CHƯƠNG 1 5 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM THEO HƯỚNG GIÁO DỤC PHẨM CHẤT CHO HỌC SINH TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm theo hướng giáo dục phẩm chất cho học sinh Trong giáo dục có rất nhiều tác giả trên thế giới nghiên cứu về các hoạt động dạy học, đặc biệt các hoạt động giáo dục. Chính vì vậy, vào thế kỉ thứ XX, ngày từ những năm 50, nhà giáo dục Xô-Viết nghiên cứu về kĩ năng nghiệp vụ cho các giáo viên trong đó tác giả tập trung vào việc tổ chức hoạt động giáo dục.
từ đó người giáo viên có năng lực thực hiện có hiệu quả để giúp học sinh hình thành kĩ năng, phẩm chất, năng lực [19]. Với các công trình nghiên cứu ở các nước có nền giáo dục tiên tiến, trong đó có đất nước Phần Lan, họ coi trọng nền giáo dục của đất nước mình và các công trình đều chỉ ra, các nhà giáo dục luôn tin vào tiềm năng của người học, đó chính là triết lý cơ bản làm nền tảng cho ngành giáo dục quốc gia. Từ nhà làm chính sách, đến giáo viên đều có niềm tin rằng, bất kì ai trong xã hội đều có ích cho xã hội. Giáo dục Phần Lan, có mục đích tạo cho người học tính sáng tạo không theo khuôn khổ nhất định, phát huy năng lực sở trường của người học.
Phần Lan có thể coi là một trong những nước có nền giáo dục phát triển, trẻ tự do phát triển cá tính của trẻ [37]. Tại nước Đức, việc coi trọng các kĩ năng của cá nhân người học đã được quan tâm ngay từ cấp tiểu học. Do vậy, trẻ được coi trọng khả năng tư duy sáng tạo, độc lập suy nghĩ và đưa ra ý kiến của mình. Đây cũng là điểm nền giáo dục Việt Nam cần tiếp thu và tăng cường để trẻ phát triển sáng tạo giải quyết các vấn đề trong thực tiễn [38].
Ở Châu Á, Hàn Quốc cũng là quốc gia có nền giáo dục phát triển, giáo 6 dục Hàn Quốc coi trọng hoạt động giáo dục nói chung, giáo dục trải nghiệm nói riêng. Vì vậy, năm 2009 chương trình giáo dục đã đưa thêm hoạt động trải nghiệm sáng tạo trở thành một môn học trong trường phổ thông. Trong chương trình môn học đó, họ đã xác định các hoạt động: (1) Hoạt động tự chủ; (2) hoạt động câu lạc bộ; (3) hoạt động từ thiện (4) hoạt động định hướng phát triển bản thân. Trần Thị Gái, Kiều Thị Kính, Ngô Thị Hoàng Vân (2021), nghiên cứu Thiết kế hoạt động trải nghiệm thiên nhiên phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh cấp THCS, tác giả đã chỉ ra rằng HĐTN thiên nhiên có thể được tổ chức với nhiều loại hình khác nhau phù hợp với điều kiện thực tiễn địa phương và nhà trường.
Để phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác, GV có thể thiết kế HĐTN thiên nhiên và tổ chức thông qua hoạt động nhóm nhỏ bằng các hoạt động trải nghiệm thực tiễn như phỏng vấn cộng đồng, xây dựng mô hình,., qua đó giúp HS khám phá tri thức, có thái độ yêu thiên nhiên và hợp tác đưa ra các giải pháp giải quyết vấn đề về thiên nhiên và môi trường địa phương theo hướng phát triển bền vững[13]. Huỳnh Mộng Tuyền (2020) và nhóm tác giả, hoạt động trải nghiệm giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh tiểu học tỉnh Kiên Giang: thực trạng và giải pháp. Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng về hoạt động trải nghiệm giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh tiểu học tỉnh Kiên Giang, thấy rằng Giáo dục LSĐP cho HS hiện nay đã được Sở, Phòng GD&ĐT ở một số địa phương Kiên Giang quan tâm thực hiện. Tuy nhiên, do chưa là yêu cầu bắt buộc, nên các trường tiểu học chưa triển khai thực hiện đạt hiệu quả cao; việc khai thác các thành tố của HĐTN giáo dục lịch sử địa phương đa số đạt mức trung bình yếu.
Tác giả đã đề xuất các giải pháp gồm: Nâng cao năng lực giáo dục lịch sử địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm cho giáo viên tiểu học; Xác định chuẩn năng lực lịch sử địa phương của học sinh, xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động trải nghiệm giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh; Đa dạng hóa các hình thức tổ 7 chức, loại hình hoạt động trải nghiệm giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh; Huy động nguồn lực cho tổ chức hoạt động trải nghiệm giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh. Để đạt hiệu quả giáo dục lịch sử địa phương qua HĐTN, các giải pháp đề xuất ở trên cần thực hiện thống nhất, đồng bộ, trọng tâm, trọng điểm, có lộ trình phù hợp các địa phương, các trường [34]. Nghiên cứu về quản lý hoạt động trải nghiệm theo hướng giáo dục phẩm chất cho học sinh Trên thế giới cũng như ở Việt Nam, việc quản lý các hoạt động giáo dục nói chung, các hoạt động trải nghiệm nói riêng được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và triển khai công trình nghiên cứu của mình. Tác giả Lê Kim Anh nghiên cứu Quản lý hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp trong các trường trung học cơ sở thành phố Hà Nội theo tiếp cận năng lực.
Tác giả đã nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động TNHN trong nhà trường THCS được khảo sát theo 06 nội dung cho thấy kết quả đạt ở mức trung bình và dưới trung bình cả về tần suất và kết quả thực hiện. Nội dung phân cấp quản lý và tổ chức thực hiện được đánh giá ở mức khá và đạt kết quả cao nhất, tuy cũng không cao hơn hẳn các nội dung quản lý khác. Còn sự huy động các nguồn lực, thu hút sự tham gia của các tổ chức liên quan ở cả trong và ngoài nhà trường chưa cao, lập kế hoạch và giám sát còn chưa thật hiệu quả, huy động các nguồn lực và thu hút các bên liên quan còn chưa đầy đủ nên quản lý hoạt động TNHN cho học sinh các trường THCS theo hướng tiếp cận năng lực còn hạn chế. Các trường tự chủ tài chính tỏ ra có ưu thế về nguồn lực trong tổ chức hoạt động TNHN cho học sinh THCS [1].
Tác giả Phạm Tố Uyên (2016), nghiên cứu đề tài: “Quản lý hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trong các trường tiểu học quận Ba Đình, thành phố Hà Nội, luận văn thạc sĩ KHGD, ĐHSPHN2. Mặc dù luận văn đã đánh giá thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường tiểu học quận Ba Đình và đề ra được các biện pháp nhằm khắc phục hạn chế, bất cập đó. Tuy 8 nhiên, tác giả chỉ nghiên cứu ở khu vực quận Ba Đình nơi có điều kiện kinh tế phát triển[35]. Năm 2016 tại trường tiểu học Văn Chương, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội, tác giả Nguyễn Thanh Hương cũng đã nghiên cứu đề tài trong luận văn thạc sĩ của mình về phát triển chương trình hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
Ở nghiên cứu của mình tác giả đã xây dựng khung nghiên cứu lý luận về phát triển chương trình trải nghiệm sáng tạo cho học sinh tiểu học. Trên cơ sở khung lý luận đó, tác giả xây dựng phiếu hỏi và đã tiến hành khảo sát thực trạng phát triển chương trình hoạt động trải nghiệm tại trường tiểu học Văn Chương, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội, đánh giá được những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân dẫn đến hạn chế. Từ hạn chế đã được chỉ ra, tác giả đã đề xuất bảy biện pháp quản lý phát triển chương trình HĐTNST tại trường Tiểu học Văn Chương, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội [17]. Năm 2023 nghiên cứu về thực tiễn việc quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh của tác giả Trần Đại Nghĩa, Vũ Trường Sinh, tác giả đã khảo sát thực trạng tại các trường tiểu học huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu trên 3 phương diện đó là: (1) hoạt động khám phá bản thân; (2) hoạt động rèn luyện bản thân; (3) hoạt động phát triển quan hệ bạn bề, thầy cô trong gia đình và các hoạt động có tính định hướng về nghề nghiệp.
Mặc dù các ý kiến đánh giá hoạt động này cũng đạt được những hiệu quả nhất định. Tuy vậy, hiện nay các trường tiểu học nói chung và các trường tiểu học ở huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu nói riêng vẫn chưa quan tâm đúng mức. Vì thế, muốn đạt mục tiêu giáo dục thì vai trò quản lý hoạt động trải nghiệm ở nhà trường tiểu học cần phải coi trọng. Bài báo đánh giá kết quả thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm thông qua việc khảo sát 90 khách thể từ 10 trường tiểu học huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu.
Kết quả khảo sát được xử lý số liệu SPSS, được phân tích, đánh giá thực trạng theo thang đo likert 5 mức độ, đã thấy được những vấn đề bất cập trong công tác quản lý hoạt động trải nghiệm ở nhà trường tiểu học địa phương này[24]. 9 Tác giả Nguyễn Minh Tuấn, Trần Văn Chương, nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở các trường tiểu học huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp. Nghiên cứu này được thực hiện trên 112 cán bộ quản lí và giáo viên của các trường tiểu học trên địa bàn huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp, phản ánh thực trạng quản lí hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Kết quả nghiên cứu là cơ sở đề xuất một số biện pháp quản lí góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường tiểu học trên địa bàn huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, trong bối cảnh đổi mới giáo dục như hiện nay[31].
Tác giả Nguyễn Phan Lâm Quyên (2022), nghiên cứu thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm ở các trường tiểu học tại thành phố Đà Nẵng và một số đề xuất, trong nghiên cứu tác giả đã đưa ra số khái niệm, trải nghiệm, từ đó nghiên cứu thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học các môn học ở trường tiểu học tại thành phố Đà Nẵng, và đề xuất Một số đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học các môn học của giáo viên tiểu học Để đáp ứng những yêu cầu tổ chức HĐTN trong môn học, GV tiểu học cần chủ động tự học hỏi, bồi dưỡng thêm kĩ năng tổ chức HĐTN cho cá nhân, những hiểu biết đúng đắn liên quan đến tổ chức HĐTN thông qua những kênh thông tin tin cậy.