vùng, miền. Ưu tiên đầu tư phát triển giáo dục và đào tạo đối với các vùng đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa và các đối tượng chính 8 sách. Thực hiện dân chủ hóa, xã hội hóa giáo dục và đào tạo [52].
Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế để phát triển giáo dục và đào tạo, đồng thời giáo dục và đào tạo phải đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế để phát triển đất nước [52]. Theo văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI do đồng chí Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thay mặt Đoàn chủ tịch đọc sáng ngày 12 tháng 1 năm 2011 có nói: Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trong phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam.